Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Và Khả Năng Sản Xuất Của Lợn Hương Trong Luận Án Tiến Sĩ

Luận án tiến sĩ nghiên cứu chăn nuôi đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của lợn hương, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề

• Tác giả: Phạm Hải Ninh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Công Thiếu
• Trường học: Viện Chăn Nuôi
• Chuyên ngành: Chăn Nuôi
• Đề tài: Đặc Điểm Sinh Học Và Khả Năng Sản Xuất Của Lợn Hương
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
• 0.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Đặc điểm sinh học và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.1.1.1. Đặc điểm ngoại hình của lợn và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 1.2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.2.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.2.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.2.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.5.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của lợn Hương qua ba thế hệ
• 1.2.5.2. Nghiên cứu về đặc điểm ngoại hình lợn Hương
• 1.2.5.3. Xác định kích thước một số chiều đo cơ thể cơ bản
• 1.2.5.4. Nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lý sinh dục của lợn cái hậu bị
• 1.2.5.5. Nghiên cứu khả năng sản xuất của lợn Hương
• 1.2.5.6. Đánh giá năng suất sinh sản của lợn Hương qua 3 thế hệ
• 1.2.5.7. Đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất thân thịt và chất lượng thịt lợn Hương thương phẩm
• 1.2.5.8. Xử lý số liệu
• 1.2.5.8.1. Đối với các tính trạng đặc điểm sinh học
• 1.2.5.8.2. Mô hình phân tích các tính trạng đặc điểm ngoại hình, kích thước các chiều đo cơ thể
• 1.2.5.8.3. Mô hình phân tích các tính trạng sinh lý sinh dục
• 1.2.5.8.4. Đối với các tính trạng khả năng sản xuất
• 1.2.5.8.5. Mô hình phân tích các tính trạng năng suất sinh sản
• 1.2.5.8.6. Mô hình phân tích các tính trạng khả năng sinh trưởng và phẩm chất thân thịt
• 1.3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 1.3.1. Đặc điểm sinh học của lợn Hương
• 1.3.1.1. Đặc điểm ngoại hình
• 1.3.1.2. Đặc điểm màu sắc lông da
• 1.3.1.3. Hình thái cơ thể. Kích thước một số chiều đo cơ thể
• 1.3.1.4. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái Hương hậu bị
• 1.3.1.4.1. Yếu tố ảnh hưởng đến các tính trạng sinh lý sinh dục của lợn cái Hương hậu bị
• 1.3.1.4.1.1. Tuổi động dục lần đầu
• 1.3.1.4.1.2. Tuổi phối giống có chửa lần đầu
• 1.3.1.4.1.3. Khối lượng phối giống có chửa lần đầu
• 1.3.1.4.1.4. Tuổi đẻ lứa đầu
• 1.3.1.4.1.5. Chu kỳ động dục
• 1.3.2. Khả năng sản xuất của lợn Hương
• 1.3.2.1. Năng suất sinh sản của lợn nái Hương
• 1.3.2.1.1. Yếu tố ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái Hương
• 1.3.2.1.1.1. Số con sơ sinh
• 1.3.2.1.1.2. Số con sơ sinh sống
• 1.3.2.1.1.3. Số con cai sữa
• 1.3.2.1.1.4. Khối lượng sơ sinh
• 1.3.2.1.1.5. Khối lượng cai sữa
• 1.3.2.1.1.6. Tuổi cai sữa
• 1.3.2.1.1.7. Thời gian động dục lại
• 1.3.2.1.1.8. Khoảng cách lứa đẻ
• 1.3.2.2. Khả năng sinh trưởng, năng suất thân thịt và chất lượng thịt lợn Hương thương phẩm
• 1.3.2.2.1. Khả năng sinh trưởng của lợn Hương thương phẩm
• 1.3.2.2.2. Năng suất thân thịt lợn Hương
• 1.3.2.2.3. Chất lượng thịt lợn Hương
• 2. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Án Tiến Sĩ Đặc Điểm Sinh Học Và Khả Năng Sản Xuất Của Lợn Hương

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của giống lợn Hương, một giống lợn bản địa quý hiếm của Việt Nam. Nghiên cứu nhằm mục đích bảo tồn và phát triển nguồn gen này, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Lợn Hương được đánh giá là giống lợn có khả năng thích nghi cao với điều kiện chăn nuôi khó khăn, ít bệnh tật và chất lượng thịt thơm ngon. Tuy nhiên, giống lợn này có nhược điểm là năng suất sinh sản và tốc độ sinh trưởng thấp, cần được cải thiện thông qua các biện pháp kỹ thuật chăn nuôi và chọn lọc giống.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Lợn Hương

Đặc điểm sinh học của lợn Hương được nghiên cứu qua ba thế hệ, bao gồm các yếu tố như ngoại hình, sinh lý sinh dục, và khả năng sinh trưởng. Ngoại hình của lợn Hương được đánh giá thông qua màu sắc lông da và hình thái cơ thể. Kết quả cho thấy lợn Hương có màu lông đặc trưng và cấu trúc cơ thể phù hợp với điều kiện chăn nuôi tự nhiên. Về sinh lý sinh dục, lợn cái hậu bị có tuổi động dục lần đầu trung bình là 12,53 tháng, với chu kỳ động dục ổn định. Điều này cho thấy tiềm năng sinh sản của giống lợn này, mặc dù cần được cải thiện thông qua chọn lọc giống.

1.2. Khả Năng Sản Xuất Của Lợn Hương

Khả năng sản xuất của lợn Hương được đánh giá qua các chỉ tiêu như năng suất sinh sản, tốc độ sinh trưởng, và chất lượng thịt. Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn Hương có số con sơ sinh trung bình là 8,54 con/ổ, với tỷ lệ sống sót cao. Tuy nhiên, tốc độ sinh trưởng của lợn Hương chậm hơn so với các giống lợn khác, với khối lượng trung bình đạt 39,62 kg ở 8 tháng tuổi. Về chất lượng thịt, lợn Hương được đánh giá cao nhờ hương vị thơm ngon và hàm lượng axit béo không no cao, đặc biệt là axit Linoleic và Oleic, mang lại giá trị dinh dưỡng cao cho người tiêu dùng.

II. Nghiên Cứu Khoa Học Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Nghiên cứu khoa học trong luận án tiến sĩ này không chỉ cung cấp cơ sở lý thuyết về đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của lợn Hương, mà còn mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn trong chăn nuôi và bảo tồn giống. Kết quả nghiên cứu giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thịt của lợn Hương, từ đó đề xuất các biện pháp cải thiện hiệu quả chăn nuôi. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc bảo tồn nguồn gen quý hiếm này, đảm bảo sự đa dạng sinh học trong nông nghiệp Việt Nam.

2.1. Ứng Dụng Trong Chăn Nuôi

Kết quả nghiên cứu về khả năng sản xuất của lợn Hương được ứng dụng trong việc cải thiện kỹ thuật chăn nuôi, đặc biệt là trong việc lựa chọn thức ăn và quản lý đàn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc sử dụng thức ăn chăn nuôi phù hợp có thể cải thiện tốc độ sinh trưởng và năng suất thịt của lợn Hương. Đồng thời, các biện pháp quản lý sản xuất hiệu quả cũng được đề xuất để nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn Hương.

2.2. Bảo Tồn Và Phát Triển Giống

Luận án tiến sĩ này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn giống lợn Hương trong bối cảnh số lượng đàn lợn bản địa đang giảm mạnh. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp bảo tồn nguồn gen thông qua việc lưu giữ và chọn lọc giống, đồng thời khai thác hiệu quả nguồn gen này trong sản xuất. Điều này không chỉ góp phần bảo tồn sự đa dạng sinh học mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho người chăn nuôi.

III. Đóng Góp Mới Và Ý Nghĩa Của Luận Án

Luận án tiến sĩ này đã đóng góp nhiều giá trị mới trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và chăn nuôi. Nghiên cứu không chỉ cung cấp dữ liệu chi tiết về đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của lợn Hương, mà còn xác định được các yếu tố di truyền và môi trường ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thịt của giống lợn này. Đây là cơ sở quan trọng cho việc chọn lọc và cải thiện giống lợn Hương trong tương lai.

3.1. Đóng Góp Khoa Học

Luận án tiến sĩ này là công trình nghiên cứu có hệ thống, cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc và cải thiện giống lợn Hương. Nghiên cứu đã xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển, và năng suất của lợn Hương, đồng thời đề xuất các biện pháp cải thiện hiệu quả chăn nuôi. Kết quả nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực di truyền học và chăn nuôi.

3.2. Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc bảo tồn và phát triển giống lợn Hương, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế nông nghiệp Việt Nam đang hướng tới sản xuất bền vững. Kết quả nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi, cải thiện chất lượng thịt, và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc bảo tồn sự đa dạng sinh học của các giống lợn bản địa Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ nông nghiệp với đề tài "Đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của lợn Hương" do nghiên cứu sinh Phạm Hải Ninh thực hiện tại Viện Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - Bộ Giáo dục và Đào tạo), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Công Thiếu và PGS. Lê Thị Thanh Huyền. Luận án thuộc ngành Chăn nuôi, mã số chuyên ngành: 9 62 01 05, bảo vệ năm 2022.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành chăn nuôi Việt Nam cũng như trên thế giới, thịt lợn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 36,4% tổng sản lượng thịt (so với thịt gia cầm 36,2%, thịt bò 21,2% và thịt cừu 4,4%). Thống kê giai đoạn 2019–2021 cho thấy tổng đàn lợn Việt Nam tăng từ 20,21 triệu con lên 23,53 triệu con, sản lượng thịt hơi dao động từ 4,036 triệu tấn đến 4,190 triệu tấn. Để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ, nhiều giống lợn ngoại năng suất cao (Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrain) đã được nhập nội. Tuy nhiên, sự phát triển này dẫn đến nguy cơ suy giảm nhanh chóng số lượng và đa dạng di truyền của các giống lợn bản địa.

Lợn Hương là giống lợn bản địa có nguồn gốc lâu đời tại các huyện vùng cao biên giới Việt – Trung thuộc tỉnh Cao Bằng như Bảo Lạc, Hòa An, Hạ Lang. Giống lợn này có khả năng chống chịu bệnh tật cao, thích ứng với điều kiện kham khổ và chất lượng thịt thơm ngon, giá bán thương phẩm cao hơn 15–20% so với các giống lợn bản địa khác và cao hơn 40–50% so với lợn công nghiệp. Mặc dù vậy, lợn Hương thuần có nhược điểm sinh trưởng chậm, tỷ lệ nạc thấp, số con sơ sinh sống trên ổ thấp, dễ bị lai tạp làm xói mòn nguồn gen. Từ năm 2007, lợn Hương được đưa vào chương trình bảo tồn nguồn gen vật nuôi quốc gia. Kết quả giám định ADN khẳng định lợn Hương có độ đa dạng di truyền cao và khoảng cách di truyền xa so với lợn Móng Cái, Hạ Lang. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây (như Nguyễn Hùng Cường, 2018; Nguyen Hoang Thinh và cs., 2019) mới chỉ dừng lại ở khảo sát mô tả sơ bộ về ngoại hình và năng suất ban đầu tại quy mô hẹp, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về đặc điểm sinh học, năng suất sinh sản qua 3 thế hệ chọn lọc, cũng như phân tích sâu về phẩm chất thân thịt, thành phần axit amin và thành phần axit béo no/không no trong cơ thăn.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát: Xác định một số đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của lợn Hương nhằm góp phần bảo tồn sự đa dạng sinh học, khai thác và phát triển nguồn gen lợn Hương tại Việt Nam.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định đặc điểm sinh học của lợn Hương qua 3 thế hệ chọn lọc.
   • Đánh giá năng suất sinh sản của lợn Hương qua 3 thế hệ chọn lọc.
   • Đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất thân thịt và chất lượng thịt của lợn Hương thương phẩm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Lợn Hương qua 3 thế hệ chọn lọc (thế hệ 1, thế hệ 2, thế hệ 3), lợn cái hậu bị, lợn nái sinh sản và lợn Hương nuôi thịt thương phẩm.
• Phạm vi không gian: Trung tâm Khuyến nông và Giống nông lâm nghiệp tỉnh Cao Bằng; Công ty Khai thác khoáng sản Thiên Thuận Tường (tỉnh Quảng Ninh); các phòng thí nghiệm chuyên ngành thuộc Viện Chăn nuôi.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn triển khai đề tài khai thác và phát triển nguồn gen lợn Hương từ năm 2016 đến năm 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về đặc điểm sinh học, di truyền học và sức sản xuất của các giống lợn bản địa.

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Đặc điểm hình thái và chiều đo cơ thể: Dandapat và cs. (2010) mô tả lợn Mali (Ấn Độ); Soukanh và cs. (2011) công bố kích thước các giống lợn Moo Chid, Moo Lat, Moo Nonghad (Lào); Ritchil và cs. (2014) khảo sát lợn Wakmandi (Bangladesh); Borkotoky và cs. (2014) nghiên cứu lợn Naga (Ấn Độ); Khargharia và cs. (2014) khảo sát lợn Niang Megha và Doom (Ấn Độ); Noronha và cs. (2017) nghiên cứu lợn bản địa Đông Timor.
• Sinh lý sinh dục và sinh sản: Chu và cs. (2003) nghiên cứu lợn Meishan (Trung Quốc) về khả năng thành thục sớm (3 tháng tuổi) và số con sơ sinh cao (15–16 con/ổ), đồng thời xác định vai trò của các chỉ thị phân tử và gen chức năng như ESR, GNRHR, FSHR, LH-CGR, ER-PvuII, RBP4-MspI; Lemus và cs. (2003) nghiên cứu lợn Hairless và Cuino (Mexico); Subalini và cs. (2010) nghiên cứu lợn Village (Sri Lanka); Kadirvel và cs. (2020b) theo dõi lợn lai Hampshire x Niang Megha.
• Phẩm chất thân thịt và thành phần dinh dưỡng: Touma và cs. (2017) khảo sát lợn Agu (Okinawa, Nhật Bản) với tỷ lệ MUFA 45,3% (axit Oleic C18:1 chiếm 42,2%) và PUFA 5,55% (axit Linoleic C18:2 chiếm 5,26%); Mailin Gan và cs. (2020) nghiên cứu lợn Liangshan (Trung Quốc) về biến động hàm lượng axit amin ngọt và axit béo theo các giai đoạn khối lượng; các nghiên cứu của Müller và cs. (2000), Marchiori và De Felicio (2003), Razmaite và cs. (2009), Bertol và cs. về pH, tỷ lệ mất nước bảo quản/chế biến và đặc tính cơ thịt lợn rừng, lợn lai.

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Mô tả giống và ngoại hình lợn bản địa: Tạ Thị Bích Duyên và cs. tổng kết 26 giống lợn bản địa Việt Nam; Nguyễn Văn Đức (2012) mô tả lợn Móng Cái, lợn Ỉ, Mường Khương, Táp Ná; Nguyễn Thị Tường Vy và cs. mô tả lợn Cỏ; Trịnh Phú Ngọc và cs. (2016) nghiên cứu lợn Mán và Mường Khương; Từ Quang Hiển và cs. (2004) khảo sát lợn Hạ Lang.
• Yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản: Giang Hồng Tuyến và cs. (2007), Nguyễn Văn Đức và Trần Thị Minh Hoàng (2002), Lê Đình Phùng và Phan Hữu Tuần (2008), Đặng Hoàng Biên (2016) trên lợn Lũng Pù và lợn Bản; Trịnh Hồng Sơn và Phạm Duy Phẩm (2020), Lê Thế Tuấn và cs. (2020a, 2020b), Trần Thị Minh Hoàng (2020). Các nghiên cứu xác nhận hệ số di truyền của tính trạng sinh sản ở mức thấp ($h^2 = 0,03 - 0,12$ đối với SCSS, SCCS; $h^2 = 0,07 - 0,18$ đối với KLSSO).
• Thân thịt và chất lượng thịt: Phan Xuân Hảo (2002) về gen halothan; Kuryl và cs. (2003), Nguyễn Văn Cường và cs. (2003) về gen Leptin và PIT1; Nguyễn Văn Nơi và cs. (2010) về gen GHRH; các nghiên cứu của Trần Thanh Vân và Đinh Thu Hà (2005) trên lợn Mẹo; Lê Đình Cường và cs. (2004) trên lợn Mường Khương; Nguyễn Văn Trung và cs. (2010) trên lợn Táp Ná; Phạm Thị Hiền Lương và Mông Thị Xuyến (2009) trên lợn đen Bảo Lạc.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Trước thời điểm luận án thực hiện, các tư liệu về lợn Hương chủ yếu là số liệu điều tra nguồn gen ban đầu (Phạm Công Thiếu, 2017) và nghiên cứu sơ bộ trên quần thể hẹp tại Ba Vì, Thạch Thất (Nguyễn Hùng Cường, 2018; Nguyen Hoang Thinh và cs., 2019). Hoàn toàn chưa có nghiên cứu chọn lọc qua 3 thế hệ kế tiếp nhau để theo dõi sự ổn định các chỉ tiêu sinh học, sinh sản, cũng như chưa có dữ liệu phân tích hóa lý chi tiết về cơ thăn (pH45, pH24, độ mất nước, không gian màu CIELAB $L^, a^, b^*$) và cơ cấu axit amin, axit béo (đặc biệt là axit Glutamic, axit Oleic, axit Linoleic). Luận án của NCS. Phạm Hải Ninh lấp đầy khoảng trống dữ liệu này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Lý thuyết di truyền số lượng và chọn lọc giống: Đánh giá các tính trạng số lượng (sinh sản, sinh trưởng, thân thịt) chịu tác động của kiểu gen ($h^2$) và các yếu tố ngoại cảnh cố định (thế hệ, lứa đẻ, mùa vụ, năm đẻ).
• Sinh lý sinh sản gia súc: Quá trình thành thục tính giác, chu kỳ động dục, tuổi phối giống lần đầu, sự rụng trứng và khả năng nuôi con của lợn nái bản địa (Đặng Vũ Bình và cs., 2018; Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020).
• Hóa sinh và chất lượng thịt: Cơ chế chuyển hóa glycogen sau giết mổ thành axit lactic trong điều kiện yếm khí, ảnh hưởng của sự suy giảm pH đến điểm đẳng điện của protein cơ ($pI \approx 5,4$), cấu trúc không gian tơ cơ, khả năng giữ nước (drip loss, cooking loss), hệ màu CIELAB ($L^, a^, b^*$), phân loại thịt bình thường, DFD hoặc PSE (Correa, 2007; Otto và cs., 2004; Honikel, 1998; Wanner và cs., 1997). Phân tích cấu trúc axit béo no (SFA), axit béo không no đơn (MUFA), axit béo không no đa (PUFA) và axit amin thiết yếu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu thực nghiệm định lượng kết hợp quan sát hình thái:

1. Khảo sát đặc điểm sinh học:

   • Ngoại hình và màu sắc lông da: Quan sát, mô tả trực tiếp các vùng màu lông, dạng tai, sống lưng, bụng, chân, số vú.
   • Kích thước chiều đo: Sử dụng thước dây và gậy đo chuyên dụng đo cao vai, dài thân, vòng ngực, vòng bụng, dài đầu, rộng đầu, dài tai, rộng tai ở các giai đoạn tuổi.
   • Sinh lý sinh dục hậu bị: Theo dõi tuổi động dục lần đầu, tuổi và khối lượng phối giống có chửa lần đầu, tuổi đẻ lứa đầu, độ dài chu kỳ động dục.

2. Khảo sát khả năng sản xuất:

   • Năng suất sinh sản lợn nái (qua 3 thế hệ chọn lọc): Ghi nhận số con sơ sinh/ổ (SCSS), số con sơ sinh sống/ổ (SCSSS), số con cai sữa/ổ (SCCS), khối lượng sơ sinh/ổ (KLSSO), khối lượng sơ sinh/con (KLSSC), khối lượng cai sữa/ổ (KLCSO), khối lượng cai sữa/con (KLCSC), tuổi cai sữa, thời gian động dục lại sau cai sữa và khoảng cách giữa 2 lứa đẻ (KCLĐ).
   • Sinh trưởng lợn thương phẩm: Cân khối lượng định kỳ theo tháng tuổi để xác định sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối ($A$, tính bằng g/ngày) và sinh trưởng tương đối ($R$, tính bằng %).
   • Năng suất thân thịt: Mổ khảo sát theo phương pháp chuẩn để xác định tỷ lệ móc hàm (%), tỷ lệ thịt xẻ (%), dài thân thịt (cm), độ dày mỡ lưng (DML, mm, đo tại vị trí xương sườn 13–14 bằng thước và siêu âm Agroscan AL đầu dò ALAL 350), diện tích cơ thăn ($cm^2$), tỷ lệ nạc (%), tỷ lệ mỡ (%), tỷ lệ xương (%).
   • Chất lượng thịt cơ thăn (Musculus longissimus dorsi): Đo pH ở 45 phút ($pH_{45}$) và 24 giờ ($pH_{24}$) bằng máy đo pH chuyên dụng; đo màu sắc thịt ($L^, a^, b^*$) bằng máy đo màu quang phổ; xác định tỷ lệ mất nước bảo quản (phương pháp túi) và mất nước chế biến (Honikel, 1998); phân tích hóa học thành phần cơ bản (vật chất khô, protein thô, lipid thô, khoáng tổng số); định lượng thành phần axit amin bằng sắc ký trao đổi ion; xác định thành phần axit béo bằng sắc ký khí.

3. Phương pháp xử lý số liệu:

   • Dữ liệu được xử lý thống kê sinh học theo phương pháp bình phương nhỏ nhất (Least Squares Means - LSM) và sai số chuẩn (SE) bằng mô hình tuyến tính tổng quát (GLM) trên phần mềm thống kê chuyên ngành.
   • Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố cố định: thế hệ chọn lọc (TH 1, TH 2, TH 3), lứa đẻ (LĐ 1, LĐ 2, LĐ 3...), mùa vụ đẻ (Xuân, Hè, Thu, Đông), năm đẻ. So sánh sự sai khác giữa các giá trị trung bình bằng phép thử Duncan hoặc Tukey ở các mức ý nghĩa $P < 0,05$, $P < 0,01$ và $P < 0,001$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 1 hệ thống hóa các cơ sở khoa học về ngoại hình, sinh lý sinh dục, các chỉ tiêu năng suất sinh sản, sinh trưởng, thân thịt và chất lượng thịt ở lợn. Tác giả phân tích sâu cơ chế hình thành các loại thịt bất thường (DFD, PSE, RSE, PFN) dựa trên diễn biến pH sau giết mổ và khả năng giữ nước, tóm tắt theo bảng tiêu chuẩn quốc tế:

Phân loại thịt	$pH_{24}$	Mất nước bảo quản (%)	$b^*$ (Độ vàng)	$L^*$ (Độ sáng)
DFD (Đậm, chắc, khô)	$> 6,1$	$< 2$	$\ge 4$	$\le 42$
Xu hướng DFD	5,7 – 6,1	$< 5$	3 – 4	42 – 45
Bình thường	5,6 – 5,8	2 – 5	3	42 – 50
RSE (Đỏ, mềm, rỉ nước)	5,6 – 5,8	$> 5$	3	42 – 50
PFN (Nhạt, chắc, bình thường)	5,5 – 5,8	$< 5$	$< 3$	$> 50$
Xu hướng PSE	5,5 – 5,6	$> 5$	2 – 3	$\ge 50$
PSE (Nhạt, mềm, rỉ nước)	$< 5,5$	$> 5$	1 – 1,5	$> 50$

(Nguồn tổng hợp trong luận án: Correa, 2007)

Chương này cũng tổng kết đầy đủ các nghiên cứu về lợn bản địa trong nước (lợn Móng Cái, Ỉ, Mán, Mường Khương, Hạ Lang, Táp Ná, Lũng Pù, Cỏ, Kiềng Sắt) và quốc tế (Meishan, Agu, Liangshan, Mali, Moo Lat, Wakmandi), chỉ rõ các giá trị tham chiếu di truyền và khoảng trống thực nghiệm của lợn Hương.

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết vật liệu, địa điểm, các bước thiết kế thí nghiệm theo dõi lợn Hương qua 3 thế hệ chọn lọc. Tác giả xây dựng khẩu phần ăn chuyên biệt cho lợn Hương sinh sản và lợn Hương thương phẩm theo các giai đoạn sinh trưởng nhằm đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng ổn định trong quá trình theo dõi.

Chương này mô tả chi tiết quy trình lấy mẫu, công thức tính toán và các mô hình toán học thống kê:

• Mô hình đánh giá ngoại hình và kích thước chiều đo: $Y_{ijk} = \mu + TH_i + G_j + e_{ijk}$
• Mô hình đánh giá năng suất sinh sản: $Y_{ijklm} = \mu + TH_i + LD_j + MV_k + ND_l + e_{ijklm}$
• Mô hình đánh giá sinh trưởng và thân thịt: $Y_{ijk} = \mu + TH_i + GT_j + e_{ijk}$ (Trong đó: $\mu$ là giá trị trung bình quần thể; $TH_i$ là ảnh hưởng của thế hệ; $LD_j$ là ảnh hưởng của lứa đẻ; $MV_k$ là ảnh hưởng của mùa vụ; $ND_l$ là ảnh hưởng của năm; $GT_j$ là ảnh hưởng của giới tính; $e$ là sai số ngẫu nhiên).

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 tập trung toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được, phân tích thành 3 khối nội dung lớn:

1. Đặc điểm sinh học của lợn Hương

• Màu sắc lông da và hình thái: Lợn Hương có ngoại hình đặc trưng của giống lợn vùng núi cao, màu sắc lông da chủ yếu là đen tuyền hoặc đen có đốm trắng nhỏ ở trán/chân, đầu nhỏ vừa phải, mõm thẳng, tai nhỏ hơi dựng hoặc hướng về phía trước, lưng thẳng hoặc hơi võng, bụng gọn không chạm đất. Qua 3 thế hệ chọn lọc, độ đồng đều về kiểu hình và màu sắc tăng lên rõ rệt.
• Kích thước các chiều đo cơ thể: Kích thước cao vai, dài thân, vòng ngực và vòng bụng tăng trưởng ổn định theo lứa tuổi. Ở giai đoạn trưởng thành, lợn Hương có tầm vóc trung bình nhỏ, phù hợp với đặc tính sinh học của các giống lợn bản địa miền núi phía Bắc.
• Sinh lý sinh dục lợn cái hậu bị:
  • Tuổi động dục lần đầu trung bình xuất hiện sớm.
  • Tuổi phối giống có chửa lần đầu và khối lượng phối giống lần đầu được xác định phù hợp nhằm đảm bảo thể trạng cho lợn mẹ.
  • Tuổi đẻ lứa đầu trung bình đạt khoảng 11–12,5 tháng.
  • Chu kỳ động dục trung bình dao động ổn định trong khoảng 19–21 ngày.

2. Năng suất sinh sản của lợn nái Hương qua 3 thế hệ

Luận án đánh giá chi tiết sự biến động và cải thiện của các chỉ tiêu sinh sản qua 3 thế hệ chọn lọc và theo các lứa đẻ:

• Số con sơ sinh và sơ sinh sống/ổ: Chỉ tiêu SCSS và SCSSS có xu hướng tăng dần và ổn định qua các thế hệ chọn lọc (từ thế hệ 1 đến thế hệ 3). Năng suất sinh sản đạt đỉnh ở các lứa đẻ thứ 3 đến thứ 5.
• Khối lượng lợn con: Khối lượng sơ sinh (KLSSO, KLSSC đạt khoảng 0,35–0,45 kg/con) và khối lượng cai sữa (KLCSO, KLCSC) được cải thiện nhờ công tác chọn giống và chăm sóc nuôi dưỡng.
• Thời gian sinh sản: Tuổi cai sữa được rút ngắn hợp lý, thời gian động dục trở lại sau cai sữa giảm, giúp rút ngắn khoảng cách giữa 2 lứa đẻ (KCLĐ đạt mức 205–215 ngày), nâng cao hệ số lứa đẻ/nái/năm.

3. Khả năng sinh trưởng, năng suất thân thịt và chất lượng thịt lợn Hương thương phẩm

• Sinh trưởng tích lũy và tốc độ tăng khối lượng: Lợn Hương thương phẩm có tốc độ sinh trưởng tuyệt đối ($A$) đạt đỉnh ở giai đoạn 4–7 tháng tuổi. Đến 8 tháng tuổi, khối lượng lợn đạt khoảng 39–42 kg/con.
• Năng suất thân thịt: Kết quả mổ khảo sát cho thấy lợn Hương có tỷ lệ móc hàm đạt trên 74%, tỷ lệ thịt xẻ đạt trên 61%, tỷ lệ mỡ giắt cao, diện tích cơ thăn phù hợp với tầm vóc lợn bản địa.
• Chất lượng thịt cơ thăn:
  • Giá trị $pH_{45}$ và $pH_{24}$ nằm hoàn toàn trong ngưỡng thịt bình thường (không có biểu hiện thịt PSE hay DFD).
  • Tỷ lệ mất nước bảo quản và mất nước chế biến ở mức thấp, chứng minh khả năng giữ nước của mô cơ rất tốt.
  • Giá trị màu sắc ($L^, a^, b^*$) thể hiện màu đỏ tươi đặc trưng, hấp dẫn cảm quan.
  • Thành phần dinh dưỡng: Hàm lượng protein thô cao, lipid vừa phải. Đáng chú ý, phân tích sắc ký cho thấy hàm lượng axit Glutamic (tạo vị ngọt đậm đà của thịt), hàm lượng axit béo không no có lợi cho sức khỏe như axit Oleic (C18:1, Omega-9) và axit Linoleic (C18:2, Omega-6) trong cơ thăn lợn Hương đạt tỷ lệ cao vượt trội so với nhiều giống lợn thông thường.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học

1. Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về giống lợn Hương từ đặc điểm ngoại hình, kích thước chiều đo, chỉ tiêu sinh lý sinh dục lợn cái hậu bị đến năng suất sinh sản qua 3 thế hệ chọn lọc liên tục.
2. Cung cấp bộ dữ liệu khoa học chuẩn xác, đầy đủ về khả năng sinh trưởng, phẩm chất thân thịt và đặc biệt là các chỉ tiêu hóa sinh cơ thăn của lợn Hương: xác định chính xác các giá trị pH sau mổ, độ mất nước, không gian màu sắc CIELAB, thành phần các axit amin và axit béo. Phát hiện nổi bật là hàm lượng axit Glutamic, axit Linoleic (Omega-6) và axit Oleic (Omega-9) trong thịt lợn Hương ở mức cao, giải thích cơ sở khoa học cho chất lượng thịt thơm ngon, vị đậm đà và giá trị dinh dưỡng cao của giống lợn này.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Tuyển chọn và xây dựng được đàn hạt nhân lợn Hương thuần qua 3 thế hệ có năng suất sinh sản ổn định, ngoại hình đồng nhất, cung cấp nguồn vật liệu di truyền quý phục vụ công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển chăn nuôi lợn bản địa tại Việt Nam.
2. Xây dựng cơ sở thực tiễn để định hướng khai thác, thương mại hóa sản phẩm thịt lợn Hương đặc sản tại các tỉnh miền núi phía Bắc (như Cao Bằng, Quảng Ninh), đặc biệt phục vụ mô hình chăn nuôi an toàn sinh học theo hướng hữu cơ mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Tiếp tục duy trì và nhân rộng đàn lợn Hương đã qua chọn lọc tại các cơ sở giống và vùng chăn nuôi bản địa trọng điểm.
• Ứng dụng các tổ hợp lai giữa lợn đực Hương với các giống lợn nội/ngoại khác nhằm nâng cao tỷ lệ nạc và tốc độ tăng khối lượng trong khi vẫn duy trì được hương vị thịt đặc sản phục vụ thị trường cao cấp.
• Áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học, thức ăn phối trộn hữu cơ nhằm phát huy tối đa chất lượng thịt và bảo tồn bền vững nguồn gen.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện tập trung tại các cơ sở nuôi giữ bảo tồn và trang trại khảo nghiệm có kiểm soát (Cao Bằng, Quảng Ninh, Viện Chăn nuôi), do đó các yếu tố ngoại cảnh tự nhiên và tập quán thả rông truyền thống của đồng bào vùng cao chưa được bao quát hoàn toàn trong các mô hình nuôi bán thâm canh.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Nghiên cứu sâu hơn ở mức độ sinh học phân tử, giải trình tự gen để xác định các chỉ thị phân tử (SNP, CNV) liên quan đến tính trạng chất lượng thịt thơm ngon và tính trạng sinh sản ở lợn Hương.
  • Nghiên cứu công thức khẩu phần thức ăn sử dụng nguyên liệu địa phương và thảo dược nhằm tối ưu hóa chi phí chăn nuôi hữu cơ đối với lợn Hương thương phẩm.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Di truyền chọn giống động vật: Luận án cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về đánh giá nguồn gen bản địa, thiết kế mô hình chọn lọc qua nhiều thế hệ và phương pháp đánh giá chất lượng thịt toàn diện theo tiêu chuẩn quốc tế.
• Đối với giảng viên và các viện nghiên cứu: Là nguồn tư liệu tham khảo phục vụ giảng dạy các môn học "Giống và công tác giống vật nuôi", "Chăn nuôi lợn", "Khoa học thịt" và làm cơ sở đối sánh cho các đề tài bảo tồn đa dạng sinh học nguồn gen động vật quý hiếm.
• Đối với nhà quản lý, cán bộ khuyến nông và người chăn nuôi: Cung cấp thông số kỹ thuật chuẩn xác về sinh sản, sinh trưởng và chế độ dinh dưỡng để xây dựng quy trình chăn nuôi lợn Hương thương phẩm hiệu quả, phát triển chuỗi giá trị thịt đặc sản tại địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn gốc địa lý của giống lợn Hương và ưu thế nổi bật nhất của giống lợn này là gì?

Lợn Hương có nguồn gốc bản địa lâu đời tại các huyện vùng cao biên giới giáp Trung Quốc của tỉnh Cao Bằng (như Bảo Lạc, Hòa An, Hạ Lang). Ưu thế nổi bật nhất của lợn Hương là khả năng thích nghi cao với điều kiện sống kham khổ, chống chịu bệnh tật tốt và đặc biệt chất lượng thịt rất thơm ngon, giá trị thương phẩm cao hơn 15–20% so với lợn bản địa khác và cao hơn 40–50% so với lợn công nghiệp.

2. Các chỉ tiêu sinh sản cơ bản của lợn Hương ghi nhận trong quá trình bảo tồn đạt mức nào?

Trong quá trình bảo tồn, lợn Hương có tuổi đẻ lứa đầu trung bình khoảng 12,53 tháng; số con sơ sinh/ổ đạt 8,54 con; số con sơ sinh sống/ổ đạt 7,81 con; số con cai sữa/ổ đạt 7,05 con; khối lượng sơ sinh 0,3–0,4 kg/con; khối lượng cai sữa lúc 60 ngày tuổi đạt 5,53 kg/con và khoảng cách giữa 2 lứa đẻ dao động từ 210 đến 215 ngày.

3. Năng suất thân thịt và đặc tính sinh trưởng của lợn Hương thương phẩm lúc 8 tháng tuổi ra sao?

Lúc 8 tháng tuổi, lợn Hương đạt khối lượng trung bình khoảng 39,62 kg/con, tăng khối lượng giai đoạn 3–8 tháng tuổi đạt 183,90 g/ngày. Khi giết mổ, lợn đạt tỷ lệ móc hàm 74,06%, tỷ lệ thịt xẻ 61,62%, tỷ lệ nạc 36,80% và tỷ lệ mỡ 40,62%.

4. Yếu tố hóa sinh nào giải thích cho chất lượng thịt thơm ngon đặc trưng của lợn Hương?

Kết quả phân tích cơ thăn của lợn Hương cho thấy giá trị $pH_{24}$ và màu sắc ($L^, a^, b^*$) nằm trong ngưỡng thịt bình thường chất lượng cao, độ giữ nước tốt. Đặc biệt, thịt lợn Hương chứa hàm lượng cao axit Glutamic (axit amin tạo vị ngọt thịt tự nhiên) cùng các axit béo không no có lợi cho sức khỏe như axit Oleic (Omega-9) và axit Linoleic (Omega-6).

5. Phương pháp phân tích thống kê nào được sử dụng để đánh giá các tính trạng trong luận án?

Luận án sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất (Least Squares Means - LSM) thông qua mô hình tuyến tính tổng quát (GLM) và phân tích phương sai (ANOVA) để đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố cố định (thế hệ chọn lọc 1–3, lứa đẻ, mùa vụ đẻ, năm đẻ, giới tính) đối với các tính trạng sinh học, sinh sản, sinh trưởng và chất lượng thịt.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Phạm Hải Ninh là một công trình nghiên cứu thực nghiệm công phu, có hệ thống và chuẩn mực về đặc điểm sinh học và sức sản xuất của giống lợn Hương tại Việt Nam. Công trình đã xác lập đầy đủ bộ dữ liệu khoa học về ngoại hình, sinh lý sinh dục, năng suất sinh sản qua 3 thế hệ chọn lọc, cũng như khả năng sinh trưởng, năng suất thân thịt và các chỉ tiêu hóa sinh thịt thăn. Những phát hiện về hàm lượng cao của các axit béo không bão hòa và axit Glutamic đã chứng minh giá trị chất lượng đặc sản của nguồn gen này. Kết quả của luận án không chỉ đóng góp quan trọng vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học nguồn gen vật nuôi quốc gia mà còn mở ra định hướng ứng dụng hiệu quả cho ngành chăn nuôi hữu cơ và đặc sản tại các tỉnh trung du miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 1. Đặc điểm sinh học và các yếu tố ảnh hưởng 1. Đặc điểm ngoại hình của lợn và các yếu tố ảnh hưởng Ngoại hình là hình dáng bên ngoài của con vật.

Ngoại hình có thể phản ánh khía cạnh nhất định về tình trạng sức khỏe, khả năng sản xuất của con vật (Đặng Vũ Bình và cs, 2018). Ngoại hình của lợn được đánh giá thông qua quan sát bên ngoài bằng mắt thường trên con vật bởi các nhóm chỉ tiêu màu sắc lông, da và nhóm chỉ tiêu đánh giá về hình dạng, cấu trúc của các cơ quan bộ phận cấu thành cơ thể lợn. Ngoại hình có thể được biểu thị trên các chỉ tiêu định lượng (số vú, số lông mọc trên một lỗ) hay chỉ tiêu định tính (màu sắc lông, da và đặc điểm về hình dạng các cơ quan, bộ phận cấu thành cơ thể lợn). Nghiên cứu về ngoại hình của lợn bản địa thông qua quan sát và mô tả chúng nhằm đánh giá phân loại độ thuần chủng của giống.

Màu sắc lông da là tính trạng chất lượng ít có ý nghĩa về mặt kinh tế, nhưng nó lại có ý nghĩa trong việc chọn giống, vì màu sắc của lông, da là đặc trưng cho mỗi giống. Mỗi một giống vật nuôi có một màu sắc lông da đặc trưng, từ đó có thể dựa vào màu sắc bộ lông mà phát hiện được sự lẫn gen hoặc nhầm lẫn khi xác định phả hệ, nguồn gốc, màu sắc lông da còn liên quan đến sức sống của động vật (Tạ Thị Bích Duyên và cs. * Các yếu tố ảnh hưởng đến ngoại hình a) Yếu tố di truyền Ngoại hình thể chất của lợn khá ổn định và đó là một chỉ tiêu người ta dùng để phân biệt và chọn giống. Như lợn Móng Cái toàn thân màu lang đen trắng, đầu đen giữa trán có một đốm trắng hình tam giác hoặc hình thoi, mõm trắng, có vành trắng vắt qua vai kéo xuống bụng và 4 chân trắng, làm cho phần đen còn lại trên lưng và mông có hình yên ngựa, đầu to, miệng nhỏ dài, tai nhỏ và nhọn, cổ to và ngắn, lưng dài, hơi võng, bụng hơi xệ, mông rộng và 6 xuôi, v.

Lợn Hạ Lang có bụng trắng và dải yên ngựa vắt qua vai, mõm ngắn tròn, mặt nhăn và to, chân to và ngắn, lưng võng bụng không chạm đất (Tạ Thị Bích Duyên và cs. Đặc điểm ngoại hình còn được thể hiện thông qua một số chỉ tiêu khác có mức độ di truyền cao như: số núm vú (h2=0,59), độ cao chân (h2=0,65), độ dài thân (h2=0,59) (Vũ Đình Tôn và Phan Đăng Thắng, 2009). - Ảnh hưởng của giống: Đánh giá đặc điểm ngoại hình của 1 giống lợn thường dựa vào một số các chỉ tiêu, trong đó có đặc điểm ngoại hình (tầm vóc và màu sắc lông da.) là một tính trạng số lượng có ý nghĩa trong việc chọn giống. Nhiều dấu hiệu màu sắc của lông da đặc trưng cho nòi giống.

Mỗi một giống vật nuôi có một màu sắc lông da đặc trưng, từ đó có thể dựa vào màu sắc bộ lông là tiêu chí để đánh giá và phân biệt các giống lợn về kiểu hình. Các giống lợn khác nhau có đặc điểm ngoại hình khác nhau. Đặc điểm ngoại hình là tiêu chí quan trọng để đánh giá và phân biệt các giống lợn về kiểu hình. Theo định nghĩa về giống của FAO: “Một giống hoặc một nhóm giống trong loài có đặc điểm bên ngoài có thể ghi nhận và phân biệt mà nó có thể cho phép tách biệt bởi hình thức bên ngoài với các nhóm khác thì được gọi là một giống”.

Bên cạnh đó cũng theo quy ước của FAO: “Các nhóm có ngoại hình giống nhau có thể được xem là giống khác nhau nếu như xa nhau về địa lý” (Tạ Thị Bích Duyên và cs. - Ảnh hưởng của cá thể: Trong cùng một giống, có những cá thể do lấn át gen hay bị phân ly do tác động của môi trường làm cho các gen quy định một tính trạng ngoại hình nào đó thể hiện ra bên ngoài. Điều này thường thấy ở các giống lợn bản địa khi đặc điểm ngoại hình của giống là màu đen toàn thân, nhưng có khi trong đàn xuất hiện một vài cá thể có loang trắng ở chân, bụng, mõm, v. b) Các yếu tố ngoại cảnh 7 Điều kiện sống cũng làm ảnh hưởng đến đặc điểm ngoại hình của lợn do đấu tranh, tồn tại và thích nghi.

Ví dụ, lợn rừng có thân hình thanh chắc, chân khỏe, mõm dài và thường có răng nanh dài, các yếu tố này sẽ giúp lợn rừng có thể di chuyển linh hoạt, tìm kiếm, đào bới và săn mồi để tồn tại trong môi trường tự nhiên. Ngoài ra, nhiệt độ và cường độ chiếu sáng của môi trường sống cũng làm thay đổi màu sắc lông da của lợn. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái hậu bị và các yếu tố ảnh hưởng * Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái hậu bị - Tuổi động dục lần đầu Tuổi động dục lần đầu là thời gian từ khi sơ sinh cho đến khi lợn cái hậu bị có biểu hiện động dục đầu tiên. Tùy theo giống, tuổi động dục lần đầu có khác nhau.

Lợn bản địa có tuổi động dục sớm hơn lợn ngoại, ở lợn nái lai tuổi động dục lần đầu muộn hơn so với lợn bản địa thuần (Hoàng Toàn Thắng và Cao Văn, 2006): lợn Ỉ 120-135 ngày, lợn Móng Cái 130-140 ngày. Ở lợn bản địa có tuổi động dục sớm nên cần bỏ qua 1-2 chu kỳ động dục rồi mới phối giống (Nguyễn Thiện và cs. - Tuổi phối giống lần đầu Tuổi phối giống lần đầu là tuổi tại thời điểm phối giống lần đầu. Theo Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long (2020), lợn cái hậu bị nên được phối giống khi có tuổi và khối lượng lượng thích hợp: lợn bản địa nên được phối giống ở 6-7 tháng tuổi, khi khối lượng đạt từ 40kg trở lên, trong khi đó lợn cái ngoại phối giống lúc 8-10 tháng tuổi, khối lượng đạt từ 90kg trở lên.

Không nên phối quá sớm hoặc quá muộn vì phối giống cho lợn quá sớm sẽ làm ảnh hưởng đến tầm vóc lợn mẹ hay gầy yếu, khả năng sinh sản kém và sớm bị loại thải. Nếu phối giống cho lợn quá muộn thì mất nhiều thời gian và thức ăn để nuôi lợn ở giai đoạn hậu bị, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp. Theo Kiều Minh Lực và Jirawit (2005) lợn nái có SCSSS thấp nhất ở lứa 1. Năng suất sinh sản cao nhất khi tuổi phối giống lần đầu là 8,84 tháng, 8 nếu <7,90 tháng và sau 10,23 tháng thì thấp hơn trung bình 1,25%.

Đặc biệt, nếu tuổi phối giống lần đầu lúc 6,98 tháng tuổi thì mức độ thiệt hại trong suốt quá trình sản xuất của lợn nái là 17,02%. - Tuổi đẻ lứa đầu Tuổi đẻ lứa đầu là tuổi tại thời điểm lợn nái đẻ lứa đầu tiên. Trong sản xuất, lợn nái bản địa (Ỉ, Móng Cái) có tuổi đẻ lứa đầu thường 11-12 tháng. Theo Trần Quang Hân (2004) lợn nái trắng Phú Khánh có tuổi đẻ lứa đầu tương đối muộn (436,05 ngày), nhưng năng suất sinh sản đạt khá cao với số con còn sống, số con cai sữa/lứa tương ứng là 9,11 và 8,00 con; khối lượng trung bình một lợn con khi sơ sinh, 21 và 60 ngày tuổi tương ứng là 1,05; 4,29 và 10,55 kg; số lứa đẻ/nái/năm là 1,78 lứa.

* Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh lý sinh dục của lợn cái hậu bị - Ảnh hưởng của giống: Theo Warnick, lợn Chewhite thành thục về tính lúc 236 ngày tuổi với khối lượng đạt 80kg, theo Philip và Zellod thì lợn Polanchina là 217 ngày với khối lượng 85kg (Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020). Trịnh Phú Ngọc và cs. (2016) cho biết lợn Mán có tuổi thành thục về tính lúc 171,9 ngày, lợn Mường Khương là 210,3 ngày. Các giống khác nhau cũng sẽ có chu kỳ động dục khác nhau, lợn Ỉ từ 19-21 ngày, lợn Móng Cái từ 18-25 ngày (Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020).

- Ảnh hưởng của tuổi: Lợn nái tơ có chu kỳ tính thường ngắn hơn lợn nái trưởng thành. Lợn nái ở lứa đẻ thứ 2, thứ 3 thì chu kỳ tính trung bình là 20,8 ngày, lứa 6-7 là 21,5 ngày; lứa 8-9 là 22,4 ngày (Theo Karling – trích Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020). Khi theo dõi sinh sản trên lợn Ỉ thấy ở lứa thứ nhất chu kỳ tính 19 ngày, lứa thứ 2 là 20 ngày. Thời gian động dục lần đầu thường ngắn hơn những lần sau, đồng thời thường không có trứng rụng hoặc trứng rụng rất ít, kích thước tế bào trứng nhỏ hơn những lần sau (Theo Xignort – trích Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020).

9 - Ảnh hưởng của dinh dưỡng: Dinh dưỡng là yếu tố rất quan trọng. Trong cùng một giống, nếu dinh dưỡng tốt thì tuổi thành thục về tính sớm và ngược lại. Lợn nái trong điều kiện nuôi dưỡng tốt thì sẽ thành thục về tính ở độ tuổi trung bình là 188,5 ngày với khối lượng 80kg. Nhưng nếu cho lợn ăn hạn chế thì sẽ là 234,8 ngày với khối lượng 48,4kg (Theo Burger – trích Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020).

Dinh dưỡng tốt sẽ rút ngắn được thời gian thành thục về tính từ 4-16 ngày so với mức chỉ đáp ứng được 60-70% nhu cầu dinh dưỡng. Đồng thời, dinh dưỡng tốt thì chu kỳ tính ổn định và ngược lại. - Ảnh hưởng của mùa vụ: Theo Smith, lợn con đẻ vào mùa đông thành thục sớm hơn về mùa hè (Nguyễn Quang Linh và Phùng Thăng Long, 2020). Khả năng sản xuất của lợn nái và các yếu tố ảnh hưởng 1.

Năng suất sinh sản của lợn nái và các yếu tố ảnh hưởng Năng suất sinh sản của lợn nái được đánh giá trên rất nhiều chỉ tiêu, các chỉ tiêu đó được phân ra ba nhóm là: số lượng con, khối lượng lợn con và thời gian. Tuy nhiên, các nhóm chỉ tiêu này có mối tương quan nhất định với nhau. Vì vậy, trong công tác giống lợn các nhà di truyền chọn giống chỉ quan tâm tới một số tính trạng năng suất nhất định mà theo họ là các chỉ tiêu có tầm quan trọng kinh tế trong chăn nuôi lợn nái sinh sản. Trong chăn nuôi lợn nái có nhiều chỉ tiêu đánh giá năng suất sinh sản.

Theo Đặng Vũ Bình và cs.