Nghiên Cứu Kỹ Thuật Cắt Ghép Trong Dạy Học Hình Học Ở Tiểu Học

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khai thác kĩ thuật cắt ghép trong dạy học hình học ở tiểu học, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực giáo

• Tác giả: Nguyễn Hoài Xuân An
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Việt Khoa
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)
• Đề tài: Khai Thác Kỹ Thuật Cắt – Ghép Hình Trong Dạy Học Hình Học Ở Tiểu Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Sơ lược về chương trình toán tiểu học
• 1.2. Mục tiêu chung
• 1.3. Một số đặc điểm tâm lý của lứa tuổi tiểu học
• 1.4. Khái niệm cơ bản kỹ thuật cắt ghép hình trong chủ đề hình học ở tiểu học
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 2.1. Hệ thống các dạng bài toán cắt - ghép hình trong chương trình tiểu học
• 2.2. Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt - ghép hình trong chương trình sách giáo khoa toán hiện hành
• 2.3. Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt - ghép hình trong chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể mới 2018
• 2.4. Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong một số sách tham khảo
• 2.5. Hệ thống các dạng toán hình học trong sách nước ngoài
• 2.6. Hệ thống các bài tập trong sách nước ngoài
• 2.7. Thực trạng dạy học hình học ở tiểu học
• 2.8. Tổng quan về dạy học hình học ở tiểu học
• 2.9. Thực trạng về dạy học cắt - ghép hình ở tiểu học
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC HÌNH HỌC VỚI KỸ THUẬT CẮT – GHÉP HÌNH
• 3.1. Lựa chọn chủ đề, nội dung
• 3.2. Xác định kiến thức, các hoạt động và phương pháp giảng dạy
• 3.3. Thiết kế bài giảng
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm
• 3.5. Mục đích thực nghiệm
• 3.6. Đối tượng và phương pháp thực nghiệm
• 3.7. Lập kế hoạch thực nghiệm
• 3.8. Đánh giá kết quả
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý thuyết chung và khái niệm cơ bản kỹ thuật cắt ghép hình trong chủ đề hình học ở tiểu học

Kỹ thuật cắt ghép hình là một phương pháp dạy học quan trọng trong môn hình học ở tiểu học. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh nhận biết các hình học tiểu học mà còn phát triển khả năng tư duy không gian của các em. Theo chương trình giáo dục phổ thông, mục tiêu dạy học môn Toán ở tiểu học bao gồm việc hình thành kiến thức cơ bản về số học và hình học, đồng thời phát triển kỹ năng thực hành và tư duy logic. Việc áp dụng kỹ thuật dạy học này trong lớp học giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành khái niệm và công thức tính toán một cách tự nhiên và hiệu quả. Học sinh sẽ được tham gia vào các hoạt động học tập như cắt, ghép hình từ giấy, tạo ra các hình dạng mới, qua đó kích thích sự sáng tạo và khả năng tư duy hình học của các em.

1.1. Sơ lược về chương trình toán tiểu học

Chương trình toán tiểu học được thiết kế nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về số học và hình học. Trong đó, chủ đề hình học được giảng dạy xuyên suốt các khối lớp, giúp học sinh nhận biết và thực hiện các phép tính liên quan đến các hình cơ bản như hình vuông, hình chữ nhật, hình tròn, và hình tam giác. Việc sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy học hình học không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm mà còn tạo cơ hội cho các em thực hành và trải nghiệm. Các bài học thường được thiết kế để học sinh có thể tự mình khám phá và hình thành kiến thức mới thông qua các hoạt động thực tiễn, từ đó phát triển tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Một số đặc điểm tâm lý lứa tuổi tiểu học

Đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học rất đa dạng và phong phú. Ở độ tuổi này, trẻ em thường có sự tò mò và ham học hỏi, đặc biệt là trong các hoạt động thực hành. Việc áp dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy học hình học phù hợp với đặc điểm này, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức thông qua việc thực hành và trải nghiệm. Học sinh tiểu học thường thích thú với các hoạt động sáng tạo, và việc cắt ghép hình không chỉ giúp các em học hỏi mà còn phát triển khả năng tư duy không gian. Hơn nữa, hoạt động này còn tạo cơ hội cho học sinh làm việc nhóm, giao lưu và học hỏi lẫn nhau, từ đó phát triển kỹ năng xã hội và khả năng làm việc nhóm.

II. Hệ thống các dạng bài toán cắt ghép hình trong chương trình tiểu học

Trong chương trình toán tiểu học, có nhiều dạng bài toán sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình. Các bài toán này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy hình học. Hệ thống các bài toán này bao gồm việc cắt một hình cho trước thành các hình nhỏ hơn hoặc ghép các hình nhỏ lại thành một hình mới. Việc sử dụng kỹ thuật dạy học này giúp học sinh hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các hình và diện tích của chúng. Các bài toán cắt-ghép hình thường được đưa vào phần thực hành, giúp học sinh có cơ hội áp dụng lý thuyết vào thực tế. Điều này không chỉ giúp các em ghi nhớ kiến thức lâu hơn mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập.

2.1. Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong chương trình sách giáo khoa toán hiện hành

Chương trình sách giáo khoa toán hiện hành đã tích hợp nhiều bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt-ghép hình. Những bài toán này thường được thiết kế để học sinh có thể thực hành và trải nghiệm trực tiếp. Ví dụ, trong bài học về diện tích hình bình hành, giáo viên có thể yêu cầu học sinh cắt một hình bình hành thành các hình tam giác và sau đó ghép lại để tính diện tích. Qua đó, học sinh không chỉ học được công thức tính diện tích mà còn hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các hình. Việc áp dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong các bài toán này giúp học sinh phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

2.2. Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể mới 2018

Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể mới 2018 đã cập nhật và bổ sung nhiều bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt-ghép hình. Những bài toán này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy sáng tạo. Chương trình mới khuyến khích giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại, trong đó có việc sử dụng kỹ thuật cắt-ghép hình để hình thành các khái niệm hình học. Học sinh sẽ được tham gia vào các hoạt động thực hành, từ đó phát triển khả năng tư duy không gian và kỹ năng giải quyết vấn đề. Việc áp dụng kỹ thuật cắt-ghép hình trong chương trình mới không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hình học mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập.

III. Xây dựng kế hoạch dạy học hình học với kỹ thuật cắt ghép hình

Việc xây dựng kế hoạch dạy học hình học với kỹ thuật cắt-ghép hình là một bước quan trọng trong quá trình giảng dạy. Kế hoạch này cần được thiết kế sao cho phù hợp với đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học, đồng thời đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc truyền đạt kiến thức. Giáo viên cần xác định rõ nội dung bài học, các hoạt động thực hành và phương pháp giảng dạy. Việc áp dụng kỹ thuật cắt-ghép hình trong kế hoạch dạy học không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hình học mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập. Học sinh sẽ được tham gia vào các hoạt động thực hành, từ đó phát triển khả năng tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.1. Lựa chọn chủ đề nội dung

Khi lựa chọn chủ đề và nội dung cho kế hoạch dạy học hình học, giáo viên cần cân nhắc đến các khái niệm hình học cơ bản mà học sinh cần nắm vững. Các chủ đề như diện tích, chu vi, và các hình cơ bản nên được đưa vào kế hoạch dạy học. Việc áp dụng kỹ thuật cắt-ghép hình trong các chủ đề này sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức. Giáo viên có thể thiết kế các hoạt động thực hành như cắt, ghép hình từ giấy để học sinh tự mình khám phá và hình thành kiến thức. Điều này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập.

3.2. Thiết kế bài giảng

Thiết kế bài giảng với kỹ thuật cắt-ghép hình cần được thực hiện một cách khoa học và hợp lý. Giáo viên nên bắt đầu bài giảng bằng việc giới thiệu khái niệm hình học cơ bản, sau đó hướng dẫn học sinh thực hành cắt, ghép hình. Việc sử dụng hình ảnh trực quan và các dụng cụ cần thiết sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức. Giáo viên cũng nên tạo cơ hội cho học sinh thảo luận và chia sẻ ý tưởng trong quá trình học tập. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục tiểu học hiện nay, môn Toán giữ vai trò cốt lõi trong việc phát triển năng lực tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh. Theo ước tính, việc dạy học hình học chiếm một phần quan trọng trong chương trình Toán tiểu học, đặc biệt là các nội dung liên quan đến nhận biết, tính toán diện tích, chu vi và thể tích các hình học cơ bản. Tuy nhiên, thực trạng dạy học hình học tại các trường tiểu học cho thấy nhiều giáo viên vẫn chủ yếu truyền đạt kiến thức một cách thụ động, thiếu sự tương tác và trải nghiệm thực tế cho học sinh. 

Luận văn tập trung nghiên cứu khai thác kỹ thuật cắt – ghép hình trong dạy học hình học ở tiểu học nhằm nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực tư duy cho học sinh. Mục tiêu cụ thể là làm rõ cách thức áp dụng kỹ thuật cắt – ghép hình để hình thành khái niệm hình học, xây dựng công thức tính toán và tăng cường sự hứng thú học tập. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các bài học hình học trong chương trình Toán tiểu học hiện hành, đặc biệt là các khối lớp 4 và 5, tại một số trường tiểu học ở thành phố Hồ Chí Minh trong năm học 2019-2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học hình học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học, đồng thời hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động học tập sinh động, phát huy tính sáng tạo và tư duy logic của học sinh.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết giáo dục hiện đại về dạy học tích cực và phát triển năng lực học sinh, trong đó nhấn mạnh vai trò của hoạt động trải nghiệm và tương tác trong quá trình học tập. 

- **Lý thuyết kiến tạo tri thức**: Học sinh tự xây dựng kiến thức thông qua các hoạt động thực hành, trải nghiệm và phản hồi.
- **Lý thuyết phát triển nhận thức của Piaget**: Đặc điểm tư duy trực quan, cụ thể của học sinh tiểu học phù hợp với việc sử dụng kỹ thuật cắt – ghép hình để hình thành khái niệm hình học.
- **Khái niệm kỹ thuật cắt – ghép hình**: Bao gồm các hoạt động cắt hình, ghép hình và xếp hình nhằm giúp học sinh nhận biết hình học, phát triển tư duy không gian và xây dựng công thức tính toán.

Các khái niệm chính được nghiên cứu gồm: nhận dạng hình học, xây dựng công thức diện tích qua cắt ghép, phát triển tư duy trực quan và sáng tạo trong học tập hình học.

### Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ sách giáo khoa Toán tiểu học, tài liệu tham khảo, khảo sát thực tế tại các trường tiểu học ở thành phố Hồ Chí Minh, cùng với phỏng vấn giáo viên và quan sát các tiết dạy hình học có sử dụng kỹ thuật cắt – ghép hình.

Phương pháp phân tích bao gồm:

- **Phân tích tài liệu**: Hệ thống hóa các bài toán và nội dung hình học có sử dụng kỹ thuật cắt – ghép hình trong chương trình và sách giáo khoa.
- **Khảo sát thực nghiệm**: Thực hiện dạy thử nghiệm tại một số lớp học, thu thập dữ liệu về mức độ tiếp thu và thái độ học tập của học sinh.
- **Phân tích định lượng và định tính**: Sử dụng bảng thống kê, biểu đồ để đánh giá hiệu quả phương pháp, kết hợp phân tích nội dung phỏng vấn giáo viên.

Quy mô mẫu khảo sát khoảng 100 học sinh và 10 giáo viên tiểu học, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực trạng dạy học tại địa phương. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2019-2020.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Tỷ lệ áp dụng kỹ thuật cắt – ghép hình trong dạy học hình học còn thấp**: Chỉ khoảng 30% giáo viên thường xuyên sử dụng kỹ thuật này trong các tiết học hình học, chủ yếu ở khối lớp 4 và 5.

2. **Hiệu quả học tập được cải thiện rõ rệt khi sử dụng kỹ thuật cắt – ghép hình**: Học sinh tham gia các hoạt động cắt ghép hình có tỷ lệ đạt điểm trên 7 trong các bài kiểm tra hình học tăng lên 65%, so với 45% ở nhóm học sinh học theo phương pháp truyền thống.

3. **Học sinh thể hiện sự hứng thú và sáng tạo cao hơn**: Khoảng 70% học sinh phản hồi tích cực về việc được thực hành cắt ghép hình, giúp các em dễ dàng hình dung và hiểu các khái niệm hình học hơn.

4. **Giáo viên gặp khó khăn trong việc chuẩn bị dụng cụ và thiết kế bài giảng phù hợp**: 60% giáo viên cho biết việc chuẩn bị vật liệu và thiết kế bài học mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến việc áp dụng kỹ thuật này thường xuyên.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc áp dụng kỹ thuật cắt – ghép hình còn hạn chế xuất phát từ thói quen giảng dạy truyền thống và thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể. Tuy nhiên, kết quả thực nghiệm cho thấy kỹ thuật này giúp học sinh phát triển tư duy trực quan, khả năng tưởng tượng không gian và kỹ năng giải quyết vấn đề hiệu quả hơn. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc tích hợp hoạt động trải nghiệm như cắt ghép hình được đánh giá là phương pháp phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học hình học.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ học sinh đạt điểm cao giữa nhóm sử dụng kỹ thuật cắt ghép và nhóm đối chứng, cũng như bảng thống kê mức độ hài lòng của học sinh và giáo viên.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên về kỹ thuật cắt – ghép hình**: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực thiết kế bài giảng và sử dụng dụng cụ dạy học, hướng tới tăng tỷ lệ áp dụng lên ít nhất 60% trong vòng 2 năm.

2. **Phát triển và cung cấp tài liệu, đồ dùng học tập phù hợp**: Biên soạn bộ tài liệu hướng dẫn chi tiết và chuẩn bị bộ dụng cụ cắt ghép hình tiêu chuẩn cho các trường tiểu học, giúp giáo viên dễ dàng triển khai.

3. **Khuyến khích tích hợp kỹ thuật cắt – ghép hình trong các hoạt động học tập thường xuyên**: Đưa kỹ thuật này vào các tiết học chính khóa và hoạt động ngoại khóa nhằm phát huy tối đa hiệu quả học tập và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh.

4. **Xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả dạy học hình học có sử dụng kỹ thuật cắt – ghép hình**: Thiết lập các tiêu chí đánh giá cụ thể, kết hợp đánh giá định lượng và định tính để theo dõi tiến độ và điều chỉnh phương pháp phù hợp.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Giáo viên tiểu học**: Nắm bắt phương pháp dạy học hình học hiệu quả, áp dụng kỹ thuật cắt – ghép hình để nâng cao chất lượng giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

2. **Nhà quản lý giáo dục**: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, trang bị vật chất và hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học trong các trường tiểu học.

3. **Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Giáo dục Tiểu học**: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực và phát triển năng lực học sinh.

4. **Các tổ chức phát triển giáo dục**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế chương trình hỗ trợ, dự án đổi mới giáo dục tiểu học phù hợp với thực tiễn.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Kỹ thuật cắt – ghép hình là gì và tại sao quan trọng trong dạy học hình học?**  
Kỹ thuật cắt – ghép hình là hoạt động cắt một hình thành các phần nhỏ và ghép lại thành hình mới nhằm giúp học sinh nhận biết hình học và xây dựng công thức tính toán. Nó quan trọng vì giúp học sinh phát triển tư duy trực quan và sáng tạo.

2. **Phương pháp này phù hợp với đối tượng học sinh nào?**  
Phù hợp nhất với học sinh tiểu học, đặc biệt là các lớp 4 và 5, do đặc điểm tâm lý và khả năng tư duy trực quan của các em.

3. **Có khó khăn gì khi áp dụng kỹ thuật cắt – ghép hình trong lớp học?**  
Khó khăn chính là việc chuẩn bị dụng cụ và thiết kế bài giảng phù hợp, đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng và thời gian chuẩn bị.

4. **Kỹ thuật này có giúp cải thiện kết quả học tập không?**  
Có, học sinh tham gia hoạt động cắt ghép hình có tỷ lệ đạt điểm cao hơn và thể hiện sự hứng thú, sáng tạo trong học tập.

5. **Làm thế nào để giáo viên có thể bắt đầu áp dụng kỹ thuật này?**  
Giáo viên nên tham gia các khóa đào tạo, sử dụng tài liệu hướng dẫn và bắt đầu từ các bài học đơn giản, dần dần mở rộng phạm vi áp dụng.

## Kết luận

- Kỹ thuật cắt – ghép hình là phương pháp hiệu quả giúp học sinh tiểu học phát triển tư duy hình học và năng lực sáng tạo.  
- Việc áp dụng kỹ thuật này trong dạy học hình học còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở khối lớp 4 và 5.  
- Thực nghiệm cho thấy học sinh học qua cắt ghép hình có kết quả học tập và thái độ tích cực hơn so với phương pháp truyền thống.  
- Cần tăng cường đào tạo giáo viên, phát triển tài liệu và hỗ trợ vật chất để mở rộng áp dụng kỹ thuật này.  
- Giai đoạn tiếp theo là triển khai rộng rãi kỹ thuật cắt – ghép hình trong các trường tiểu học và xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả.

Hãy bắt đầu áp dụng kỹ thuật cắt – ghép hình trong giảng dạy để tạo nên những giờ học hình học sinh động, sáng tạo và hiệu quả hơn cho học sinh tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý thuyết chung và khái niệm cơ bản kỹ thuật cắt ghép hình trong chủ đề hình học ở tiểu học 1. Sơ lược về chương trình toán tiểu học 1. Mục tiêu chung Mục tiêu dạy học môn Toán ở tiểu học được Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông - cấp Tiểu học (năm 2006).

Theo đó, mục tiêu dạy học môn Toán ở tiểu học nhằm giúp học sinh: - Có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản. - Hình thành các kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống. - Góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt chúng (nói và viết) cách phát hiện và cách giải quyết những vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán; góp phần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo. Ngoài ra, môn Toán góp phần hình thành và rèn luyện phẩm chất các đạo đức của người lao động trong xã hội hiện đại.

Về nội dung giảng dạy, dạy học số học tập trung vào số tự nhiên và số thập phân, nội dung hình học tập trung vào việc nhận diện và tính toán một số yếu tố hình học, chủ đề đại số được lồng ghép vào việc dạy học số học, góp phần làm nổi rõ dần một số quan hệ số lượng và cấu trúc của các tập hợp số. Toán có lời văn được tách ra thành một chủ đề riêng để cố gắng nhấn mạnh ứng dụng toán học trong thực tế. Đại lượng và đo đại lượng tập trung vào việc tính toán, hoán đổi giữa các đơn vị đo. Ngoài ra, học sinh được làm quen với thống kê đơn giản và tập xử lí số liệu chủ yếu trên những bảng số liệu cho sẵn.

Về cấu trúc, chương trình được sắp xếp theo nguyên tắc đồng tâm, mở rộng và phát triển dần theo các vòng số, từ các số trong phạm vi 10, trong phạm vi 100, 1000, 100 000 đến các số có nhiều chữ số, phân số, số thập phân đảm bảo tính hệ thống và thực hiện ôn tập, củng cố kiến thức thường xuyên. Luan van 12 Mục tiêu dạy học toán tiểu học nói về mảng hình học đã nhấn mạnh đến việc hình thành các kĩ năng nhận diện, thực hành tính toán, đo lường các yếu tố hình học, giải bài toán hình học có gắn với việc ứng dụng trong đời sống, góp phần phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận, diễn đạt, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống, gắn kiến thức toán học với ý nghĩa của chúng, đưa toán học về gần hơn với đời sống thực tế. Chương trình dạy học môn Toán trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 được xây dựng theo hướng đảm bảo tính tinh giản, thiết thực, hiện đại; đảm bảo tính thống nhất, sự nhất quán và phát triển liên tục; đảm bảo tính tích hợp và phân hóa; đảm bảo tính mở. Môn Toán ở tiểu học gồm ba mạch kiến thức: Số và phép tính, Hình học và Đo lường, Thống kê và Xác suất.

Theo đó, mục tiêu chung của môn Toán ở cấp Tiểu học là: a. Góp phần hình thành và phát triển năng lực toán học với yêu cầu cần đạt: thực hiện được các thao tác tư duy ở mức độ đơn giản; nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề đơn giản; lựa chọn được các phép toán và công thức số học để trình bày, diễn đạt (nói hoặc viết) được các nội dung, ý tưởng, cách thức giải quyết vấn đề; sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thường, động tác hình thể để biểu đạt các nội dung toán học ở những tình huống đơn giản; sử dụng được các công cụ, phương tiện học toán đơn giản để thực hiện các nhiệm vụ học tập toán đơn giản. Có những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản ban đầu, thiết yếu về: - Số và phép tính: Số tự nhiên, phân số, số thập phân và các phép tính trên những tập hợp số đó. - Hình học và Đo lường: Quan sát, nhận biết, mô tả hình dạng và đặc điểm (ở mức độ trực quan) của một số hình phẳng và hình khối trong thực tiễn; tạo lập một số mô hình hình học đơn giản; tính toán một số đại lượng hình học; phát triển trí tưởng tượng không gian; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản gắn với Hình học và Đo lường (với các đại lượng đo thông dụng).

- Thống kê và Xác suất: Một số yếu tố thống kê và xác suất đơn giản; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản gắn với một số yếu tố thống kê và xác suất. Cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác như: Đạo đức, Tự nhiên và xã hội, Hoạt động trải nghiệm góp phần giúp học sinh có những hiểu biết ban đầu về một số nghề nghiệp trong xã hội. Để thực hiện những mục tiêu trên, chương trình tổng thể mới có một số đổi mới trong môn toán để phù hợp với xu thế hiện nay: - Về nội dung: Nội dung môn Toán được tích hợp xoay quanh ba mạch kiến thức: Số, Đại số và Một số yếu tố giải tích; Hình học và Đo lường; Thống kê và Xác suất. Nội dung được xây dựng dựa trên sự phối hợp cả cấu trúc tuyến tính với cấu trúc “đồng tâm xoáy ốc” (đồng tâm, mở rộng và nâng cao dần).

- Về phương pháp giáo dục, giáo viên cần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, chú ý nhu cầu, năng lực nhận thức, cách thức học tập khác nhau của từng cá nhân học sinh. Cần tổ chức quá trình dạy học theo hướng kiến tạo, trong đó học sinh được tham gia tìm tòi, phát hiện, suy luận giải quyết vấn đề. Cần hướng dẫn học sinh đi từ cụ thể đến trừu tượng, từ dễ đến khó. Không chỉ coi trọng tính logic của khoa học Toán học như một khoa học suy diễn, mà cần chú ý cách tiếp cận dựa trên vốn kinh nghiệm và sự trải nghiệm của học sinh.

- Về hình thức tổ chức dạy học: Giáo viên cần linh hoạt trong việc vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực. Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức dạy học thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ngoài lớp, tránh rập khuôn, máy móc. Kết hợp các hoạt động dạy học trong lớp học với hoạt động thực hành trải nghiệm, vận dụng kiến thức toán học vào thực tiễn. - Cần vận dụng kết hợp một cách đa dạng nhiều hình thức (đánh giá quá trình, đánh giá tổng kết), nhiều phương pháp đánh giá (quan sát, ghi lại quá trình thực hiện, vấn đáp, trắc nghiệm khách quan, tự luận, thực hành, các dự án/sản phẩm học tập, thực hiện nhiệm vụ thực tiễn, tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng .) và vào những thời điểm thích hợp.

Như vậy, mục tiêu của môn Toán trong chương trình tổng thể mới đã kế thừa và phát huy ưu điểm chương trình hiện hành, có chọn lọc những kinh nghiệm của các nước trên thế giới, tăng cường tính ứng dụng và gắn với thực tiễn. Qua đó giúp Luan van 14 học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng và kinh nghiệm bản thân để giải quyết vấn đề thực tiễn. Để thực hiện được điều này, các phương pháp và kỹ thuật dạy học đang được thảo luận và nghiên cứu thêm. Mục tiêu và nội dung dạy học hình học ở tiểu học Mục tiêu của dạy học Toán về mảng hình học giúp cho học sinh có những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản ban đầu, như là: Quan sát, nhận biết, mô tả hình dạng và đặc điểm (ở mức độ trực quan) của một số hình phẳng và hình khối trong thực tiễn; tạo lập một số mô hình hình học đơn giản; tính toán một số hình; phát triển trí tưởng tượng không gian, giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản.

Để thực hiện được mục tiêu trên, nội dung về kiến thức hình học được trình bày xen kẽ với các kiến thức về số và phép tính, Thống kê và Xác suất nhằm tạo ra mối liên hệ hữu cơ và sự hỗ trợ chặt chẽ giữa các mạch kiến thức với nhau. Điều này vừa phù hợp với tính thống nhất của toán học hiện đại, vừa giúp đa dạng hóa các loại hình luyện tập toán, làm cho các em ham thích học tập hơn. Việc tích hợp nội môn, liên môn trở nên dễ dàng hơn, phù hợp với đặc điểm nhận thức của HS. Có thể mô tả các nội dung dạy học như bảng dưới đây: Bảng 1.

Bảng mô tả một số nội dung hình học cấp tiểu học Lớp Nội dung Lớp 1 Lớp 2 Lớp 3 Lớp 4 Lớp 5 Hình phẳng và hình khối trong x thực tiễn x x x x Độ dài x x x x x Số đo góc x Diện tích x x x Dung tích, thể tích x x x Khối lượng x x x Nhiệt độ x Thời gian x x x x x Vận tốc x Tiền tệ x x x Luan van 15 Cụ thể, về nội dung hình học được thể hiện như sau: Bảng 1. Bảng mô tả một số nội dung hình học ở các lớp cấp Tiểu học Lớp Nội dung Yêu cầu cần đạt - Nhận biết được vị trí, định hướng trong không 1. Quan sát, nhận gian: trên - dưới, phải - trái, trước - sau, ở giữa. biết hình dạng của một - Nhận dạng được hình vuông, hình tròn, hình tam số hình phẳng và hình giác, hình chữ nhật thông qua việc sử dụng bộ đồ Lớp 1 khối đơn giản dùng học tập cá nhân hoặc vật thật.

- Nhận dạng được khối lập phương, khối hộp chữ nhật thông qua việc sử dụng bộ đồ dùng học tập cá nhân hoặc vật thật. Thực hành lắp ghép, xếp hình gắn với - Nhận biết và thực hiện việc lắp ghép, xếp hình gắn một số hình phẳng và với sử dụng bộ đồ dùng học tập cá nhân hoặc vật thật. hình khối đơn giản - Nhận biết được điểm, đoạn thẳng, đường 2. Quan sát, nhận cong, đường thẳng, đường gấp khúc, ba điểm thẳng biết, mô tả hình dạng hàng thông qua hình ảnh trực quan.