Luận văn nghiên cứu kỹ thuật gây trồng chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại một số loại lan tại vườn lan hồ núi cốc

Kỹ thuật gây trồng lan là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình trồng lan tại vườn lan Hồ Núi Cốc. 77 trang · Đại học Thái Nguyên · 2018.

• Tác giả: Mạc Thị Thùy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Văn Thông
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Kỹ Thuật Gây Trồng, Chăm Sóc Và Phòng Trừ Sâu Bệnh Cho Lan Tại Vườn Lan Hồ Núi Cốc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Về cơ sở sinh học
• 2.1.2. Cơ sở Trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng
• 2.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới
• 2.2.2. Tổng quan về các loài lan - Đặc điểm thực vật
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp tiến hành
• 3.2.1. Kỹ thuật gây trồng
• 3.2.2. Theo dõi sinh trưởng
• 3.2.3. Kỹ thuật chăm sóc
• 3.2.4. Kỹ thuật phòng trừ sâu, bệnh hại
• 4. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Kỹ thuật trồng và chăm sóc ba loài lan
• 4.1.1. Kỹ thuật gây trồng
• 4.1.2. Kỹ thuật chăm sóc
• 4.2. Khả năng sinh trưởng phát triển của ba loài lan
• 4.2.1. Khả năng sinh trưởng thân của ba loài lan
• 4.2.2. Khả năng sinh trưởng lá của ba loài
• 4.2.3. Khả năng phát triển hoa của ba loài lan
• 4.3. Tình hình sâu hại, bệnh hại ba loài lan
• 4.3.1. Sâu hại loài lan Hoàng thảo xoắn
• 4.3.2. Sâu hại lan Hoàng thảo nhất điểm hồng
• 4.3.3. Sâu hại lan Hoàng thảo thủy tiên vàng
• 4.4. Đề xuất các biện pháp gây trồng, chăm sóc, bảo vệ các loài lan
• 4.4.1. Đề xuất các biện pháp bảo vệ các loại lan
• 4.4.2. Đề xuất các biện pháp gây trồng và phát triển
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Kỹ thuật gây trồng lan

Kỹ thuật gây trồng lan là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình trồng lan tại vườn lan Hồ Núi Cốc. Nghiên cứu tập trung vào ba loài lan chính: Hoàng thảo xoắn, Hoàng thảo thủy tiên vàng, và Hoàng thảo nhất điểm hồng. Các kỹ thuật bao gồm việc chọn giống, xử lý đất trồng, và phương pháp nhân giống. Cách chọn giống lan tốt đóng vai trò quyết định đến sự sinh trưởng và phát triển của cây. Đất trồng cần được xử lý kỹ lưỡng để đảm bảo độ tơi xốp và giàu dinh dưỡng. Kỹ thuật nhân giống lan được áp dụng để tăng số lượng cây giống, đảm bảo chất lượng đồng đều.

1.1. Chọn giống lan

Việc chọn giống lan tốt là yếu tố then chốt trong kỹ thuật gây trồng lan. Các giống lan được chọn phải có khả năng thích nghi cao với điều kiện khí hậu và đất đai tại Hồ Núi Cốc. Nghiên cứu chỉ ra rằng, giống lan khỏe mạnh sẽ có tỷ lệ sống sót cao hơn và sinh trưởng tốt hơn.

1.2. Xử lý đất trồng

Cách xử lý đất trồng lan là bước không thể bỏ qua. Đất cần được làm tơi xốp, thoáng khí và giàu dinh dưỡng. Việc bổ sung các chất hữu cơ như vụn gỗ mục và than gỗ nhỏ giúp cải thiện chất lượng đất, tạo điều kiện tốt cho rễ lan phát triển.

II. Chăm sóc lan

Chăm sóc lan là quá trình liên tục và đòi hỏi sự tỉ mỉ. Nghiên cứu tập trung vào các kỹ thuật tưới nước, bón phân, và cắt tỉa. Kỹ thuật tưới nước cho lan cần đảm bảo độ ẩm vừa phải, tránh tình trạng úng nước hoặc khô hạn. Bón phân cho lan đúng cách giúp cây phát triển cân đối, đặc biệt là trong giai đoạn ra hoa. Kỹ thuật cắt tỉa lan được áp dụng để loại bỏ các phần già cỗi, tạo điều kiện cho cây tập trung dinh dưỡng vào các bộ phận khỏe mạnh.

2.1. Tưới nước

Kỹ thuật tưới nước cho lan cần được thực hiện đúng cách để duy trì độ ẩm cần thiết. Tưới nước vào buổi sáng sớm và chiều mát là thời điểm lý tưởng. Lượng nước vừa đủ giúp cây không bị úng rễ.

2.2. Bón phân

Bón phân cho lan đúng cách là yếu tố quan trọng giúp cây phát triển khỏe mạnh. Phân bón cần được cân đối giữa các thành phần đạm, lân, và kali. Tránh sử dụng phân bón dành cho cây hoa màu vì có thể gây hại cho lan.

III. Phòng trừ sâu bệnh cho lan

Phòng trừ sâu bệnh cho lan là vấn đề được quan tâm hàng đầu tại vườn lan Hồ Núi Cốc. Nghiên cứu đã chỉ ra các loại sâu bệnh thường gặp trên lan và đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Phương pháp phòng bệnh cho lan bao gồm việc vệ sinh vườn lan thường xuyên, loại bỏ các lá già và cành khô. Cách diệt sâu bệnh trên lan được thực hiện bằng các loại thuốc bảo vệ thực vật an toàn, đảm bảo không ảnh hưởng đến sức khỏe của cây.

3.1. Phòng bệnh

Phương pháp phòng bệnh cho lan bao gồm việc vệ sinh vườn lan thường xuyên, loại bỏ các lá già và cành khô. Điều này giúp ngăn chặn sự lây lan của các loại nấm bệnh và sâu hại.

3.2. Diệt sâu bệnh

Cách diệt sâu bệnh trên lan được thực hiện bằng các loại thuốc bảo vệ thực vật an toàn. Cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng để đảm bảo hiệu quả và không gây hại cho cây.

IV. Kinh nghiệm trồng lan tại Hồ Núi Cốc

Kinh nghiệm trồng lan tại Hồ Núi Cốc được đúc kết từ quá trình nghiên cứu và thực tiễn. Các yếu tố như khí hậu, đất đai, và kỹ thuật chăm sóc đã được phân tích kỹ lưỡng. Cách trồng lan hiệu quả tại đây bao gồm việc tận dụng điều kiện tự nhiên, kết hợp với các kỹ thuật hiện đại. Nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển các loài lan quý hiếm tại khu vực này.

4.1. Tận dụng điều kiện tự nhiên

Cách trồng lan hiệu quả tại Hồ Núi Cốc là tận dụng tối đa điều kiện tự nhiên như độ ẩm cao và ánh sáng vừa phải. Điều này giúp cây lan phát triển tốt mà không cần quá nhiều sự can thiệp của con người.

4.2. Bảo tồn lan quý hiếm

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển các loài lan quý hiếm tại Hồ Núi Cốc. Việc này không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn mang lại giá trị kinh tế cao.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoa lan (họ Orchidaceae) là một trong những họ thực vật có hoa phong phú và tiến hóa bậc cao nhất trong giới thực vật, sở hữu giá trị thẩm mỹ, kinh tế và dược liệu đặc biệt. Nhiều loài phong lan bản địa của Việt Nam không chỉ phục vụ nhu cầu sinh vật cảnh mà còn chứa các hoạt chất sinh học quý dùng trong y dược, điển hình như Thạch hộc tía hay Lan kim tuyến. Tuy nhiên, trước sức ép thương mại và tập quán khai thác hủy diệt từ tự nhiên, kết hợp với nạn mất rừng, nguồn tài nguyên lan rừng tại nhiều địa phương đang bị suy thoái và cạn kiệt nghiêm trọng. Nhằm bảo tồn nguồn gen thực vật bản địa, Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã triển khai nhiệm vụ khoa học công nghệ: “Thu thập, lưu giữ, định danh một số loài lan rừng phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen và xây dựng bảo tàng về các loài lan rừng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” gắn liền với quy hoạch vùng du lịch quốc gia Hồ Núi Cốc đến năm 2020, tầm nhìn 2030 (theo Quyết định ngày 25/6/2011 của Thủ tướng Chính phủ).

Trong bối cảnh đó, đề tài khóa luận “Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại một số loại lan tại vườn lan Hồ Núi Cốc” được tác giả Mạc Thị Thùy Linh thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Vũ Văn Thông tại Khoa Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (khóa học 2014 – 2018).

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:

1. Xác định được kỹ thuật gây trồng lan: Hoàng thảo xoắn (Dendrobium tortile), Hoàng thảo thủy tiên vàng (Dendrobium thyrsiflorum), Hoàng thảo nhất điểm hồng (Dendrobium draconis) tại khu vực nghiên cứu.
2. Xác định được khả năng sinh trưởng của cây Hoàng thảo xoắn (Dendrobium tortile), Hoàng thảo thủy tiên vàng (Dendrobium thyrsiflorum), Hoàng thảo nhất điểm hồng (Dendrobium draconis) tại khu vực nghiên cứu.
3. Đề xuất được một số biện pháp gây trồng, chăm sóc, phát triển các loài lan được nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là 3 loài lan rừng phụ sinh thuộc chi Hoàng thảo: Hoàng thảo xoắn (Dendrobium tortile), Hoàng thảo thủy tiên vàng (Dendrobium thyrsiflorum) và Hoàng thảo nhất điểm hồng (Dendrobium draconis). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quy trình kỹ thuật gây trồng, chế độ chăm sóc và tình hình sâu bệnh hại tại vườn lan Hồ Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên. Thời gian theo dõi, thu thập số liệu thực nghiệm diễn ra liên tục từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở sinh học và sinh thái học của thực vật biểu sinh (epiphytes). Các loài phong lan thuộc chi Hoàng thảo có đặc tính tự dưỡng, ưa ẩm, chịu cớm, thích nghi với ánh sáng tán xạ nhưng kỵ nắng gắt trực tiếp (đặc biệt là nắng quái chiều) và gió Tây (gió Lào) khô nóng. Về mặt pháp lý và bảo tồn, nghiên cứu căn cứ vào danh lục các loài nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) – Phần II Thực vật, trong đó loài Hoàng thảo nhất điểm hồng (Dendrobium draconis) được phân hạng nguy cấp VU B1+2e+3d, đồng thời viện dẫn Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (xếp các loài lan rừng thuộc Nhóm IA và IIA). Đề tài cũng kế thừa các cơ sở lý luận về giá thể, dinh dưỡng khoáng và sinh thái học thực vật của các tác giả trong và ngoài nước như Trần Hợp, Đào Thanh Vân, Lê Mộng Chân, Nguyễn Nghĩa Thìn, Noel Bernard, Hans Burgff và Lewis Knudson.

Về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:

• Phương pháp theo dõi sinh trưởng: Bố trí theo dõi trên dung lượng mẫu gồm 30 khóm lan cho mỗi loài tại vườn bảo tồn. Định kỳ theo dõi và đo đếm 15 ngày/lần (tổng cộng 8 lần đo trong 5 tháng). Tác giả chủ động không đo chỉ tiêu rễ vì các khóm lan đã được trồng cố định trong chậu gỗ; việc can thiệp bóc tách giá thể để đo rễ sẽ gây tổn thương cơ học, làm đứt đầu rễ non, ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng hoặc làm chết cây.
• Chỉ tiêu đo đếm sinh dưỡng và sinh sản: Sử dụng thước milimet và centimet chuyên dụng để đo chiều dài thân, chiều dài lá (tính từ cổ phiến lá đến mút lá), chiều rộng lá (đo tại vị trí bản lá rộng nhất), đếm số lượng chồi non và lá mới xuất hiện. Về sinh sản, theo dõi biến động phát triển hoa từ ngày xuất hiện mầm chồi hoa, giai đoạn nụ hoa, ngày nở hoa chính thức (khi trên 20% số nụ nở), ngày hoa tàn (khi trên 70% số hoa tàn), kích thước hoa, màu sắc cánh môi và khả năng đậu quả.
• Phương pháp điều tra sâu bệnh hại: Sử dụng phương pháp điều tra trực quan định kỳ kết hợp lấy mẫu mô tả. Thang phân cấp hại lá chia thành 5 cấp: Cấp 0 (không bị hại), Cấp 1 (diện tích bị hại < 25%), Cấp 2 (bị hại 25 - 50%), Cấp 3 (bị hại 51 - 75%), Cấp 4 (bị hại > 75%). Mức độ bị hại trung bình của sâu hại và chỉ số bệnh hại lá được tính toán theo công thức:

$$R(%) = \frac{\sum (n_i \cdot v_i)}{N \cdot V} \times 100$$

(Trong đó: $n_i$ là số cây hoặc số lá bị hại ở cấp $i$; $v_i$ là trị số của cấp hại $i$; $N$ là tổng số cây hoặc tổng số lá theo dõi; $V$ là trị số cấp bị hại cao nhất, $V = 4$). Chỉ số bệnh $R$ được phân cấp từ rất nhẹ ($R < 10%$), nhẹ ($10 - 15%$), vừa ($15 - 25%$), nặng ($25 - 50%$) đến rất nặng ($R > 50%$). Đối với bệnh hại thân, tỷ lệ hại được tính theo công thức: $L(%) = (n / N) \times 100$ ($n$ là số cây bị hại thân cành, $N$ là tổng số cây điều tra).

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại thực địa vườn lan Hồ Núi Cốc; dữ liệu thứ cấp trích xuất từ các công trình nghiên cứu lâm sinh, tài liệu bảo tồn thực vật và hồ sơ quy hoạch du lịch sinh thái tỉnh Thái Nguyên.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ giá trị kinh tế, thẩm mỹ và y học của hoa lan, phân tích thực trạng suy kiệt nguồn lan rừng tự nhiên do khai thác quá mức. Đặt nghiên cứu trong khuôn khổ nhiệm vụ bảo tồn chuyển chỗ nguồn gen thực vật bản địa phục vụ phát triển du lịch sinh thái bền vững tại vùng Hồ Núi Cốc. Xác định rõ mục tiêu nghiên cứu và nêu bật ý nghĩa khoa học trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu nhân giống, cũng như ý nghĩa thực tiễn đối với đào tạo chuyên ngành Lâm nghiệp và nâng cao nhận thức bảo vệ rừng cho cộng đồng.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Tổng hợp toàn diện lịch sử nghiên cứu và gây trồng lan trên thế giới từ thời cổ đại (Trung Quốc, Hy Lạp, Nhật Bản) đến nền công nghiệp hoa lan hiện đại tại Thái Lan và Hoa Kỳ. Phân loại 4 nhóm hình thức sống của lan: Phong lan (Epiphytes), Địa lan (Terrestrials), Thạch lan (Lithophytes) và Hoại sinh (Saprophytes). Phân tích đặc điểm thực vật học của lan Hoàng thảo: cấu trúc thân đa thân với giả hành quang hợp tích trữ nước, cấu tạo rễ có giác hút và mô xốp, hình thái hoa phức tạp với 3 lá đài, 3 cánh hoa (trong đó cánh môi biến dạng giữ vai trò thẩm mỹ và dẫn dụ côn trùng) cùng trụ nhụy chuyên biệt. Đánh giá ưu nhược điểm của các loại giá thể trồng lan phổ biến tại Việt Nam gồm than củi nung kỹ, đất sét nung, dớn dương xỉ (Cybotium baronetz), xơ dừa và vỏ cây thông chứa nhựa resin sát khuẩn. Điểm danh và mô tả triệu chứng các bệnh nguy hiểm thường gặp trên chi Dendrobium như bệnh thối nâu (Erwinia carotovora), đốm nâu (Curvularia eragrostidis), thối chồi non (Phytophthora parasitica), héo thân rễ (Sclerotium rolfsii) và đốm lá (Guignardia spp.).

Phần 3: Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu

Giới thiệu chi tiết đặc tính thực vật học và vùng phân bố của 3 loài lan khảo sát. Quy định rõ quy trình gây trồng kỹ thuật: chuẩn bị chậu gỗ hình tròn kích thước đường kính miệng 20 cm, đáy chậu 15 cm, chiều cao 10 cm; xử lý rễ hỏng, sát khuẩn cây trước khi trồng bằng dung dịch Ridomil Gold 68WG hoặc nước vôi trong để qua đêm; cấu trúc lớp giá thể gồm than củi ở đáy và vỏ thông, chèn xơ dừa mặt trên theo tỷ lệ thể tích 1:1. Thiết lập biểu đồ vận hành hệ thống tưới phun tự động "2 ướt - 1 khô" theo các mùa trong năm và chế độ bón phân kết hợp giữa phân vô cơ tan chậm (Hi-Control 14-11-13 của Nhật Bản), phân hữu cơ (phân dê) và phân bón lá (Đầu Trâu MK 501, N3M, Vitamin B1, Atonik 1.8SL). Thiết lập hệ thống bảng biểu thu thập số liệu sinh dưỡng, sinh sản và các thang phân cấp toán học để tính chỉ số sâu bệnh hại $R(%)$ và $L(%)$.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Trình bày toàn bộ số liệu thu thập qua 8 lần đo định kỳ từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2018. Đánh giá chi tiết kết quả thử nghiệm kỹ thuật gây trồng, chế độ tưới tiêu và dinh dưỡng áp dụng trên 3 loài lan. Phân tích động thái sinh trưởng thân và lá: làm rõ sự phụ thuộc của tốc độ tăng trưởng sinh dưỡng vào yếu tố thời tiết (từ rét hanh khô mùa đông sang ấm ẩm sau Tết). Trình bày số liệu theo dõi chu kỳ phát triển hoa của Hoàng thảo xoắn và Hoàng thảo nhất điểm hồng; so sánh các chỉ tiêu hình thái hoa của Hoàng thảo xoắn tại vườn Hồ Núi Cốc với quần thể tự nhiên tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Báo cáo tình hình phát sinh các nhóm sâu ăn lá, sâu hại thân, rầy sáp và bệnh đốm lá, thối nâu; đề xuất các giải pháp kỹ thuật và biện pháp quản lý bảo tồn bền vững.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã hoàn thành hệ thống hóa các chỉ tiêu thực nghiệm cụ thể trên 3 loài lan, thể hiện rõ qua các bảng tổng hợp số liệu kỹ thuật, sinh trưởng và phát triển hoa:

Hạng mục kỹ thuật / Chỉ tiêu	Hoàng thảo xoắn (D. tortile)	Hoàng thảo thủy tiên vàng (D. thyrsiflorum)	Hoàng thảo nhất điểm hồng (D. draconis)
Kích thước chậu trồng	Chậu gỗ $\varnothing$ miệng 20 cm, $\varnothing$ đáy 15 cm, cao 10 cm	Chậu gỗ $\varnothing$ miệng 20 cm, $\varnothing$ đáy 15 cm, cao 10 cm	Chậu gỗ $\varnothing$ miệng 20 cm, $\varnothing$ đáy 15 cm, cao 10 cm
Cấu trúc giá thể	100g than củi đáy chậu + vỏ thông + xơ dừa (tỷ lệ 1:1)	Than củi làm nền thoát nước + vỏ thông, nhãn + xơ dừa (1:1)	100g than củi đáy chậu + vỏ thông + xơ dừa (tỷ lệ 1:1)
Xử lý kháng nấm ban đầu	Ngâm Ridomil Gold hoặc nước vôi trong 30 phút	Ngâm Ridomil Gold hoặc nước vôi trong 30 phút	Ngâm Ridomil Gold hoặc nước vôi trong 30 phút
Chiều dài trung bình thân	Lượng tăng trưởng đạt 12,68 cm	Lượng tăng trưởng đạt 18,08 cm	Lượng tăng trưởng đạt 9,1 cm
Đặc điểm sinh trưởng thân	Tăng đều; từ lần 4 (tháng 3-4) ấm lên sinh trưởng rất mạnh	5 lần đầu hầu như không tăng (mùa nghỉ); tăng từ lần 6	Lần 1-3 tăng chậm do rét hanh khô; từ lần 4 tăng đều và nhanh
Tăng trưởng lá bình quân	Dài: 3,19 cm; rộng: 1,08 cm (lượng tăng BQ 0,19 cm)	Dài: 9,02 cm; rộng: 3,4 cm (nhiều lá già vàng rụng)	Dài: 2,36 cm; rộng: 0,05 cm (lượng tăng BQ 0,36 cm)
Thời điểm xuất hiện chồi hoa	Ngày 08/01/2018	Không ghi nhận ra hoa trong thời gian thực tập	Ngày 02/01/2018
Thời gian kết thúc hoa tàn	Ngày 27/04/2018	-	Ngày 31/04/2018 (ghi nhận văn bản)
Khả năng kết hạt tạo quả	Không xuất hiện quả sau khi hoa tàn	Không có quả	Không có quả

Bảng tổng hợp đặc tính hoa của loài Hoàng thảo xoắn tại vườn Hồ Núi Cốc so với môi trường tự nhiên:

Tiêu chí so sánh	Tại vườn lan Hồ Núi Cốc (Thái Nguyên)	Tại nơi phân bố tự nhiên (Phong Nha - Kẻ Bàng)
Thời vụ nở hoa	Tháng 2 đến tháng 4	Tháng 3 đến tháng 5
Kích thước hoa	Đường kính hoa nở to, đạt 3,0 – 3,7 cm	Đường kính hoa từ 2,8 – 3,3 cm
Màu sắc hoa	Cánh hoa viền xoắn tự nhiên, màu tím đậm hơn	Hoa màu trắng phớt tím
Mùi thơm và độ sai hoa	Mùi thơm nhẹ, mức độ sai hoa cao hơn	Mùi thơm nồng hơn
Thời gian các giai đoạn	Chồi nụ: 18 ngày; Nụ hoa: 17 ngày; Hoa nở: 20 ngày	Nở muộn hơn theo chu kỳ tự nhiên

Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp kỹ thuật và biện pháp bảo vệ toàn diện:

• Biện pháp kỹ thuật chăm sóc: Định hình quy trình tưới nước bằng giàn phun: mùa xuân tưới 3-6 phút; mùa hè tưới 3 lần/ngày (sáng 6 phút lúc 8-9h, trưa 6 phút lúc 12-13h, chiều 4 phút lúc 16-18h, ngày mưa giảm xuống 2 lần, mỗi lần 3 phút); mùa thu tưới 2-3 lần/ngày (6 phút/lần); mùa đông tưới 1 lần vào buổi sáng (3 phút). Quy trình bón phân kết hợp: bón lót phân dê hữu cơ (12 - 16 viên/chậu vào tháng 2 sau Tết), bón phân chì tan chậm Hi-Control 14-11-13 của Nhật Bản (100g rải cho 10 gốc đã ra rễ) theo tỷ lệ hữu cơ : vô cơ là 1:2. Phun phân bón qua lá định kỳ 10 ngày/lần bằng dung dịch Đầu Trâu MK 501 (20g/20 lít nước), chất kích thích ra rễ N3M (40g/20 lít nước), Vitamin B1 (16ml/20 lít nước) và chất điều hòa sinh trưởng Atonik 1.8SL (12ml/20 lít nước).
• Phòng trừ sâu bệnh: Ưu tiên biện pháp cơ giới thủ công (nhặt bắt sâu, ngắt bỏ tiêu hủy lá bị đốm và thân hỏng). Khi sâu bệnh phát sinh diện rộng, can thiệp bằng Ridomil Gold 68WG (liều lượng 25g/20 lít nước) để trừ nấm gây thối nâu và thối chồi non, dùng Carbenzim đặc trị nấm Guignardia spp. gây bệnh đốm lá, tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc 4 đúng và an toàn lao động.
• Biện pháp bảo tồn: Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân và cán bộ quản lý tài nguyên rừng; ngăn chặn triệt để hành vi khai thác, buôn bán trái phép lan rừng; nhân rộng mô hình bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ) tại các vườn thực vật và khu du lịch sinh thái.

Đóng góp của khóa luận là đã xây dựng thành công bộ thông số kỹ thuật thuần dưỡng thực tế, cung cấp dữ liệu định lượng cụ thể về sinh trưởng và chu kỳ hoa của các loài lan Hoàng thảo bản địa khi đưa từ môi trường tự nhiên vào điều kiện nuôi trồng nhân tạo tại tỉnh Thái Nguyên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra một số hạn chế do điều kiện thực tế quy định:

• Thời gian nghiên cứu ngắn (chỉ kéo dài 5 tháng, từ tháng 1 đến tháng 5/2018), do đó chưa thể bao quát trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng và phát triển cả năm của các loài lan.
• Đối với loài Hoàng thảo thủy tiên vàng, thời gian thực tập trùng vào mùa ngủ nghỉ của cây (cây rụng lá, không tăng trưởng thân từ tháng 1 đến tháng 3), cây chỉ bắt đầu bước vào mùa sinh trưởng chính từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5, do đó tác giả chưa theo dõi được giai đoạn ra hoa của loài này.
• Cả 3 loài lan sau khi hoa tàn đều không thấy xuất hiện quả; điều kiện nuôi trồng nhân tạo trong chậu gỗ có sự thay đổi về môi trường sinh thái và thiếu vắng côn trùng thụ phấn tự nhiên khiến cây không thể tự kết quả.
• Tác giả không theo dõi định lượng được hệ rễ do hạn chế về phương pháp trồng chậu gỗ cố định.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được xác định là: Tiếp tục kéo dài thời gian theo dõi liên tục trong nhiều năm để hoàn thiện biểu đồ sinh trưởng 12 tháng của cả 3 loài lan; nghiên cứu biện pháp thụ phấn nhân tạo để tăng khả năng đậu quả và nhân giống hữu tính; mở rộng thử nghiệm so sánh các công thức phối trộn giá thể khác nhau nhằm tối ưu hóa sự phát triển của bộ rễ.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu tham khảo thực nghiệm hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Lâm nghiệp, Nông học, Sinh học thực vật và Quản lý tài nguyên rừng. Nội dung tài liệu đặc biệt có giá trị đối với các kỹ sư lâm sinh và người làm vườn thực hiện các đề tài về thuần dưỡng lan rừng, bảo tồn nguồn gen chuyển chỗ, nhân giống cây cảnh bản địa hoặc thiết kế vườn bảo tồn thực vật.

Những phần có giá trị thực tiễn cao bao gồm:

• Quy trình chuẩn bị giá thể phối trộn (than củi, vỏ thông, xơ dừa) và phương pháp xử lý sát khuẩn cây giống bằng Ridomil Gold hoặc nước vôi trong trước khi lên chậu.
• Định mức vận hành hệ thống tưới nước tự động "2 ướt - 1 khô" chi tiết theo từng mùa trong năm.
• Công thức phối hợp dinh dưỡng đa lượng, vi lượng giữa phân dê hữu cơ, phân chì tan chậm Hi-Control 14-11-13 và các loại phân bón lá (Đầu Trâu MK 501, N3M, B1, Atonik 1.8SL).
• Phương pháp luận và công thức toán học tính toán chỉ số bệnh hại $R(%)$ và tỷ lệ hại thân $L(%)$ trong quản lý dịch hại phong lan.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu trên những loài lan cụ thể nào và địa điểm thực hiện ở đâu?
Nghiên cứu được thực hiện trên 3 loài lan phụ sinh thuộc chi Hoàng thảo gồm: Hoàng thảo xoắn (Dendrobium tortile), Hoàng thảo thủy tiên vàng (Dendrobium thyrsiflorum) và Hoàng thảo nhất điểm hồng (Dendrobium draconis). Toàn bộ quá trình gây trồng và theo dõi diễn ra tại vườn lan Hồ Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên.

2. Quy trình xử lý khử khuẩn cây giống trước khi trồng vào chậu gỗ được tiến hành như thế nào?
Trước khi trồng, lan đưa từ tự nhiên về được cắt tỉa bỏ toàn bộ phần rễ đã chết, gãy dập và các đoạn thân bị tổn thương cơ học do khai thác hay vận chuyển. Sau đó, cây được ngâm xử lý trong dung dịch Ridomil Gold 68WG hoặc ngâm nước vôi trong để qua đêm trong khoảng thời gian 30 phút để chống nấm và kháng khuẩn. Sau khi lên chậu ổn định 1 tuần, cây mới được bổ sung các chất kích thích ra rễ như N3M, Atonik và Vitamin B1.

3. Vì sao tác giả không tiến hành đo đạc chỉ tiêu sinh trưởng của bộ rễ trong suốt 8 lần đo?
Do cả 3 loài lan phong lan đều được trồng cố định trong chậu gỗ với các lớp than củi, vỏ thông và nẹp rễ bằng xơ dừa. Việc bới giá thể định kỳ 15 ngày/lần để đo rễ sẽ làm đứt gãy các đầu rễ non, gây tổn thương cấu trúc giác bám của rễ, dẫn đến làm cây ngừng sinh trưởng, suy kiệt hoặc bị nấm bệnh xâm nhập gây chết cây.

4. Sự phát triển hoa của cây Hoàng thảo xoắn tại vườn Hồ Núi Cốc khác biệt ra sao so với quần thể tự nhiên tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng?
Do được chăm sóc tốt và thích ứng với điều kiện nhiều nắng tại Thái Nguyên, Hoàng thảo xoắn tại vườn Hồ Núi Cốc nở hoa sớm hơn (thời vụ từ tháng 2 đến tháng 4, so với tháng 3 đến tháng 5 ở tự nhiên), kích thước hoa to hơn (đạt 3,0 – 3,7 cm so với 2,8 – 3,3 cm), màu sắc cánh hoa tím đậm hơn, sai bông hơn, tuy nhiên mùi thơm nhẹ hơn so với quần thể ngoài tự nhiên.

5. Khóa luận sử dụng các loại phân bón và thuốc kích thích sinh trưởng nào với liều lượng bao nhiêu?
Về phân gốc: bón 12-16 viên phân dê hữu cơ/chậu vào tháng 2 sau Tết; rải phân chì tan chậm Hi-Control 14-11-13 của Nhật Bản với lượng 100g cho 10 gốc lan đã ra rễ. Về bón lá (phun 10 ngày/lần): Vitamin B1 liều lượng 16 ml/20 lít nước; phân bón Đầu Trâu MK 501 liều lượng 20 g/20 lít nước; thuốc kích thích ra rễ N3M liều lượng 40 g/20 lít nước; thuốc kích thích nảy mầm Atonik 1.8SL liều lượng 1 gói 12 ml/20 lít nước.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mạc Thị Thùy Linh đã xây dựng thành công quy trình kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và quản lý dịch hại cho 3 loài lan Hoàng thảo bản địa (Dendrobium tortile, D. thyrsiflorum, D. draconis) tại vùng bán sơn địa Hồ Núi Cốc. Công trình đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm định lượng rõ ràng về động thái sinh trưởng thân lá, nhịp điệu phát triển hoa và cơ chế phát sinh sâu bệnh trong điều kiện nhân tạo. Các giải pháp kỹ thuật về phối trộn giá thể, phân bổ chế độ tưới tự động theo mùa và phối hợp dinh dưỡng hữu cơ - vô cơ được kiểm chứng có hiệu quả thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công tác bảo tồn nguồn gen thực vật rừng nguy cấp và phục vụ định hướng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho một giai đoạn mới là lập trại nuôi trồng hoa lan và kỹ nghệ nuôi trồng lan. Các giống lan được nuôi trồng ở đây là: Arachnis, Vanda, Oncidium,. đồng thời lai tạo các loài lan mới. Từ năm 1957, Thái Lan, Indonexia bắt đầu phát triển nuôi trồng lan quy mô ngày càng lớn phục vụ cho xuất khẩu.

Các loài lan rừng, lan lai, lan cắt cành của Thái Lan được xuất khẩu qua nhiều nước trên thế giới. Có thể nói Thái Lan là một nước điển hình cho ngành nuôi trồng và xuất khẩu hoa lan ở các nước châu Á. Công nghiệp sản xuất, xuất khẩu hoa lan ở Thái Lan được bắt đầu từ Thong Lor Rakhpa Busobat ở Bangkok. Từ người đầu tiên không biết gì về hoa lan và hầu như không ai chỉ dẫn, Thong Lor Rakhpa Busobat đã đến với hoa lan với tấm lòng say mê vô hạn.

ông đã tự mày mò nghiên cứu, trải qua bao nhiêu gian lao vất vả trên bước đường nghiên cứu. Thành công nhiều nhưng sai lầm cũng không phải ít. Và như ông đã từng nói: “Chính cây lan dạy tôi mò mẫm từ sai lầm”, cuối cùng ông đã thành công rực rỡ. Sau những thành công của Thong Lor, nhiều người từ các nước Ấn Độ, Sri Lanka, Philippin đã lần lượt đến Thái Lan học hỏi kinh nghiệm sản xuất và kinh doanh lan.

Hiện nay hàng tháng công ty hoa lan của Thong Lor đã gửi hàng trăm chuyến hoa lan xuất khẩu sang các nước châu Âu, sang Hoa Kỳ và sang Nam Mỹ. Các vườn hoa lan của Thong Lor thường có ít nhất là 10.000 h 8 cây trở lên. Đặc biệt Thong Lor đã lai tạo thành công nhiều loài hoa lan lai mới có hoa với nhiều màu sắc đẹp hấp dẫn người thưởng thức. Ngành hoa lan Thái Lan ngày càng phát triển mạnh hơn lên với các vườn lan Mountain Orchids và Sai Nam Phung Orchids ở Chiang Mai, đây là những vườn lan lớn với diện tích, số lượng cây và loài đáng chú ý của Thái Lan.

Ở châu Âu cũng như châu Á, người châu Âu đã biết đến hoa lan rất sớm, các tập di cảo dược tính, thảo mộc trong đó có nói đến cây lan đã có từ trước Công nguyên. Lan (Orchidologia) bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại. Theo Phrastus (370 - 285 trước Công nguyên) là người đầu tiên dùng danh từ Orchis trong tác phẩm “Nghiên cứu về thực vật” để chỉ một loài hoa. * Tổng quan về các loài lan - Đặc điểm thực vật Họ Lan (Orchidaceae) là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Lan Orchidales, lớp thực vật một lá mầm.

Lan thuộc vào loài hoa đông đảo hiện nay trên thế giới có hơn 750 loài và hơn 25.000 giống nguyên thủy và khoảng một triệu giống đã được lai giống nhân tạo hay thiên tạo, hoa lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảo vào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae). Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan. Hoa lan mọc ở các điều kiện, giá thể khác nhau và được chia làm 4 loại: 1. Epiphytes: Phong lan bám vào cành hay thân cây gỗ đang sống.

Terestrials: Địa lan mọc dưới đất. Lithophytes: Thạch lan mọc ở các kẽ đá. Saprophytes: Loại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục. Đối với các loài lan (phong lan và địa lan), hầu như từ trước tới nay, người dân mới biết đến chúng là những loài được sử dụng làm cây cảnh trang h 9 trí ở các hộ gia đình mà chưa biết rằng trong số hàng ngàn loài lan đã phát hiện có một số loài còn có tác dụng cung cấp các hoạt chất sinh học làm nguyên liệu chế biến thuốc và thực phẩm chức năng.

Trong số những loài đó người ta đã phát hiện trong lan Thạch hộc tía và lan kim tuyến có chứa một loại hoạt chất để sản xuất thuốc chữa ung thư. Chính vì vậy, giá thị trường hiện nay lên tới 7 triệu đồng/kg lan Thạch hộc tía. Theo Thần dược thạch hộc tía [16]. - Phân bố Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bố nhiều nơi trên thế giới.

Gần như có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừ các sa mạc và sông băng. Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới, chủ yếu là châu Á, Nam Mỹ và Trung Mỹ. Chúng cũng được tìm thấy tại các vĩ độ cao hơn vòng Bắc cực, ở miền nam Patagonia và thậm chí trên đảo Macquarie, gần với châu Nam Cực. Nó chiếm khoảng 6-11% số lượng loài thực vật có hoa.

Theo Helmut Bechtel (1982) [12]. Hiện nay trên thế giới có hơn 750 loài lan rừng, gồm hơn 25.000 giống được xác định, chưa kể một số lượng khổng lồ Lan lai không thể thống kê chính xác số lượng. Lan rừng phân bố trên thế giới gồm 05 khu vực: + Vùng nhiệt đới Châu Á gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Ceologyne, Cymbidium, Dendrobium, Paphiopedilum, Phaius, Phalaenopsis, Vanda, Anoectochillus… + Vùng nhiệt châu Mỹ gồm các giống: Brassavola, Catasetum, Cattleya, Cynoches, Pleurothaillis, Stanhopea, Zygopetalum, Spathoglottis. +Châu Phi gồm các giống: Lissochilus, Polystachiya, Ansellia, Disa… +Châu Úc gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Cymbidium, Dendrobium, Eria, Phaius, Pholidota, Sarchochilus… h 10 + Vùng ôn đới của Châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Châu Á gồm các giống: Cypripedium, Orchis, Spiranthes… Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bố của họ Orchidaceae:  Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi  Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi  Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi  Châu Đại Dương: 50 - 70 chi  Châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi  Bắc Mỹ: 20 - 25 chi  Những nghiên cứu về lan Cây hoa lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước Công nguyên, trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhân nhanh được giống mới đem lại kinh tế cao.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu và sản suất hoa lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn, đặc biệt nhất là Thái Lan. Trước năm 1930, nước Mỹ không có nhiều giống lan và cũng không có nhiều người thích chơi lan hay vườn lan. Nói riêng về California thì chỉ có 2-3 vườn lan ở Oakland và San Francisco, nhưng chỉ dùng cho kỹ nghệ cắt bông, không có bán cây. Lúc bấy giờ các vườn lan chỉ có Cát lan (Cattleya) hay địa lan (Cymbidium) nhưng cũng không có nhiều giống lan hay hoa đẹp, những giống này được nhập cảng từ nước Anh.

- Những nghiên cứu về lan Cây hoa lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước Công nguyên, trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhân nhanh được nhiều giống mới đem lại giá trị kinh tế cao. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và sản xuất hoa lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn, đặc biệt nhất là Thái Lan. h 11 Thái lan có lịch sử nghiên cứu và lai tạo phong lan cách đây khoảng 130 năm Parinda - Sriyaphai (2002) [13]. Hiện nay, Thái Lan đã nghiên cứu và làm chủ công nghệ sản xuất cây giống bằng nuôi cấy mô tế bào và công nghệ sản xuất, điểu khiển ra hoa đồng loạt một số loài phong lan, đặc biệt là các loài lan Hoàng Thảo (Dendrobium) chiếm 80%.

Đặc biệt khí hậu ở Thái Lan lại rất phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của lan Hoàng Thảo. Chính vì vậy, Thái Lan là nước đứng đầu về xuất khẩu hoa phong lan trên thế giới kể cả giống và cây lan cắt cành. Cây lan biết đến đầu tiên ở Trung Quốc là Kiến lan (được tìm ra đầu tiên ở Phúc Kiến) đó là Cymbidium ensifonymum là một loài bán địa lan. Ở Phương Đông, lan được chú ý đến bởi vẻ đẹp duyên dáng của lá và hương thơm tuyệt vời của hoa.

Vì vậy trong thực tế lan được chiêm ngưỡng trước tiên là lá chứ không phải màu sắc của hoa (quan niệm thẩm mỹ thời ấy chuộng tao nhã chứ không ưa phô trương sặc sỡ). Các nhà khoa học Trung Quốc thuộc Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ Thực vật thành phố Thẩm Quyến, Viện Nghiên cứu Thẩm Quyến, Đại học Thanh Hoa và Viện Nghiên cứu Gen Hoa Đại tuyên bố đã hoàn thành việc phác họa khung bản đồ gen hoa lan, Trung Quốc phác họa khung bản đồ gen hoa lan (2009) [14]. Các nhà khoa học đã tiến hành phân tích so sánh gen của 11 loài hoa lan khác nhau và tạo ra được hệ thống tiến hóa tương đối hoàn chỉnh. Sau khi hoàn thành việc phác họa khung bản đồ gen hoa lan, các nhà khoa học sẽ tiếp tục hoàn thiện bản đồ gen chi tiết.

Lan đối với người Trung Hoa hay Lan đối với người Nhật, tượng trưng cho tình yêu và vẻ đẹp, hương thơm tao nhã, tất cả thuộc về phái yếu, quý phái và thanh lịch như có người đã nói “Mùi hương của nó tỏa ra trong sự yên lặng và cô đơn”. Khổng Tử đề cao lan là vua của những loài cây cỏ có hương thơm. Phong trào chơi phong lan và địa lan ở Trung Quốc phát triển rất sớm, h 12 từ thế kỷ thứ V trước công nguyên đã có tranh vẽ về phong lan còn lưu lại từ thời Hán Tông. Ở châu Âu bắt đầu để ý đến phong lan từ thế kỷ thứ 18, sau Trung Quốc đến hàng chục thế kỷ và cũng nhờ các thuỷ thủ thời bấy giờ mà phong lan đã đi khắp các miền của địa cầu.

Lúc đầu là Vanny sau đó đến Bạch Cập, Hạc Đính rồi Kiến Lan,. lan chính thức ra nhập vào ngành hoa cây cảnh trên thế giới hơn 400 năm nay. Địa lan (Cymbidium) hay còn gọi Thổ lan là một loại hoa lan khá phổ thông, vì hội đủ điều kiện: Có nhiều hoa, to đẹp, đủ màu sắc và lâu tàn, rất thông dụng cho việc trang trí trưng bày. Hiện nay nước Mỹ có nhiều vườn địa lan dùng cho kỹ nghệ cắt bông như Gallup & Tripping ở Santa Barbara nhưng cũng phải nhập hàng triệu đô la mỗi năm từ các nước châu Âu và châu Á để cung ứng cho thị trường trong nước.

Năm 1904, Noel Bernard thực hiện phương pháp gieo hạt cộng sinh với nấm để gây sự nảy mầm, ông nhận thấy rằng các hoa lan con nảy mầm trong rừng đều bị nhiễm nấm, ông đã cô lập các nấm ở rễ hoa lan con và cấy vào hạt lan, chính bằng phương pháp này ông là người đầu tiên làm cho 100% hạt lan nảy mầm. Hans Burgff (1909) đã làm nảy mầm hạt lan trên môi trường dinh dưỡng 0,33% đường saccarose trong điều kiện hoàn toàn bóng tối.