Chương I MOT SO VAN DE CO BAN VE CO CHE TY GIA VA CHINH SACH TY GIA 1. Các vấn đề chung về cơ chế tỷ giá và chính sách tỷ giá 1. Khái niệm: - Tỷ giá là giá cả của một đồng tiền được tính bằng một đồng tiền khác. - Chính sách tý giá là tập hợp các biện pháp sử dụng tỷ giá như một công cụ dé thực hiện các mục tiêu kinh tê đã đê ra.
- Cơ chế tỷ giá là tổng hợp các quy tắc xác định cơ chế điều tiết tỷ giá của một quôc gia. Phân loại cơ chế tỷ giá 1. Phân loại chính thức của IMF (de jure classification) Hệ thống phân loại này được IMF áp dụng từ 19/5, chia ra làm ba nhóm chính: (¡) Cơ chế tỷ giá neo đậu (pegged) trong đó tỷ giá được cô định với một đông tiền hoặc một số đồng tiền; (1) Cơ chê tý giá linh hoạt có giới hạn (limited flexibility) trong đó tý giá được phép biên động so với một ngoại tệ trong một biên độ hoặc trong một cơ chế phức hợp khác; và (iii) Co che tỷ giá linh hoat (flexibility) trong đó ty giá chịu sự điều tiệt rat hạn chê của NHTW hoặc được thả nôi tự do. Hệ thống phân loại cơ chế tỷ giá mới (Phân loại theo thực tế -de factor classifcation) Tháng Giêng năm 1999, [ME đưa ra một hệ thống phân loại cơ chế tỷ giá mới dựa trên cơ sở cơ chê tỷ giá thực tê của các nước thành viên, được xây dựng trên cơ sở các thông tin về bản chất của các chính sách tỷ giá, phân biệt các loại hình cơ chế tỷ giá theo mức độ linh hoạt của cơ chế đó nhăm đánh giá sự lựa chọn cơ chế tỷ giá cũng như mức độ độc lập của chính sách tiền tệ.
Theo đó, các loại hình cơ chế tỷ giá được chia làm ba nhóm chính: neo đậu cứng (Hard pegs): neo đậu mềm (Soft pegs) và thả nồi (Floating). - Nhóm neo đậu cứng (Hard Pegs), gồm cơ chế tý giá phi bản tệ (No separate legal tender) và cơ chế tỷ giá cố định được đảm bảo bằng ngoại tệ (Currency Board). - Nhóm neo đậu mềm (Soft pegs). gồm cơ chế tỷ giá cố định truyền thống (Conventional Fixed Peg), cơ chế tỷ giá neo với biên độ ngang (Horizontal Band), Cơ chế tý giá neo trườn bò (Crawling Peg) và cơ chế tỷ giá biên độ trườn bò (Crawling Band).
- Nhóm thả nỗi (Floating), gồm cơ chế tỷ giá thả nổi có điều tiết không công bố trước (Managed Floating with No Preannounced Path for the Exchange Rate)va Cơ chế tỷ giá thả nổi hoàn toàn (Independent Floating). Một số lý thuyết và mô hình kinh tế liên quan đến cơ chế điều hành tỷ giá 1. Lý thuyết về Bộ ba bat kha thi “Bộ ba bat khả thi” của Mundell-Fleming là mô hình lý thuyết rất phổ biến được phát triển trong những năm 1960 và đã trở thành nền tảng cho kinh tế học vĩ mô của nên kinh tế mở. Theo lý thuyết này, trong ba mục tiêu kinh tế vĩ mô cơ bản mà hâu hết các nước đang theo đuổi là chính sách tiền tệ độc lap, ổn định tỷ giá và tự do hóa các luồng chu chuyên vốn, thì các nước chỉ có thể đạt được cùng một lúc tối đa hai mục tiêu.
Như vậy, tự do hoá cán cân vốn đồng nghĩa với việc NHTW phải từ bỏ một trong hai mục tiêu: (1) cố định tỷ giá hoặc neo giữ tỷ giá ở một mức dé 6n định tuong đối: (2) độc lập trong chính sách tiền tệ, trong đó có mục tiêu lạm phát, lãi suất. Việc một nước sẽ lựa chọn cơ chế tý giá nào (hoàn toàn linh hoạt hay hoàn toàn cố định) sẽ phụ thuộc vào một trong hai mục tiêu cơ bản mà nước đó muốn đạt được (chính sách tiền tệ độc lập hay ổn định tỷ giá). Kinh nghiệm cho thấy, các nước đang phát triển hoặc kiên quyết cố định tỷ giá đồng thời hy sinh quyền tự chủ trong chính sách tiền tệ hoặc chuyển sang cơ chế tỷ giá linh hoạt có điều tiết (hoặc thậm chí thả nổi). Lý thuyết về mô hình cân bằng đối nội và đối ngoại Swan Cân bằng kinh tế vĩ mô bao gom: (i) cân bằng đối nội: thể hiện qua mức tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, lạm phát được duy trì ở mức hop ly: va (ii) cân bh bang déi ngoai: thể hiện qua cán cân vãng lai cân băng, hoặc thâm hụt ở mức hợp lý (mức thâm hụt không làm giảm hoặc có nguy cơ làm giảm dự trữ ngoại hối), khả năng thanh toán của quốc gia được đảm bảo.
Nếu chỉ cần đạt được một sự cân bằng (hoặc đối nội, hoặc đối ngoại) thì chỉ cần thay đổi tỷ giá hoặc mức cầu nội địa, khi đó cần cân nhắc giữa việc thay đổi ty giá hay thay đôi mức cầu nội địa thì có hiệu quả hơn. Điều kiện Marshall- Lerner và đường cong J Điều kiện Marshall-Lerner và đường cong J là hai lý thuyết tài chính-tiền tệ quốc tế giải thích mối quan hệ giữa tỷ giá đồng tiền của một nước với cán cân thương mại của nước đó. Bản chất của điều kiện Marshall Lerner: Khi tăng tỷ giá (đồng nội tệ giảm giá), nễu mức co giãn của xuất khẩu và nhập khẩu không đủ lớn, mức tăng xuất khâu và mức giảm nhập khâu sẽ không đủ bù đắp cho việc phải trả giá đắt hơn cho hàng nhập khâu và từ đó làm cán cân thương mại bị thâm hụt thêm. Điều này đặc biệt đúng đối với các nước có nền kinh tế nhỏ, sự phát triển kinh tế phụ thuộc nhiều vào các mặt hàng nhập khẩu từ bên ngoài như Việt Nam.
Điều kiện Marshall Lerner được sử dụng dé giải thích cho một hiện tượng thường thấy được gọi là “J-curve”. Đó là khi đồng nội tệ mat giá, mức độ thâm hụt cán cân thương mại sẽ tăng lên một thời gian trước khi được cải thiện. Lý do là trong thời gian ngắn hạn, mức độ co giãn của xuất nhập khâu đối với tỷ giá thường là thấp do thói quen người tiêu dùng không thể thay đôi dễ dàng, vì vậy không thoả mãn được điều kiện Marshall Lerner. Tuy nhiên, xét về dài hạn, mức độ co giãn của xuất nhập khẩu đối với tỷ giá có thé đủ lớn dé cán cân thương mại được zai thién khi đồng nội tệ mắt giá.
Mô hình kinh tế mở của Mankiw Trong nền kinh tế mở, ngoài các biến số kinh tế vĩ mô giống trong nền kinh tế khép kín như sản lượng, tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát, còn có biến số kinh tế vĩ mô quan trọng khác như xuất khâu ròng (tài khoản vãng lai), luồng vốn ròng (tài khoản vốn). tỷ giá hối đoái. Dựa vào các hàm hồi quy, mô hình dự báo được các mục tiêu như tăng trưởng kinh tế, cán cân thanh toán, lạm phát. trên cơ sở những giả định khác nhau về chính sách tý giá hối đoái.
Do vậy, mô hình cho phép đánh giá tác động của chính sách tỷ giá (các mức tý giá hối đoái giả định khác nhau) đối với nền kinh tế. Từ đó, có thé giúp cho các nhà hoạch định chính sách xây dựng được chính sách tỷ giá phù hợp với mục tiêu kinh tế đê ra. Lý thuyết về tỷ giá hiệu lực thực Khái niệm và ý nghĩa: Chỉ số tỷ giá hiệu lực thực —- Real Effective Exchange Rate (REER) đo lường sự biến đổi về khả năng cạnh tranh đối ngoại của một nước so với các đối tác thương mại chủ yếu trên thị trường quốc tế trên CƠ SỞ lấy một năm làm gốc. Chỉ số REER.
được tính toán trên cơ sở xem xét tương quan sức mua thực tế của các đồng tiền của các quốc gia dưới tác động của việc thay đổi tỷ giá danh nghĩa và tương quan lạm phát (giá cả) giữa các nước. Chỉ số này phản ánh mức độ biến thiên giá trị thực đồng bản tệ của một quốc gia tại một năm nhất định so với năm gốc. Phương pháp này cũng được sử dụng đề tính toán và dự báo tỷ giá hối đoái thực tế giữa đồng tiền của một nước so với rồ tiền tệ gồm đồng tiền của các nước đối tác thương mại chủ yếu của nước đó. Đây cũng là một trong những phương pháp IMF sử dụng để tính toán và công bố chỉ số REER của các nước thành viên.
Chương II THỤC TRẠNG THỊ TRƯỜNG NGOẠI HOI VA CO CHE ĐIÊU HÀNH TỶ GIÁ TRONG THỜI GIAN QUA 2. Bối cảnh kinh tế thế giới và Việt Nam từ đầu năm 2007 đến nay 2. Bối cảnh kinh tế thế giới 2. Diễn biến gia ca, lam phat - Từ nửa cuối năm 2007 đến cuối quý III/2008, nền kinh tế thế giới phát triển nóng khién cho giá của nhiều mặt hàng chủ chốt trên thị trường quốc tế có xu hướng tăng cao Từ quý IV/2008 đến quý 1/2009, giá nhiều mặt hàng, đặc biệt là xăng đầu có xu hướng giảm do tác động của cuộc suy thoái kinh tê toàn câu.
- Từ đầu quý II/2009 đến nay, giá cả của các mặt hàng trên thị trường quốc tế có dâu hiệu tăng trở lại sau khi tình hình kinh tê thê giới được cải thiện. Thị trường tài chính- tiền tệ - Trong năm 2008, thị trường tài chính- tiền tệ thế giới đã bị rung chuyền bởi cuộc khủng hoảng tài chính lớn nhật kê từ sau Cuộc Đại suy thoái 1929-1933. Cuộc khủng hoảng đã kéo theo sự thua lỗ nặng nê, mật khả năng thanh toán, thậm chí phá sản hoặc trở thành đối tượng mua lại hay phải sáp nhập để tồn tại của nhiều ngân hang và tập đoàn tài chính lớn trên toàn cầu, chủ yếu là của Mỹ. Cuộc khủng khoảng đã làm suy yếu nghiêm trọng năng lực vốn của hệ thống tài chính quốc tế, gây ra sự đỗ vỡ tín dụng hàng loạt và làm đóng băng tính thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng, làm yếu đi các tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng lớn, đây lài suất cho vay trên thị trường liên ngân hàng tăng mạnh, tình hình thanh khoản trên thị trường quốc tế trong tình trạng căng thăng và ngày cảng suy yếu.
- Để đối ngăn chặn sự sụp đỗ của thị trường tài chính và suy thoái kinh tế, Chính phủ và NHTW các nước, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngan hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triên châu Á (ADB) đã tăng cường thực hiện các biện pháp giải cứu, ồn định thị trường tài chính và kích thích nền kinh tế. Diễn biến tỷ giá giữa các đồng tiền chủ chốt trên thị trường thế giới Trong giai đoạn từ 2004 - 6/2008, đồng USD thường ở tình trạng mất giá so với hầu hết các đồng tiền chủ chót trên thế giới. đặc biệt là đối với dng Bang Anh. - Từ tháng 7/2008.