Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến công tác quốc phòng một số nước trên thế giới Đại tướng A.An-Tu-Nin (Chủ biên) (1980), Trần Đăng Vĩnh dịch Phòng thủ dân sự [01]. Tác giả khẳng định: Phòng thủ dân sự là sự nghiệp của toàn dân để bảo vệ Tổ quốc XHCN.
Mỗi công dân đều phải nắm vững những kiến thức cần thiết về phòng thủ dân sự, phòng tránh vũ khí huỷ diệt lớn nhằm bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống. Việc chuẩn bị cho nhân dân thực hiện các nhiệm vụ phòng thủ dân sự bao gồm một hệ thống các biện pháp đồng bộ, bảo đảm cho mỗi người dân sẵn sàng hành động đúng, đáp ứng các điều kiện đặc biệt của chiến tranh. Do vậy, Đảng Cộng sản Liên Xô, Chính phủ Liên Xô phải thường xuyên bồi dưỡng, huấn luyện cho nhân dân toàn diện, bao gồm: Phẩm chất chính trị, tinh thần và tâm lý; những kiến thức quân sự cần thiết thiết để tham gia vào các biện pháp phòng thủ dân sự.Nie-kra-xốp, (1987) Công tác tổ chức giáo dục thể thao quốc phòng trong trường học [94]. Tác giả, khẳng định việc giáo dục quốc phòng là tất yếu khách quan, nhằm bồi dưỡng tinh thần yêu nước, ý thức cảnh giác cách mạng, kiến thức chính trị, huấn luyện những kỹ năng quân sự - quốc phòng cần thiết cho học sinh trong các trường giúp học sinh thực hiện “ước mơ trở thành những phi công anh dũng, những thủy thủ can đảm, những nhà chế tạo máy bay và động cơ, những nhân viên điện đài khéo léo, nhà sáng chế các công trình vô tuyến điện độc đáo” [94, tr.7], để góp phần to lớn củng cố khả năng phòng thủ đất nước.
Theo ông mỗi người dân Xô-viết yêu nước, bất kỳ ở cương vị nào cũng cần được chuẩn bị kỹ về kiến thức quân sự - quốc phòng. Tác giả đã nhấn mạnh vị trí, vai trò của công tác giáo dục quốc phòng 12 đối với thế hệ trẻ trong thời bình và có ý nghĩa to lớn trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Trung tâm Thông tin Khoa học - Công nghệ - Môi trường, Bộ Quốc phòng (2007), “Đại cương giáo dục quốc phòng toàn dân của Trung Quốc”, (theo Tạp chí Dân binh Trung Quốc, 12/2006) [147]. Tác giả đã chỉ rõ: Cùng với đường lối kiên trì lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm, các công tác khác đều phục tùng và phục vụ trung tâm ấy.
Đảng Cộng sản và Nhà nước Trung Quốc đã chú trọng quan tâm quốc phòng bảo vệ đất nước. Thường xuyên nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng cho mọi tầng lớp nhân dân, thường xuyên đổi mới về nội dung, phương pháp, mở rộng đối tượng đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, nhân viên công tác trong cơ quan Nhà nước, học sinh, sinh viên, dân binh trong ngạch dự bị và các đối tượng khác, trang bị cho họ những kiến thức quân sự cần thiết, lý luận về quốc phòng, an ninh, giáo dục lòng yêu nước, tự tôn, tự hào dân tộc, yêu chế độ; nhận thức đầy đủ, đúng những thách thức, nguy cơ của cách mạng; đối tượng, đối tác trong tình hình mới hội nhập quốc tế, đề cao cảnh giác trước mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch. Từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ công dân bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ thành quả cách mạng, nhân dân, bảo vệ Đảng Cộng sản, bảo vệ chế độ XHCN. Tác giả Văn Đức (2009), “Cải cách giáo dục quốc phòng của một số nước châu Á” [36], bài viết đã khẳng định Trung Quốc luôn luôn coi trọng công tác giáo dục quốc phòng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Thường xuyên nâng cao chất lượng GDQP cho toàn dân, chú trọng đội ngũ cán bộ, đảng viên, thanh niên, sinh viên. Kiện toàn hệ thống tổ chức, đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức GDQP, thực hiện nhiều biện pháp liên quan trực tiếp tới cải cách GDQP từ Trung ương xuống địa phương, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước nâng cao ý thức trách nhiệm trong xây dựng nền QPTD gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc; nhằm đập tan mọi âm mưu thủ đoạn chống phá cách mạng của kẻ thù, bảo vệ vững chắc Tổ quốc XHCN. 13 U Đôm Xay Mường Khột (2009), Xây dựng lực lượng vũ trang địa phương trong khu vực phòng thủ tỉnh ở địa bàn Trung Lào [76]. Tác giả đã luận giải làm rõ vị trí, vai trò, đặc điểm của LLVT địa phương trong KVPT tỉnh ở địa bàn Trung Lào; làm rõ mục tiêu, yêu cầu, nội dung xây dựng LLVT địa phương; các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước Lào về xây dựng LLVT địa phương và xây dựng KVPT; phân tích, đánh giá thực trạng, chỉ ra nguyên nhân và đề xuất 5 giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng, hiệu quả xây dựng LLVT địa phương trong KVPT tỉnh ở địa bàn Trung Lào.
Thong Phăn Cha Lơn Phôn (2011), Nghiên cứu xây dựng và hoạt động của bộ đội địa phương trong khu vực phòng thủ tỉnh Bắc Lào [102]. Tác giả đã luận giải làm rõ được vị trí, vai trò của lực lượng bộ đội địa phương trong KVPT tỉnh Bắc Lào; nội dung, yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và hoạt động của bộ đội địa phương; đặc điểm chi phối và các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước Lào về xây dựng và hoạt động của bộ đội địa phương. Cùng với đó, từ phân tích, đánh giá chính xác những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và các yếu tố tác động, tác giả đã đề xuất được 5 giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng xây dựng bộ đội địa phương trong KVPT tỉnh Bắc Lào. Sỉ Phon Kẹo Sa May (2013), Xây dựng tiềm lực quốc phòng toàn dân ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào [83].
Tác giả đã phân tích, luận giải làm rõ vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng của xây dựng tiềm lực quốc phòng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Lào; làm rõ mục tiêu, yêu cầu, nội dung và các quan điểm, chủ trương của Đảng Nhân dân cách mạng Lào về xây dựng tiềm lực quốc phòng trong tình hình mới. Các công trình trên đã khẳng định vị trí vai trò của quốc phòng là lĩnh vực hệ trọng của mỗi quốc gia; vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước đối với quốc phòng là tất yếu khách quan trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Các công trình trên đã để lại nhiều kinh nghiệm quý trong thực hiện công tác quân sự, quốc phòng. Các công trình nghiên cứu về công tác quốc phòng ở Việt Nam 1.Các nghiên công trình nghiên cứu chung về công tác quốc phòng 14 Tổng cục Chính trị (2005), Đảng lãnh đạo công tác quân sự - quốc phòng địa phương trong thời kỳ mới [144] đã trình bày vị trí, vai trò của công tác quân sự, quốc phòng địa phương trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; phân tích làm rõ các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về lãnh đạo công tác quốc phòng - quân sự địa phương; đánh giá thực trạng sự lãnh đạo của Đảng và các tỉnh ủy, thành ủy ở các địa phương đối với công tác quốc phòng - quân sự địa phương cả về nội dung, phương thức, cơ chế lãnh đạo công tác quốc phòng địa phương; đề xuất những giải pháp để thực hiện tốt vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác quốc phòng - quân sự địa phương trong thời kỳ mới.
Khẳng định Đảng lãnh đạo công tác quân sự - quốc phòng địa phương là tất yếu khách quan là nhân tố quyết định thắng lợi của công tác quân sự - quốc phòng địa phương, trình bày nội dung cơ chế Đảng lãnh đạo công tác quân sự - quốc phòng địa phương khẳng định rõ: Đảng lãnh đạo, chính quyền điều hành,cơ quan ban ngành, đoàn thể chính trị xã hội của đại phương (nòng cốt là quân sự) làm tham mưu trong quá trình thực hiện đã được Đảng bổ sung: Đảng lãnh đạo, chính quyền điều hành, các cơ quan, ban ngành, làm tham mưu theo chức năng; cơ quan quân sự, công an gắn bó chặt chẽ làm trung tâm hiệp đồng; cùng các đoàn thể quần chúng tổ chức thực hiện; chỉ huy trưởng quân sự tỉnh, (thành), chỉ huy thống nhất các lực lượng vũ trang ở địa phương khi có chiến sự, chiến tranh. Đồng thời, đánh giá về ưu điểm lãnh đạo của Đảng, của các tỉnh ủy, thành ủy đối với công tác quốc phòng địa phương và phân tích nguyên nhân của thành công và tồn tại, những bài học kinh nghiệm trong lãnh đạo công tác quốc phòng - quân sự địa phương, đề xuất những giải pháp đối với Đảng, các tỉnh ủy, thành ủy lãnh đạo công tác quốc phòng địa phương trong thời kỳ mới. Học viện Chính trị quân sự (2006), Đổi mới giáo dục quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc gia [65]. Cuốn sách đã khẳng định có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của giáo dục quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc gia và sự 15 nghiệp xây dựng, củng cố nền QPTD và bảo vệ Tổ quốc XHCN.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Đảng phát triển tư duy lý luận về quốc phòng và giáo dục quốc phòng đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử; trong thời kỳ đổi mới trước sự đòi hỏi của thực tiễn để làm sáng tỏ sâu sắc thêm tư duy của Đảng về bảo vệ Tổ quốc, xây dựng nền quốc phòng toàn dân và tăng cường giáo dục cho toàn dân. Tư duy mới về quốc phòng và giáo dục quốc phòng là tất yếu khách quan và yêu cầu đổi mới toàn diện, đồng bộ thống nhất từ nhận thức đến hành độn; từ nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục đến đánh giá kết quả; từ cơ chế tổ chức quản lý đến người dạy, người học, điều kiện đảm bảo và chế độ chính sách. Đồng thời, đã nêu lên những thành tựu những kinh nghiệm đổi mới giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc gia và nêu những giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng trong thời gian tới. Tác giả trình bày sự phát triển tư duy về quốc phòng Việt Nam trong những năm đầu thời kỳ đổi mới; trình bày quá trình thực hiện nhiệm vụ quốc phòng Việt Nam từ năm 1986 đến năm 1996.