Luận án tiến sĩ kế toán nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu tài chính nhằm đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu tài chính nhằm đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng thương, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Nguyễn Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Gái
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kế toán - Kiểm toán và Phân tích
• Đề tài: Nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu tài chính nhằm đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH VÀ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
• 1.1. Tổng quan về tài chính các Ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.2. Khái niệm và hoạt động của Ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.3. Tài chính của Ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.4. Tổng quan về hệ thống chỉ tiêu tài chính của Ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.5. Bản chất, mục tiêu của hệ thống chỉ tiêu tài chính
• 1.6. Hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.7. Tổng quan về năng lực tài chính của Ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.8. Quan niệm về năng lực tài chính các Ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.9. Nội dung năng lực tài chính các NHTMCP. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá năng lực tài chính NHTMCP theo khung an toàn Camel
• 1.10. Nhân tố ảnh hưởng đến các chỉ tiêu tài chính nhằm đánh giá năng lực tài chính NHTMCP
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH NHẰM ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.3. Đặc điểm hoạt động của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.4. Kết quả nghiên cứu về thực trạng hệ thống chỉ tiêu tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.5. Thực trạng hệ thống chỉ tiêu tài chính của các NHTMCP Việt Nam
• 2.6. Đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.7. Kết quả nghiên cứu về thực trạng năng lực tài chính so với khung an toàn Camel của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.8. Thực trạng năng lực tài chính so với khung an toàn Camel của các NHTMCP Việt Nam
• 2.9. Nhân tố ảnh hưởng đến các chỉ tiêu tài chính nhằm đánh giá năng lực tài chính của các NHTMCP Việt Nam
• 2.10. Đánh giá chung về năng lực tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH NHẰM ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển ngành ngân hàng Việt Nam và quan điểm hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.1. Định hướng phát triển ngành ngân hàng Việt Nam
• 4.1.2. Quan điểm hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu tài chính nhằm đánh giá năng lực tài chính của các NHTMCP Việt Nam
• 4.2.1. Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích cấu trúc tài chính
• 4.2.2. Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tốc độ tăng trưởng về huy động và đầu tư vốn
• 4.2.3. Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích khả năng sinh lợi
• 4.2.4. Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích mức độ an toàn trong sử dụng vốn
• 4.3. Các kiến nghị để thực hiện giải pháp
• 4.3.1. Đối với các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.3.2. Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận án tiến sĩ kế toán

Luận án tiến sĩ kế toán của Nguyễn Thu Hằng tập trung vào việc nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu tài chính nhằm đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Luận án được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, dưới sự hướng dẫn của PGS. Phạm Thị Gái. Nghiên cứu này nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong việc đánh giá và quản lý hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận án là hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu tài chính để đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Cụ thể, luận án tập trung vào việc làm rõ lý luận về hệ thống chỉ tiêu tài chính, nghiên cứu thực trạng, xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng, và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống này.

1.2. Câu hỏi nghiên cứu

Luận án đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu chính: (1) Thực trạng hệ thống chỉ tiêu tài chính và đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam như thế nào? (2) Các nhân tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu tài chính là gì? (3) Giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu tài chính hiện nay là gì?

II. Hệ thống chỉ tiêu tài chính

Hệ thống chỉ tiêu tài chính là công cụ quan trọng trong việc phân tích và đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại. Luận án sử dụng mô hình CAMEL (Capital, Asset, Management, Earnings, Liquidity) để đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng. Mô hình này giúp xác định các yếu tố như vốn, tài sản, quản lý, thu nhập, và thanh khoản, từ đó đưa ra đánh giá toàn diện về sức khỏe tài chính của ngân hàng.

2.1. Khái niệm và vai trò

Hệ thống chỉ tiêu tài chính bao gồm các chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động tài chính của ngân hàng. Nó giúp các nhà quản lý, nhà đầu tư, và cơ quan giám sát đánh giá chính xác tình hình tài chính của ngân hàng, từ đó đưa ra các quyết định phù hợp.

2.2. Ứng dụng mô hình CAMEL

Mô hình CAMEL được áp dụng rộng rãi trong việc đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng. Luận án sử dụng mô hình này để phân tích các chỉ tiêu như tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA), và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE).

III. Đánh giá năng lực ngân hàng

Đánh giá năng lực ngân hàng là quá trình phân tích và đo lường hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại dựa trên các chỉ tiêu tài chính. Luận án tập trung vào việc đánh giá năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả hoạt động.

3.1. Thực trạng năng lực tài chính

Luận án chỉ ra rằng, mặc dù các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong việc đánh giá năng lực tài chính. Các chỉ tiêu như ROA và ROE của các ngân hàng này thấp hơn so với các ngân hàng trong khu vực.

3.2. Nhân tố ảnh hưởng

Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực tài chính của các ngân hàng bao gồm quản lý rủi ro, hiệu quả hoạt động, và môi trường kinh tế vĩ mô. Luận án phân tích sâu các nhân tố này để đưa ra các giải pháp phù hợp.

IV. Giải pháp hoàn thiện

Luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu tài chính nhằm nâng cao năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Các giải pháp bao gồm cải thiện quản lý rủi ro, tăng cường hiệu quả hoạt động, và áp dụng các công cụ phân tích tài chính hiện đại.

4.1. Cải thiện quản lý rủi ro

Một trong những giải pháp quan trọng là cải thiện quản lý rủi ro thông qua việc áp dụng các công cụ phân tích rủi ro hiện đại và tăng cường giám sát từ các cơ quan quản lý.

4.2. Tăng cường hiệu quả hoạt động

Luận án đề xuất các biện pháp tăng cường hiệu quả hoạt động của các ngân hàng, bao gồm tối ưu hóa cơ cấu vốn và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH VÀ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Trong những năm gần đây, khi nền kinh tế thị trường đã và đang phát triển, cuộc khủng hoảng tài chính trên thế giới kéo dài đã tác động không nhỏ đến nền kinh tế các nước. Song, để cung cấp những thông tin tài chính, giúp các nhà quản trị và các đối tượng sử dụng thông tin đánh giá thực trạng tài chính trong các doanh nghiệp, các nhà phân tích tài chính trong nước cũng như các nước có nền kinh tế phát triển trên thế giới thường có các phương pháp tiếp cận khác nhau. Qua việc tìm hiểu và tham khảo các công trình nghiên cứu trước, có thể chia cách tiếp thành hai nhóm sau: Nhóm thứ nhất: gồm những công trình, các đề tài nghiên cứu sử dụng các chỉ tiêu tài chính thông thường trong phân tích tài chính doanh nghiệp hoặc các tổ chức tín dụng.

Các tác giả trình bày công thức xác định, nội dung và ý nghĩa kinh tế của các chỉ tiêu phân tài chính doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng, sau đó kiến nghị phương hướng hoàn thiện các chỉ tiêu đó. Nhóm thứ hai: gồm các công trình, các đề tài nghiên cứu sử dụng các chỉ tiêu tài chính của mô hình Camel trong đánh giá năng lực tài chính của các tổ chức tín dụng và các ngân hàng thương mại. Tổng quan các công trình nghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu tài chính thông thường trong phân tích tài chính doanh nghiệp hoặc các tổ chức tín dụng Phân tích tài chính trong doanh nghiệp là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản trị, nhà đầu tư và đối tượng khác quan tâm. Ngoài ra, phân tích chỉ tiêu tài chính còn là một nội dung quan trọng để đánh giá, xếp hạng doanh nghiệp.

Thực tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Trước hết, phải kể đến đề tài nghiên cứu cấp bộ của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước do tác giả Phạm Trọng Bình làm chủ nhiệm vào năm 2000. Phạm Trọng Bình (2000) đã đề xuất mô hình đánh giá tài chính của các doanh nghiệp niêm yết dựa trên cơ cở định mức tín nhiệm thông qua 2 nhóm chỉ tiêu định tính và định lượng. Trong các chỉ tiêu định lượng có 3 nhóm chỉ tiêu chính được xem xét đánh giá đó là khả năng thanh toán, cơ cấu tài chính và năng lực hoạt động.

Nhóm chỉ tiêu năng lực hoạt động thể hiện hiệu quả của doanh nghiệp trong việc sử dụng các nguồn lực kinh tế và khả năng đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp, đây là nhóm chỉ tiêu rất quan trọng cần được phân tích 11 cụ thể khi đánh giá tài chính doanh nghiệp. Nhưng các chỉ tiêu phân tích tài chính trong nghiên cứu này chỉ được đưa ra như một nội dung quan trọng để xếp hạng và đánh giá mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp còn việc phân tích các chỉ tiêu, đánh giá, bình luận, nhận xét và tìm ra nguyên nhân ảnh hưởng là không được đề cập. Tiếp theo đó, đã có các tác giả đi sâu vào việc hệ thống hoá cơ sở lý thuyết về hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính sau đó đánh giá thực trạng và cuối cùng là hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các doanh nghiệp. Có thể kể đến các nghiên cứu sau: Nguyễn Thị Quyên (2011) khi nghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các doanh nghiệp nói chung và công ty cổ phần niêm yết nói riêng; phân tích và đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Các chỉ tiêu phân tích tài chính được chia thành hai phân hệ với các nhóm cụ thể chi tiết như sau: - Phân hệ chỉ tiêu sử dụng để đánh giá khái quát tài chính: đánh giá khái quát mức độ độc lập vốn, khả năng sinh lợi, khả năng thanh toán. - Phân hệ chỉ tiêu sử dụng phân tích chuyên sâu tài chính: nhóm chỉ tiêu phản ánh cấu trúc tài chính, tình hình thanh toán và khả năng thanh toán theo thời gian, hiệu quả kinh doanh, rủi ro tài chính và dự báo chỉ tiêu tài chính, phân tích luồng tiền. Qua nghiên cứu thực tế, luận án thấy rằng hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam chưa được xây dựng, công bố phù hợp. Các chỉ tiêu phân tích tài chính đã được đề cập trong nội dung công bố thông tin của bản cáo bạch và báo cáo thường niên, tuy nhiên chất lượng của hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính chưa cung cấp đủ thông tin cho các đối tượng sử dụng.

Do vậy, việc hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của công ty cổ phần niêm yết là vấn đề cần được khắc phục, hoàn thiện hơn nữa. Từ đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Tác giả đã đưa ra hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán ngoài các chỉ tiêu phân tích TCDN nói chung, bao gồm: lãi cơ bản trên cố phiếu (EPS), tỉ lệ cổ tức so với giá trị thị trường của cổ phiếu (DYR), tỉ lệ giá trên thu nhập của cổ phiếu (P/E), tỉ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách (P/B). 12 Cùng hướng nghiên cứu với tác giả Nguyễn Thị Quyên (2011), Nguyễn Thị Cẩm Thuý (2013) đã nghiên cứu để hoàn thiện phân tích tình hình tài chính của các công ty chứng khoán Việt Nam.

Luận án tập trung nghiên cứu thực trạng phân tích tình hình tài chính tại các công ty chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 06/2012. Luận án giới hạn nghiên cứu thực trạng phân tích tình hình tài chính tại các công ty chứng khoán Việt Nam; trong đó tập trung vào các công ty chứng khoán trên 2 địa bàn chủ yếu là Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh. Với phần lý luận, nội dung phân tích tài chính của công ty chứng khoán mà tác giả đưa ra bao gồm: 1. Đánh giá khái quát tình hình tài chính: Đánh giá mức an toàn tài chính, Đánh giá khái quát tình hình huy động vốn, đánh giá khái quát mức độ độc lập tài chính, đánh giá khái quát khả năng thanh toán; 2.

Phân tích cấu trúc tài chính: phân tích cơ cấu nguồn vốn, phân tích cơ cấu tài sản, phân tích mối quan hệ giữa tài sản và nguồn vốn; 3. Phân tích cân bằng tài chính; 4. Phân tích tình hình và khả năng thanh toán thời gian; 5. Phân tích hiệu quả kinh doanh: phân tích khả năng sinh lợi của tài sản, phân tích khả năng sinh lợi của vốn chủ sở hữu; 6.

Phân tích rủi ro; 7. Phân tích vốn khả dụng; 8. Dự báo nhu cầu tài chính. Trong mỗi nội dung phân tích, tác giả trình bày tương đối đầy đủ công thức tính của các chỉ tiêu cụ thể.

Với phần thực trạng, tác giả đã đi sâu vào khảo sát thực trạng phân tích tình hình tài chính tại 30 công ty chứng khoán niêm yết trên hai Sở Giao dịch chứng khoán, đại diện cho mô hình công ty chứng khoán chuyên doanh và mô hình công ty chứng khoán đa năng. Luận án cũng đánh giá được thực trạng phân tích tình hình tài chính của các công ty chứng khoán: Căn cứ vào thực trạng phân tích tình hình tài chính của các công ty chứng khoán được khảo sát để đưa ra những nhận xét, đánh giá, những ưu điểm, những tồn tại trên các mặt như tổ chức phân tích, phương pháp phân tích và nội dung phân tích. 13 Theo quan điểm của NCS, NHTMCP cũng là một doanh nghiệp cổ phần nên khi phân tích tài chính NHTMCP có thể kế thừa các quan điểm về mục tiêu, chỉ tiêu, phương pháp và phân tích tài chính đối với doanh nghiệp nói chung và công ty cổ phần nói riêng. Tuy nhiên, NHTMCP có tính đặc thù về hoạt động kinh doanh (đối tượng kinh doanh, mức độ rủi ro, các loại hoạt động…) và đặc biệt hoạt động của nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến nền kinh tế nên chịu sự giám sát, tuân theo quy định của cơ quan quản lý Nhà Nước.

Vì vậy, khi phân tích tài chính NHTMCP cần bổ sung thêm mục tiêu và nhiều nội dung đặc thù. Không chỉ có các nghiên cứu về doanh nghiệp hay công ty cổ phần, đã có nhiều tác giả trong nước nghiên cứu về phân tích tài chính của các ngân hàng thương mại. Nguyễn Năng Phúc (2011a) đã trình bày một nội dung nhỏ của phân tích tài chính trong các ngân hàng thương mại cổ phần. Trong bài báo, tác giả đã kiến nghị hệ thống chỉ tiêu đánh giá tình hình tài chính của ngân hàng thương mại cổ phần như: Hệ thống chỉ tiêu phân tích cấu trúc tài chính; Hệ thống chỉ tiêu phản ánh tốc độ tăng trưởng về huy động và đầu tư vốn; Hệ thống chỉ tiêu phản ánh khả năng thanh toán; Hệ thống chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lợi; Hệ thống chỉ tiêu phản ánh mức độ an toàn trong sử dụng vốn.

Bài báo này tuy có trình bày một cách khá đầy đủ và chi tiết hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính nhưng chỉ dưới dạng cơ sở lý thuyết còn không đi vào phân tích thực trạng cũng như sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng để nghiên cứu. Chính vì lý do đó, với tác giả luận án thì đây cũng là một định hướng tốt về mặt cơ sở lý luận cho tác giả vận dụng vào đề tài nghiên cứu của mình. Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh khốc liệt đòi hỏi các lĩnh vực kinh doanh, các doanh nghiệp cần xây dựng cho mình một hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính riêng phù hợp với đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý. Hoàng Thị Thu Hường (2019) đã hoàn thiện nội dung phân tích tài chính các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam.

Nội dung phân tích tài chính trong các NHTMCP: gồm 8 nội dung phân tích là phân tích tình hình nguồn vốn, phân tích tình hình tài sản, phân tích tình hình đảm bảo an toàn vốn, phân tích khả năng thanh toán, phân tích tình hình kinh doanh, phân tích rủi ro tài chính, phân tích dòng tiền và phân tích tình hình cố phiếu.