Luận án Tiến sĩ: Chính sách Phát triển Kinh tế Bền vững cho Dân tộc Thiểu số ở Tây Nguyên

Luận án tiến sĩ nghiên cứu chính sách phát triển kinh tế bền vững cho dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên, đề xuất giải pháp quản lý công hiệu quả.

• Người hướng dẫn: Nguyễn Hoàng Hiển
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số trên địa bàn Tây Nguyên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học
• 0.6. Những đóng góp mới của luận án
• 0.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.8. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách công, chính sách kinh tế, chính sách phát triển kinh tế bền vững
• 1.1.1. Các công trình trên thế giới
• 1.1.2. Các công trình trong nước
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách dân tộc, chính sách phát triển kinh tế đối với dân tộc thiểu số
• 1.2.1. Các công trình trên thế giới
• 1.2.2. Các công trình trong nước
• 1.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách phát triển kinh tế đối với Tây Nguyên
• 1.4. Những vấn đề đặt ra cần phải tiếp tục nghiên cứu
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG ĐỐI VỚI DÂN TỘC THIỂU SỐ
• 2.1. Dân tộc thiểu số và những đặc thù của dân tộc thiểu số
• 2.1.1. Dân tộc thiểu số
• 2.1.2. Những đặc thù của dân tộc thiểu số
• 2.2. Chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số
• 2.2.1. Khái niệm, phân loại và vai trò của chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số
• 2.2.2. Nội dung chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số
• 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số
• 2.2.4. Đánh giá chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số
• 2.2.4.1. Phương pháp luận về đánh giá chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số
• 2.2.4.2. Cơ sở xây dựng tiêu chí đánh giá tác động chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số
• 2.3. Kinh nghiệm trong nước và một số quốc gia về chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số và bài học kinh nghiệm cho Tây Nguyên
• 2.3.1. Kinh nghiệm ở một số quốc gia
• 2.3.2. Kinh nghiệm trong nước
• 2.3.3. Bài học kinh nghiệm cho Tây Nguyên
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG ĐỐI VỚI DÂN TỘC THIỂU SỐ TÂY NGUYÊN
• 3.1. Khái quát những yếu tố đặc thù dân tộc thiểu số Tây Nguyên có ảnh hưởng đến chính sách phát triển kinh tế bền vững
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm dân cư, dân tộc
• 3.1.3. Đặc điểm sản xuất kinh tế, văn hóa truyền thống
• 3.2. Thực trạng về phát triển kinh tế - xã hội của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 3.3. Đánh giá kết quả thực thi một số chính sách phát triển kinh tế đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 3.3.1. Chính sách giải quyết đất ở, đất sản xuất và chính sách giao khoán, bảo vệ rừng
• 3.3.2. Chính sách xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng
• 3.3.3. Chính sách tín dụng
• 3.3.4. Chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp
• 3.4. Đánh giá tác động chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 3.4.1. Cơ sở xây dựng tiêu chí đánh giá tác động chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số ở Việt Nam
• 3.4.2. Tiêu chí đánh giá tác động chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số ở Việt Nam
• 3.4.3. Kết quả đánh giá tác động chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 3.5. Nguyên nhân hạn chế của chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên và một số vấn đề đặt ra
• 3.5.1. Nguyên nhân hạn chế
• 3.5.2. Một số vấn đề đặt ra
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG ĐỐI VỚI DÂN TỘC THIỂU SỐ TÂY NGUYÊN
• 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước ảnh hưởng đến chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 4.1.1. Tình hình quốc tế
• 4.1.2. Tình hình trong nước
• 4.2. Quan điểm và định hướng hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 4.2.1. Quan điểm của Đảng
• 4.3. Định hướng hoàn thiện chính sách xây dựng chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 4.4. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 4.4.1. Giải pháp đổi mới cách tiếp cận về chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 4.4.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện một số chính sách phát triển kinh tế đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 4.4.3. Nhóm giải pháp bảo đảm thực thi chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• 4.4.4. Một số kiến nghị với các cơ quan quản lý nhà nước
• 4.4.4.1. Đối với cơ quan Trung ương
• 4.4.4.2. Đối với chính quyền các tỉnh Tây Nguyên
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Chính sách phát triển kinh tế bền vững

Luận án tập trung phân tích chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên. Các chính sách này nhằm đảm bảo tăng trưởng kinh tế ổn định, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, và nâng cao đời sống cộng đồng. Luận án chỉ ra rằng, mặc dù đã có nhiều chính sách được triển khai, hiệu quả vẫn còn hạn chế do thiếu sự đồng bộ và nguồn lực không đủ. Các chính sách hiện tại chủ yếu tập trung vào khai thác tài nguyên, dẫn đến suy thoái môi trường và mai một văn hóa truyền thống.

1.1. Phát triển kinh tế địa phương

Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển kinh tế địa phương trong việc thúc đẩy phát triển bền vững. Các chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng, và cung cấp tín dụng đã được triển khai, nhưng hiệu quả chưa cao do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Luận án đề xuất cần có sự điều chỉnh để các chính sách phù hợp hơn với đặc thù của Tây Nguyên.

1.2. Bảo tồn văn hóa và tài nguyên

Một trong những thách thức lớn là bảo tồn văn hóa và tài nguyên thiên nhiên. Luận án chỉ ra rằng, các chính sách hiện tại chưa chú trọng đúng mức đến việc bảo vệ văn hóa truyền thống và môi trường sinh thái. Điều này dẫn đến sự mai một của các giá trị văn hóa và suy thoái tài nguyên. Luận án đề xuất cần tích hợp các yếu tố văn hóa và môi trường vào quá trình hoạch định chính sách.

II. Thực trạng chính sách tại Tây Nguyên

Luận án đánh giá thực trạng triển khai các chính sách phát triển kinh tế tại Tây Nguyên. Kết quả cho thấy, mặc dù đã có nhiều nỗ lực, tỷ lệ hộ nghèo trong dân tộc thiểu số vẫn còn cao. Các chính sách hỗ trợ đất đai, tín dụng, và phát triển sản xuất đã được thực hiện, nhưng hiệu quả chưa đạt được như mong đợi. Nguyên nhân chính là do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan và nguồn lực không đủ.

2.1. Hỗ trợ đất đai và tín dụng

Luận án phân tích các chính sách hỗ trợ đất đai và tín dụng cho dân tộc thiểu số. Mặc dù đã có nhiều chính sách được triển khai, nhưng việc thực hiện còn nhiều bất cập. Nguồn lực không đủ và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan dẫn đến hiệu quả thấp. Luận án đề xuất cần có sự điều chỉnh để các chính sách này phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của người dân.

2.2. Phát triển cơ sở hạ tầng

Các chính sách phát triển cơ sở hạ tầng tại Tây Nguyên đã được triển khai, nhưng kết quả chưa đạt được như mong đợi. Luận án chỉ ra rằng, việc thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan là nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả thấp. Luận án đề xuất cần tăng cường đầu tư và cải thiện sự phối hợp giữa các cơ quan để nâng cao hiệu quả của các chính sách này.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế bền vững tại Tây Nguyên. Các giải pháp bao gồm đổi mới cách tiếp cận, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan, và đảm bảo nguồn lực đủ để thực hiện các chính sách. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp các yếu tố văn hóa và môi trường vào quá trình hoạch định chính sách.

3.1. Đổi mới cách tiếp cận

Luận án đề xuất cần đổi mới cách tiếp cận trong việc hoạch định và thực hiện các chính sách phát triển kinh tế. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của dân tộc thiểu số và đảm bảo tính bền vững. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lồng ghép các yếu tố văn hóa và môi trường vào quá trình hoạch định chính sách.

3.2. Tăng cường phối hợp và nguồn lực

Luận án đề xuất cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan và đảm bảo nguồn lực đủ để thực hiện các chính sách. Việc thiếu sự phối hợp và nguồn lực là nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả thấp của các chính sách hiện tại. Luận án cũng đề xuất cần có sự điều chỉnh để các chính sách phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học của công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Quản lý công (Mã số: 9 34 04 03) tại Học viện Hành chính Quốc gia mang tính cấp thiết và tiên phong khi đặt vấn đề phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) trong mối tương quan hữu cơ với phát triển bền vững (PTBV). Tại Việt Nam, quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước luôn khẳng định: "Vấn đề dân tộc và đoàn kết dân tộc luôn luôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp cách mạng", đồng thời Khoản 4 Điều 5 Hiến pháp năm 2013 tái khẳng định: "Nhà nước thực hiện chính sách phát triển toàn diện và tạo điều kiện để các dân tộc thiểu số phát huy nội lực, cùng phát triển với đất nước". Tuy nhiên, bước vào thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, địa bàn Tây Nguyên gồm 5 tỉnh (Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Kon Tum, Lâm Đồng) đối mặt với nghịch lý lớn: tốc độ tăng trưởng kinh tế và đầu tư hạ tầng gia tăng nhưng tài nguyên rừng bị suy giảm, môi trường sinh thái chịu áp lực nặng nề, văn hóa bản địa đứng trước nguy cơ mai một và khoảng cách giàu nghèo giữa người DTTS với nhóm đa số có xu hướng giãn rộng.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận chính sách dân tộc thuần túy theo góc độ trợ cấp xã hội hoặc phân tích kinh tế vùng ở cấp độ vĩ mô, thiếu một khung đánh giá hệ thống và khoa học dựa trên phương pháp luận quản trị công hiện đại về chính sách phát triển kinh tế bền vững (CSPTKTBV) dành riêng cho đồng bào DTTS Tây Nguyên. Để giải quyết khoảng trống này, luận án tập trung trả lời 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Cơ sở lý luận và khung tiêu chí đánh giá chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với đồng bào DTTS là gì?
2. Kết quả thực thi và mức độ tác động của các chính sách phát triển kinh tế đối với DTTS Tây Nguyên giai đoạn 2011–2020 diễn ra như thế nào trên cả 4 trụ cột (kinh tế, xã hội, môi trường, thể chế)?
3. Những nguyên nhân căn bản nào khiến chính sách chưa đạt được tính bền vững, và cần những giải pháp đột phá nào để hoàn thiện hệ thống chính sách định hướng đến năm 2030?

Tương ứng với các câu hỏi trên, 3 giả thuyết khoa học được kiểm định:

• Giả thuyết H1: Tác động từ hệ thống chính sách phát triển kinh tế hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ và đồng bộ các mục tiêu của phát triển bền vững tại địa bàn DTTS Tây Nguyên.
• Giả thuyết H2: Nội dung của các chính sách kinh tế còn tồn tại nhiều bất cập, nặng tính hỗ trợ thụ động, chưa tương thích với đặc thù sinh kế, văn hóa và thể chế truyền thống của DTTS Tây Nguyên.
• Giả thuyết H3: Tính kém bền vững của chính sách bắt nguồn từ sự phân tán nguồn lực công (ngân sách chỉ đáp ứng 30–50% nhu cầu), sự thiếu phối hợp liên ngành và sự suy giảm nguồn lực sinh kế tự nhiên.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp định nghĩa kinh điển của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987): "Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thỏa mãn được các nhu cầu hiện tại nhưng không làm tổn hại đến khả năng của các thế hệ tương lai trong việc thỏa mãn các nhu cầu của họ", kết hợp với Lý thuyết Chu trình chính sách (Policy Cycle Theory) và Tiếp cận Năng lực (Capability Approach) của Amartya Sen (1999). Luận án được triển khai trên quy mô không gian 5 tỉnh Tây Nguyên trong khung thời gian 2011–2020, tầm nhìn 2030, khảo sát thực chứng trên mẫu định lượng $N=500$ (gồm 300 hộ DTTS và 200 cán bộ, công chức quản lý), tạo lập cơ sở dữ liệu thực chứng có ý nghĩa chiến lược đối với công tác hoạch định chính sách công.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh sự phát triển của 3 dòng lý thuyết chính:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào lý luận chính sách công và quản trị nhà nước. Các học giả quốc tế như Thomas R. Dye (2011) với tác phẩm Understanding Public Policy, Thomas A. Birkland (2015) với An Introduction to the Policy Process, và Christopher M. Sabatier (2018) với Theories of the Policy Process đã xây dựng nền tảng vững chắc về chu trình chính sách, sự tương tác giữa các nhóm lợi ích và việc phân tích môi trường thể chế. Ở góc độ phát triển kinh tế, Lord Robbins (1968) và Amartya Sen (1999) trong Development as Freedom mở rộng quan niệm phát triển từ việc thuần túy gia tăng GDP sang việc nâng cao quyền tự do thực chất và năng lực của con người. Tại Việt Nam, Lê Chi Mai (2001), Đỗ Phú Hải (2017) và Lê Văn Hòa (2017) đã hệ thống hóa các nguyên lý phân tích, giám sát và đánh giá tác động chính sách công trong điều kiện chuyển đổi.

Dòng nghiên cứu thứ hai liên quan trực tiếp đến chính sách dân tộc và sự hòa nhập kinh tế - xã hội của các nhóm yếu thế. Xiaowei Zang (2016) trong Handbook on Ethnic Minorities in China và Colin Mackerras (2003) phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa toàn cầu hóa và quyền tự chủ của các tộc người thiểu số tại Trung Quốc. Báo cáo của Cơ quan Kiểm toán Quốc gia Vương quốc Anh (National Audit Office - NAO, 2008) chỉ ra rằng khoảng cách việc làm của người DTTS làm thất thoát 8,6 tỷ bảng Anh mỗi năm cho nền kinh tế Anh, từ đó đề xuất các can thiệp chính sách có mục tiêu. Nghiên cứu của Jenny Irwin, Ruth McAreavey và Niall Murphy (2014) tại Bắc Ireland chứng minh mối liên kết chặt chẽ giữa nghèo đói cục bộ và phân tầng sắc tộc. Tại Việt Nam, các công trình của Bế Viết Đẳng (1995), Phan Văn Hùng (2015) và Nguyễn Lâm Thành (2014) đã làm rõ thực trạng kinh tế - xã hội vùng DTTS miền núi phía Bắc, nhấn mạnh nguyên nhân nghèo đa chiều và sự cần thiết phải chuyển đổi mô hình chính sách từ phân tán sang tích hợp.

Dòng nghiên cứu thứ ba khảo sát thực trạng kinh tế - xã hội và sinh thái Tây Nguyên. Các công trình của Hoàng Ngọc Phong và Nguyễn Văn Phú (2006), Trương Minh Dục (2009), Bùi Minh Đạo (2011), Bùi Quang Tuấn (2016) và Phan Xuân Lĩnh (2018) đi sâu vào việc tái cơ cấu kinh tế và sinh kế của đồng bào DTTS. Đặc biệt, Hà Huy Thành và Nguyễn Hồng Quang (2015) trong Đổi mới hệ thống thể chế phát triển bền vững vùng Tây Nguyên đã chỉ ra rằng thể chế chính sách hiện hành đang bộc lộ những khiếm khuyết trong việc bảo vệ nguồn vốn tự nhiên và môi trường xã hội nhân văn.

                  +-------------------------------------------------------+
                  |           HỆ THỐNG Y VĂN VÀ VỊ TRÍ NGHIÊN CỨU         |
                  +-------------------------------------------------------+
                                              |
        +-------------------------------------+-------------------------------------+
        |                                     |                                     |
        v                                     v                                     v
+-----------------------+           +-----------------------+           +-----------------------+
|  Lý thuyết Chính sách  |           | Chính sách Dân tộc &  |           |  Phát triển Bền vững  |
|         công          |           |   Hòa nhập Kinh tế    |           |    Vùng Tây Nguyên    |
| (Dye, Birkland,       |           | (Zang, Mackerras,     |           | (Hoàng Ngọc Phong,    |
|  Sabatier, Lê Chi Mai)|           |  NAO, Phan Văn Hùng)  |           |  Hà Huy Thành, 2015)  |
+-----------------------+           +-----------------------+           +-----------------------+
        \                                     |                                     /
         \                                    |                                    /
          +---------------------------------->v<----------------------------------+
                                              |
                          +---------------------------------------+
                          |   KHOẢNG TRỐNG VÀ ĐỊNH VỊ LUẬN ÁN:    |
                          |  Đánh giá đa chiều CSPTKTBV đối với   |
                          |   DTTS Tây Nguyên theo 4 trụ cột      |
                          | (Kinh tế - Xã hội - Môi trường -      |
                          |  Thể chế) và khắc phục thiếu hụt vốn |
                          +---------------------------------------+

Về mặt định vị khoa học, luận án đã lấp đầy khoảng trống nghiên cứu khi không xem xét các chính sách hỗ trợ kinh tế một cách rời rạc mà đặt chúng trong một chỉnh thể khung đánh giá 4 trụ cột: kinh tế, xã hội, tài nguyên - môi trường và thể chế. So sánh với các nghiên cứu quốc tế như mô hình bảo tồn đa dạng sinh học tích hợp chính sách của Samir Bhattacharya và Shubhi Tangri (2017) tại Ấn Độ, luận án này tiến xa hơn bằng việc cá biệt hóa các tiêu chí can thiệp chính sách công vào bối cảnh văn hóa - xã hội đặc thù của 53 nhóm DTTS cư trú tại địa bàn Tây Nguyên.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp học thuật quan trọng cho khoa học Quản lý công và Kinh tế học phát triển:

1. Hoàn thiện khái niệm chuyên biệt: Luận án chuẩn hóa khái niệm "Chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số", định nghĩa đây là toàn bộ các quyết định và hành động có chủ đích của Nhà nước nhằm huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực kinh tế - xã hội, khơi dậy nội lực tự vươn lên của đồng bào DTTS nhằm gia tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo, bảo tồn bản sắc văn hóa, giữ vững quốc phòng - an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái mà không tổn hại đến cơ hội phát triển của các thế hệ tương lai.
2. Phát triển khung lý thuyết 4 trụ cột tương tác: Kế thừa mô hình tam giác PTBV truyền thống, luận án bổ sung và chuẩn hóa trụ cột Thể chế quản trị công thành chất xúc tác liên kết 3 trụ cột (Kinh tế, Xã hội, Môi trường). Luận án chứng minh rằng nếu thiếu trụ cột thể chế vững chắc và sự phân cấp quản lý phù hợp, các can thiệp kinh tế sẽ nhanh chóng biến dạng thành sự suy kiệt tài nguyên và làm gia tăng tính phụ thuộc của đối tượng thụ hưởng.
3. Mở rộng Lý thuyết Chu trình chính sách trong bối cảnh đa tộc người: Công trình đóng góp luận điểm khoa học rằng quá trình hoạch định và thực thi chính sách công ở địa bàn đặc thù không thể áp dụng mô hình tuyến tính (top-down) thuần túy mà phải vận hành theo cơ chế thích ứng văn hóa (culturally adaptive governance), tôn trọng thiết chế buôn làng truyền thống (như già làng, trưởng bản, luật tục).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết Lựa chọn công cộng (Public Choice Theory), Khung Sinh kế bền vững (Sustainable Livelihoods Framework - DFID) và Lý thuyết Quản trị công đa cấp (Multi-level Governance). Mô hình phân tích tập trung vào 4 nhóm chính sách trọng điểm triển khai trên địa bàn Tây Nguyên giai đoạn 2011–2020:

• Nhóm chính sách giải quyết đất ở, đất sản xuất và giao khoán, bảo vệ rừng;
• Nhóm chính sách đầu tư xây dựng và hoàn thiện cơ sở hạ tầng nông thôn;
• Nhóm chính sách tín dụng ưu đãi phục vụ sản xuất và an sinh qua Ngân hàng Chính sách Xã hội;
• Nhóm chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp, chuyển giao khoa học kỹ thuật và khuyến nông.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: Khung đánh giá áp dụng cho vùng không gian địa lý miền núi Tây Nguyên có tỷ lệ đồng bào DTTS sinh sống thành cộng đồng từ 40% trở lên, nơi phương thức sản xuất nông lâm nghiệp vẫn đóng vai trò chủ đạo và chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu cũng như biến động thị trường nông sản.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan khoa học của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp luận thực chứng (positivism) và diễn giải (interpretivism) trong khuôn khổ thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods design). Thiết kế đa cấp (multi-level design) được triển khai trên 3 cấp độ quản lý: Cấp tỉnh (hoạch định và chỉ đạo), Cấp huyện (điều phối và phân bổ nguồn lực), và Cấp xã/buôn thôn (thực thi và thụ hưởng trực tiếp).

                      +-----------------------------------------------------+
                      |             THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ĐA CẤP              |
                      +-----------------------------------------------------+
                                                 |
         +---------------------------------------+---------------------------------------+
         |                                       |                                       |
         v                                       v                                       v
+-------------------------+             +-------------------------+             +-------------------------+
|     CẤP TỈNH (N=5)      |             |    CẤP HUYỆN (N=10)     |             |      CẤP XÃ (N=30)      |
|  - Gia Lai, Đắk Lắk,    |             |  - Đắk Tô, Đắk Hà,      |             |  - 30 xã đặc thù thuộc  |
|    Đắk Nông, Kon Tum,   |             |    Chư Sê, Đức Cơ,      |             |    10 huyện             |
|    Lâm Đồng             |             |    Krông Bông, Ea Súp,  |             |  - Khảo sát 300 hộ dân  |
|  - Khảo sát các Sở/Ban  |             |    Tuy Đức, Đức Trọng...|             |    DTTS thụ hưởng       |
|    ngành chức năng      |             |  - Khảo sát lãnh đạo &  |             |  - Đánh giá thực địa    |
|                         |             |    công chức thực thi   |             |    và sinh kế buôn thôn |
+-------------------------+             +-------------------------+             +-------------------------+

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu được thực hiện theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu theo mục đích (purposive stratified sampling) với tổng dung lượng mẫu $N=500$:

• Nhóm đối tượng thụ hưởng chính sách ($n=300$): Khảo sát trực tiếp người dân DTTS tại 5 tỉnh Tây Nguyên. Mỗi tỉnh chọn 02 huyện đại diện, mỗi huyện chọn 02 xã, mỗi xã khảo sát 15 phiếu. Tiêu chí lựa chọn địa bàn khảo sát nghiêm ngặt: (1) Cách trung tâm tỉnh từ 40 km trở lên; (2) Tỷ lệ người DTTS chiếm từ 40% trở lên; (3) Có đầy đủ cơ cấu hộ nghèo và hộ thu nhập trung bình; (4) Đang triển khai đầy đủ các nhóm chính sách được nghiên cứu.
• Nhóm cán bộ, công chức quản lý và thực thi ($n=200$): Gồm cán bộ lãnh đạo cấp phòng và chuyên viên trực tiếp triển khai chính sách tại Văn phòng UBND tỉnh, Ban Dân tộc HĐND và UBND, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch thuộc 5 tỉnh Tây Nguyên, cùng lãnh đạo phòng ban cấp huyện và cán bộ chuyên trách cấp xã.

Quy trình nghiên cứu áp dụng kỹ thuật tam giác hóa (triangulation): tam giác hóa dữ liệu (kết hợp dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê và báo cáo tổng kết 10 năm với dữ liệu sơ cấp), tam giác hóa phương pháp (bảng hỏi điều tra xã hội học kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia và quan sát thực địa), và tam giác hóa lý thuyết. Độ tin cậy thang đo được kiểm định qua hệ số Cronbach's Alpha (đều đạt $\alpha > 0,78$) và tính giá trị nội dung (construct validity) được thẩm định qua ý kiến của các chuyên gia đầu ngành.

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được xử lý và phân tích bằng phần mềm chuyên ngành SPSS kết hợp các bảng tổng hợp ma trận chính sách. Các kỹ thuật phân tích bao gồm: thống kê mô tả (tần số, phần trăm, giá trị trung bình, độ lệch chuẩn), so sánh chéo (cross-tabulation), kiểm định phi tham số nhằm đánh giá mức độ tương quan giữa nhận thức của cán bộ thực thi và mức độ thụ hưởng của người dân DTTS. Luận án thực hiện các bước kiểm định độ vững chắc (robustness checks) thông qua việc so sánh đối chiếu số liệu điều tra với các chỉ số kinh tế - xã hội chính thức của Tổng cục Thống kê và Ủy ban Dân tộc giai đoạn 2011–2020.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu thực chứng của luận án đã làm sáng tỏ 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

Trích dẫn minh chứng từ nguồn: "nguồn lực không tương xứng với quy định của chính sách, về tài chính mới chỉ đáp ứng được từ 30-50% nhu cầu, do vậy chưa khuyến khích sự phấn đấu vươn lên của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số; tư tưởng trông chờ ỷ lại vào trợ cấp của Nhà nước vẫn còn tồn tại" (Luận án, Phần Mở đầu, tr. 2–3).

1. Khủng hoảng thiếu hụt và phân tán nguồn lực công: Luận án phát hiện tình trạng "bội thực chính sách nhưng khan hiếm nguồn lực". Mặc dù có tới hàng chục văn bản chính sách được ban hành giai đoạn 2011–2020 (Bảng 3.17), nhưng nguồn lực tài chính thực tế được bố trí chỉ đáp ứng được 30% đến 50% nhu cầu thực tế của các đề án. Sự phân tán này khiến định suất đầu tư trên mỗi hộ DTTS bị chia cắt nhỏ giọt, làm suy giảm nghiêm trọng hiệu lực tác động thực tế của chính sách.
2. Sự đánh đổi nghiêm trọng về môi trường và suy giảm vốn rừng: Mô hình tăng trưởng kinh tế vùng DTTS thời gian qua chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên tự nhiên theo chiều rộng. Số liệu so sánh tỷ lệ che phủ rừng giai đoạn 2014–2018 (Biểu đồ 3.11) và mức độ ảnh hưởng môi trường (Biểu đồ 3.12) cho thấy tình trạng suy thoái tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp giao khoán (Bảng 3.6) đang đe dọa trực tiếp nền tảng sinh kế truyền thống của đồng bào, tạo ra vòng xoáy luẩn quẩn: suy thoái tài nguyên - gia tăng nghèo đói sinh thái.
3. Hiện tượng "khoảng trống thể chế" và bỏ sót đặc thù văn hóa: Kết quả khảo sát thực tế (Biểu đồ 3.7) chứng minh các nhà hoạch định chính sách đã bỏ sót nhiều yếu tố đặc thù then chốt trong quá trình khảo sát, xây dựng chính sách: không gian văn hóa cồng chiêng, thiết chế luật tục buôn làng, tâm lý sở hữu đất đai cộng đồng. Việc đồng nhất hóa chính sách kinh tế giữa vùng đồng bằng và vùng DTTS Tây Nguyên dẫn đến xung đột âm ỉ về quyền tiếp cận đất đai và tài nguyên (Bảng 3.7 ghi nhận số hộ DTTS thiếu đất sản xuất vẫn ở mức cao tại cả 5 tỉnh).
4. Nghịch lý nghèo bền vững và bẫy phụ thuộc: Mặc dù cơ sở hạ tầng giao thông và tỷ lệ phủ điện lưới đã tăng mạnh (Bảng 3.9, 3.10), nhưng tỷ lệ hộ nghèo DTTS tại Tây Nguyên vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo (Biểu đồ 3.1), nhiều nơi tỷ lệ nghèo cục bộ lên tới 70–80%. Cơ chế hỗ trợ mang tính "cho không", cấp phát trực tiếp vô hình trung duy trì "tư tưởng trông chờ, ỷ lại", triệt tiêu động lực nội tại và khả năng thích ứng thị trường của đồng bào.
5. Chồng chéo văn bản và thiếu hụt cơ chế phối hợp liên ngành: Phân tích nội dung văn bản (Bảng 3.18) chỉ ra sự trùng lắp đối tượng và địa bàn giữa các chương trình mục tiêu quốc gia do Ủy ban Dân tộc, Bộ Nông nghiệp và PTNT, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng chủ trì nhưng thiếu đầu mối điều phối tập trung, làm tăng chi phí giao dịch hành chính và giảm sự minh bạch trong thực thi.

+---------------------------------------------------------------------------------------+
|                    MA TRẬN NGUYÊN NHÂN VÀ HỆ QUẢ CỦA CSPTKT HIỆN HÀNH                 |
+---------------------------------------------------------------------------------------+
| NGUYÊN NHÂN THỂ CHẾ & THỰC THI              | HỆ QUẢ TRÊN ĐỊA BÀN TÂY NGUYÊN          |
+---------------------------------------------+-----------------------------------------+
| Ngân sách đáp ứng 30-50% nhu cầu            | Đầu tư manh mún, chính sách không dứt   |
|                                             | điểm, suy giảm hiệu lực can thiệp       |
+---------------------------------------------+-----------------------------------------+
| Hỗ trợ cấp phát thụ động ("cho không")      | Tạo tâm lý ỷ lại, triệt tiêu động lực   |
|                                             | vươn lên thoát nghèo của đồng bào DTTS  |
+---------------------------------------------+-----------------------------------------+
| Tiếp cận tăng trưởng khai thác tài nguyên   | Diện tích rừng suy giảm (2014-2018),    |
|                                             | suy kiệt đất sản xuất, mất cân bằng sinh|
|                                             | thái                                    |
+---------------------------------------------+-----------------------------------------+
| Bỏ sót đặc thù buôn làng và thiết chế tộc   | Xung đột tập quán canh tác, suy thoái   |
| người                                       | không gian văn hóa bản địa              |
+---------------------------------------------+-----------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Cung cấp mô hình phân tích chính sách công tích hợp 4 trụ cột, chứng minh rằng tính bền vững kinh tế ở vùng DTTS phụ thuộc quyết định vào việc duy trì vốn sinh thái và vốn văn hóa xã hội bản địa.
• Về phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình đánh giá tác động chính sách công đa cấp, kết hợp định lượng và nhân học xã hội, có khả năng chuyển giao cho các nghiên cứu vùng DTTS miền núi phía Bắc và Tây Nam Bộ.
• Về thực tiễn quản lý: Đặt nền móng cho việc chuyển đổi phương thức can thiệp công: từ "trợ cấp cứu trợ" sang "đầu tư phát triển có điều kiện", gắn trách nhiệm của hộ thụ hưởng với kết quả sinh kế và quản lý rừng cộng đồng.
• Về chính sách: Đề xuất lộ trình tích hợp toàn bộ các chính sách dân tộc phân tán thành một Chương trình Mục tiêu Quốc gia duy nhất cho vùng đồng bào DTTS giai đoạn 2021–2030, khắc phục triệt để tình trạng phân tán nguồn lực.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 4 giới hạn khoa học cụ thể:

1. Phạm vi dữ liệu thời gian: Khung số liệu sơ cấp tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2011–2020; các biến động kinh tế vĩ mô và dịch bệnh sau năm 2020 chưa được đo lường trực tiếp trong các mô hình hồi quy.
2. Tính đại diện của mẫu khảo sát: Mặc dù mẫu $N=500$ phân bổ trên 10 huyện đại diện, nhưng do Tây Nguyên có tới hơn 40 tộc người cùng sinh sống, một số nhóm DTTS tại chỗ rất ít người (dưới 1.000 dân như Brâu, Rơ Măm) chưa có đủ dung lượng mẫu để chạy các mô hình phân tích tiểu nhóm riêng biệt.
3. Công cụ định lượng: Việc phân tích tác động chính sách chủ yếu dựa trên kỹ thuật thống kê mô tả, kiểm định tương quan và ma trận chính sách; chưa áp dụng phương pháp ghép cặp điểm xu hướng (Propensity Score Matching - PSM) hoặc Hồi quy gián đoạn (Regression Discontinuity Design - RDD) để bóc tách triệt để tác động nhân quả thuần túy của từng gói chính sách.
4. Đo lường biến số văn hóa: Các chỉ báo về "không gian văn hóa buôn làng" và "thiết chế luật tục" mới dừng lại ở việc lượng hóa qua thang đo Likert, chưa phản ánh hết tính đa tầng của nhân học tộc người.

Chương trình nghiên cứu tương lai cần tập trung vào:

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng vi mô nâng cao (Difference-in-Differences, PSM) để đánh giá tác động thuần của chính sách giao khoán rừng gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES).
• Mở rộng nghiên cứu so sánh liên vùng giữa Tây Nguyên và vùng Trung du Miền núi Bắc Bộ.
• Xây dựng khung chính sách thích ứng biến đổi khí hậu chuyên sâu cho đồng bào DTTS vùng hạn hán Tây Nguyên.
• Nghiên cứu cơ chế tài chính vi mô và số hóa dịch vụ công cho vùng sâu, vùng xa.

---

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Tác động học thuật: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các cơ sở đào tạo sau đại học chuyên ngành Quản lý công, Chính sách công và Kinh tế phát triển. Ước tính công trình đóng góp khung phân tích cho hàng chục đề tài nghiên cứu tiếp nối về quản trị vùng dân tộc.
• Tác động tới cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ thực chứng quan trọng giúp Ủy ban Dân tộc, Hội đồng Dân tộc của Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư rà soát, tích hợp chính sách trong việc xây dựng và triển khai Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030 theo Nghị quyết 88/2019/QH14.
• Chuyển đổi kinh tế - xã hội địa phương: Định hướng chính quyền 5 tỉnh Tây Nguyên tái cấu trúc danh mục đầu tư công, tập trung nguồn vốn giải quyết căn bản vấn đề đất ở, đất sản xuất cho hơn 20.000 hộ DTTS thiếu đất, phát triển mô hình chuỗi giá trị cà phê, hồ tiêu, mắc ca bền vững gắn với chứng nhận sinh thái.
• Giá trị quốc tế: Cung cấp trường hợp thực chứng điển hình (case study) về quản trị công và chuyển đổi chính sách dân tộc cho các diễn đàn học thuật quốc tế của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) về giảm nghèo đa chiều vùng cao.

---

Đối tượng hưởng lợi

+---------------------------------------------------------------------------------------+
|                              ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TRỰC TIẾP                           |
+---------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Nghiên cứu sinh & Giảng viên:                                                      |
|    - Tiếp cận khung phân tích chính sách 4 trụ cột và bộ công cụ khảo sát N=500 chuẩn.|
| 2. Nhà hoạch định chính sách (Quốc hội, Ủy ban Dân tộc, Bộ KH&ĐT):                    |
|    - Luận cứ thực chứng để tích hợp chính sách, chấm dứt tình trạng thiếu hụt 50% vốn.|
| 3. Chính quyền địa phương 5 tỉnh Tây Nguyên:                                          |
|    - Cẩm nang quản trị thực thi: giải quyết đất sản xuất, giao khoán rừng cộng đồng.  |
| 4. Cộng đồng đồng bào DTTS Tây Nguyên:                                                |
|    - Hưởng lợi từ sự chuyển đổi mô hình chính sách sang tăng cường năng lực nội sinh. |
+---------------------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc luận án đã bản địa hóa và phát triển Lý thuyết Chu trình chính sách kết hợp Tiếp cận Năng lực của Amartya Sen thành Mô hình Quản trị chính sách kinh tế thích ứng văn hóa (Culturally Adaptive Policy Framework). Luận án chứng minh rằng tính bền vững kinh tế của DTTS Tây Nguyên không thể đạt được nếu tách rời không gian sinh thái buôn làng và quyền tự chủ cộng đồng trong quản lý tài nguyên.

2. Điểm đổi mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với công trình của Hoàng Ngọc Phong (2006) hay Bùi Minh Đạo (2011) vốn chủ yếu dựa vào số liệu thống kê vĩ mô, luận án đã triển khai phương pháp nghiên cứu hỗn hợp đa cấp với mẫu định lượng thực chứng lớn ($N=500$), kết hợp đối sánh chéo giữa 300 đối tượng thụ hưởng và 200 chủ thể thực thi chính sách tại 30 xã thuộc 10 huyện khó khăn nhất của 5 tỉnh Tây Nguyên, đảm bảo tính tam giác hóa dữ liệu chặt chẽ.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và bằng chứng dữ liệu kèm theo?

Phát hiện bất ngờ nhất là: Gia tăng đầu tư cơ sở hạ tầng không tỷ lệ thuận với mức độ bền vững thu nhập của người DTTS nếu không giải quyết được quyền tiếp cận đất sản xuất và vốn rừng. Dữ liệu chứng minh dù tỷ lệ đường giao thông cứng hóa đạt cao (Bảng 3.9), nhận định về sự ổn định thu nhập của người dân vẫn ở mức thấp (Biểu đồ 3.3) do thiếu hụt nghiêm trọng đất sản xuất (Bảng 3.7) và độ che phủ rừng giảm sút liên tục (Biểu đồ 3.11).

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản nghiên cứu (replication protocol) không?

Có. Luận án mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu phân tầng 3 cấp (tỉnh, huyện, xã), công khai toàn bộ 02 bộ công cụ bảng hỏi điều tra xã hội học dành cho cán bộ và người dân trong phần Phụ lục, chuẩn hóa các tiêu chí chọn địa bàn (khoảng cách >40km, tỷ lệ DTTS >40%), cho phép các nhà nghiên cứu khác nhân bản hoàn toàn quy trình khảo sát tại các vùng sinh thái nhân văn tương đồng.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Chương trình nghiên cứu 10 năm (2021–2030) tập trung vào 3 trọng tâm: (1) Đánh giá tác động của kinh tế số và thương mại điện tử nông sản đối với sinh kế hộ DTTS; (2) Xây dựng cơ chế tài chính vi mô xanh và thị trường tín chỉ carbon dựa vào cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng; (3) Hoàn thiện thể chế quản trị thích ứng với biến đổi khí hậu và an ninh nguồn nước vùng Tây Nguyên.

---

Kết luận

Luận án "Chính sách phát triển kinh tế bền vững đối với dân tộc thiểu số trên địa bàn Tây Nguyên" đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp đột phá then chốt:

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận toàn diện và bộ tiêu chí đánh giá chính sách phát triển kinh tế bền vững chuyên biệt cho đồng bào DTTS theo 4 trụ cột: Kinh tế, Xã hội, Môi trường và Thể chế.
2. Cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc, vạch rõ thực trạng thiếu hụt 50–70% nguồn lực tài chính, sự suy giảm vốn rừng và sự chồng chéo giữa các văn bản chính sách giai đoạn 2011–2020.
3. Chứng minh quy luật tương tác: sự phát triển kinh tế bền vững của DTTS Tây Nguyên phải lấy việc bảo tồn bản sắc không gian văn hóa buôn làng và bảo vệ hệ sinh thái rừng làm điều kiện tiên quyết.
4. Đề xuất 3 nhóm giải pháp mang tính chiến lược: đổi mới cách tiếp cận từ "trợ cấp thụ động" sang "nâng cao năng lực tự lực", hoàn thiện các chính sách đất đai - tín dụng - nông nghiệp đặc thù, và đổi mới cơ chế điều phối quản trị công liên ngành.
5. Mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới về kinh tế sinh thái tộc người, quản trị rừng cộng đồng gắn với thị trường carbon và chuyển đổi số vùng đồng bào dân tộc thiểu số định hướng tầm nhìn đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách công, chính sách kinh tế, chính sách phát triển kinh tế bền vững.1 Các công trình trên thế giới  Nghiên cứu về Chính sách công Chính sách công là một trong các công cụ chủ yếu, quan trọng được nhà nước sử dụng để tác động vào các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Khoa học chính sách công là một bộ môn khoa học có lịch sử hình thành muộn hơn so với một số bộ môn khoa học khác nhưng được nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế quan tâm nghiên cứu với nhiều phương diện và khía cạnh khác nhau như: vai trò chính sách công, nội dung chính sách công, quy trình chính sách, phân tích và đánh giá chính sách…Trong số các nghiên cứu đó, có thể kể đến: Bài viết “Development, Structure, and Reciprocity”, Chính sách công và hành chính công: Phát triển, cấu trúc và đối ứng của Alvydas Raipa, Public Policy and Public Administration resource journal (Tạp chí Chính sách công và hành chính công, Vol 1, No 1 (2002). Tác giả đưa ra cách tiếp cận về chính sách công là một quá trình lựa chọn chiến lược. Việc hoạch định chính sách công bao gồm một số bước: thiết lập chương trình nghị sự, xây dựng chính sách, áp dụng chính sách, triển khai chính sách.

Chính sách cũng phải được đánh giá để xem kết quả dự kiến, để sửa đổi các chương trình và dự án hiện tại và tương lai. Cuốn Phục vụ và Duy trì: Cải thiện hành chính công trong một thế giới cạnh tranh của tác giả A. Chiavo – Camo và P. Sundaram (2003), (Ngân hàng phát triển Châu Á): đã cung cấp những cách tiếp cận mới về tổ chức bộ máy và hoạt động của chính phủ, sự vận hành của hệ thống hành chính công, vấn đề quản lý nguồn lực, đánh giá hoạt động nền hành chính công.

Đây là công trình nghiên cứu có giá trị khoa học về quản lý, quản trị nhà nước. 11 Luận án tiên sĩ Quản lý công Cuốn “Understanding Public Policy” - Tìm hiểu Chính sách công của Thomas R. Dye (2011) cung cấp cho người đọc nhưng vấn đề chung về chính sách công, phân tích và đánh giá các chính sách công cụ thể. Cuốn “An Introduction to the Policy Process: Theories, Concepts, and Models of Public Policy Making”- 4th Edition, Giới thiệu về quy trình chính sách: Lý thuyết, khái niệm và mô hình xây dựng chính sách công của Thomas A.

Birkland, Nhà xuất bản Routledged (2015), tác giả đã cập nhật vai trò của khảo sát các xu hướng xã hội, kinh tế và nhân khẩu học đang làm thay đổi môi trường chính sách; phân tích vai trò của phân tích chính sách và phân tích chính sách trong quy trình chính sách. Cuốn sách là tài liệu lý thuyết quan trọng trong nghiên cứu quá trình chính sách. Cuốn “Theories of the Policy Process -4th Edition”, Lý thuyết về quy trình chính sách của các tác giả Christopher M. Sabatier, nhà xuất bản Routledged (2018), tác phẩm cung cấp khung lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm về quy trình chính sách.

 Nghiên cứu về Chính sách kinh tế. Trong thời gian gần đây, vấn đề phát triển, phát triển nhanh và đặc biệt là phát triển bền vững nền kinh tế đã được đề cập đến rất nhiều và đã trở thành những thuật ngữ mang tính phổ biến, thông dụng và là mục tiêu của không ít các chính sách công của nhà nước ở hầu khắp các quốc gia. Trong tác phẩm “The theory of economic development in the history of economic thought, Học thuyết phát triển kinh tế trong lịch sử tư tưởng kinh tế của tác giả Lord Robbins (1968), tập trung vào lịch sử các mệnh đề chính của học thuyết thuyết phát triển. Nghiên cứu của ông đã trả lời cho câu hỏi nguyên nhân cơ bản và điều kiện phát triển kinh tế, vai trò của Nhà nước trong hoạch định chính sách kinh tế.

Amartya Sen Giáo sư Đại học Thomas W. Lamont, Giáo sư Kinh tế và Triết học. Trong tác phẩm Development as Freedom, Phát triển là tự do (1999) Amartya Sen trích dẫn nhà thơ thế kỷ 18 William Cowper về tự do: Tự do có một nghìn sự quyến rũ để thể hiện. Ông cho rằng, mở rộng tự do được xem là phương tiện chính của 12 Luận án tiên sĩ Quản lý công phát triển.

Phát triển bao gồm việc loại bỏ các dạng không tự do khác nhau để lại ít sự lựa chọn và ít cơ hội thực hiện. Cuốn sách này dành cho các nhà hoạch định chính sách quốc gia. Cuốn sách “Economic Policy: Theory and Practice” của các tác giả AgnesBenassy-Quere , BenoitCoeure, Pierre Jacquet, Jean Pisani-Ferry (năm 2019), Chính sách kinh tế, Lý thuyết và thực tiễn, cuốn sách đã có những nghiên cứu độc đáo gắn kết giữa lý luận và thực tiễn trong hoạch định và đánh giá các chính sách kinh tế. Cuốn Good Economics for Hard Times Hardcover của các tác giả Abhijit V.

Banerjee và Esther Duflo (năm 2019), Nền kinh tế hoàn hảo cho giai đoạn khó khăn, đã phân tích rất đặc sắc những tác động đến sự phát triển kinh tế của một quốc gia trong thời đại hiện nay đồng thời gợi mở những tư duy, nhận thức mới về sự thay đổi để thích ứng với những tác động đó, đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách phát triển kinh tế phải khẳng định được trách nhiệm của mình trước những thách thức.  Nghiên cứu về chính sách phát triển kinh tế bền vững. Trong cuốn sách Sustainable Economic Development of India and the Role of Biodiversity Policy Challenges and Opportunities (2017) của tác giả Samir Bhattacharya và Shubhi Tangri. Phát triển kinh tế bền vững của Ấn Độ và vai trò của đa dạng sinh học Những thách thức và cơ hội chính.

Tác giả nhấn mạnh rằng Ấn Độ là một trong 17 quốc gia rất giàu về đa dạng sinh học. Tuy nhiên, do thiếu nhận thức về lợi ích và kiến thức về phương pháp bảo quản dẫn đến tài sản này đang suy giảm nghiêm trọng. Trong khi các hoạt động kinh tế phụ thuộc vào đa dạng sinh học và tác động đến đa dạng sinh học. Do đó, để duy trì tăng trưởng kinh tế, điều quan trọng là phải bảo tồn đa dạng sinh học thông qua việc tích hợp các hành động liên quan đến bảo tồn và thúc đẩy sử dụng bền vững đa dạng sinh học trong các chính sách liên ngành.

Hơn nữa, tác giả cuốn sách cho rằng điều quan trọng là phát triển các khung chính sách và chiến lược đa ngành để bảo tồn đa da dạng sinh học. Cuốn sách xem xét cách đa 13 Luận án tiên sĩ Quản lý công dạng sinh học được đối xử trong các chính sách liên ngành khác nhau, những thách thức trong việc lồng ghép đa dạng sinh học và các cơ hội kinh tế có thể xảy ra. Trong nghiên cứu What is sustainable development? goals, indicators, values, and practice, của các tác giả Rrobert W. Parris, and Anthony A.

Leiserowitz (2005), Environment: science and policy for sustainable development, volume 47, number 3, pages 8–21. Phát triển bền vững là gì? mục tiêu, chỉ số, giá trị và thực hiện. Các tác giả đã xây dựng một hệ thống các tiêu chí, chỉ số cụ thể để xác định thế nào là phát triển bền vững. Với sự khác biệt về phân tích, diễn giải, nghiên cứu đã cho người đọc một cách nhìn đầy đủ, toàn diện, thật sự khác biệt về phát triển bền vững.

Cuốn sách là tài liệu khoa học có giá trị cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách. Các công trình trong nước  Nghiên cứu về Chính sách công Cuốn “Những vấn đề cơ bản về chính sách công và chu trình chính sách” (năm 2001) của tác giả Lê Chi Mai đã cung cấp khá đầy đủ những vấn đề lý luận về chính sách công: quan niệm về chính sách công, chu trình chính sách, các yếu tố tác động đến chu trình chính sách. Giáo trình Đại cương về Phân tích chính sách công. NXB Chính trị quốc gia – Sự Thật.TS Nguyễn Hữu Hải (2013) đây là cuốn sách chuyên khảo nghiên cứu lý luận về chính sách công, cung cấp cho người đọc nhận thức cơ bản về chính sách công, hoạch định, phân tích, thực hiện và đánh giá chính sách công.

Cuốn sách “Tổng quan về chính sách công” của PGS.TS Đỗ Phú Hải (năm 2017) gồm hai phần: phần thứ nhất, gồm 13 chuyên đề liên quan đến những vấn đề chung về chính sách công; phần thứ hai, gồm 5 chuyền đề xoay quanh vấn đề một số phân tích chính sách chuyên ngành ở Việt Nam. Qua cuốn sách, tác giả cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản về chính sách công, từ thệ thống lý thuyết khoa học chính sách công, phân tích khái niệm, bản chất, mục đích, nguyên tắc của chính sách 14 Luận án tiên sĩ Quản lý công công tới quá trình ban hành và chủ thể của chính sách công; phân tích những vấn đề cụ thể về xây dựng, thực hiện, đánh giá chính sách công ở Việt Nam. Cuốn sách “Hoạch định và thực thi chính sách công” của TS. Lê Như Thanh và TS.

Cuốn sách tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về chính sách công, hoạch định chính sách công, những vấn đề chung về thực thi chính sách công. Nghiên cứu về hệ thống công cụ thực thi chính sách công. Cuốn sách “Giám sát và đánh giá chính sách công” của TS. Lê Văn Hoà (2017), tác giả đã đi sâu nghiên cứu làm rõ những vấn đề cơ bản về giám sát và đánh giá chính sách công; những vấn đề cơ bản về đánh giá tác động; đo lường kết quả thực hiện chính sách công; các phương pháp đánh giá tác động thực hiện ngẫu nhiên; các phương pháp đánh giá tác động phi thực nghiệm, kết hợp các phương pháp đánh giá tác động và đánh giá tác động chương trình có nhiều can thiệp; tổ chức đánh giá tác động chính sách; báo cáo và phổ biến kết quả đánh giá.

Những công trình nghiên cứu về chính sách công ở trên là cơ sở lý luận quan trọng làm nền tảng cho phần lý thuyết về luận án chính sách công của tác giả, góp phần giúp tác giả xác định đúng định hướng nghiên cứu và làm cơ sở cho việc phân tích chương thực trạng cũng như xây dựng hệ thống giải pháp cho luận án.