CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH BỆNH VIỆN QUÂN ĐỘI 1. Bệnh viện quân đội 1. Khái niệm bệnh viện quân đội Theo định nghĩa của Bách khoa toàn thư Wikipedia thì: Bệnh viện là cơ sở để khám và chữa trị cho bệnh nhân khi bệnh của họ không thể chữa ở nhà hay nơi nào khác. Đây là nơi tập trung các chuyên viên y tế gồm các bác sĩ nội và ngoại khoa, các y tá, các kỹ thuật viên xét nghiệm cận lâm sàng.
Theo định nghĩa của tổ chức y tế thế giới (WHO) thì: Bệnh viện là một bộ phận của tổ chức mang tính chất y học và xã hội, có chức năng đảm bảo cho nhân dân được chăm sóc toàn diện về y tế cả chữa bệnh và phòng bệnh. Công tác ngoại trú của bệnh viện tỏa tới tận hộ gia đình, đặt trong môi trường của nó. Bệnh viện còn là trung tâm giảng dạy y học và nghiên cứu sinh vật xã hội. Trước năm 1997 ở Việt Nam, các BV đều do nhà nước thống nhất thành lập và quản lý nhằm phục vụ KCB và chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân.
Năm 1997, với chủ trương đa dạng hoá các loại hình chăm sóc sức khoẻ, ngày 21/8/1997 Chính phủ đã ra Nghị quyết 90/NQ-CP cho phép thành lập các BV bán công, BV tư, BV liên doanh hoặc 100% vốn nước ngoài. Từ đó hình thành khái niệm các BVC (BV do nhà nước thành lập và quản lý) và BV ngoài công lập không phải do nhà nước thành lập và vai trò nhà nước chỉ quản lý về nghiệp vụ chuyên môn y tế, về các quy định chăm sóc sức khoẻ. Theo đó, BVC là ĐVSN y tế cung cấp các dịch vụ công về y tế cho người dân. Trong đó, ĐVSN y tế là tổ chức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn y tế như: y tế dự phòng; 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khám bệnh, chữa bệnh; điều dưỡng và phục hồi chức năng; giám định y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y dược cổ truyền; kiểm nghiệm dược, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; an toàn vệ sinh thực phẩm; dân số - kế hoạch hóa gia đình; sức khỏe sinh sản; truyền thông giáo dục sức khỏe”[34].
Từ những phân tích trên về BVC, có thể đưa ra khái niệm BVQĐ như sau: Bệnh viện quân đội là đơn vị do Bộ Quốc phòng thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có nhiệm vụ khám, chữa bệnh cho quân nhân và các đối tượng khác; đồng thời thực hiện nhiệm vụ được giao khác của Quân đội và Nhà nước. Phân loại bệnh viện quân đội * Căn cứ theo nhiệm vụ khám, chữa bệnh: - Bệnh viện chuyên khoa Quân đội: là BV được tổ chức khám, chữa bệnh cho quân nhân và đối tượng khác theo từng chuyên khoa: ngoại chung, chấn thương, thần kinh - sọ não, bụng - ngực, bỏng, truyền nhiễm…; được tổ chức trong cả cụm BV chiến dịch và cụm BV hậu phương. - Bệnh viện đa khoa Quân đội: là bệnh viện được tổ chức KCB hầu hết các chuyên khoa cho quân nhân và đối tượng khác; tổ chức theo hình thức BV khu vực, thực hiện chức năng trên một địa bàn nhất định. * Căn cứ vào phạm vi hoạt động: - Bệnh viện dã chiến là BV cơ động, làm nhiệm vụ thu dung thương binh, bệnh binh để cứu chữa cơ bản và giữ lại điều trị một tỷ lệ thương binh, bệnh binh nhất định.
Bệnh viện dã chiến thường nằm trong đội hình BV chiến dịch, đứng sau tuyến quân y chiến thuật của một hướng chiến dịch. - Bệnh viện khu vực là các BV thực hiện nhiệm vụ KCB chuyên sâu cho quân nhân và đối tượng khác trong một địa bàn nhất định. Theo phân tuyến quân y, các BV khu vực nằm trong cụm BV chiến lược hoặc chiến dịch. Tổ chức bộ máy BV khu vực ổn định trong từng thời kỳ.
* Căn cứ vào cấp quản lý: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tuyến trực thuộc Bộ, gọi là BV tuyến cuối của Quân đội, có 3 BV: Bệnh viện TƯQĐ 108 là BV được xếp hạng đặc biệt; Bệnh viện 175 là tuyến cuối của phía Nam, hiện đang phấn đấu để thành BV hạng đặc biệt; Bệnh viện Y học cổ truyền quân đội. - Tuyến trực thuộc các Quân khu, Quân chủng: mỗi quân khu có hai BV; các quân chủng có BV (Hải quân, PK-KQ…) là các BV chuyên ngành. Các quân đoàn trước đây cũng có BV, nhưng hiện nay chỉ có quân đoàn 3, quân đoàn 4 là có BV; quân đoàn 1, quân đoàn 2 không có BV. - Sư đoàn, Bộ chỉ huy quân sự các tỉnh và trung đoàn thành lập các bệnh xá.
Cấp sư đoàn có một tiểu đoàn quân y, thực hiện nhiệm vụ khi có các tình huống xảy ra có thể triển khai công việc như một BV dã chiến, còn bình thường vẫn là một đơn vị dự toán. * Căn cứ vào quy mô và mức độ trang bị các BVQĐ Ngày 13/12/2013, Bộ trưởng BQP đã ký ban hành Thông tư số 215/2013/TT-BQP về việc công nhận xếp hạng các đơn vị sự nghiệp y tế trong Quân đội, bao gồm: hạng đặc biệt, hạng I, hạng II và hạng III (Phụ lục 1). Chức năng, nhiệm vụ của bệnh viện quân đội - Thực hiện công tác KCB, thu dung và điều trị, nhất là công tác chăm sóc sức khỏe cho quân nhân. Đây là một trong các nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên của các BVQĐ.
- Thực hiện nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu. Công tác sẵn sàng chiến đấu là một trong các nhiệm vụ gắn liền với các nhiệm vụ thường xuyên và các nhiệm vụ đột xuất trên giao. Các nhiệm vụ này mang tính đặc thù của Quân đội nói chung, cơ quan, đơn vị, trong đó có BV nói riêng như: công tác sẵn sàng chiến đấu theo nhiệm vụ tác chiến A2; công tác phòng dịch; công tác diễn tập tìm kiếm cứu nạn; công tác bảo đảm quân y cho các sự kiện của Đảng, Nhà nước, Quân đội. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thực hiện nhiệm vụ chỉ đạo tuyến.
Đây là một trong các nhiệm vụ do các BVQĐ thực hiện theo sự chỉ đạo của cấp trên hoặc trong các chương trình, phong trào cụ thể, chẳng hạn như: tổ chức các đoàn KCB cho nhân dân vùng sâu, vùng xa; hướng dẫn KCB cho các bệnh xá ở các đơn vị thuộc tuyến của BV; công tác chuyển giao kỹ thuật cho các BV liên kết. - Tổ chức KCB cho nhân dân có thu một phần viện phí. Đây là nhiệm vụ vừa mang tính kinh tế, vừa là nhiệm vụ cơ bản trong thời bình của các BVQĐ. Bởi lẽ, KCB có thu một phần viện phí là hoạt động kinh tế mang tính cạnh tranh trong môi trường kinh doanh lành mạnh.
Ngoài các nhiệm vụ cơ bản trên, các BVQĐ còn đảm nhiệm thêm các nhiệm vụ nghiên cứu các đề tài khoa học, là cơ sở để thực tập và đào tạo chuyên sâu học viên ngành y, luân phiên các tổ Quân y công tác tại Quần đảo Trường Sa… 1. Đặc điểm của bệnh viện quân đội Các BVQĐ hoạt động trong ngành quân y với quy mô hoạt động khác nhau nhưng đều có một số đặc điểm nhất định như: Thứ nhất, BVQĐ là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc bảo đảm quân y trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu cho các đơn vị; bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho bộ đội và KCB cho các đối tượng chính sách, BHYT, nhân dân, cung cấp dịch vụ công không vì mục tiêu lợi nhuận. Bệnh viện quân đội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ quân sự, quốc phòng; bên cạnh đó tập trung kiện toàn cả về tổ chức, lực lượng và TTB, phương tiện, từng bước nâng cao chất lượng KCB trên các tuyến quân y. Ngoài ra, các BVQĐ còn cung cấp dịch vụ công, KCB cho nhân dân thu một phần viện phí.
Hoạt động của các BVQĐ chủ yếu là thực hiện chức năng, nhiệm vụ do BQP giao là chính, không nhằm mục đích lợi nhuận như các doanh nghiệp hay BV tư trong nền kinh tế. Thứ hai, sản phẩm của BVQĐ một mặt đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quân sự, quốc phòng; mặt khác mang lại lợi ích chung, có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải, vật chất cho xã hội. Trong chiến tranh bảo vệ tổ quốc, các BVQĐ là điểm tựa của những cuộc chiến, là nơi cứu chữa và điều trị cho các thương bệnh binh. Trong thời bình, BVQĐ thực hiện nhiệm vụ KCB cho cán bộ, chiến sỹ, công nhân viên chức quốc phòng, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.
Ngoài ra, các BVQĐ còn tham gia KCB và điều trị cho các đối tượng chính sách và nhân dân. Sản phẩm, dịch vụ do BVQĐ tạo ra chủ yếu là những sản phẩm có giá trị về sức khoẻ, văn hoá, đạo đức và các giá trị xã hội. Việc sử dụng những loại sản phẩm này giúp cho quá trình sản xuất của cải vật chất được thuận lợi và có hiệu quả hơn. Vì vậy, hoạt động BVQĐ luôn gắn bó hữu cơ và có tác động tích cực đến quá trình tái sản xuất xã hội.
Thứ ba, hoạt động BVQĐ luôn gắn liền sự nghiệp giải phóng dân tộc trước đây, cũng như công cuộc xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc hiện nay và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước vĩ đại của dân tộc, BVQĐ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, xây dựng được hệ thống lý luận về công tác tổ chức bảo đảm quân y nói chung; thực tiễn của các mặt công tác, đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ chiến đấu của quân đội, góp phần vào thắng lợi của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Hiện nay, các BVQĐ được đầu tư theo phương hướng chung xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước biện đại. Theo đó, nhiều trung tâm khoa học, kỹ thuật được củng cố hoặc xây dựng; trang bị được tăng cường theo hướng hiện đại.
Thứ tư, các BVQĐ có nguồn thu hợp pháp từ hoạt động sự nghiệp y tế Là tổ chức do BQP thành lập, các BVQĐ còn thực hiện nghiệp vụ chuyên môn, cung cấp những dịch vụ công, KCB cho nhân dân nhằm thoả mãn nhu cầu thiết yếu của người dân.