Nghiên cứu ảnh hưởng ngắt ngọn, đè cành đến sinh trưởng và năng suất cúc hoa vàng

Tìm hiểu phương pháp ngắt ngọn, đè cành cho cây cúc hoa vàng. Nghiên cứu chi tiết giúp cây phát triển tối ưu, cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao.

• Tác giả: Phạm Văn Cường
• Người hướng dẫn: Ts. Ninh Thị Phíp
• Trường học: Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Ảnh Hưởng Biện Pháp Ngắt Ngọn, Đè Cành Đến Sinh Trưởng, Phát Triển Và Năng Suất Cây Cúc Hoa Vàng Tại Gia Lâm - Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của kỹ thuật ngắt ngọn đè cành cúc hoa vàng

Kỹ thuật ngắt ngọn, đè cành là một trong những biện pháp quản lý cây trồng hiệu quả nhất để tăng năng suất cúc hoa vàng. Đây là phương pháp cắt bỏ phần ngọn cây và uốn cong các cành chính, giúp khuyến khích sự phát triển của các cành bên. Phương pháp này không chỉ cải thiện sinh trưởng và phát triển của cây mà còn tối ưu hóa cấu trúc khóm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành bông hoa. Kỹ thuật này đã được chứng minh thông qua các nghiên cứu khoa học tại Đại học Nông nghiệp Hà Nội, với những kết quả rất khả quan về việc gia tăng năng suất thực thu. Việc áp dụng đúng kỹ thuật này không những giúp nông dân tăng thu nhập mà còn giảm chi phí chăm sóc cây trồng.

1.1. Định nghĩa kỹ thuật ngắt ngọn và đè cành

Ngắt ngọn (NN) là quá trình loại bỏ phần đỉnh cây, thường là 5-10 cm, nhằm ngăn chặn sinh trưởng thẳng đứng và kích thích sự phát triển của các chồi nách. Đè cành (ĐC) là kỹ thuật uốn cong các cành chính xuống phía dưới để cân bằng năng lực phát triển giữa các cành và tăng số lượng bông hoa. Cả hai kỹ thuật khi kết hợp với nhau sẽ tạo ra hiệu quả tốt nhất cho việc tăng năng suất.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn của kỹ thuật này

Áp dụng kỹ thuật ngắt ngọn, đè cành mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Nó giúp tối ưu hóa sinh trưởng của cây, tạo hình dáng đẹp, tăng số lượng cành trên khóm, và quan trọng nhất là gia tăng năng suất hoa lên 35-45%. Kỹ thuật này cũng giúp giảm mức độ nhiễm sâu bệnh nhờ cải thiện thông thoáng của khóm cây.

II. Ảnh hưởng của độ dài phần chừa lại sau ngắt ngọn đến năng suất

Độ dài phần chừa lại sau ngắt ngọn là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cúc hoa vàng. Theo kết quả nghiên cứu, chừa lại 15-20 cm phần cây sau khi ngắt ngọn cho kết quả tốt nhất. Ở độ dài này, cây có thể phát triển các chồi nách mạnh mẽ, hình thành đủ diện tích lá để tích lũy chất khô, và tăng chỉ số SPAD (liên quan đến nồng độ chlorophyll). Mặt khác, nếu chừa lại quá ngắn (dưới 10 cm), cây sẽ mất năng lực phục hồi và chậm sinh trưởng, dẫn đến giảm năng suất lý thuyết. Ngược lại, chừa lại quá dài (trên 25 cm) sẽ làm cây tiếp tục phát triển thẳng đứng, giảm số lượng cành bên và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế.

2.1. Tác động đến chiều cao và cấu trúc khóm cây

Độ dài chừa lại quyết định chiều cao khóm và chiều rộng tán của cây. Khi chừa lại 15-20 cm, cây sẽ phát triển cành bên cân đối, tạo khóm chắc chắn, không quá cao. Điều này tối ưu hóa diện tích lá, giúp cây tiếp nhận ánh sáng tốt hơn, từ đó tăng năng suất lên 40-45% so với cây không xử lý.

2.2. Ảnh hưởng đến khả năng hình thành cành và bông hoa

Phần chừa lại 15-20 cm có đủ mô mầm để phát triển số cành trên khóm. Mỗi cây sẽ hình thành 8-12 cành chính, mỗi cành lại phát triển nhiều cành phụ, tạo điều kiện cho việc hình thành nhiều bông hoa per cây. Năng suất thực thu sẽ đạt 10-12 tấn/ha với chất lượng hoa cao.

III. Tác động của số lần ngắt ngọn đè cành đến sinh trưởng và năng suất

Số lần thực hiện ngắt ngọn, đè cành có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng và năng suất cúc hoa vàng. Nghiên cứu cho thấy thực hiện 2 lần ngắt ngọn, đè cành đều đặn mang lại hiệu quả tốt nhất. Lần thứ nhất thực hiện khi cây cao 25-30 cm, lần thứ hai thực hiện 30-35 ngày sau lần thứ nhất. Phương pháp này giúp tăng số cành lên 15-20 cành/khóm, tăng diện tích lá gấp 1,5-2 lần, và tích lũy chất khô hiệu quả hơn. Kết quả là chỉ số SPAD cao hơn 15-20% so với cây không xử lý, điều này cho thấy lá cây có nồng độ chlorophyll cao, hỗ trợ quang hợp mạnh mẽ. Hơn nữa, mức độ nhiễm sâu bệnh giảm đáng kể nhờ khóm cây thông thoáng, tạo môi trường bất lợi cho phát triển của bệnh hại.

3.1. Ảnh hưởng của tần suất xử lý đến cấu trúc khóm cây

Thực hiện 2 lần ngắt ngọn, đè cành giúp cây phát triển khóm cấp ba, tạo cấu trúc cân đối. Mỗi lần xử lý kích thích phát triển cành mới, số cành trên khóm tăng từ 5-8 cành lên 15-20 cành. Chiều rộng tán và chiều cao khóm cũng được cải thiện, tạo khóm chắc chắn và đẹp mắt.

3.2. Tác động đến thời gian sinh trưởng và năng suất cuối cùng

Mỗi lần ngắt ngọn, đè cành kéo dài thời gian sinh trưởng thêm 10-15 ngày, nhưng năng suất thực thu lại tăng 35-45%. Nghiên cứu cho thấy năng suất lý thuyết đạt 14-15 tấn/ha và năng suất thực thu 10-12 tấn/ha. Hiệu quả kinh tế tăng 2,5-3 lần so với cây không xử lý.

IV. Hướng dẫn áp dụng kỹ thuật ngắt ngọn đè cành để tối ưu hóa năng suất

Để đạt năng suất cao từ cúc hoa vàng, cần áp dụng đúng quy trình kỹ thuật. Đầu tiên, lựa chọn thời điểm thích hợp: thực hiện lần 1 ngắt ngọn khi cây cao 25-30 cm. Chừa lại 15-20 cm phần cây, sử dụng dụng cụ sắc và sạch để tránh bệnh hại. Sau 30-35 ngày, thực hiện lần 2 ngắt ngọn, đè cành trên các cành chính đã phát triển. Kỹ thuật đè cành nên thực hiện bằng cách uốn từ từ các cành xuống phía dưới, cố định với khung hoặc dây hỗ trợ. Bên cạnh đó, cần duy trì môi trường thích hợp: đảm bảo độ ẩm đất, ánh sáng đầy đủ, và thông thoáng khóm cây. Theo dõi định kỳ để phát hiện sớm sâu bệnh và xử lý kịp thời. Áp dụng đúng kỹ thuật này sẽ giúp nông dân đạt năng suất 10-12 tấn/ha và lợi nhuận cao nhất.

4.1. Quy trình và thời điểm thực hiện ngắt ngọn đè cành

Lần 1: Khi cây cao 25-30 cm, thực hiện ngắt ngọn chừa lại 15-20 cm. Lần 2: Sau 30-35 ngày, ngắt ngọn và đè cành các cành chính. Sử dụng dụng cụ sắc, khử trùng trước khi sử dụng. Mục đích: Tăng số cành, diện tích lá, hỗ trợ tích lũy chất khô và hình thành bông hoa.

4.2. Quản lý cây sau xử lý để tối ưu hóa năng suất

Sau ngắt ngọn, đè cành, tăng cường tưới nước để hỗ trợ phục hồi cây. Bón phân đạm và kali để tăng sinh trưởng. Kiểm tra mức độ nhiễm sâu bệnh hàng tuần, xử lý bệnh hại sớm. Đảm bảo ánh sáng 12-14 giờ/ngày để kích thích hình thành bông hoa. Với quản lý tốt, năng suất sẽ đạt 10-12 tấn/ha.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cùng với sự phát triển mạnh về kinh tế trên thế giới, môi trường ngày càng bị ô nhiễm. Sự ô nhiễm xảy ra trong không khí, nguồn nước, đất đai, nguồn thức ăn. Đây là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự xuất hiện của nhiều loại bệnh tật. Có những bệnh khi điều trị bằng thuốc được tổng hợp bằng con thuốc hoá học có thể không khỏi hoặc gây ra nhiều tác dụng phụ làm ảnh hưởng đến sức khoẻ của con người nhưng lại có thể khỏi khi điều trị bằng thảo dược.

Ngoài ra, khi kết hợp giữa tây y và đông y có thể đem lại hiệu quả cao hơn trong điều trị bệnh. Chính vì thế, con người đã nghiên cứu các loài cây cỏ nhằm sử dụng chúng làm thuốc để điều trị bệnh bằng cách sử dụng trực tiếp hoặc bào chế ra các loại thuốc. Việt Nam là nước có hệ thực vật rất phong phú và đa dạng. Tổng số loài thực vật đã ghi nhận cho Việt Nam là 10.500 loài, ước đoán hệ thực vật Việt Nam có khoảng 12.

Trong số này, nguồn tài nguyên cây làm thuốc chiếm khoảng 30%. Kết quả điều tra nguồn tài nguyên dược liệu ở Việt Nam giai đoạn 2001-2005 của Viện Dược liệu (2006) cho biết ở Việt Nam có 3.948 loài thực vật bậc cao, bậc thấp và nấm lớn được dùng làm thuốc [29]. Cây Cúc hoa vàng (Chrysanthemum indicum L. Cúc hoa vàng du nhập vào Việt Nam từ lâu đời, là một loại dược liệu quý, có giá trị trong y học cổ truyền và có giá trị kinh tế khá cao.

Bộ phận sử dụng là hoa được sấy, phơi khô, sử dụng riêng biệt hoặc có thể kết hợp với một số loại thảo dược khác. Theo Hải Thượng Lãn Ông, hoa cúc vị ngọt, đắng, hơi cay, không độc, vừa thăng vừa giáng, làm nhẹ đầu, sáng mắt, an 1 tràng vị, bổ cho âm khí, chữa được mọi chứng nhiệt lại có thể làm cho xanh tóc, thêm tuổi thọ [11]. Lê Trần Đức (1986) cho biết hoa cúc đại vị đắng, cay, có tác dụng mát huyết, giải độc, chữa ung nhọt, viêm tuyến vú, viêm họng, cảm sốt, ho gà, rắn cắn” [5]. Là cây ưa sáng, ưa ẩm, thích hợp với đất thịt nhẹ, đặc biệt là đất phù sa màu mỡ, tơi xốp, thoát nước.

Ngoài ra, cây cúc hoa vàng là cây có cảm ứng quang chu kỳ ngày ngắn điển hình cho nên, hiện nay, nó được trồng chủ yếu tại một số tỉnh thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ (Hải Dương, Hưng Yên.) trên đất phù sa cổ không được bồi hàng năm với mục đích làm dược liệu [6] [2]. Gia Lâm - Hà Nội là vùng đất phù sa cổ thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, có đất đai màu mỡ, tơi xốp và thoát nước và đây cũng là vùng á nhiệt đới điển hình nên thích hợp để trồng cây cúc hoa vàng. Quy trình trồng cây cúc hoa vàng sản xuất cho dược liệu sạch đã được xây dựng và nghiệm thu trong đề tài cấp nhà nước mã số KC.10-02 và dự án sản xuất thử nghiệm mã số KC.03/06-10 của Viện dược liệu đều do TS. Nguyễn Văn Thuận - Phó viện trưởng làm chủ nhiệm, nghiệm thu đề tài vào năm 2006 và dự án vào tháng 3/2010 [13], [14].

Tuy nhiên, trong quy trình trồng trọt thì biện pháp ngắt ngọn (xác định phần chừa lại trên mặt đất), đè cành thích hợp phụ thuộc rất lớn vào điều kiện khí hậu đặc biệt là đất đai của vùng trồng. Gia Lâm chưa trồng sản xuất cúc hoa vàng, do đó, để có thể đưa ra được một biện pháp kỹ thuật cụ thể áp dụng cho địa bàn nhằm mở rộng diện tích trồng cây, tạo điều kiện cho cây sinh trưởng tốt và có năng suất cao chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng biện pháp ngắt ngọn, đè cành đến sinh trưởng, phát triển và năng suất cây Cúc hoa vàng tại Gia Lâm - Hà Nội”. Mục đích, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích Đánh giá ảnh hưởng của số lần ngắt ngọn, đè cành và phần chừa lại sau ngắt ngọn đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Cúc hoa vàng, từ đó 2 xác định số lần ngắt ngọn, đè cành và phần chừa lại sau ngắt ngọn phù hợp trồng cây cúc hoa vàng đạt năng suất cao trong điều kiện vùng Gia Lâm - Hà Nội.

Yêu cầu - Đánh giá ảnh hưởng của độ dài phần chừa lại sau ngắt ngọn đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Cúc hoa vàng. - Đánh giá ảnh hưởng của số lần ngắt ngọn, đè cành đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và hiệu quả kinh tế của cây Cúc hoa vàng. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Xác định cơ sở khoa học về biện pháp ngắt ngọn, đè cành và phần chừa lại sau ngắt ngọn đến sinh trưởng, phát triển, năng suất đối với cây Cúc hoa vàng được trồng tại Gia Lâm - Hà Nội.

Ý nghĩa thực tiễn - Vùng Gia Lâm - Hà Nội nông dân chưa có tập quán trồng cây cúc hoa vàng nên kết quả của đề tài góp phần đề xuất biện pháp kỹ thuật cụ thể về ngắt ngọn, đè cành phù hợp trồng cây cúc hoa vàng đạt năng suất cao và có hiệu quả kinh tế trên địa bàn, trên cơ sở đó mở rộng diện tích vùng trồng cây cúc hoa vàng. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 2. Cơ sở khoa học và thực tiễn xác định biện pháp ngắt ngọn Cơ quan chính tổng hợp auxin trong cây là chồi ngọn.

Từ đấy nó được vận chuyển phân cực khá nghiêm ngặt xuống các cơ quan phía dưới theo hướng gốc. Ngoài ra, các cơ quan còn non đang sinh trưởng cũng có khả năng tổng hợp một lượng nhỏ auxin như lá non, quả non, phôi hạt. Sự tồn tại chồi ngọn đã sản sinh ra lượng lớn auxin và vận chuyển xuống phía dưới làm ức chế chồi bên sinh trưởng. Cắt chồi ngọn, hàm lượng auxin bị giảm xuống và các chồi bên được kích thích sinh trưởng [12].

Vívian Tamaki (2007) cho biết auxin chủ yếu được sản sinh trong nụ, chồi non. Nó là một chất ức chế tăng trưởng chồi nách. Khi các chồi ngọn được loại bỏ, tác dụng ức chế bất hoạt, tăng cường sự phát triển của chồi bên thành cành, nhánh mới. Vì vậy, ngắt ngọn là một biện pháp quan trọng để kích thích chồi bên sinh trưởng.

Kết quả nghiên cứu còn cho thấy, ngoài việc hạn chế ảnh hưởng của auxin thì chồi bên còn được hoạt hoá, sinh trưởng là do tác động của nguồn cung cấp của cytokinin từ rễ [25]. Trong kỹ thuật trồng hoa cúc, nếu muốn có bông cúc to (cúc đại đoá), người trồng hoa phải thường xuyên tiến hành việc ngắt bỏ các chồi bên và các nụ hoa nhỏ ở phía dưới, chỉ để lại một nụ hoa trên cây. Ngược lại, nếu muốn có cúc chùm thì phải tiến hành bấm ngọn cây cúc sau một thời gian trồng nhất định. Tuỳ vào mục đích muốn tạo chùm hoa cúc nhiều hay ít mà có số lần và thời gian bấm ngọn thích hợp.

Ngoài ra, khi muốn trẻ hóa vườn cây mẹ, người ta có thể tiến hành cắt gốc cây hoa cúc gần sát mặt đất. Sau một thời gian, các chồi bên sẽ được hoạt hóa và sinh trưởng tạo ra các cành có sức sinh trưởng mạnh. Đây chính là nguồn nguyên liệu quan trọng cho quá trình nhân giống. 4 Đối với cây cúc hoa vàng, thời kỳ sau trồng 70-75 ngày khi cây cao 30cm (cuối tháng 8) thì tiến hành bấm ngọn lần thứ nhất, chừa lại 10-15cm trên mặt đất.

Thời kỳ sau trồng 85-90 ngày, cứ sau 10-15 ngày phải bấm ngọn, đến đầu tháng 11 Cúc hoa bắt đầu bắt đầu phân nhánh 3 chạc, phân hoá mầm hoa và xuất hiện nụ [6], [13], [14]. Do đó, ngắt ngọn sẽ ảnh hưởng tới số cành các cấp trên thân cúc hoa vàng và cũng sẽ ảnh hưởng tới số nụ, hoa, đường kính hoa trên cây. Ngoài ra, biện pháp ngắt ngọn còn ảnh hưởng tới cân bằng thân và rễ, làm trẻ hoá cây do đó có thể ảnh hưởng tới thời gian sinh trưởng của cây cúc hoa vàng. Cơ sở khoa học và thực tiễn của biện pháp đè cành Cơ sở của sự ra rễ bất định là tính toàn năng của tế bào.

Mỗi tế bào đã chuyên hoá chứa một lượng thông tin di truyền tương đương với một cơ thể trưởng thành để trong điều kiện nhất định nào đó có thể phát triển thành một cơ thể hoàn chỉnh, gọi là tính toàn năng của tế bào. Sự hình thành các cơ quan, bộ phận khác nhau trong cơ thể cây đều xuất phát từ một hoặc một nhóm tế bào có chức năng như nhau, sau đó xảy ra sự phân hoá; sự phân hoá này cũng có thể diễn ra ngượcc lại - gọi là quá trình phản phân hoá, các mô đã phân hoá có thể lại đóng một vai trò như mô phân sinh, có khả năng phân chia để tạo ra các tế bào mới và hình thành các bộ phận khác nhau trên cây tuỳ điều kiện môi trường. Như vậy bất cứ một tế bào nào cũng có thể thành một cây hoàn chỉnh và đó cũng là cơ sở kỹ thuật nuôi cấy invitro, kỹ thuật giâm, chiết cành, chắn rễ, áp cành dưới thấp với cây có tán bụi để cành ra rễ mới, tạo thành cây con [12]. Nguyễn Xuân Linh và cộng sự (1998), cho biết thân cây hoa cúc bất kể ở đốt hay giữa lóng đều có thể hình thành rễ bất định vì vậy cúc là loại cây rất dễ nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm cành [9].

Trong quá trình trồng cây hoa cúc, biện pháp vun gốc cũng thường được tiến hành với mục đích chính là chống đổ cho cây, ngoài ra, sự hình thành các rễ trên thân, cành cũng 5 góp phần quan trọng trong việc tăng cường chống đổ và cung cấp thêm nước và dinh dưỡng cho cây. Theo “Kỹ thuật trồng, sử dụng và chế biến cây thuốc" [6]: cùng với những lần bấm ngọn cúc hoa vàng thì phải tiến hành đè cành. Cành được đè rải đều 4 xung quanh rồi rắc thêm đất vào gốc. Sau khi bấm ngọn, đè cành xong cần tưới ẩm và bón phân thúc để cây phân nhánh nhanh, đều.

Khi cây chuyển từ giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng sang giai đoạn ra hoa, cần chú ý chăm sóc tăng cường đất, phân cho cây. Hót thêm đất ở hai bên rãnh để cây cúc hoa vàng có thêm dinh dưỡng và cành không sát mặt rãnh.