phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu về chính sách phân phối và giảm nghèo. Chƣơng 2: Chính sách phân phối vì ngƣời nghèo: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế. Chƣơng 3: Thực trạng chính sách phân phối vì ngƣời nghèo ở Việt Nam. Chƣơng 4: Quan điểm định hƣớng và giải pháp hoàn thiện chính sách phân phối vì ngƣời nghèo ở Việt Nam.
7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH PHÂN PHỐI VÌ NGƢỜI NGHÈO 1.1 Nghiên cứu về chính sách phân phối Những nghiên cứu lý thuyết của các tác giả nƣớc ngoài cho thấy, chính sách phân phối đƣợc nghiên cứu tập trung chủ yếu ở phân phối thu nhập đầu ra của các hoạt động kinh tế. Các lý thuyết này đã đƣợc nhiều nhà kinh tế học trên thế giới nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện trong hơn 250 năm qua, từ Francois Quesnay (1694 - 1774), Adam Smith (1723-1790) tới Karl Marx (1818-1883), John Maynard Keynes (1883-1946) và Pual Antony Samuelson… Khái niệm phân phối lần đầu tiên có mặt trong lý thuyết kinh tế của Francois Quesnay và một số nhà kinh tế trọng nông Pháp từ những năm 1750 nhƣng những vấn đề lý luận về phân phối thu nhập chỉ thực sự xuất hiện sau công trình Wealth of Nations (1776) của Adam Smith và đƣợc hệ thống thành một lý thuyết phân phối thu nhập với David Ricardo (1817). Từ đó đến nay, lý thuyết phân phối thu nhập đã không ngừng phát triển với sự đóng góp, bổ sung, hoàn thiện của các học giả, các nhà kinh tế trên thế giới. Nhìn chung, lý thuyết phân phối thu nhập bao gồm: giải thích bản chất của phân phối thu nhập, các yếu tố tác động đến quá trình phân phối thu nhập, phân tích các vấn đề nảy sinh từ kết quả của phân phối thu nhập nhƣ bất bình đẳng kinh tế, nghèo đói, sự can thiệp của nhà nƣớc… Lý luận về phân phối thu nhập có liên quan đến cơ chế vận động của các chủ thể tham gia thị trƣờng, đồng thời nó gắn chặt với quan điểm giải quyết vấn đề công bằng xã hội.
Về nghiên cứu thực tiễn, phân phối thu nhập đƣợc các tác giả nƣớc ngoài nghiên cứu gắn liền với một số vấn đề nhƣ tăng trƣởng kinh tế, bất bình 8 đẳng thu thập, trong mối quan hệ với các chính sách kinh tế khác hay liên quan đến giảm nghèo. Có thể nói đến một số công trình sau: Phân phối thu nhập trong mối quan hệ với tăng trƣởng kinh tế đã đƣợc đƣa ra qua cuốn sách“Tăng trưởng kinh tế và phân phối thu nhập”. Đây là cuốn sách tập hợp các bài viết trao đổi kinh nghiệm của các quốc gia tại hội nghị quốc tế diễn ra tại Philipin vào tháng 11/1989 trong việc tìm những biện pháp thích hợp giải quyết mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phân phối thu nhập. Cuốn sách này đã đƣợc Viện Châu Á và Thái Bình Dƣơng biên dịch vào năm 1993 do NXB Khoa học xã hội ấn hành.
Các bài viết trong cuốn sách đã đề cập đến các vấn đề ở các nƣớc trong khu vực nhƣ các quan niệm khác nhau về tăng trƣởng kinh tế và phân phối thu nhập, vai trò của chính phủ và của các tổ chức phi chính phủ trong việc khắc phục tình trạng nghèo khổ và tạo công ăn việc làm, các biện pháp tăng trƣởng kinh tế và phân phối thu nhập công bằng. Phân phối thu nhập liên quan đến bất bình đẳng thu nhập đã đƣợc đề cập qua một số công trình nghiên cứu nhƣ: “Chính sách thuế và bất bình đẳng thu nhập ở Mỹ giai đoạn 1979 – 2009: Một cách tiếp cận phân tích”. Đây là công trình nghiên cứu của các tác giả Olivier Bargain (UC Dublin), Mathias Dolls (University of Cologne), Herwig Immervoll (OECD), Dirk Neumann (University of Cologne), Andreas Peichl (University of Cologne), Nico Pestel (University of Cologne), Sebastian Siegloch (University of Cologne) đƣợc ban hành năm 2011, trong đó đề cập đến việc cải cách hệ thống thuế thu nhập của Mỹ để giải quyết vấn đề bất bình đẳng thông qua việc cung cấp phƣơng pháp phân tích mới và qua đó các tác giả tìm ra đƣợc cơ chế giải quyết hiệu quả làm thay đổi thu nhập trƣớc thuế từ những ảnh hƣởng trực tiếp của việc cải cách chính sách. “Phân phối thu nhập của Nhật Bản: Viễn cảnh lịch sử và một số gợi ý” của Giáo sƣ Royshin Minami (trƣờng Đại học Hitotstubashi) đăng trên 9 Japanese Labor Review số 5 năm 2008.
Bài viết phân tích mức độ bất bình đẳng thu nhập trong các thời kỳ khác nhau ở Nhật Bản, trƣớc chiến tranh và sau chiến tranh. Bài viết cũng cho thấy bất bình đẳng phân phối thu nhập ở Nhật Bản tăng nhanh từ những năm 1980 với một nền kinh tế tăng trƣởng ổn định ở mức thấp, những tác động về mặt kinh tế, những yếu tố về chính trị xã hội có ảnh hƣởng lớn đến phân phối thu nhập ở Nhật Bản. Chính sách phân phối thu nhập trong mối quan hệ với các chính sách kinh tế đƣợc đề cập qua bài nghiên cứu: “Chính sách phân phối thu nhập ở Hà Lan: một sự dịch chuyển dạng thức” của các tác giả Van de Hork, M.Peter của Trƣờng Đại học Rotterdam, Hà Lan năm 1999. Bài viết nghiên cứu những vấn đề chính trong chính sách thu nhập của Hà Lan và đƣa ra những gợi ý từ việc phân tích ảnh hƣởng của chính sách này.
Bài viết cho thấy chính sách phân phối thu nhập chịu ảnh hƣởng rất lớn từ các chính sách kinh tế. Các tác giả cũng đã chỉ ra rằng, sự thay đổi khung lý thuyết tạo nên chính sách đã ảnh hƣởng sâu sắc đến chính sách của chính phủ. Chính phủ đã thay đổi từ việc can thiệp trực tiếp đến việc định hƣớng để các công cụ chính sách tác động đến việc phân phối thu nhập. Bài viết này cũng cho thấy, các công cụ của chính sách thuế đƣợc chấp nhận vào những năm 1990 nhƣng ảnh hƣởng của nó đến phân phối thu nhập là không rõ nét.
Những nghiên cứu trong nƣớc về phân phối nói chung có thể kể đến các công trình sau: “Phân phố i thu nhập trong nề n kinh tế thi ̣ trường : Lý luận, thực tiễn , vận dụng ở Viê ̣t Nam” của TS. Mai Ngo ̣c Cƣờng và Đỗ Đƣ́c Bình (Trung tâm Kinh tế Châu Á - Thái bình Dƣơng ) đã nghiên cƣ́u nhƣ̃ng vấ n đề chung về phân phố i thu nhâ ̣p trong nề n kinh tế thi ̣trƣờng và phân phố i thu nhâ ̣p ở Viê ̣t Nam. Tuy nhiên, các tác giả mới chỉ dƣ̀ng la ̣i ở viê ̣c nghiên cƣ́u nhƣ̃ng vấ n đề về tiề n lƣơng, lơ ̣i nhuâ ̣n và điạ tô ở Viê ̣t Nam nhƣ̃ng năm đầ u đổ i mới (1989 - 1993). 10 “Vai trò của nhà nước trong phân phối thu nhập ở nước ta hiện nay” của tác giả Mai Hữu Thực, NXB Chính trị quốc gia 2004.
Cuốn sách này đề cập đến một số vấn đề về vai trò của nhà nƣớc và một số công cụ đƣợc nhà nƣớc sử dụng để điều tiết thu nhập nhƣ chính sách tiền lƣơng, chính sách thuế và một số chính sách xã hội. “Phân phối trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, sách chuyên khảo do Nguyễn Công Nghiệp chủ biên, nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia 2006. Cuốn sách này nghiên cứu tổng hợp các vấn đề phân phối nói chung trong chủ nghĩa xã hội, tình hình phân phối trƣớc và sau đổi mới ở Việt Nam. Tuy nhiên, những nghiên cứu trong cuốn sách này chƣa thấy chỉ ra đƣợc sự bất hợp lý trong phân phối thu nhập giữa các khu vực kinh tế, giữa các vùng miền, chƣa đi sâu nghiên cứu tác động của chính sách phân phối vì ngƣời nghèo và giải pháp đƣa ra vẫn thiên về các giải pháp cho tăng trƣởng.
Năm 2010, đề tài cấp nhà nƣớc “Vấn đề phân phối và thu nhập trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam” mã số KX.20/06-10 của Phí Mạnh Hồng đã luận giải những vấn đề lý luận chính trị mới liên quan trực tiếp đến quan hệ phân phối và thu nhập trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa Việt Nam, góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn bức xúc về phân phối và thu nhập, tạo động lực thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội. Đây là công trình nghiên cứu xem xét phân phối cả dƣới góc độ phân phối các các cơ hội phát triển song mới chỉ thiên về phân tích dƣới góc độ lý thuyết, phân tích thực trạng chƣa đi sâu vào việc phân tích các chính sách tạo cơ hội phát triển cho ngƣời nghèo. Phân phối thu nhập trong doanh nghiệp còn đƣợc nghiên cứu qua một số công trình nhƣ: 11 “Vấn đề phân phối thu nhập trong các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Công Nhự do Nhà xuất bản Thống kê 2006 ấn hành đã đề cập đến phân phối thu nhập song chỉ gói gọn việc phân phối thu nhập các loại hình doanh nghiệp. “Vận dụng một số phương pháp thố ng kê nghiên cứu tình hình phân phố i thu nhập trong các doanh nghiê ̣p ngành côn g nghiê ̣p Viê ̣t Nam”.
Đây là luận án tiến sĩ của Phạm Văn Quyết bảo vệ năm 2007, trong đó sƣ̉ du ̣ng mô ̣t số phƣơng pháp thố ng kê (truyề n thố ng và hiê ̣n đa ̣i ) phân tić h các mố i quan hê ̣ và các nhân tố ảnh hƣởng đế n phân phố i thu nhâ ̣p của các doanh nghiệp công nghiê ̣p Viê ̣t Nam. Luận án “Phân phối thu nhập trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Hà Nội” (2012) của Dƣơng Ngọc Thanh đã khái quát có chọn lọc những vấn đề lý luận về phân phối thu nhập qua các trƣờng phái kinh tế thị trƣờng. Từ đó làm mới lý luận về lợi ích kinh tế và phân phối thu nhập trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài trong điều kiện một nền kinh tế thị trƣờng hiện đại. Từ việc phân tích thực trạng của phân phối thu nhập trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài tại Hà Nội, luận án chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân trong lĩnh vực này.
Đề xuất một số quan điểm, giải pháp để hoàn thiện phân phối thu nhập trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Hà Nội, đảm bảo hài hoà các lợi ích, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô. Luận án này cũng nhấn mạnh đến khía cạnh thể chế phân phối trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài.
