phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cấu của Luận án gồm 4 chƣơng, 8 tiết: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án Chƣơng 2: Xây dựng đội ngũ giảng viên các học viện, trƣờng đại học Công an nhân dân trong Đảng bộ Công an Trung ƣơng từ năm 2001 đến năm 2005 Chƣơng 3: Đảng bộ Công an Trung ƣơng lãnh đạo xây dựng đội ngũ giảng viên từ năm 2006 đến năm 2010 Chƣơng 4: Nhận xét và một số kinh nghiệm 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Những công trình khoa học của nƣớc ngoài Các công trình nghiên cứu của nƣớc ngoài đề cập về vai trò, nhiệm vụ của giảng viên và những phẩm chất của giáo viên. Trong cuốn “The Joy of teaching” [122] (Niềm vui dạy học) của Peter Filence đã cung cấp một cách nhìn hoàn toàn mới về vai trò của giảng viên.
Nội dung cuốn sách tập trung phân tích mối quan hệ ba chiều giữa giảng viên, sinh viên và môn học. Theo Peter Filence, một giảng viên giỏi phải hội tụ đủ 5 phẩm chất đó là: lòng nhiệt tình, sự rõ ràng, biết cách tổ chức, biết cách khơi dậy và giỏi quan tâm. Trong đó, giảng viên có vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trƣờng học tập đầy hứng khởi cho sinh viên. Theo đó, tác giả đã hƣớng dẫn giảng viên cách thức, phƣơng pháp để tạo hứng khởi cho sinh viên trong học tập, trong xây dựng định hƣớng nghề nghiệp.
giảng viên cần chú ý đến tất cả yếu tố của quá trình, từ cách xây dựng đề cƣơng khóa học, tổ chức giảng bài, hƣớng dẫn thảo luận, mở rộng môi trƣờng học tập đến đánh giá sinh viên. Công trình nghiên cứu “Effective college teaching”[124] (Dạy đại học hiệu quả) của Wilbert J.McKeachie and James A. Kulik đã đề cập yêu cầu, đặc điểm của giảng viên đại học ngày nay, trong đó nhấn mạnh yêu cầu về đổi mới phƣơng pháp giảng dạy. Tác giả đã giới thiệu một số phƣơng pháp giảng dạy hiệu quả một số môn học khoa học nhân văn, môn khoa học, môn toán đại học, môn tâm lý… , cung cấp cho giảng viên những kinh nghiệm trong quá trình tổ chức giảng dạy.
Công trình “Qualities of effective teacher” [126] (Phẩm chất ngƣời giáo viên tốt) của James H.Stronge đã cung cấp cho ngƣời đọc về một hệ thống các yếu tố hình thành một ngƣời giảng viên tốt đó là: việc quan tâm học viên, lắng nghe, sự thấu hiểu về học viên; sự công bằng và tôn trọng; tƣơng tác xã hội với 8 học viên; đẩy mạnh sự nhiệt tình và động lực cho việc học tập; thái độ với công việc giảng dạy và tự đánh giá. Trong những phẩm chất đó, tác giả đề cao mối quan hệ chặt chẽ giữa thái độ, tình cảm của giảng viên với môn học và với học viên. Cuốn sách “Teacher’Professional Development” [125] (Sự phát triển của giáo viên) của Jaap Scheerens đã nhấn mạnh đến những yếu tố tạo nên sự phát triển của giảng viên đó là phong cách, năng lực giảng dạy và kết quả của việc giảng dạy. Ba yếu tố đó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Trong đó, phong cách, năng lực giảng dạy của giảng viên là điều kiện để giảng viên thực hiện có hiệu quả việc giảng dạy; ngƣợc lại, hiệu quả việc giảng dạy là thƣớc đo chính xác năng lực của giảng viên. Qua 10 chƣơng trong cuốn sách “The Art and science of teaching” [123] (Tính nghệ thuật và tính khoa học của việc giảng dạy), tác giả Robert J. Mazano đã giúp giảng viên nhận biết đƣợc ý nghĩa, vai trò của phƣơng pháp giảng dạy. Tác giả đi sâu nghiên cứu, phân tích một số phƣơng pháp giúp giảng viên tổ chức hiệu quả giờ giảng, nhƣ: lập mục tiêu giảng dạy, kỹ năng tƣơng tác với học viên, cách tổ chức lớp học… Theo quan niệm của ông, giảng dạy trở thành hoạt động mang tính nghệ thuật và tính khoa học khi giảng viên vận dụng nhuần nhuyễn các phƣơng pháp trên trong quá trình dạy học.
Trong cuốn “Peut-on former les enseignants” [121] (Một số vấn đề về đào tạo giảng viên) của tác giả Michel Develay đã khẳng định tầm quan trọng của việc đào tạo giảng viên. Tác giả đề cập có hệ thống những vấn đề liên quan đến công tác đào tạo giảng viên từ nguyên tắc, nội dung, các phƣơng thức, cách thức đào tạo giảng viên. Hiệu quả của việc đào tạo giảng viên là yếu tố quyết định đến chất lƣợng của giảng viên. Ken Bain là tác giả cuốn sách “What the best college teachers do” [120] (Phẩm chất của những nhà giáo ƣu tú).
Khi viết cuốn sách này, Ken Bain đã là giáo sƣ sử học 15 năm ở trƣờng đại học và nghiên cứu của ông tập trung bàn đến vai trò, phẩm chất, năng lực của ngƣời giảng viên khi tiến hành các hoạt động giảng dạy để có kết quả xuất sắc. Với mỗi giảng viên, nghiên cứu tài liệu giúp 9 giảng viên có định hƣớng quan trọng trong xác định những việc nên làm và cần làm khi tổ chức dạy học để có kết quả tốt. Đặc biệt, ngay thời điểm đó, tác giả đã tìm hiểu hoạt động đánh giá của giảng viên với sinh viên và hoạt động giảng viên tự đánh giá. Quan điểm về hoạt động đánh giá giảng viên của ông có nhiều điểm phù hợp với lý luận giáo dục ngày nay, đặc biệt là hoạt động kiểm định chất lƣợng giáo dục.
Những công trình khoa học ở Việt Nam 1. Những công trình nghiên cứu về giảng viên và việc xây dựng đội ngũ giảng viên trong các học viện, trường đại học ở Việt Nam - Các nghiên cứu về vai trò, nhiệm vụ của giảng viên; về phẩm chất của ngƣời giảng viên, về chất lƣợng của ĐNGV chuyên ngành giảng dạy đặc thù nhƣ chuyên ngành triết học, quản lý giáo dục, sƣ phạm, kinh tế… Cuốn sách “Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về ngƣời thầy và việc xây dựng đội ngũ giảng viên đại học hiện nay” [84] của tác giả Ngô Văn Hà đã tập trung nghiên cứu, phân tích hệ thống quan điểm tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về ngƣời thầy, bao gồm vai trò, phẩm chất đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ và phƣơng pháp giảng dạy của ngƣời thầy giáo. Hơn nữa, tác giả đã đánh giá thực trạng và đi sâu phân tích sự vận dụng tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về ngƣời thầy trong việc xây dựng ĐNGV đại học hiện nay. Sách chuyên khảo“Tính tích cực giảng dạy của giảng viên đại học” [115] của tác giả Nguyễn Thị Tình, đã cung cấp cho ngƣời đọc một cách nhìn tổng quan về hoạt động giảng dạy của giảng viên đại học.
Tác giả đã nghiên cứu rất chi tiết về các nội dung liên quan nhƣ khái niệm giảng viên, yêu cầu đối với giảng viên đại học và nhấn mạnh đến tính tích cực giảng dạy của giảng viên đại học. Tính tích cực của giảng viên thể hiện ở tất cả các nội dung của quy trình giảng dạy: từ chuẩn bị bài giảng, tổ chức thực hiện trên lớp và quá trình đánh giá sau giờ học. Trọng tâm của cuốn sách là kết quả nghiên cứu về thực trạng tính tích cực giảng dạy của giảng viên đại học thông qua tổ chức, thực hiện các phƣơng pháp nghiên cứu và xử lý kết quả. 10 Với công trình “Những đặc điểm nhân cách tạo thành uy tín của nữ giảng viên đại học đối với sinh viên” [101] của tác giả Hoàng Mộc Lan đã tiến hành khảo sát thực trạng đội ngũ nữ giảng viên của 3 trƣờng đại học là: Trƣờng Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Đại học Sƣ phạm Hà Nội, từ đó xác định hệ thống đặc điểm nhân cách tạo thành uy tín của nữ giảng viên đối với sinh viên, nghiên cứu cũng phác thảo mô hình đặc điểm nhân cách của nữ giảng viên có uy tín cao đối với sinh viên hiện nay.
Trên cơ sở đó, tác giả cũng đề xuất một số kiến nghị nhằm góp phần nâng cao uy tín của đội ngũ nữ giảng viên trƣờng đại học. - Những công trình nghiên cứu về thực trạng việc xây dựng đội ngũ giảng viên ở các học viện, trƣờng đại học ở Việt Nam hiện nay Cuốn sách “Phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học Việt Nam” [47] của Đỗ Minh Cƣơng và Nguyễn Thị Doan đã trình bày có hệ thống về nguồn nhân lực của giáo dục đại học Việt Nam. Khái niệm nguồn nhân lực trong cuốn sách bao hàm toàn bộ đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhân viên trong cơ quan quản lý nhà nƣớc về giáo dục và các cơ sở giáo dục đại học và việc xây dựng lực lƣợng, phát triển nguồn tài nguyên nhân lực cho sự phát triển của giáo dục đại học. Cuốn sách đã đƣa ra cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn cùng các giải pháp chủ yếu để phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học ở nƣớc ta thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc (2000-2020).
Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng của đội ngũ giảng viên đại học – nòng cốt của nguồn nhân lực giáo dục đại học, tác giả đã đề cập đến những nhiệm vụ và mục tiêu chiến lƣợc của công tác phát triển nguồn nhân lực đó là: tuyển chọn, sử dụng, đào tạo và phát triển đƣợc một nguồn nhân lực (đội ngũ giáo viên, cán bộ ngành) đủ về số lƣợng, có chất lƣợng và hiệu suất lao động cao, cơ cấu hợp lý, có sự tiếp nối liên tục giữa các thế hệ để làm chủ thể của sự nghiệp giáo dục đại học Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Từ đó, các tác giả đƣa ra một hệ thống giải pháp nhằm thực hiện mục tiêu phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học trong những năm tiếp theo. 11 Cuốn sách “Giáo dục đại học - Quan điểm và giải pháp” [107] của tác giả Lê Đức Ngọc đã tập hợp các bài tham luận tuyển chọn từ các hội thảo khoa học quốc gia và quốc tế, đã tập trung trình bày các quan điểm và giải pháp về giáo dục đại học cho giai đoạn 1995-2010.