Luận án tiến sĩ: Chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò và biến đổi của chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa tại Hà Nội, cung cấp góc nhìn sâu sắc về văn hóa và kinh tế địa phương.

• Tác giả: Hoàng Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Phí Vĩnh Tường
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về chợ truyền thống trong nước
• 1.3. Những vấn đề lý luận và thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHỢ TRUYỀN THỐNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA
• 2.1. Các khái niệm về chợ và phát triển chợ truyền thống
• 2.2. Đặc điểm hoạt động của chợ truyền thống
• 2.3. Vai trò của chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa
• 2.4. Phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa
• 2.5. Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa
• 2.6. Kinh nghiệm một số quốc gia về phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa và bài học rút ra có thể áp dụng cho Hà Nội
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CHỢ TRUYỀN THỐNG TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở HÀ NỘI
• 3.1. Thực trạng chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội
• 3.2. Các chính sách quy hoạch quản lý và phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội
• 3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội
• 3.4. Đánh giá những kết quả thành công, hạn chế và nguyên nhân biến đổi chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội
• 4. Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHO SỰ PHÁT TRIỂN CHỢ TRONG THỜI GIAN TỚI
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận án tiến sĩ về chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa tại Hà Nội

Luận án tiến sĩ của Hoàng Thị Hương tập trung nghiên cứu chợ truyền thống trong bối cảnh quá trình đô thị hóa tại Hà Nội. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho hệ thống chợ truyền thống. Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, kết hợp dữ liệu sơ cấp và thứ cấp để phân tích sâu sắc các vấn đề liên quan.

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu tổng hợp các công trình liên quan đến chợ truyền thống và quá trình đô thị hóa trên thế giới và tại Việt Nam. Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra thách thức của chợ truyền thống trước sự phát triển của mô hình chợ hiện đại. Tại Việt Nam, chợ truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối hàng hóa, đặc biệt ở các khu vực đô thị như Hà Nội.

1.2. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế

Luận án hệ thống hóa các khái niệm về chợ truyền thống, vai trò của chợ trong quá trình đô thị hóa, và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chợ. Nghiên cứu cũng phân tích kinh nghiệm từ các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, và Thái Lan trong việc bảo tồn và phát triển chợ truyền thống.

II. Thực trạng phát triển chợ truyền thống tại Hà Nội

Luận án đánh giá thực trạng chợ truyền thống tại Hà Nội trong giai đoạn 2000-2017. Kết quả cho thấy, mặc dù chợ truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối, nhưng chúng đang đối mặt với nhiều thách thức từ sự phát triển của các mô hình bán lẻ hiện đại như siêu thị và trung tâm thương mại.

2.1. Thực trạng và biến đổi của chợ truyền thống

Nghiên cứu chỉ ra rằng, chợ truyền thống tại Hà Nội đang chịu tác động mạnh mẽ từ quá trình đô thị hóa. Một số chợ đã được chuyển đổi thành mô hình kết hợp chợ và trung tâm thương mại, trong khi nhiều chợ khác đang dần mai một do thiếu đầu tư và cạnh tranh từ các kênh bán lẻ hiện đại.

2.2. Các nhân tố ảnh hưởng

Các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của chợ truyền thống bao gồm: thói quen tiêu dùng, giá cả, sự tiện lợi, và văn hóa địa phương. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, người tiêu dùng tại Hà Nội vẫn ưa chuộng chợ truyền thống do giá cả phù hợp và sự đa dạng hàng hóa.

III. Giải pháp phát triển chợ truyền thống

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển chợ truyền thống tại Hà Nội trong bối cảnh quá trình đô thị hóa. Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ, và kết hợp giữa bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế.

3.1. Quy hoạch và quản lý

Nghiên cứu đề xuất cần có quy hoạch tổng thể cho hệ thống chợ truyền thống, đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển đô thị và bảo tồn văn hóa. Các chính sách quản lý cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả hoạt động của chợ.

3.2. Phát triển bền vững

Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển chợ truyền thống theo hướng bền vững, kết hợp giữa kinh tế, văn hóa và xã hội. Các giải pháp bao gồm tăng cường đầu tư, nâng cao chất lượng hàng hóa, và phát triển du lịch văn hóa gắn với chợ truyền thống.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội" do nghiên cứu sinh Hoàng Thị Hương thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phí Vĩnh Tường và TS. Lê Anh Vũ. Luận án bảo vệ năm 2019, thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số 9.05).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng tại các đô thị có tốc độ tăng trưởng dân số và đô thị hóa nhanh như Hà Nội, nhu cầu mua bán hàng hóa tiêu dùng hàng ngày tăng lên đáng kể. Cùng với sự xuất hiện của hệ thống phân phối hiện đại như siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng tiện ích, chợ truyền thống phải chịu áp lực cạnh tranh về phương thức quản lý, cơ sở vật chất, giá cả và chất lượng phục vụ. Dẫn liệu từ Bộ Công Thương năm 2016 cho thấy cả nước có 8.568 chợ truyền thống, tăng 40 chợ so với trước đó; khảo sát của công ty AC Nielsen năm 2011 cũng chỉ ra gần 80% người được phỏng vấn thường xuyên mua hàng tại các kênh truyền thống như chợ truyền thống, chợ trời, chợ lề đường. Việc chuyển đổi, giữ vững hay giải tỏa chợ truyền thống liên quan trực tiếp đến sinh kế của hơn hai triệu lao động và cuộc sống của khoảng sáu triệu người nghèo đô thị. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây tại Hà Nội chủ yếu dừng ở mức phân tích định tính hoặc khảo sát xã hội học đơn lẻ về hành vi người mua, chưa xây dựng được mô hình lượng hóa để xác định cụ thể mức độ tác động của các nhân tố đến sự tồn tại và phát triển của chợ truyền thống dưới góc độ kinh tế phát triển.

Mục tiêu chung của luận án là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về chợ truyền thống trong bối cảnh đô thị hóa, đánh giá thực trạng hoạt động và xác định các nhân tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách và giải pháp phát triển mạng lưới này trên địa bàn Hà Nội. Mục tiêu cụ thể gồm bốn nội dung:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa.
2. Nghiên cứu thực trạng phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội hiện nay và làm rõ các vấn đề phát triển của hệ thống này.
3. Làm rõ những yếu tố tác động đến sự phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa.
4. Đề xuất một số giải pháp, kiến nghị rút ra từ kết quả nghiên cứu cho việc phát triển chợ trong hệ thống bán lẻ trên địa bàn Hà Nội.

Về giả thuyết nghiên cứu, luận án đặt ra hai giả thuyết:

• Giả thuyết 1: Hệ thống chợ truyền thống đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô Hà Nội. Trong bối cảnh xuất hiện nhiều loại hình kinh doanh hiện đại, đóng góp của chợ truyền thống có nguy cơ suy giảm và mai một, đòi hỏi phải có giải pháp bảo tồn và phát triển phù hợp với điều kiện mới.
• Giả thuyết 2: Trong các yếu tố ảnh hưởng, ba nhóm nhân tố chính gồm Người tiêu dùng (cầu), Tiểu thương (cung) và Địa điểm (vị trí địa lý/thị trường) có tác động quyết định đến sự tồn tại và phát triển của chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng của các chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa, trực tiếp là các chợ truyền thống trên địa bàn thành phố Hà Nội.
• Phạm vi không gian: Giới hạn trên địa bàn Thủ đô Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát, phân tích số liệu thực trạng giai đoạn 2000 - 2017 và luận giải các nhóm giải pháp phát triển đến năm 2035.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các chợ loại 1, loại 2 và loại 3 nằm trong quy hoạch của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, phân loại theo hình thức bán buôn, bán lẻ tổng hợp; không nghiên cứu chợ cóc, chợ tạm và chợ phiên độc lập.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan nghiên cứu nước ngoài được tác giả phân chia thành tám nhóm chủ đề:

1. Thách thức của chợ truyền thống trước sự phát triển của mô hình bán lẻ hiện đại: Findlay, Paddison và Dawson (1990); Galbraith và Holton (1965); Goldman (1974, 1981); Kaynak và Cavusgil (1982); Samiee (1990, 1993); Savitt (1988, 1990); Slater và Riley (1969); Yavas, Kaynak và Borak (1981); Hồ và Lau (1988) khảo sát 382 hộ gia đình tại Hồng Kông; Goldman, Ramaswami, Krider (2002) và Ho (2005) nghiên cứu về lợi thế cạnh tranh lâu dài của chợ truyền thống ở Đông Á. Các tác giả nhận định 75% đến 97% người tiêu dùng được hỏi vẫn lựa chọn chợ truyền thống để mua thực phẩm hàng ngày.
2. Chợ truyền thống trong hệ thống phân phối và tiêu thụ sản phẩm: Brooks, Richard (1995); Zhang, Qian Forrest và Pan Zi (2013); Chen Wen Ling và Zhou Jing (2012); Phan Dũng (2011). Nhóm nghiên cứu chỉ ra chợ truyền thống cùng tồn tại với bán lẻ hiện đại thông qua việc phân khúc thị trường theo mức giá và chất lượng.
3. Liên kết giữa chợ truyền thống và chợ hiện đại: Huang, Zhi, Huang, Jia và Rozelle (2009); Neven, Odera, Reardon và Wang (2009); Reardon, Barrett, Berdegue và Swinnen (2009); Kelly và cộng sự (2010); Reardon và cộng sự (2012); Goldman và Vanhonacker (2000). Các công trình ghi nhận chợ truyền thống là nguồn sinh kế cho nông dân, tiểu thương nhỏ lẻ và lao động di cư; đồng thời chỉ ra thị phần siêu thị tại Hồng Kông, Singapore, Hàn Quốc và Đài Loan vẫn duy trì dưới mức 50%.
4. Vai trò đối với đời sống kinh tế - xã hội: Bart Minten và Thomas Reardon (2015); Kelly và cộng sự (2010); Valentine (2005); Brown và Miller; Christopher Mele (2015); Watson (2009); Gonzalez, Watson và Studdert (2006); Waley (2013); Shepherd. Các kết quả nhấn mạnh chợ truyền thống là không gian tương tác xã hội phi chính thức; tại Việt Nam, kênh siêu thị chỉ chiếm từ 5% đến 10% hệ thống phân phối.
5. Ảnh hưởng của cuộc cách mạng siêu thị: Thomas Reardon, C. Peter Timmer và Bart Minten; Carlos và cộng sự (2005); Chen và cộng sự (2008); Fung, Victor, Kam Hon Lee, Kim Chan, Anne Marie Francesco (1983); Goldman (1990); Greaves, Jane và Peter Baldwin (2008).
6. Hành vi người tiêu dùng: Masayoshi Maruyama và Lê Việt Trung làm rõ các yếu tố chi phối quyết định chọn kênh mua thực phẩm tươi sống; Charles Trappey và Meng Kuan Lai so sánh hành vi tiêu dùng giữa siêu thị và chợ truyền thống tại Đài Loan.
7. Thách thức từ thương mại điện tử: Li Yan Bin (2013); Pan Yong (2011); Liu Lan Lan, Li Liang Liang và Huang Rui (2012); Zhang Xin Guang, Wang Hui, Fan Zhi Ping (2002); Du Zhuang Li (2010); Jin Y Te (2001) tại thị trường Trung Quốc.
8. Giải pháp chuyển đổi mô hình chợ: Trần Văn Linh; Wong, L.Y.; Pia Polsa, Xiucheng Fan; S. Plattner; Schipmann, C. và Qaim phân tích kinh nghiệm chuyển đổi và nâng cấp chợ truyền thống tại Bắc Kinh và Nghĩa Ô (Yiwu).

Tổng quan nghiên cứu trong nước được phân loại thành năm hướng chính:

1. Sự phát triển và thách thức trước đô thị hóa: Ngọc Ngân phân tích mạng lưới chợ Việt Nam; Nguyễn Thị Tân Lộc và Đỗ Kim Chung nghiên cứu tiêu thụ rau tại Hà Nội, chỉ ra 82,31% sản lượng rau được phân phối qua chợ truyền thống, trong khi siêu thị chỉ chiếm 4,04%.
2. Vai trò kinh tế, văn hóa và xã hội: Lê Thị Mai phân tích vai trò chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của chợ quê; Stephanie Geertman đưa ra bảy khía cạnh gắn liền chợ dân sinh với lối sống đô thị; Trần Thị Minh Đức và Bùi Thị Hồng Thái nghiên cứu người bán hàng rong; Lâm Phong; Lê Du Phong; Quách Thị Xuân; Hoàng Thị Hương đánh giá năng lực cạnh tranh của chợ dân sinh.
3. Tiếp cận theo hành vi mua sắm: Nguyễn Thị Phương Dung và Bùi Kim Thanh so sánh hành vi lựa chọn kênh tiêu dùng tại Cần Thơ; Hoàng Thị Hương và Quách Thị Xuân phân tích ảnh hưởng của bầu không khí mua sắm và thái độ người bán đến lòng trung thành của khách hàng.
4. Bảo tồn văn hóa và tiềm năng du lịch: Đỗ Thị Hảo nghiên cứu lịch sử chợ Hà Nội xưa và nay; Lương Minh và Cát Ngọc viết về sinh kế tiểu thương trong tác phẩm "Đời chợ"; Huỳnh Thị Dung khảo sát thực tế 207 chợ trên cả nước.
5. Hệ thống phân phối và bán lẻ: Báo cáo của Nielsen năm 2015 khảo sát hơn 800 điểm bán lẻ tại Việt Nam (hơn 80% doanh số hàng tiêu dùng và thực phẩm tươi sống thuộc về kênh truyền thống); Vũ Thị Nga nghiên cứu mạng lưới chợ và siêu thị tại Bắc Ninh.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn các công trình trong nước mới dừng lại ở phân tích định tính hoặc khảo sát mô tả hành vi người mua trong phạm vi hẹp. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện dưới góc độ kinh tế phát triển, kết hợp phương pháp định tính với mô hình kinh tế lượng để đo lường cụ thể các nhân tố cung, cầu, địa điểm ảnh hưởng đến sự phát triển của chợ truyền thống trong tiến trình đô thị hóa tại Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án kế thừa và tổng hợp các định nghĩa về chợ và đô thị hóa:

• Khái niệm chợ truyền thống: Kế thừa quan điểm của Đại từ điển tiếng Việt, Goldman, Lê Thị Mai và Đỗ Văn Tính, luận án xác định: Chợ truyền thống là loại hình kinh doanh phát triển dựa trên hoạt động trao đổi mua bán hàng hóa và dịch vụ phản ánh trình độ phát triển và nếp sống sinh hoạt của địa phương, được tổ chức tại một điểm theo quy định, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của dân cư; đồng thời là nơi quy tụ nhiều người bán lẻ và người tiêu dùng để tiêu thụ các loại hàng hóa khác nhau.
• Khái niệm đô thị hóa: Là quá trình tập trung dân cư vào các đô thị, mở rộng không gian kiến trúc, biến đổi cơ cấu lao động từ sản xuất nông nghiệp sang phi nông nghiệp, chuyển đổi lối sống và nâng cao vai trò của thành thị đối với phát triển kinh tế - xã hội.
• Phân loại chợ truyền thống: Theo thời gian (chợ thường nhật, chợ phiên, chợ ngày, chợ đêm); theo tính chất kinh doanh (bán buôn, bán lẻ, hỗn hợp); theo loại hình kinh doanh (tổng hợp, chuyên doanh); theo tính chất xây dựng (kiên cố, bán kiên cố, lán tạm); theo quy mô phân hạng theo quy định:
  • Chợ hạng I: Có trên 400 điểm kinh doanh.
  • Chợ hạng II: Có từ 200 đến 400 điểm kinh doanh.
  • Chợ hạng III: Có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc chưa được xây dựng kiên cố.
• Khung phân tích của luận án: Xây dựng mối quan hệ tương tác giữa Cầu (Người tiêu dùng: thị hiếu, văn hóa, thói quen, giá cả, sự tiện lợi, niềm tin), Cung (Tiểu thương: giá cả, sự đa dạng sản phẩm), Thị trường (Địa điểm/vị trí địa lý: giao thông, khoảng cách) trong bối cảnh chịu tác động từ đô thị hóa, sự cạnh tranh của bán lẻ hiện đại và xu hướng phát triển du lịch văn hóa.

Tiêu chí phân loại	Nhóm phân loại trong luận án
Quy mô điểm kinh doanh	Hạng I (> 400 điểm); Hạng II (200 - 400 điểm); Hạng III (< 200 điểm hoặc lán tạm)
Thời gian hoạt động	Chợ thường nhật (hàng ngày); Chợ phiên (định kỳ); Chợ ngày; Chợ đêm
Tính chất kinh doanh	Chợ bán buôn; Chợ bán lẻ; Chợ kết hợp bán buôn và bán lẻ
Kết cấu xây dựng	Kiên cố; Bán kiên cố; Lán tạm

Về phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê; báo cáo của Bộ Công Thương, Sở Công Thương Hà Nội; các đề án quy hoạch thương mại, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp và phương pháp định tính: Tiến hành phỏng vấn sâu tiểu thương tại 16 chợ truyền thống lâu năm ở Hà Nội; phỏng vấn chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu đô thị, ban quản lý chợ và cán bộ quản lý thuộc Sở Công Thương.
• Phương pháp định lượng:
  • Khảo sát tiểu thương: Chọn mẫu ngẫu nhiên 105 tiểu thương tại 16 chợ truyền thống lâu năm trên địa bàn đô thị Hà Nội; dữ liệu được xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Office Excel để phân tích thu nhập, độ tuổi, giới tính, lý do kinh doanh và mức độ tín nhiệm chính sách quản lý.
  • Khảo sát người tiêu dùng: Thiết kế bảng hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ "1 - Hoàn toàn không đồng ý" đến "5 - Hoàn toàn đồng ý"). Thang đo gồm 8 tham số với 48 biến quan sát. Tiêu chuẩn kích thước mẫu tối thiểu xác định theo công thức $48 \times 5 = 240$ quan sát. Tác giả phát phiếu ngẫu nhiên cho khách hàng mua sắm tại các chợ thuộc khu vực đô thị Hà Nội, thu về 465 phiếu hợp lệ đưa vào phân tích.
  • Công cụ và kỹ thuật phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 20 để đánh giá độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích tương quan Pearson và kiểm định mô hình bằng phương pháp hồi quy tuyến tính bội.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về chợ truyền thống, tập trung vào tám hướng nghiên cứu quốc tế và năm nhóm nghiên cứu trong nước. Tác giả hệ thống hóa các phát hiện thực nghiệm trên thế giới: mô hình siêu thị dù phát triển mạnh nhưng tại Đông Á, thị phần siêu thị vẫn duy trì dưới 50% (Hồng Kông, Đài Loan, Singapore, Hàn Quốc); từ 75% đến 97% người tiêu dùng vẫn chọn chợ truyền thống vì độ tươi sống của thực phẩm, thói quen văn hóa ẩm thực và giá cả linh hoạt. Tại Việt Nam, các công trình đã chỉ ra rằng chợ truyền thống chiếm trên 80% thị phần lưu thông rau quả tươi sống và hàng tiêu dùng thường nhật. Chương 1 chỉ rõ các khoảng trống lý luận và thực tiễn: các nghiên cứu trong nước về Hà Nội trước đó chỉ dừng lại ở khảo sát định tính, thiếu mô hình kinh tế lượng đo lường đa biến để đánh giá tác động của đô thị hóa tới mạng lưới chợ; đồng thời cảnh báo hệ lụy kinh tế - xã hội đối với hơn hai triệu lao động bán lẻ truyền thống nếu thực hiện việc xóa bỏ hoặc chuyển đổi chợ một cách cơ học.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa

Chương 2 hoàn thiện khung lý luận về chợ truyền thống trong không gian đô thị. Tác giả phân tích các đặc điểm hoạt động cơ bản của chợ:

• Về hàng hóa: Chủng loại phong phú, chủ yếu là thực phẩm tươi sống, phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường nhật, giá cả linh hoạt và người mua có thể mặc cả trực tiếp với người bán.
• Về chủ thể tham gia: Người bán gồm tiểu thương cố định có quầy sạp và người buôn bán nhỏ không thường xuyên; người mua đại diện cho nhiều tầng lớp dân cư đô thị, đặc biệt là nhóm có thu nhập trung bình và thấp.
• Về phương thức giao dịch và không gian: Thanh toán chủ yếu bằng tiền mặt, giao dịch trực tiếp hai chiều; không gian gồm nhà chợ chính có mái che và khu vực kinh doanh ngoài trời, gắn liền với các mối quan hệ giao tiếp xã hội và nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
• Về vai trò và chức năng: Thực hiện chức năng lưu thông hàng hóa, là kênh phân phối nông sản thực phẩm lớn, tạo việc làm và bảo đảm nguồn sinh kế cho lao động giản đơn, lao động di cư; đồng thời có tiềm năng khai thác thành sản phẩm du lịch văn hóa. Chương này cũng tổng hợp kinh nghiệm quản lý, bảo tồn và nâng cấp chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa tại một số quốc gia và vùng lãnh thổ như Nhật Bản, Trung Quốc (mô hình Nghĩa Ô, Bắc Kinh), Thái Lan, Malaysia, Singapore, Hồng Kông. Bài học rút ra cho Hà Nội là việc hiện đại hóa chợ phải bảo tồn được các giá trị văn hóa bản địa, tránh áp đặt cứng nhắc mô hình bán lẻ hiện đại của phương Tây.

Chương 3: Thực trạng phát triển chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội

Chương 3 trình bày thực trạng hệ thống chợ truyền thống Hà Nội giai đoạn 2000 - 2017 thông qua việc xử lý dữ liệu thống kê thứ cấp và kết quả điều tra sơ cấp:

• Về mạng lưới bán lẻ và quy mô: Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu bán lẻ từ năm 2000 đến năm 2016 và tình hình phân bố chợ theo phân hạng I, II, III; đánh giá công tác đầu tư, cải tạo nâng cấp cơ sở vật chất chợ giai đoạn 2010 - 2016.
• Thực trạng mô hình chuyển đổi chợ kết hợp trung tâm thương mại: Luận án phân tích sâu thực trạng và bất cập tại các dự án chuyển đổi chợ truyền thống thành mô hình chợ - trung tâm thương mại (như chợ Hàng Da, chợ Cửa Nam, chợ Mơ, chợ Ô Chợ Dừa, Đồng Xuân). Kết quả chỉ ra sự suy giảm lượng khách, tiểu thương gặp khó khăn khi kinh doanh tại tầng hầm hoặc các tầng cao, mô hình kết hợp làm mất đi tính tiện lợi và nét sinh hoạt truyền thống vốn có.
• Kết quả điều tra tiểu thương: Xử lý số liệu từ 105 tiểu thương tại 16 chợ lâu năm cho thấy phần lớn tiểu thương có thu nhập trung bình ổn định, thời gian gắn bó với nghề lâu năm; lý do kinh doanh chủ yếu do đặc thù nghề nghiệp gia đình, yêu cầu vốn ban đầu thấp và khả năng tự chủ thời gian.
• Kết quả khảo sát 465 người tiêu dùng: Đánh giá mối quan hệ giữa độ tuổi, mức thu nhập với tần suất đi chợ, khoảng cách di chuyển từ nhà đến chợ, số tiền chi tiêu trung bình mỗi lần đi chợ. Kết quả cho thấy thói quen tiêu dùng, sự tiện lợi về khoảng cách giao thông và giá cả phù hợp là những động lực chính chi phối việc lựa chọn chợ truyền thống thay vì siêu thị.
• Kết quả phân tích kinh tế lượng: Thực hiện kiểm định Cronbach's alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA đối với 48 biến quan sát; xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính bội xác định trọng số tác động của các biến Cung, Cầu, Địa điểm và Sự cạnh tranh từ hệ thống bán lẻ hiện đại đến sự phát triển của chợ truyền thống.
• Đánh giá tổng hợp: Chỉ ra các kết quả đạt được (đáp ứng nhu cầu thực phẩm tươi sống, giải quyết việc làm) và các hạn chế tồn tại (hạ tầng xuống cấp, nguy cơ cháy nổ, điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm chưa đồng đều, công tác phân cấp quản lý còn nhiều vướng mắc).

Hạng mục dữ liệu khảo sát	Quy mô thực hiện	Phương pháp và công cụ xử lý
Khảo sát tiểu thương	105 tiểu thương tại 16 chợ lâu năm	Thống kê mô tả trên Microsoft Excel
Khảo sát người tiêu dùng	465 phiếu hợp lệ (trên 48 biến quan sát)	Cronbach's alpha, EFA, Hồi quy bội trên SPSS 20
Phỏng vấn chuyên sâu	Tiểu thương, nhà quản lý chợ, cán bộ Sở Công Thương	Phân tích định tính, ghi chép nội dung

Chương 4: Quan điểm và giải pháp cho sự phát triển chợ trong thời gian tới

Chương 4 xây dựng hệ thống quan điểm và giải pháp phát triển mạng lưới chợ truyền thống Hà Nội đến năm 2035:

• Quan điểm phát triển: Phát triển chợ truyền thống là xu hướng khách quan trong quá trình đô thị hóa; quy hoạch chợ phải đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch thương mại Thủ đô; bảo đảm sự hài hòa giữa yếu tố kinh tế và yếu tố văn hóa - xã hội; kết hợp cải tạo nâng cấp cơ sở vật chất với việc duy trì sinh kế cho người lao động.
• Các nhóm giải pháp chủ yếu:
  1. Hoàn thiện quy hoạch mạng lưới chợ: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch phân bố các chợ hạng I, II, III phù hợp với mật độ dân cư và tốc độ đô thị hóa tại các quận nội thành và huyện ngoại thành; dừng việc chuyển đổi cơ học chợ dân sinh thành các trung tâm thương mại cao tầng đơn thuần.
  2. Nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật: Đầu tư cải tạo mạng lưới điện, hệ thống cấp thoát nước, công tác phòng cháy chữa cháy, bố trí khu vực sơ chế thực phẩm tươi sống đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và vệ sinh môi trường.
  3. Đổi mới mô hình quản lý: Chuyển đổi mô hình Ban quản lý chợ sang mô hình doanh nghiệp hoặc hợp tác xã kinh doanh khai thác quản lý chợ theo cơ chế công khai, minh bạch; tăng cường trách nhiệm kiểm tra, giám sát nguồn gốc hàng hóa của chính quyền địa phương.
  4. Nâng cao năng lực cạnh tranh và văn minh thương mại: Tổ chức tập huấn kỹ năng bán hàng, giao tiếp văn minh cho tiểu thương; hướng dẫn niêm yết giá và bán theo giá niêm yết; từng bước áp dụng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt.
  5. Gắn kết chợ truyền thống với phát triển du lịch: Khai thác các chợ có giá trị lịch sử, kiến trúc lâu đời (như chợ Đồng Xuân) thành điểm đến tham quan, mua sắm trải nghiệm văn hóa ẩm thực phục vụ du khách trong nước và quốc tế.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án hệ thống hóa cơ sở lý luận về vị trí, vai trò của chợ truyền thống trong quá trình đô thị hóa tại một nền kinh tế đang chuyển đổi. Luận án xây dựng khung phân tích tích hợp ba nhóm nhân tố Cung (tiểu thương), Cầu (người tiêu dùng) và Thị trường (địa điểm, vị trí địa lý) dưới tác động của đô thị hóa và bán lẻ hiện đại; cung cấp luận cứ chứng minh sự tồn tại khách quan và lâu dài của chợ truyền thống bên cạnh hệ thống siêu thị.

Về mặt thực tiễn, luận án mang lại các đóng góp cụ thể:

• Làm rõ thực trạng biến đổi của mạng lưới chợ truyền thống Hà Nội giai đoạn 2000 - 2017, chỉ ra nguyên nhân dẫn đến thất bại của mô hình chuyển đổi chợ truyền thống kết hợp trung tâm thương mại cao tầng.
• Lượng hóa các yếu tố tác động đến sự phát triển của chợ truyền thống thông qua phân tích dữ liệu điều tra 465 người tiêu dùng và 105 tiểu thương trên phần mềm SPSS 20 và Excel; cung cấp bằng chứng thực nghiệm giải thích lý do người dân Hà Nội tiếp tục ưu tiên mua sắm thực phẩm tại chợ truyền thống.
• Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện về quy hoạch, cải tạo hạ tầng, đổi mới tổ chức quản lý và định hướng phát triển chợ truyền thống gắn với du lịch văn hóa Thủ đô đến năm 2035.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án nêu rõ các giới hạn nghiên cứu:

• Phạm vi địa bàn nghiên cứu chỉ giới hạn trên địa bàn thành phố Hà Nội, chưa thực hiện so sánh đối chứng trực tiếp với các đô thị lớn khác trong cả nước như Thành phố Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng.
• Đối tượng khảo sát tập trung vào các chợ loại 1, loại 2, loại 3 nằm trong quy hoạch chính thức của Ủy ban nhân dân thành phố; chưa bao quát các hình thức thương mại phi chính thức như chợ cóc, chợ tạm phát sinh tự phát trong các khu dân cư mới.
• Dữ liệu khảo sát sơ cấp và số liệu thống kê thứ cấp phản ánh giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2017.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Vận dụng mô hình lý thuyết và phương pháp lượng hóa của luận án để mở rộng nghiên cứu đối với hệ thống chợ truyền thống tại các vùng kinh tế trọng điểm hoặc các quốc gia đang phát triển có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế, Quy hoạch đô thị và Địa lý kinh tế trong việc tham khảo khung phân tích kết hợp định tính và định lượng về hành vi tiêu dùng và hệ thống bán lẻ.
• Cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Công Thương, Sở Công Thương Hà Nội, Ủy ban nhân dân các quận, huyện trong việc rà soát, xây dựng quy hoạch mạng lưới thương mại bán lẻ, hoạch định chính sách phân cấp quản lý chợ và phê duyệt các dự án cải tạo hạ tầng chợ dân sinh.
• Các ban quản lý chợ, doanh nghiệp, hợp tác xã khai thác chợ trong việc tham khảo kinh nghiệm tổ chức sắp xếp ngành hàng, cải thiện quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và nâng cao văn minh thương mại.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng quy mô mẫu khảo sát định lượng là bao nhiêu và được xử lý bằng công cụ nào?
Luận án tiến hành khảo sát 105 tiểu thương tại 16 chợ truyền thống lâu năm ở Hà Nội (xử lý thống kê mô tả bằng Microsoft Excel) và khảo sát 465 người tiêu dùng đạt yêu cầu với 48 biến quan sát theo thang đo Likert 5 mức độ (xử lý kiểm định Cronbach's alpha, phân tích EFA và hồi quy bội bằng phần mềm SPSS 20).

2. Tiêu chí phân hạng quy mô chợ truyền thống trong nghiên cứu được xác định như thế nào?
Căn cứ theo văn bản, chợ được phân làm ba hạng theo số điểm kinh doanh: Chợ hạng I có trên 400 điểm kinh doanh; Chợ hạng II có từ 200 đến 400 điểm kinh doanh; Chợ hạng III có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc các chợ chưa được đầu tư xây dựng kiên cố, bán kiên cố.

3. Dữ liệu thực nghiệm của luận án giải thích nguyên nhân người tiêu dùng Hà Nội vẫn chọn chợ truyền thống thay vì siêu thị dựa trên những yếu tố nào?
Khảo sát chỉ ra các yếu tố quyết định gồm: thực phẩm tươi sống đáp ứng thói quen chế biến ẩm thực hàng ngày; giá cả linh hoạt và thấp hơn siêu thị; sự tiện lợi về thời gian, khoảng cách di chuyển, giao thông thuận tiện và các mối quan hệ giao tiếp xã hội thân thiết giữa người mua và người bán.

4. Luận án đánh giá như thế nào về mô hình chuyển đổi chợ truyền thống thành chợ kết hợp trung tâm thương mại tại Hà Nội?
Luận án đánh giá mô hình này bộc lộ nhiều bất cập thực tế (như tại chợ Cửa Nam, Hàng Da, Chợ Mơ): việc đưa chợ xuống tầng hầm hoặc lên tầng cao làm mất tính thuận tiện trong mua sắm hàng ngày, làm suy giảm lượng khách hàng, khiến tiểu thương kinh doanh ế ẩm và làm mai một không gian giao lưu văn hóa truyền thống.

5. Khung thời gian dữ liệu thực trạng và tầm nhìn giải pháp của luận án được xác định trong giai đoạn nào?
Luận án tập trung phân tích thực trạng chợ truyền thống trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2000 - 2017 và luận giải hệ thống các quan điểm, giải pháp phát triển đến năm 2035.

Kết luận

Luận án của tác giả Hoàng Thị Hương làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tồn tại khách quan của chợ truyền thống trong tiến trình đô thị hóa tại Hà Nội. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và mô hình định lượng xử lý qua SPSS 20 và Excel trên mẫu khảo sát 465 người tiêu dùng và 105 tiểu thương, công trình đã lượng hóa các nhân tố chi phối hoạt động của hệ thống chợ. Các phân tích thực trạng đã chỉ rõ bất cập của việc chuyển đổi chợ thành trung tâm thương mại cao tầng, đồng thời cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ về quy hoạch, cải tạo hạ tầng kỹ thuật và nâng cao hiệu quả quản lý đến năm 2035. Đây là tài liệu khoa học hữu ích cho công tác hoạch định chính sách phát triển mạng lưới thương mại đô thị vừa bảo đảm mục tiêu tăng trưởng kinh tế, vừa duy trì an sinh xã hội và bản sắc văn hóa Thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI Trên thế giới có những xu hướng nghiên cứu khác nhau về chợ truyền thống. - Nhóm nghiên cứu thứ nhất: Những nghiên cứu về thách thức của chợ truyền thống trước sự phát triển của mô hình chợ hiện đại trong quá trình đô thị hoá. Thể hiện qua các nghiên cứu: Findlay, Paddison và Dawson 1990, Galbraith và Holton 1965, Goldman 1974, 1981, Kaynak và Cavusgil 1982, Samiee 1990, Năm 1993, Savitt 1988, 1990, Slater và Riley 1969, Yavas, Kaynak, và Borak 1981).

Nhiều nhà nghiên cứu hiện đại hoá đã kết luận rằng việc bán lẻ truyền thống gặp phải những bất lợi kinh tế lớn như: quy mô, chất lượng sản phẩm thấp, hạn chế chủng loại, thường xuyên mua hàng, giá không ổn định, môi trường mua sắm), và thiếu khả năng (như tài chính, quản lý, kinh doanh) cần thiết để thay đổi và phát triển. Những điểm yếu này giải thích sự nhất trí giữa các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách về sự cần thiết phải hiện đại hoá các hệ thống bán lẻ thực phẩm truyền thống. Các nghiên cứu chỉ ra bốn yếu tố đã được xác định là nguyên nhân dẫn đến bất lợi của siêu thị so với chợ truyền thống: (1) khả năng và sở thích của người tiêu dùng; (2) Cung cấp và phân phối; (3) chính sách của chính phủ, và (4) vị trí địa lý [111]. Các nghiên cứu chứng minh ba vấn đề chính: Thứ nhất: Phân tích những lợi thế và bất lợi của hai loại hình chợ cụ thể qua các phương pháp điều tra khảo sát cụ thể nghiên cứu của Galbraith và Holton 1965, Goldman 1981, Samiee 1993, Savitt 1988, Slater và Riley 1969; khảo sát 382 hộ gia đình ở 9 quận của Hồng Kông trong nghiên cứu của của Hồ và Lau (1988) ở Malaysia đều tập trung điều tra khảo sát 3 đối tượng là: Người tiêu dùng - các tiểu thương bán hàng ở chợ và xung quanh chợ và chính phủ (các nhà quản lý chợ, các nhà hoạch định) [107, tr.

Thứ hai: Phân tích vai trò của các mô hình chợ truyền thống (chợ TT) và chợ hiện đại đối với sự phát triển hệ thống phân phối. Thứ ba: sự tác động của chính phủ đối với sự tồn tại và phát triển của hai loại hình chợ TT và chợ HĐ. 8 Các nghiên cứu đã dẫn đến cùng quan điểm kết quả là: từ 75 đến 97% số người tiêu dùng được hỏi cho rằng mặc dù chợ TT ẩm thấp và không thoáng, sạch như siêu thị nhưng họ vẫn lựa chọn đi mua sắm thực phẩm phục vụ hàng ngày là ở chợ truyền thống. vì vậy các nghiên cứu có những quan điểm kết luận: “Chợ truyền thống vẫn có những lợi thế cạnh tranh lâu dài ở các nước Đông Á” [107, tr.

Trong một nghiên cứu của Goldman, Ramaswami, Krider, 2002; Ho, 2005 đã phân tích một nghiên cứu trong năm 2002 với tiêu đề “Lợi thế cạnh tranh lâu dài của chợ truyền thống”, nghiên cứu nổi bật nhất liên quan đến Goldman (1974) và Goldman et al. Các nghiên cứu cùng đưa ra giải pháp để chợ TT giữ vững lợi thế cạnh tranh của mình thì cần thiết phải: 1. Hiện đại hoá chợ truyền thống. Hiện đại hoá nhưng phải phù hợp và theo tiêu chí về giá trị văn hoá của từng vùng, từng địa phương.

Các nghiên cứu cùng có những cảnh báo nếu không chính phủ lựa chọn sự phát triển theo hướng hiện đại hoá mà không theo tiêu chí về giá trị văn hoá thì sẽ có sự đánh đổi rất lớn về mặt xã hội [107; 110; 82; 102]. Do vậy, chợ truyền thống ở Đông Á vẫn sở hữu một lợi thế cạnh tranh lâu dài trong hệ thống bán lẻ. Các nghiên cứu trên là sự đóng góp quý báu cho đề tài luận án của tác giả về phân tích sự tồn tại và phát triển của chợ truyền thống không chỉ tiếp cận theo cùng phương pháp về chức năng kinh tế mà cần tiếp cận theo các chức năng vai trò, cách tiếp cận khía cạnh khác của chợ… Bên cạnh đó, Luận án cũng sẽ tiếp tục cập nhật các tài liệu tham khảo khác để phục vụ cho nghiên cứu về các nội dung thuộc HTBL truyền thống, cũng như các chính sách quản lý tại một địa phương - khu đô thị thị cụ thể đối với các chợ truyền thống. - Nhóm nghiên cứu thứ hai: Về chợ truyền thống là một phần quan trọng của hệ thống phân phối bán lẻ, là một mắt xích quan trọng trong hệ thống phân phối và tiêu thụ sản phẩm.

Thể hiện qua các nghiên cứu của Brooks, Richard (1995) - [64]. Zhang, Qian Forrest và Pan Zi (2013) - [114], Nghiên cứu Chen Wen Ling-Trần Văn Linh và Zhou Jing-Chu Kinh (2012) [40]; Phan Dũng (2011) [17]; [170]; 9 [171]; [180]; [151]; Các tác giả cho rằng các doanh nghiệp cần phân khúc thị trường, phân đoạn theo mức giá cả và chất lượng để nâng cao doanh thu và thị phần của doanh nghiệp. Nghiên cứu chỉ ra rằng chợ truyền thống vẫn đóng vai trò thứ yếu để các doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm [107] và chợ truyền thống có thể vẫn cùng tồn tại với chợ hiện đại trong những phân khúc thị trường khác nhau [84]. Nội dung nghiên cứu này là sự đóng góp lớn đối với đề tài luận án của nghiên cứu sinh về đánh giá các nhân tố với vai trò trong hệ thống phân phối, hệ thống bán lẻ trong từng khu vực đô thị.

Nội dung nghiên cứu này được sử dụng tham khảo đối với đề tài Luận án của nghiên cứu sinh về những vấn đề liên quan tới Chính quyền địa phương, tới thiết kế, kiểm soát và quản lý chợ sao cho nó hoạt động có hiệu quả, cũng như tham khảo kinh nghiệm từ một số mô hình kiểu mẫu về chợ đô thị của Thái Lan, HongKong, Singapore và Malaysia. - Nhóm nghiên cứu thứ ba: về sự liên kết giữa chợ truyền thống với chợ hiện đại trong hệ thống phân phối và tiêu thụ hàng hoá: Một số nghiên cứu của Huang, Zhi, Huang, Jia, and Rozelle, 2009; Neven, Odera, Reardon, and Wang, 2009; Reardon, Barrett, Berdegue, and Swinnen, 2009. Kelly et al.2010; Reardon và cộng sự 2012; Goldman and Vanhonacker.2000; Các nghiên cứu chỉ ra hai mặt của vấn đề chợ truyền thống- chợ hiện đại: Thứ nhất, cho rằng chợ truyền thống có vai trò đặc biệt quan trọng là nguồn sinh kế người nông dân và các tiểu thương kinh doanh nhỏ lẻ, những người lao động giản đơn (những người lao động dễ bị tổn thương và nghèo nhất trong xã hội) với trình độ và khả năng còn hạn chế trong quá trình đô thị hóa, những lao động di cư trong các đô thhoá141]; Thứ hai, điều đó đã kích thích cải tiến trong việc áp dụng công nghệ, quản lý tài nguyên và năng suất trong sản xuất kinh doanh [143]. Ở góc độ nghiên cứu này, một số nghiên cứu đã cho rằng mối liên hệ giữa hai loại hình chợ truyền thống và chợ hiện đại thực chất có sự phân khúc rõ ràng, chợ truyền thống vẫn chiếm ưu thế hơn về thị phần trong phân khúc thị trường, có lợi thế giá trị hơn so với chợ hiện đại.

Nghiên cứu khẳng định chợ truyền thống có lợi thế về chi phí, sự tươi mới, gia vị trong văn hoá chế biến thức ăn của người Đông Á, đôi khi hàng hoá không qua khâu trung gian nào, hoặc tiểu 10 thương tự sơ chế sản phẩm… trong một môi trường tự phục vụ, điều đó đã hấp dẫn hơn người tiêu dùng [105]. Trong khi đó, các siêu thị cũng phải chịu lao động cao hơn, cho thuê và các chi phí khác [107], đặc biệt là chi phí bảo quản và sơ chế các mặt hàng tươi sống nếu có. Do đó, các siêu thị tăng chi phí trên giá cho sản phẩm tươi sống và thực phẩm sơ chế. Tuy nhiên, theo Goldman et al., thế mạnh của các siêu thị - thuận tiện, đa dạng, sạch sẽ.

Nhưng điều đó được coi là tương đối ít quan trọng với những người mua hàng châu Á [108]. Để hỗ trợ cho lập luận của mình, các tác giả sau này đã chứng minh rằng mặc dù hoạt động trong một thời gian dài và một tiêu chuẩn tương đối cao của cuộc sống, thị phần của siêu thị vẫn thấp hơn 50% tại Hồng Kông, Singapore, Hàn Quốc và Đài Loan [107, tr. Nghiên cứu còn chỉ ra "chợ" thống trị không phải là một hiện tượng tạm thời mà là dựa trên lợi thế kinh tế thực sự ở châu Á, các tác giả khuyến nghị quá trình chuyển đổi chợ truyền thống ở châu Á nói chung và Đông Á nói riêng không nên làm theo các mô hình phương Tây. - Nhóm nghiên cứu thứ tư: Nghiên cứu về vai trò của chợ truyền thống đối với đời sống kinh tế xã hội người dân khu vực ĐNA nói riêng và Châu Á nói chung.

Được thể hiện qua các nghiên cứu của: Bart Minten and Thomas Reardon.2015; Kelly và cộng sự 2010; Valentine.2005;Brown và Miller. Các nghiên cứu phân tích ở các quốc gia phát triển như Nhật và Singarpore gồm các nghiên cứu:; Christopher Mele.2015, Watson, năm 2009;, Gonzalez và Watson và Studdert 2006; Waley, 2013; Shepherd. Dựa trên dữ liệu từ các cuộc phỏng vấn, bảng câu hỏi và quan sát của người hai đối tượng người tiêu dùng và các tiểu thương, các nghiên cứu đã chứng minh từ bằng chứng khảo sát dựa trên mười quốc gia đã và đang phát triển cho thấy một mô hình ổn định và có thể dự đoán trong siêu thị giá cả và chất lượng dịch vụ so với các chợ truyền thống. Nghiên cứu tiến hành đánh giá về giá cả, chất lượng sản phẩm và giá trị chất lượng sản phẩm ở 10 quốc gia Đông Nam Á và một số quốc gia khác.

Dựa vào số liệu thống kê, kết hợp khảo sát phân tích định tính điều tra các lý do người tiêu dùng lựa chọn đi chợ hàng ngày. Đặc biệt ở Việt Nam [218], nghiên cứu 11 Việt Nam (Hà Nội),qua phân tích khảo sát nghiên cứu nhận định thực trạng phát triển thương mại tại Việt Nam hiện nay cũng giống như ở Hồng Kông vào những năm 1970 [Error! Reference source not found. Việt Nam bị ảnh hưởng bởi văn hóa ẩm thực và thói quen tiêu dùng của phần lớn người dân (thói quen đi chợ hàng ngày, thuận tiện về thời gian, quãng đường, giao thông…). Nghiên cứu nhận định, ở Việt Nam, mặc dù hệ thống siêu thị phát triển mạnh nhưng vẫn chỉ chiếm từ 5-10 % trong hệ thống phân phối.

Chợ truyền thống vẫn chiếm lợi thế trong hệ thống bán lẻ và hệ thống phân phối.