MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra sự thay đổi sâu sắc về mặt tổ chức của các chuỗi giá trị toàn cầu, dẫn đến hình thành những phương thức tổ chức và hoạt động mới của nền kinh tế, trong đó có hoạt động thương mại điện tử (TMĐT). Với doanh thu bán lẻ năm 2022 đạt 16,4 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng trung bình trong những năm gần đây hơn 20%/năm, Việt Nam được xếp vào nhóm 5 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMÐT hàng đầu thế giới và là thị trường đứng thứ 2 ở Đông Nam Á (ASEAN) [6]. Thị trường TMÐT ở Việt Nam được đánh giá đang có sự phát triển nhanh chóng, trở thành kênh phân phối quan trọng và là trụ cột có đóng góp lớn cho tăng trưởng nền kinh tế số ở Việt Nam.
TMĐT phát triển mang lại nhiều lợi ích cho các bên tham gia cũng như cho nền kinh tế - xã hội. Người tiêu dùng được hưởng lợi từ kênh mua sắm trực tuyến tiện lợi, nhanh chóng, có thể so sánh giá cả và lựa chọn sản phẩm phù hợp nhất với nhu cầu của mình bất kỳ ở đâu và bất kỳ lúc nào. Doanh nghiệp có thể đa dạng kênh phân phối, tiếp cận thị trường, tăng cường sự cạnh tranh và nâng cao hiệu quả kinh doanh. TMĐT tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, thúc đẩy việc tiêu dùng trong nước, đóng góp tích cực cho việc tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội.
Tuy nhiên, trong quá trình theo đuổi các lợi ích của mình, không tránh khỏi những mâu thuẫn, xung đột về mặt lợi ích, có thể làm phương hại đến lợi ích của các chủ thể khác và tạo ra các xung đột và lực cản cho sự phát triển của TMĐT. Có thể nhận thấy cả dưới góc độ lý luận lẫn thực tiễn, vấn đề QHLI trong lĩnh vực TMĐT vẫn đang tồn tại mọt số hạn chế sau: Thứ nhất, những vấn đề lý luận về QHLI trong lĩnh vực TMĐT chưa được xây dựng. Chưa có công trình nào đưa ra quan điểm về QHLI trong lĩnh vực TMĐT; vị trí, vai trò của các chủ thể tham gia TMĐT; các mối QHLI cơ bản được hình thành trong lĩnh vực này cũng như cách thức thực hiện lợi ích giữa các chủ thể trong các mối quan hệ này. Cũng chưa có công trình phân tích toàn diện các nhân tố ảnh hưởng tới QHLI trong TMĐT cũng như chỉ ra 33a8d66 6e7d7dc9e13 dd1 05b1 1d31 bb1a 3455 1df2b0 cb9 7186 bc6 d16a 369ee5 b ee72a4a6 c95e 8b44 261 c11b4da31 9ff705 b88da 47d8 4df733 b53a c07db5dfacc 1510e98 0f4 50b60aa5d5a6890 d04 084e1 69f91b0a 0746aa f8db6ad4b36 3cb2aa f7241 c66a 32f777 f8d7 cb0bb287 f89ee b3cc87 25aa013 8eb5 ef5 3e30 c2eaa3 b4 e02a5a6fa 70b0 7f7 fcd90 ba65b61b8 f12 3f1 9667 d8f652fe56 cf4 b7e8a dcc6c3 2 27fc8c5 9ff18a6 cc5 b550e f27 2207e 2890 e7004 6d87 71b5cc78 c4cc78 b7b5 3ed 7c671 77c6ed c0d9 cb4e3df6 d9b4 f27 9f2 4b01 e9147a 384db32 2798e 50c0f8e b6 be2c8 01b1fb0070 8e12 c6de 961 c5f1c0 06855 d27 b368 f5d3200 457bf86 82875 8 7da9aa76 fc2 ed63 f83 0eaf0 c38 74ebfb6 7e9c8ed f16 f6dc82 6b51 078e7 60f49c 65a914d4973 444e2 d79a7 58d43b2e 6adbb6da 6d7 cb1 d692 8950 8de5 27b9 8e614 08e5183 8cb468 07e5 f69d5b5 f32e 0b59 dd6 d94 9422a0 b5 cc7e 452e d3c3d3a4 8f c8c0 747 d2d9 988b26a4d181 f8d1ae03e7 8f6a 3d5a4 0036 f14 74f03bfa68a33 1f 24180d1943 19c5b53 60e51 00c27f5c0 6601 be5b55b9 1eb2 908e5 cb1a159e 6e2b bd19 f0b1a72 c4971 21fb1e8 ee703 c88 1d05 b4f370 b27a4 cb9a 76d3 8fc7fa3 9f9 6e4c1 25a430 5bfc91 dc8 7d41 6036 0fb00fca063 6038aae 4774 0cfd0a7 b33ab4d c075 cc2 f31a 7f7 245 c7a5fca8 f749 3b20 d1be27aa69 d40 c7a2 f7f36b3f0ae f35 e190ac1c9 6f6 f10 748 f84c4d3a 7aaad61 9ff8ef2 9806 c05 43c99b8a 20c9a1df4 b83b8 d125 48d1f8 da85e1 7f2 45c47e48 f5 cf18c4a38b4fb6219a 69980 133a2 49 các tiêu chí đánh giá mối QHLI trong lĩnh vực này.
Việc nghiên cứu những vấn đề lý luận trên là cơ sở để đưa ra các giải pháp nhằm đảm bảo hài hoà QHLI trong lĩnh vực TMĐT ở nước ta trong thời gian tới. Thứ hai, về mặt thực tiễn, lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam thời gian qua còn xuất hiện nhiều mâu thuẫn, xung đột mà biểu hiệu rõ nhất của những xung đột này là những vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, buôn lậu, gian lận thương mại… của nhiều doanh nghiệp ngày càng xuất hiện nhiều trên các gian hàng trực tuyến. Việc doanh nghiệp vi phạm trách nhiệm (hàng hóa không đảm bảo chất lượng, giao hàng thiếu, chậm, giao hàng hỏng, hủy đơn hàng không có lý do…) ảnh hưởng đến lợi ích của người tiêu dùng và làm mất lòng tin của người tiêu dùng với hình thức mua sắm trực tuyến. Những rủi ro liên quan đến lộ thông tin cá nhân, bảo mật dữ liệu, an ninh mạng… không chỉ gây thiệt hại tới người tiêu dùng, mà còn ảnh hưởng tới người bán và các trung gian tham gia TMĐT và cả Nhà nước.
Trên thực tiễn, 68% người tiêu dùng trực tuyến ở nước ta lo ngại về chất lượng hàng hoá; 52% lo ngại về thông tin cá nhân bị tiết lộ… [6, tr. Các hành vi trốn thuế trong TMĐT dẫn đến tình trạng bất công bằng giữa các doanh nghiệp và gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước, xã hội mà vẫn chưa có giải pháp hữu hiệu. Ước tính mỗi năm ngành thuế thất thu khoảng 85% thuế phải thu từ các nền tảng số [136]. Hoạt động TMĐT có yếu có nước ngoài phát sinh dưới nhiều hình thức, dẫn đến những lo ngại về bảo mật thông tin dữ liệu của người tiêu dùng cũng như an ninh quốc gia; các hoạt động kinh doanh trên mạng xã hội đang nổi lên là một phương thức giao dịch TMĐT phổ biến nhưng chưa được điều chỉnh… TMĐT tại Việt Nam đang có sự phát triển nhanh chóng, cùng với đó, những hành vi gây thiệt hại đến lợi ích của các bên ngày càng phổ biến, tinh vi và phức tạp.
Nếu những mâu thuẫn, xung đột lợi ích trên không sớm được giải quyết một cách căn cơ thông qua các giải pháp phù hợp thì sẽ xâm phạm đến lợi ích của các chủ thể và cản trở sự phát triển của lĩnh vực TMĐT, của quan hệ sản xuất và cả nền kinh tế - xã hội. Do đó, cần có những nghiên cứu chuyên sâu tìm giải pháp hữu hiệu nhằm tạo sự hài hòa quan hệ lợi ích 33a8d66 6e7d7dc9e13 dd1 05b1 1d31 bb1a 3455 1df2b0 cb9 7186 bc6 d16a 369ee5 b ee72a4a6 c95e 8b44 261 c11b4da31 9ff705 b88da 47d8 4df733 b53a c07db5dfacc 1510e98 0f4 50b60aa5d5a6890 d04 084e1 69f91b0a 0746aa f8db6ad4b36 3cb2aa f7241 c66a 32f777 f8d7 cb0bb287 f89ee b3cc87 25aa013 8eb5 ef5 3e30 c2eaa3 b4 e02a5a6fa 70b0 7f7 fcd90 ba65b61b8 f12 3f1 9667 d8f652fe56 cf4 b7e8a dcc6c3 3 27fc8c5 9ff18a6 cc5 b550e f27 2207e 2890 e7004 6d87 71b5cc78 c4cc78 b7b5 3ed 7c671 77c6ed c0d9 cb4e3df6 d9b4 f27 9f2 4b01 e9147a 384db32 2798e 50c0f8e b6 be2c8 01b1fb0070 8e12 c6de 961 c5f1c0 06855 d27 b368 f5d3200 457bf86 82875 8 7da9aa76 fc2 ed63 f83 0eaf0 c38 74ebfb6 7e9c8ed f16 f6dc82 6b51 078e7 60f49c 65a914d4973 444e2 d79a7 58d43b2e 6adbb6da 6d7 cb1 d692 8950 8de5 27b9 8e614 08e5183 8cb468 07e5 f69d5b5 f32e 0b59 dd6 d94 9422a0 b5 cc7e 452e d3c3d3a4 8f c8c0 747 d2d9 988b26a4d181 f8d1ae03e7 8f6a 3d5a4 0036 f14 74f03bfa68a33 1f 24180d1943 19c5b53 60e51 00c27f5c0 6601 be5b55b9 1eb2 908e5 cb1a159e 6e2b bd19 f0b1a72 c4971 21fb1e8 ee703 c88 1d05 b4f370 b27a4 cb9a 76d3 8fc7fa3 9f9 6e4c1 25a430 5bfc91 dc8 7d41 6036 0fb00fca063 6038aae 4774 0cfd0a7 b33ab4d c075 cc2 f31a 7f7 245 c7a5fca8 f749 3b20 d1be27aa69 d40 c7a2 f7f36b3f0ae f35 e190ac1c9 6f6 f10 748 f84c4d3a 7aaad61 9ff8ef2 9806 c05 43c99b8a 20c9a1df4 b83b8 d125 48d1f8 da85e1 7f2 45c47e48 f5 cf18c4a38b4fb6219a 69980 133a2 49 (QHLI), góp phần thúc đẩy quá trình tái sản xuất mở rộng, đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Do vậy, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài "Quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam” để nghiên cứu nhằm đóng góp cả về mặt lý luận và giá trị thực tiễn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.
Mục đích nghiên cứu Luận án được nghiên cứu để: làm rõ lý luận về QHLI trong lĩnh vực TMĐT; phân tích, đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm đảm bảo hài hoà QHLI trong lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Để giải quyết mục đích nghiên cứu trên, luận án xác định nhiệm vụ: - Thứ nhất, tổng quan các các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài có liên quan tới đề tài luận án để xác định những vấn đề đã được giải quyết có thể kế thừa, những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu. - Thứ hai, luận giải những vấn đề lý luận về QHLI trong lĩnh vực TMĐT và kinh nghiệm đảm bảo hài hoà QHLI trong lĩnh vực TMĐT của một số quốc gia trên thế giới. - Thứ ba, phân tích và đánh giá thực trạng QHLI trong lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam (từ năm 2017 đến nay), chỉ ra những mâu thuẫn, xung đột trong các QHLI hiện nay và nguyên nhân của những mâu thuẫn, xung đột đó.
- Thứ ba, đưa ra quan điểm và đề xuất giải pháp góp phần khắc phục những mâu thuẫn, xung đột, tạo sự hài hoà và phát triển QHLI lành mạnh trong lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là QHLI trong lĩnh vực TMĐT, trong đó tập trung chủ yếu là QHLI về kinh tế. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Lĩnh vực TMĐT có nhiều loại hình giao dịch, luận án tập trung nghiên cứu QHLI giữa các chủ thể tham gia TMĐT bán lẻ theo 33a8d66 6e7d7dc9e13 dd1 05b1 1d31 bb1a 3455 1df2b0 cb9 7186 bc6 d16a 369ee5 b ee72a4a6 c95e 8b44 261 c11b4da31 9ff705 b88da 47d8 4df733 b53a c07db5dfacc 1510e98 0f4 50b60aa5d5a6890 d04 084e1 69f91b0a 0746aa f8db6ad4b36 3cb2aa f7241 c66a 32f777 f8d7 cb0bb287 f89ee b3cc87 25aa013 8eb5 ef5 3e30 c2eaa3 b4 e02a5a6fa 70b0 7f7 fcd90 ba65b61b8 f12 3f1 9667 d8f652fe56 cf4 b7e8a dcc6c3 4 27fc8c5 9ff18a6 cc5 b550e f27 2207e 2890 e7004 6d87 71b5cc78 c4cc78 b7b5 3ed 7c671 77c6ed c0d9 cb4e3df6 d9b4 f27 9f2 4b01 e9147a 384db32 2798e 50c0f8e b6 be2c8 01b1fb0070 8e12 c6de 961 c5f1c0 06855 d27 b368 f5d3200 457bf86 82875 8 7da9aa76 fc2 ed63 f83 0eaf0 c38 74ebfb6 7e9c8ed f16 f6dc82 6b51 078e7 60f49c 65a914d4973 444e2 d79a7 58d43b2e 6adbb6da 6d7 cb1 d692 8950 8de5 27b9 8e614 08e5183 8cb468 07e5 f69d5b5 f32e 0b59 dd6 d94 9422a0 b5 cc7e 452e d3c3d3a4 8f c8c0 747 d2d9 988b26a4d181 f8d1ae03e7 8f6a 3d5a4 0036 f14 74f03bfa68a33 1f 24180d1943 19c5b53 60e51 00c27f5c0 6601 be5b55b9 1eb2 908e5 cb1a159e 6e2b bd19 f0b1a72 c4971 21fb1e8 ee703 c88 1d05 b4f370 b27a4 cb9a 76d3 8fc7fa3 9f9 6e4c1 25a430 5bfc91 dc8 7d41 6036 0fb00fca063 6038aae 4774 0cfd0a7 b33ab4d c075 cc2 f31a 7f7 245 c7a5fca8 f749 3b20 d1be27aa69 d40 c7a2 f7f36b3f0ae f35 e190ac1c9 6f6 f10 748 f84c4d3a 7aaad61 9ff8ef2 9806 c05 43c99b8a 20c9a1df4 b83b8 d125 48d1f8 da85e1 7f2 45c47e48 f5 cf18c4a38b4fb6219a 69980 133a2 49 loại hình B2C (Doanh nghiệp với Người tiêu dùng), vì đây là loại hình giao dịch chiếm tỷ trọng lớn ở Việt Nam.
