CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CUA VIỆC LIÊN HỆ THUC TIÊN ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG VÀO DẠY HỌC ĐỊA LÍ 1. CÁC MỨC ĐỘ TÍCH HỢP KIẾN THỨC ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG VÀO DẠY HỌC ĐỊA LÍ Khác với nhiều môn học khác, môn Địa lí có nhiều kiến thức về tự nhiên, kiến thức xã hội rất gần gũi với địa phương mà HS sống. Trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành đã quy định một số nội dung giáo dục địa phương ở một số môn học.
Trong đó, môn Địa lí được xem là môn học có nội dung rất gắn gũi với địa phương. Ngoài chương trình Địa lí lớp 8, 9, 12 có bài học riêng về địa phương (từ | đến 4 bài tùy theo chương trình), còn lại trong chương trình các lớp khác, Địa lí địa phương được tích hợp dan. Việc tích hợp kiến thức Dia lí địa phương vào nội dung bài học được tiến hành ở 3 mức độ: - Mức độ 1; Đưa kiến thức Địa lí địa phương vào bài dạy không có nội dung về Địa lí địa phương bằng liên hệ thực tế. - Mức độ 2: Đưa một phần kiến thức Địa lí địa phương vào nội dung bài dạy có một phan kiến thức liên quan đến địa phương - Mức độ 3: Đưa hoàn toàn kiến thức Địa lí địa phương vào bài dạy có nội dung Địa lí địa phương.
Ba hình thức trên đều được sử dụng trong giảng dạy Địa lí. Nhưng số chương trình có bài học riêng ở bậc phổ thông về Địa lí địa phương rất ít. Chương trình Địa lí địa phương lớp 12 chỉ có 2 tiết nhưng lại được phân bố ở cuối sách. Khi đó HS dang chuẩn bị thi tốt nghiệp thì bài học này thường bị bỏ qua nên việc dạy theo mức độ 3 là không khả thi, dé tài không dé cập đến.
Ngoài nội dung Địa lí địa phương được dạy thành bài theo một hệ thống nhất định phù hợp với nội dung và cấu trúc chương trình của từng lớp, cấp học đã bị bỏ qua thì việc dạy Địa lí địa phương chủ yếu được thực hiện ở 2 mức độ còn lại. Khi xem xét kĩ nội dung các bài học Địa lí 14 Liên hệ thực tiễn Địa lí địa phương vào day học Địa li lớp !2 ờ TP. H6 Chí Minh lớp 12 thì thấy số lượng các bài học có liên quan đến địa phương cũng tương đối ít (Địa lí các vùng kinh tế), mỗi địa phương chỉ được để cập qua một lượt nên việc tích hợp kiến thức Địa lí địa phương theo mức độ 2 cũng bị hạn chế. Ngược lại.
việc liên hệ thực tiễn Địa lí địa phương có rất nhiều cơ hội để thực hiện (mức độ 1). Hau hết các bài học trong chương trình đều có khả năng liên hén thực tiễn cao. Nội dung môn học bắt buộc các em phải cọ xát với thực tiễn, đi sâu vào thực tiền để nhìn thấy quá khứ của đất nước, có thái độ nghiêm túc với những gì đang xảy ra ở hiện tại và có ý thức đóng góp cho đất nước phát triển trong tương lai. Nếu có tài liệu thực tếđịa phương để minh họa thì sẽ liên hệ được nguyên tắc giảng dạy là đi từ gần đến xa, từ cụ thể đến trừu tượng và ngược lại kết hợp học đi đôi với hành, phát huy tính tích cực của HS.
Như vậy liên hệ thực tién Địa lí địa phương chính là một nội dung quan trọng trong việc tích hợp kiến thức Địa lí địa phương vào dạy học Địa lí. BAM BẢO TÍNH LIÊN HỆ THỰC TIEN TRONG DAY HỌC DIA LÍ 1. Nguyên tắc đảm bảo tính liên hệ thực tiễn trong dạy học Địa lí Tri thức khoa học bao giờ cũng là hệ thống những sự kiện, khái niệm khoa học, định luật và học thuyết phản ánh thế giới khách quan ở một lĩnh vực nhất định, đồng thời nó cũng phản ánh qui luật của thế giới khách quan. Muốn nắm vững tri thức khoa học thôi thì chưa đủ mà còn liên hệ nó với thực tiễn.
Mọi khoa học trong đó có Địa lí déu là kết quả nhận thức của con người trong quá trình hoạt động thực tiễn. Thực tiễn luôn là thước đo của mọi sự vật hiện tượng một cách chân thật nhất. Trong nhà trường, khi tiếp thu cơ sở khoa học HS chỉ tiếp thu những kết quả mà khoa học đã được khái quát hóa từ thực tiễn của nhân loại. Vì vậy muốn nắm vững tri thức khoa học phải liên hệ với thực tiễn, với đời sống.
Địa lí học là một khoa học, xuất hiện va phát triển do nhu cầu thực tế của loài người và luôn gắn chặt với đời sống thực tiễn và nhu cầu SẢN XUẤT. Càng liên hệ với thực tiên Địa lí tại địa phương, HS càng nắm chắc được kiến thức va 15 Liên hệ thực tiễn Địa lí địa phương vào day học Địa lí lớp !2 ở TP. Hã Chi Minh ngày càng nấm được phương pháp liên hệ thực tiến. Muốn vay, người GV phải gắn những kiến thức thực tiễn vào nội dung bài giảng Dia lí.
Nội dung của tính liên hệ thực tiễn đối với môn Địa lí 1. Đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước Khi đẻ cập đến thực tiễn đối với môn Địa lí, trước hết phải kể đến là đường lối và các chủ trương. chính sách xây dựng đất nước, phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước. Cơ sở xuất phát của đường lối, chủ trương đó phần lớn là dựa trên tình trạng các điều kiện, các nguồn lợi tự nhiên, nguồn lao động, tình hình khai thác và sử dụng chúng.
tức là thực tiễn của đất nước ta. Đó cũng là nội dung học tập của môn Địa lí. Trong giai đoạn đổi mới hiện nay việc liên hệ với chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước ở từng địa phương là rất cần thiết, Tựu chung, mọi đường lối của Đảng và Nhà nước đều xuất phát từ cơ sở thực tién của đất nước. Việc đưa vào giáo dục cho HS là cẩn thiết và hợp lí.
Một mặt HS thấy được thực tiễn của đất nước, địa phương mình, mặt khác tạo lòng tin cho các em về sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Nhà nước trong từng giai đoạn cụ thể. Vi dụ khi liên hệ thực tiễn đường lối, chính sách ở TP. Hồ Chí Minh: Căn cứ vào tình hình thực tế phát triển khởi sắc của thành phố mà Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đưa ra mục tiêu về phát triển kinh tế — xã hội đến năm 2010 về kinh tế: “Duy trì tốc độ tăng trưởng của thành phố cao hơn tốc độ tăng trưởng bình quân chung của cả nước và phát triển một cách toàn diện, cân đối và bên vững về kinh tế, văn hóa, xã hội. Tốc độ tăng trưởng GDP TP.
Hỗ Chí Minh bình quân thời kỳ 2000 - 2010 phấn đấu đạt 12%/ndm. Riêng giai đoạn 2001 — 2005 đạt bình quân !1.09/năm và giai đoạn 2005 — 2010 đạt bình quan 13. Tương ứng với 2 giai đoạn trên, tăng trưởng của khu vực | là 2.79%/năm; khu vực I là 13.79%/năm; khu vực II: 9. GDP bình quân đầu người tang từ 1.
Khi đưa ra những chủ trương của Đảng và Nhà nước, HS sẽ thấy được vai trò sáng suốt của bộ máy Nhà nước trong thời kì mới. HS được nghc được biết về tình 16 _ Liên hệ thực tiễn Địa lí địa phương vào day học Địa li lớp 12 ở TP. Hỗ Chi Minh hình thực tế kết quả của việc thực hiện những chủ trương đó ở địa phương. Qua đó, các em cũng có địp bày tỏ suy nghĩ, lí tưởng của mình về một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Những diễn biến xảy ra trong đời sống kinh tế - xã hội, những thành tựu khoa học kĩ thuật Không chỉ dừng lại ở những chủ trương, chính sách đó, thực tiễn đối với bộ môn Địa lí còn là những diễn biến xảy ra trong đời sống kinh tế - xã hội, những thành tựu khoa học kĩ thuật trong nước và thế giới mà SGK không thể nào tiếp cân, phản ánh được được một cách cụ thé, nhanh chóng và kịp thời. Vì thế đòi hỏi người GV phải cập nhật những thông tin kinh tế - xã hội, những thành tựu khoa học kĩ thuật mới và liên hệ với nội dung bài dạy một cách hợp lí. Ví dụ bài Vấn dé phát triển kinh tế theo chiểu sâu ở DNB, trong phan điều kiện kinh tế - xã hội, SGK viết: “Thanh phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn nhất nước về dan số, đông thời căng là trung tâm công nghiệp, giao thông vận tải và dịch vu lớn nhất cả nước”. Trên thực tế từ ngày 1/8/2008 điện tích Hà Nội mở rong, kèm theo đó dân số cũng tăng lên gấp nhiều lần.
Hồ Chí Minh đã không còn là thành phố đông dân nhất, nhưng vẫn là thành phố phát triển nhất cả nước. Đây chính là những thông tin kinh tế — xã hội mới mà SGK chưa kịp bổ sung. GV cung cấp cho HS hoặc bản thân các em đã biết mà không chú ý kết hợp với SGK, nhờ GV gợi ý các em có thể tự liên hệ. Thông qua đó HS nắm bắt được tình hình thực tế đã có biến động so với SGK, đặc biệt là những thông tin kinh tế — xã hội.
Đời sống của HS, những kinh nghiệm của bản thân các em Thực tiễn còn bao gồm cả đời sống của bản thân HS, những kinh nghiệm của bản thân các em. Kinh nghiệm được đúc kết qua hoạt động lao động SAN XUẤT của ông bà, cha mẹ và những người thân xung quanh tại địa phương. Hằng ngày nhờ tiếp xúc với thiên nhiên, với các hoạt động kinh tế - xã hội, đọc sách báo, nghe đài, xem ti vi, thăm các cuộc triển lãm, tham gia lao động sản xuất. mà các em tích lũy được nhiều kiến thức thực tế.
Nếu GV biết khai thác những kinh nghiệm sống đó 17 _ Liên hệ thực tiễn Địa lí địa phương vào day học Địa tí lớp 12 ở TP. Hỗ Chí Minh của các em thì đó cũng được xem là một nguồn tài liệu cực kì quan trọng giúp cho việc dạy học Địa lí sẽ thuận lợi, sâu sắc và vững chắc hơn nhiều. Nguồn tài liệu này có tổn tại hay không là do quá trình tự rèn luyện, học hỏi của cá nhân HS để từ đó có thể biến thành kinh nghiệm của bản thân HS. Nhiệm vụ của GV là phải biết khai thác những kiến thức ấy của các em để phục vụ bài dạy thêm sinh động và hoàn thiện.