Chương I — Chinh thể ) Hiến pháp 1946 tuyên bổ: Nước ‘Vigt Nam là một nước dan chủ cộng hoa. Tat cả quyển binh trong nước là của toàn thể nhân dan Việt Nam, không phân biệt nồi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo. Thể chế hoá nguyên tắc xây dựng một chính quyển mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân, Hiển pháp 1946 đã tạo ra chế định Chủ tịch nước và chế định Chính phủ khá độc đáo và đã tạo ra các điều kiện pháp lý cho sự hoạt động có hiệu lực, hiệu quả của Chính phủ kháng chiến. Hiển pháp 1946, chúng ta đã có một nguyên thủ quốc gia nhiều quyền lực và một Chính phủ mạnh.
Chủ tịch nước theo Hiến pháp 1946 vừa đứng đầu nhà. nước, vừa đứng đầu Chính phủ. Theo quy định tại điều 44 của Hiến pháp. Chính phủ gồm có Chủ tịch nước, Phó chủ tịch nước và Nội các.
Nội các cỏ Tho tướng, các bộ trrởng, Thứ trưởng và có thể có Phó Thủ tướng. Chủ h nước Việt Nam chon Thủ tướng trong Nghị viện và đưa ra Nghị viện biểu quyết. Nếu được Nghị viện tin nhiệm, Thủ tướng chọn các Bộ trưởng va dura ra Nghị viện biểu quyết toàn thể danh sách. Thứ trưởng có thé chọn ngoài nghị viện và do Thủ tướng đề cử ra Hội đồng Bộ trưởng chuẩn y.
Chính phủ lúc này có các Thứ trưởng nhưng Chính phủ cũng rất gọn nhẹ vì chỉ có 12 Bộ. Nếu không tính đến các Thứ trưởng thì số lượng các thành viên Chính phủ từ ngày 03/11/1946 đến đầu năm 1955 chỉ có 14 người gồm. Hồ Chi Minh - Chủ tịch nước kiêm Thủ tướng, Pham Văn Đông ~ Phó Thủ tướng ( từ ngày 25/7/ 1949) và 12 Bộ trưởng, quyền Bộ trưởng ( trường hop thay đổi hoặc khuyết) đứng đầu 12 Bộ!. “Quyền hạn của chủ tịch nước khá rộng rãi: thay mặt cho nước; giữ quyền Tổng chỉ huy quân đội toàn quốc; chỉ định hoặc cách chức các tướng soái trong lục quân, hải quân, không quân; ký sắc lệnh bỗ nhiệm Thủ tướng, nhân viên Nội các và các nhân viên cao cấp thuộc ef cơ quan Chính phủ; chủ tọa Hội đồng Chính phủ, ban bố các đạo luật đã được Nghị viện quyết nghị; thưởng huân, huy chương và các bằng cắp dân dự; đặc xá; các nước; phái đại biểu Việt Nam đến nước ngoài và tiếp nhận đại biểu ngoại ˆ Xem PGS-TS Bal Xuân Đức Đôi nồi, hàn tiện hộ may nhà nước rong gai đoynhiệ my Nab, Tu pháp 2004, 259 giao của các nước; tuyên chiến hay đình chiến.
Những luật do Nghị viện biểu. quyết, Chủ tịch nước phải ban bổ chậm nhất là 19 hôm sau khi nhận được thông tri, Nhưng trong thời hạn ấy, Chủ tịch nước có quyền yêu cầu thảo tuận lại. Những luật đem ra thảo luận Iai,néu vẫn được Nghị viện ung chuẩn thì bắt buộc Chủ tịch nước phải công bố ( Điều 31). Chủ tịch nước Việt Nam không chịu một trách nhiệm nào, trừ khi phạm tội phản quốc.
Những quy định trên đây cho thấy chế định Chủ tịch nước và Chính phủ của ta theo Hiển. pháp 1946 vừa có yếu tố của chính thể cộng hoà Tổng thông vừa có yếu tố của chính thé cộng hoà Nghỉ viện nghĩa là chính thể cộng hoà lưỡng tính, nhưng tuyệt nhiên không hé rập khuôn của bat kỳ một chính thể nào. Đó thính là sự kỳ diệu của Hiến pháp 1946. Có những vấn bản pháp luật phải trải qua một thời gian dài mới thấy hết sự vĩ đại của nó.
Hiến pháp 1946 là một văn bản pháp luật như vậy. ‘Theo Hiến pháp 1946 nghị viện nhân dan là cơ quan có quyền cao nhất, nhưng Chỉnh phủ không phải là cơ quan chấp hành của Nghị viện nhân dân. Chủ tịch nước có quyền yêu cầu thảo luận lại dự tuật nhưng chỉ là quyền phủ quyết tương đối vì nếu Nghị viện vẫn ưng chuẩn thì Chủ tịch nước phải ký Xệnh công bố. Bộ trưởng nào không được Nghị viện tín nhiệm thì phái từ chức nhưng toàn thé Nội các không chịu trách nhiệm liên đới vi hành vi của một Bộ trưởng.
Thủ tướng chịu trách nhiệm về con đường chính tri của Nội các nhưng Nghị viện chỉ có thé biếu quyết về vấn đề tín nh khi Thú tướng, Ban thường vụ Nghị viện boặc một phan tư tổng số Nghị viện nếu vấn dỀ ấy ra, Những việc quan hệ đền vận mệnh cửa quốc gia sẽ đưa ra nhân dân phúc quyết, nếu hai phan ba tổng số nghị viên đồng ý. Đọc k uy nghĩ kỹ chúng ta thấy các quy định của Hiển pháp 1946 thật chặt ché, khúc chiết và thật là cân bằng, có cơ chế kiẫm chế và kiểmsoát quyển lực. Trong một bản Hiển pháp chất chẻ như khó có thể lạm dụng quyền lực. ting cẩn phải nói thêm rằng ba nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp 1946 đã lạo thành một gái kiềng bạ chân làm cho quyền lực nhà nước dứng vững vắng không bị lệch lạc bao giờ cả.
Cái chân thứ ba chưa được nói đến đó là đảm bảo các quyền tự do dân chủ. Ngoài các quyền tự do dân chủ mà hiện nay chúng ta đang có, Hiến pháp 1946 còn thừa nhận công dân Việt Nam có quyền tự do xuất bản. Phải chang, đây chính là tạo ra khả năng đầy đủ nhất để nhân dân có thể kiểm soát quyền lựe nhà nude, Bởi vì chỉ khi có tự do xuất bản thì các tư duy sing tạo của nhân dân mới phát huy hét khả năng của mình. Thật khó có thé lý giải vi sao vào giai đoạn nhà nước ta còn non trẻ, chính quyền nhà nước chưa mạnh như: hiện nay chúng ta đã dám cho công dân Việt Nam quyền tự do xuất bản, vậy mà hiện nay chúng ta vẫn chưa thể khôi phục lại quyền iến định phd này của tuyệt đại đa số.
quốc gia trên thể giới. Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà theo Hiến pháp 1959 Với chiến thắng Điện Biên Phủ vĩ đại, Miễn Bắc được hoàn toàn giải phóng. Theo Hiệp định Giơnevơ đất nước ta tạm thời chia làm hai miền và việc thống nhất đất nước theo Hiệp định sẽ được thực hiện sau hai năm bằng. cuộc Tổng tuyển cử trong cả nước đo chính quyền hai miền hiệp thương tổ chức, Nhưng sau khi hit cling Pháp, đế quốc Mỹ và bé lũ tay sai muốn chia.
cắt đất nước ta một cách lâu dai nên đã vi phạm Hiệp định Giơnevơ, từ chối hiệp thương tổng tuyển cử để thống nhất nước ta. Nhiệm vụ của nhà nước ta trong thời gian này là xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Miễn Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà. Bộ máy nhà nước ta theo Hiến pháp 1959 được xây dựng theo. mô hình XHCN vì vậy tổ chức va hoạt động của Chính phủ cũng.
được xây dựng theo mô hình này. Theo Hiển pháp 1959 tên gọi Chính phủ được đổi lại là Hội đồng Chính phủ đễ tăng cường tính tập thé của cơ quan hành chính nha nước cao nhất. Tinh chất của Chính phủ cũng thay đổi bởi Chính phủ không những là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất mà còn là co quan chấp hành của Quốc bội. Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng chứ.
không phải là Chủ tịch nước như Hiển pháp 1946. Thành phan của Hội đồng, chính phủ gồm có: Thủ tưởng, các Phó thủ tướng, các Bộ trưởng, các chủ nhiệm các Uy ban nhà nước,Tổng giám đốc ngân hành nhà nước. Trong, 4 thành phan Chính phủ lúc này không có các Thứ trưởng. Có nhiều lý do khác.
nhau để giải thích sự thay đổi này, như Thứ trưởng thường chỉ được coi là người giúp việc cho Bộ trưởng, hoặc thông lệ các nước trên thế giới chỉ coi Bộ trưởng mới là thành viên của Chính phủ,tuy nhiên lý do nhìn thấy rõ nhất là lúc này đã có khá nhiều ộ và cơ quan ngang bộ nên không thé đưa thêm. Thứ trưởng vào Chính phủ vì như vậy Chính phủ sẽ quá lớn, có quá nhiều người. Thời kỳ đầu những năm 60 số lượng các bộ và cơ quan ngang bộ đã lên đến 24. Luật tổ chức Hội đồng Chính phủ nước Việt nam dan chủ cộng.
hoà do Quốc hội khoá II, kỳ họp thứ nhất thông qua ngày 14/7/1960 quy định “Thủ tướng Chính phủ và các thành viên của Hội đồng chính phủ chịu trách nhiệm chung trước Quốc hội về toàn bộ công tác của Chính phủ đồng thời chịu trách trước Quốc hội vẻ phẩn công tác của mình”. Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan trực thuộc Chính phủ còn chịu trách nhiệm trước Hội đồng chính phủ. Cơ cấu của Hội đồng Chính phủ lúc này có 18 bộ và 6 cơ quan ngang bộ. 18 bộ lúc này là: Bộ nội vụ, Bộ ngoại giao, Bộ quốc phòng, Bộ công an, Bộ nông nghiệp, Bộ nông trường, Bộ thuỷ lợi và điện lực, Bộ công nghiệp nặng, Bộ công nghiệp nhẹ, Bộ lao động, Bộ Kiến trúc, Bộ giao thông và bưu điện, Bộ tài chính, Bộ nội thương, Bộ ngoại thương, Bộ van hoá, Bộ giáo dục, Bộ y tế, Các cơ quan ngang Bộ bao gồm: Uỷ bun kế hoạch nhà nước, Uỷ ban khoa học nhà nước, Uỷ ban dan tộc, Uỷ ban thanh tra, Uỷ ban thống nhất, Ngân hàng nhà nước.
Vi đặt thêm hoặc bãi bỏ các bộ và cơ quan ngang bộ do Hội đồng chính phủ trình Quốc hội phê chuẩn; gi a hai kỳ họp Quốc hội thì t ih Uỷ ban thường vụ Quốc hội phe chuẩn, Theo quy định tại điều 4 của luật, tuỳ sự cẩn thiết, Hội đồng chính phủ đặt những cơ quan trực thuộc Hội đồng Chính phử, Các cơ quan trực thuộc Hội đồng chính phủ theo quy định tại điều 4 gồm có: Tổng cục dia chất, Tổng. cue lâm nghiệp, Tổng cục thuỷ sản, Tổng cục vật tư, Uy ban liên lạc ván hụ với nước ngoài, Uỷ ban thể dục thể thao trung ương. Việc dat thêm hoặc bãi bỏ cơ quan trực thuộc Hội đồng chính phủ do Hội đồng chính phú trình Uỷ Suh da dẫm 27 ban thường vụ Quốc hội phê chuẩn. Theo quy định tại 5, Hội đồng chính phủ có hai hình thức hội nghị: Hội nghị toàn thể và Hội nghị thường vụ.
Hội nghị toàn thể của Hội đồng chính phủ gồm toàn thể các thành viên của Hội đồng chính phủ. Hội đồng thường vụ của Hội đồng Chính phủ tôm Thủ tướng chính phủ, các Phó Thủ tướng va Bộ trưởng phủ Thủ tướng. Những nghị quyết của Hội nghị thường vụ của Hội đồng chính phủ sẽ được báo cáo trước hội nghị toàn thể của Hội đồng chính phi, Các thủ trưởng c: cơ quan trực thuộc dự Hội nghị toàn thể của Hội đồng chính phủ nhưng không có quyển biểu quyết.