Chương 1. Lý luận về hình phạt chính không giam giữ Chương 2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng các hình phạt chính không giam giữ Chương 3. Kinh nghiệm của pháp luật hình sự quốc tế và một số nước về hình phạt chính không giam giữ.
Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng các hình phạt chính không giam giữ 5. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài nghiên cứu của luận án thuộc khoa học xã hội nên được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và bằng các phương pháp cụ thể: - Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng chủ yếu và xuyên suốt trong toàn bộ luận án. Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng trong nghiên cứu lý luận chung về hình phạt chính không giam giữ, nghiên cứu quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các hình phạt chính không giam giữ. - Phương pháp lịch sử được sử dụng để tìm hiểu bản chất, quy luật hình thành và phát triển các quy định pháp luật hình sự về các hình phạt không giam giữ, từ đó định hướng việc hoàn thiện pháp luật hình sự.
- Phương pháp thống kê được sử dụng trong nghiên cứu thực tiễn áp dụng các hình phạt không giam giữ trong phạm vi toàn quốc và nghiên cứu chuyên sâu trong phạm vi một số địa phương nhất định. - Phương pháp so sánh được sử dụng chủ yếu trong nghiên cứu quy định của pháp luật hình sự một số nước nhằm tìm kiếm kinh nghiệm cho Việt Nam trong quy định và áp sụng hình phạt chính không giam giữ. Phương pháp này cũng được sử dụng 7 trong nghiên cứu so sánh quy định của pháp luật hình sự Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử khác nhau. - Phương pháp chuyên gia được sử dụng để nghiên cứu nhận thức, đánh giá của người được khảo sát về vai trò, hiệu quả của hình phạt chính không giam giữ trong quy định của pháp luật hình sự và thực tiễn áp dụng hình phạt.
Đóng góp mới về khoa học của luận án - Luận án góp phần làm phong phú hơn về lý luận hình phạt chính không giam giữ. Tuy tồn tại một số công trình nghiên cứu với tên gọi khác là các hình phạt chính không tước tự do nhưng Luận án tiếp tục nghiên cứu nhằm làm phong phú, hoàn thiện hơn về lý luận. Luận án nghiên cứu lý luận hình phạt chính không giam giữ dưới góc tiếp cận từ nền tảng các học thuyết của hình phạt và sự vận động phát triển của khoa học pháp lý hình sự. Luận án tiếp cận từ khái niệm, mục đích, phân loại hình phạt để làm sáng tỏ khái niệm, đặc điểm, cơ sở của hình phạt chính không giam giữ.
Các nội dung về vị trí, vai trò, ý nghĩa của hình phạt chính không giam giữ, các hình thức và phân biệt hình phạt chính không giam giữ với các biện pháp cưỡng chế khác đã góp phần làm phong phú và hoàn thiện hơn lý luận về hình phạt chính không giam giữ. - Luận án đã phân tích, đánh giá một cách toàn diện quy định của BLHS năm 2015 có sự đánh giá mức độ thực thi các yêu 8 cầu của cải cách tư pháp về các hình phạt chính không giam giữ. Luận án đánh giá lịch sử phát triển của hình phạt chính không giam giữ trong pháp luật hình sự nước ta từ thời kỳ Phong kiến đến giai đoạn hiện nay nhằm tham khảo kinh nghiệm cho quá trình hoàn thiện quy định của BLHS năm 2015. - Luận án đã đúc kết các kinh nghiệm của pháp luật hình sự quốc tế và pháp luật hình sự một số nước như Hoa Kỳ, Pháp và Liên bang Nga về các hình phạt chính không giam giữ.
Kinh nghiệm lập pháp của pháp luật hình sự quốc tế và một số nước có thể được tham khảo khi đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. - Luận án đề xuất các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định của BLHS năm 2015, đồng thời đề xuất các giải pháp cho hoạt động áp dụng pháp luật và các biện pháp bảo đảm nhằm tăng cường hiệu quả áp dụng các hình phạt chính không giam giữ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Luận án nghiên cứu lý luận hình phạt chính không giam giữ như khái niệm, các đặc trưng; cơ sở của việc quy định; vai trò và các hình thức của hình phạt chính không giam giữ, phân biệt các hình phạt chính không giam giữ với các biện pháp cưỡng chế khác. Trên nền tảng lý luận, luận án tập trung nghiên cứu quy định của BLHS năm 2015 có so sánh, đối chiếu với quy định của BLHS năm 1999 về hình phạt chính không giam giữ, đánh giá thực tiễn áp dụng các hình phạt chính không giam giữ trong 9 những năm gần.
Đồng thời luận án cũng đánh giá sơ lược quá trình phát triển trong quy định của pháp luật hình sự qua các giai đoạn từ thời kỳ Phong kiến đến nay. Luận án cũng phân tích quy định của pháp luật hình sự quốc tế và pháp luật hình sự một số nước về các hình phạt chính không giam giữ làm kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam trong quá trình quy định và áp dụng các hình phạt chính không giam giữ. Từ kết quả nghiên cứu, luận án kiến nghị hoàn thiện quy định của BLHS và nâng cao hiệu quả áp dụng các hình phạt chính không giam giữ. Vì vậy, luận án có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sau: Thứ nhất, kết quả nghiên cứu của luận án góp phần bổ sung, làm phong phú hơn cơ sở lý luận về hình phạt chính không giam giữ như khái niệm, các đặc điểm, cơ sở, vai trò, vị trí, hình thức của hình phạt chính không giam giữ.
Thứ hai, những kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định của BLHS năm 2015 về các hình phạt chính không giam giữ trên cơ sở khoa học và thực tiễn có thể giúp ích cho cơ quan lập pháp khi sửa đổi BLHS. Thứ ba, Luận án cũng góp phần nâng cao nhận thức của người áp dụng pháp luật, và người dân về vai trò, ý nghĩa của các hình phạt chính không giam giữ để có thể đóng góp vào việc việc nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt. Cuối cùng, luận án sẽ là nguồn tài liệu nghiên cứu cho các sinh viên, các giảng viên và các nhà khoa học trong quá trình 10 nghiên cứu và giảng dạy luật hình sự. Đồng thời, đây cũng là nguồn tài liệu để những người áp dụng pháp luật tham khảo trong hoạt động thực tiễn.
11 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN Trên thế giới, việc nghiên cứu hình phạt như các học thuyết, khái niệm, đặc trưng, mục đích hình phạt đã được thực hiện từ rất sớm và đạt nhiều thành tựu, làm nền tảng để nghiên cứu lý luận về hình phạt chính không giam giữ. Tuy nhiên, nghiên cứu lý luận về hình phạt chính không giam giữ còn trãi rộng, thiếu tập trung, chủ yếu nghiên cứu lý luận về các biện pháp thay thế cho hình phạt tù nói chung mà chưa đề cập một cách trực tiếp đến lý luận hình phạt chính không giam giữ. Lý do của tình hình nghiên cứu này là do sự khác biệt trong phân chia hệ thống hình phạt và quy định các hình phạt cụ thể. Tuy nhiên, các nghiên cứu về các hình phạt chính không giam giữ cụ thể lại rất phát triển trong khoa học pháp luật hình sự và nhiều quốc gia đã đạt được hiệu quả rất đáng kể trong thực tiễn áp dụng các hình phạt này.
Pháp luật hình sự Việt Nam dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Macxit, tiếp thu những thành tựu của khoa học luật hình sự thế giới, nghiên cứu lý luận về hình phạt đã được thực hiện từ sớm và khá nhiều ở Việt Nam nhưng chủ yếu nghiên cứu về khái niệm, các đặc trưng và mục đích của hình phạt. Các nghiên cứu về học thuyết hình phạt và các xu hướng cải cách hình phạt hiện nay đã dần được quan tâm nhưng chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu nhằm hoàn thiện lý luận về hình phạt. Trong khi đó, nghiên cứu lý luận về hình phạt chính không giam giữ tuy đã đạt được các thành công nhất định nhưng chủ yếu tiếp cận dưới góc 12 độ so sánh với các hình phạt tước tự do. Nghiên cứu về hình phạt chính không giam giữ cụ thể chủ yếu chỉ nghiên cứu quy định của BLHS năm 1999.
Luận án tiến sĩ Các hình phạt chính không tước tự do trong luật hình sự Việt Nam của tác giả Nguyễn Minh Khuê gần với nội dung nghiên cứu của luận án khi nghiên cứu bốn hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và trục xuất nhưng được nghiên cứu trên cơ sở quy định của BLHS năm 1999. Tác giả Nguyễn Minh Khuê đã nghiên cứu về lý luận các hình phạt chính không tước tự do dưới góc nhìn đối chiếu với các hình phạt tù có thời hạn, chung thân và tử hình trong pháp luật hình sự Việt Nam. Một số kết quả nghiên cứu về lý luận và đánh giá quy định của BLHS năm 1999 từ công trình có thể là nguồn tham khảo để luận án tiếp tục nghiên cứu nhằm làm phong phú và hoàn thiện hơn lý luận về các hình phạt chính không giam giữ dưới góc tiếp cận rộng và đa chiều hơn. Trong Luận án này, bên cạnh kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học trước đây, những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu bao gồm: - Lý luận về hình phạt chính không giam giữ như: khái niệm, các đặc trưng, và cơ sở của hình phạt chính không giam giữ; vai trò, ý nghĩa, hình thức của các hình phạt chính không giam giữ và phân biệt với các biện pháp cưỡng chế khác.
Điểm mới của luận án là góp phần làm phong phú hơn về lý luận các hình phạt chính không giam giữ khi tiếp cận dưới góc độ các học 13 thuyết về hình phạt, xu hướng vận động của pháp luật hình sự và yêu cầu của thực tiễn. - Luận án tập trung nghiên cứu bốn hình phạt chính không giam giữ gồm cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và trục xuất theo quy định của BLHS năm 2015. Đặt bốn hình phạt này trong tổng thể để đánh giá một cách toàn diện từ khái niệm, đặc điểm, cơ sở, đánh gía vai trò trong hệ thống hình phạt để nhằm mục tiêu hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự về các hình phạt chính không giam giữ, tiến tới xây dựng một hệ thống hình phạt hiệu quả.