Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu về dịch vụ logistics và pháp luật về dịch vụ logistics Hiện nay trên thế giới và Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu dưới nhiều góc độ lý luận, thực tiễn về dịch vụ logistics và pháp luật về dịch vụ logistics. Những công trình khoa học đã nêu không phải là toàn bộ hệ thống các nghiên cứu liên quan về logistics nhưng đã phản ánh được trạng thái và xu hướng cũng như quy mô nghiên cứu về lĩnh vực này.
Đầu tiên là các giáo trình, sách chuyên khảo như: “Logistics, những vấn đề cơ bản”[150] và “Quản trị cung ứng”[149] của Đoàn Thị Hồng Vân, “Giáo trình quản trị logistics kinh doanh”[96] của An Thị Thanh Nhàn, “Quản lý logistics”[73] của Đỗ Ngọc Hiền, “Quản trị chuỗi cung ứng”[77] của Nguyễn Thành Hiếu cung cấp cho NCS những kiến thức cơ bản liên quan đến khái niệm logistics, quản trị logistics, quản trị chuỗi cung ứng, thiết kế chuỗi cung ứng, đo lường hoạt động của chuỗi cung ứng, các dịch vụ liên quan đến hàng hóa như dịch vụ phân phối, dịch vụ khách hàng, dịch vụ kho bãi và công nghệ thông tin. Tác giả Đặng Đình Đào có nhiều công trình nghiên cứu về dịch vụ logistics và hệ thống logistics cho thấy bức tranh toàn cảnh của ngành này trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO và hội nhập kinh tế quốc tế, tiêu biểu là các công trình như: “Phát triển các dịch vụ logistics ở nước ta trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”[62], “Một số về vấn đề phát triển bền vững hệ thống logistics ở nước ta trong hội nhập quốc tế”[72] phân tích tổng thể dịch vụ logistics và hệ thống logistics, thực trạng phát triển dịch vụ logistics và hệ thống logistics Việt Nam, kinh nghiệm quốc tế về phát triển dịch vụ logistics và hệ thống logistics, những vấn đề cần giải quyết trong quá trình phát triển, đề xuất định hướng và luận giải được các giải pháp có tính khả thi cao nhằm thúc đẩy sự phát triển dịch vụ logistics ở Việt Nam trong điều kiện mở cửa thị trường. Cuốn sách: “Logistics, 8 những vấn đề lý luận và thực tiễn ở Việt Nam”[60] và “Dịch vụ logistics ở Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế”[61] là tập hợp các bài viết khoa học về các nội dung chủ yếu của đề tài liên quan đến dịch vụ logistics, pháp luật về dịch vụ logistics bao gồm khái niệm dịch vụ logistics, vai trò logistics, tiêu chí đánh giá dịch vụ logistics, các quy định pháp lý đầu tiên có liên quan đến phát triển dịch vụ logistics ở Việt Nam, đầu tư phát triển hạ tầng cơ sở cho logistics, quá trình phát triển và thực trạng phát triển logistics ở Việt Nam, xu hướng thuê ngoài dịch vụ logistics, nguồn nhân lực cho phát triển logistics, cơ hội và thách thức lớn đối với các chủ thể cung cấp dịch vụ logistics và cũng là chủ thể của HĐDV logistics, giải pháp phát triển dịch vụ logistics ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Chi phí logistics (đặc biệt là chi phí vận tải) là vấn đề mang tính cạnh tranh của các LSP và là yếu tố làm nên phí/giá của HĐDV logistics.
Với đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Giải pháp nhằm giảm thiểu chi phí vận tải và giao nhận đối với một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam hiện nay” tác giả Phạm Thị Cải [27] đã đánh giá được tầm quan trọng của việc giảm thiểu chi phí vận tải, giao nhận, thực trạng chi phí vận tải giao nhận và một số giải pháp giảm thiểu chi phí hiện nay. Vận chuyển hàng không là một phương thức quan trọng trong các phương thức vận chuyển, đóng góp doanh thu không nhỏ cho ngành dịch vụ logistics. Nghiên cứu đề án cấp Bộ: “Nghiên cứu phát triển dịch vụ logistics trong ngành hàng không Việt Nam đến năm 2020, định hướng sau năm 2020” của Nguyễn Hải Quang [125] cung cấp cho NCS bức tranh của ngành hàng không Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh khắc nghiệt hiện nay. Tác giả đề cập về những vấn đề ý luận về dịch vụ logistics ngành hàng không, xây dựng phương pháp và công cụ đo lường giá trị dịch vụ logistics trong ngành hàng không vào GDP, nghiên cứu đánh giá thực trạng hệ thống dịch vụ logistics trong lĩnh vực hàng giao thông vận tải hàng không ở Việt Nam, nghiên cứu định hướng phát triển kinh tế xã hội, giao thông vận tải và giao thông vận tải hàng không đến năm 2020, tầm nhìn 2030, nhận dạng những cơ hội và thách thức trong tình hình mới.
9 Quản lý và phát triển dịch vụ logistics cũng là một trong nhiều đề tài luận án tiến sỹ của nhiều tác giả cung cấp cho NCS tiếp cận nhiều góc độ và phương pháp đánh giá, tiêu biểu là luận án của các tác giả Vũ Thị Quế Anh, Nguyễn Quốc Tuấn, Bùi Duy Linh, Đinh Lê Hải Hà. Vũ Thị Quế Anh với luận án tiến sỹ đề tài: “Phát triển logistics một số nước Đông Nam Á - Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam”[2] phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về logistics, kinh nghiệm phát triển logistics ở một số nước Đông Nam Á, đánh giá thực trạng logistics ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp phát triển dịch vụ này ở Việt Nam. Luận án tiến sỹ của Nguyễn Quốc Tuấn với đề tài: “Quản lý nhà nước đối với dịch vụ logistics ở cảng Hải Phòng”[145] phân tích cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước đối với dịch vụ logistics, kinh nghiệm quản lý Nhà nước về dịch vụ logistics tại một số các quốc gia trên thế giới, thực trạng quản lý Nhà nước đối với dịch vụ logistics tại Hải phòng và đề xuất các giải pháp và chính sách về quản lý Nhà nước đối với dịch vụ logistics tại Hải Phòng. Bùi Duy Linh trong luận án tiến sỹ: “Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ logistics Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế”[87] nghiên cứu lý luận về năng lực cạnh tranh ngành dịch vụ logistics tại một số quốc gia, phương pháp nghiên cứu định lượng về năng lực cạnh tranh, thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ logistics Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, định hướng, giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ logistics của Việt Nam trong những năm tới.
Luận án tiến sỹ của Đinh Lê Hải Hà với đề tài: “Phát triển dịch vụ logistics ở Việt Nam”[67] nghiên cứu tổng quan tình hình phát triển logistics, lý luận cơ bản về logistics và phát triển logistics của nền kinh tế, phân tích thực trạng phát triển logistics của Việt Nam giai đoạn 1986-2011, giải pháp định hướng phát triển logistics của Việt Nam 2013-2020. Trung tâm logistics là nơi tập kết, chia tách và trung chuyển hàng hóa có vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của ngành dịch vụ logistics. 10 Tác giả Trần Sỹ Lâm có công trình: “Phát triển trung tâm logistics cho Việt Nam, tham khảo thành công một số nước châu Âu và châu Á”[84] phân tích những vấn đề lý luận về logistics, khái niệm và phân loại trung tâm logistics, kinh nghiệm xây dựng thành công trung tâm logistics tại một số nước châu Âu, châu Á và đề xuất giải pháp phát triển trung tâm logistics tại Việt Nam. Xu hướng thuê ngoài dịch vụ logistics trong nhiều năm gần đây rất phát triển và là một trong những chiến lược kinh doanh quan trọng của nhiều doanh nghiệp được phản ánh qua bài viết: “Giải pháp lựa chọn và quản lý nhà cung cấp dịch vụ thuê ngoài logistics tại các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh” của An Thị Thanh Nhàn [95] đề cập đến thực trạng LSP Việt Nam (chủ thể của HĐDV), tình hình lựa chọn LSP, giải pháp lựa chọn và quản lý LSP tại các doanh nghiệp.
Hiệp hội doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam có một số ấn phẩm phát hành nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp kiến thức cơ bản về logistics và kinh doanh dịch vụ logistics như cuốn: “Sổ tay nghiệp vụ kinh doanh dịch vụ logistics”[75] ban hành các điều kiện kinh doanh chuẩn tại Việt Nam, những hiểu biết cơ bản về kinh doanh dịch vụ logistics, kiến thức về vận đơn hàng hóa; “Sổ tay giải thích thuật ngữ về dịch vụ logistics”[76] giải thích các thuật ngữ chuyên ngành kinh doanh logistics và cung cấp thêm một số vụ kiện điển hình về logistics và freight forwarding (dịch vụ giao nhận vận tải). Cũng như ở Việt Nam, các công trình nước ngoài liên quan đến dịch vụ logistics đều đề cập đến những nội dung giống nhau như khái niệm dịch vụ logistics, quản trị chuỗi cung ứng, quản lý kho bãi, các vấn đề tồn kho, các kênh phân phối, dịch vụ khách hàng, vấn đề toàn cầu hóa, công nghệ thông tin…dưới nhiều góc độ tiếp cận như kinh tế học, quản trị kinh doanh, quản trị doanh nghiệp, luật học. Đầu tiên là công trình của nhóm tác giả Douglas M. Ellram: “Fundermental of Logistics Management”[160] nghiên cứu về khái niệm logistics, quản trị logistics, dịch vụ khách hàng, mua sắm, gia công, quản lý tồn kho, đóng gói, vận chuyển, phân phối, các vấn đề logistics 11 toàn cầu, vận tải, tài chính, chiến lược, xây dựng, quản lý hệ thống thông tin và tổ chức thực hiện có hiệu quả hoạt động logistics.
Tiếp theo là nhóm tác giả John Mangan, Chandra Lalwani, Tim Butcher and Rouya Javadpour trong cuốn sách: “Global Logistics and Supply Chain Management”[166] cũng luận giải về logistics và quản trị logistics như: Định nghĩa logistics, định nghĩa chuỗi cung ứng, mối quan hệ của chuỗi cung ứng, chiến lược và thiết kế chuỗi cung ứng, các vấn đề về vận tải, vận tải đa phương thức, vấn đề kho bãi, quản lý nguyên vật liệu và hàng tồn kho. Đặc biệt ở cuốn sách này là còn thiết kế thêm các tình huống (case studies) để nghiên cứu và minh họa cho lý luận. Trong công trình mang tên: “Handbook of Logistics and Distribution Management”[157] và: “Handbook of Logistics and Distribution Management: Understanding the Supply Chain”[158] các tác giả Alan Rushton, Phil Croucher, Peter Baker nghiên cứu về logistics, chuỗi cung ứng, tích hợp chuỗi logistics, quản trị chuỗi cung ứng, dịch vụ khách hàng, các kênh phân phối, các vấn đề quản trị kho bãi, các phương thức vận tải.Don Taylor với cuốn sách: “Logistics engineering handbook”[161] nghiên cứu tổng quan về logistics, ảnh hưởng của logistics đối với kinh tế, thiết kế chuỗi logistics, quản lý tồn kho, dịch vụ khách hàng, mua bán hàng, quản trị hệ thống phân phối, hệ thống nguyên liệu, quản trị vận tải, tồn kho, công suất, giá cả, logistics ngược, các vấn đề về công nghệ thông tin và internet, khuynh hướng phát triển của logistics, logistics xanh, vấn đề đóng gói, logistics toàn cầu, vận tải đa phương thức, thuê ngoài bên thứ ba.
