SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TỈNH VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT BÌNH SƠN =====***===== BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN Tên sáng kiến: BỒI DƯỠNG KĨ NĂNG TÍCH LŨY, LỰA CHỌN VÀ PHÂN TÍCH DẪN CHỨNG TRONG BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH GIỎI VĂN Tác giả sáng kiến: Trần Thị Anh Đào Mã sáng kiến: 19.02 Năm 2021 Năm 2021 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC VIẾT TẮT THPT Trung học phổ thông HSG Học sinh giỏi NLVH Nghị luận văn học GV Giáo viên HS Học sinh 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1. Lời giới thiệu Bồi dưỡng học sinh giỏi Văn là nhiệm vụ thường niên của mỗi giáo viên Văn để góp phần vào việc nâng cao chất lượng mũi nhọn của Nhà trường. Bên cạnh việc cung cấp kiến thức thì rèn luyện kĩ năng cho học sinh cũng là một công việc vô cùng quan trọng.Đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn thường có cấu trúc 2 phần. Phần 1 là nghị luận xã hội.
Phần 2 là nghị luận văn học (NLVH), trong đó chủ yếu là nghị luận ý kiến bàn về văn học, vấn đề được đưa ra có tính lí luận văn học sâu sắc. Để phát huy được sự sáng tạo, năng lực cảm thụ, cá tính của học sinh,trongphần NLVH của đề thi thường không giới hạn ngữ liệu cần phân tích, hoặc chỉ có những định hướng mở đòi hỏi học sinh cần có kĩ năng tốt trong việc lựa chọn, phân tích dẫn chứng làm nên nét đặc sắc riêng cho bài văn của mình. Kĩ năng này cần phải được trau dồi, bồi dưỡng thường xuyên mới giúp học sinh nhạy bén, linh hoạt trước các đề thi học sinh giỏi Văn. Trên thực tế, khi triển khai một bài nghị luận văn học của học sinh giỏi, xác định được vấn đề, xây dựng được hệ thống lý lẽ đã là một công đoạn khó, nhưng để thuyết phục được người đọc, tạo bản sắc cho người viết lại không dễ dàng.
Trong đó, kĩ năng huy động, lựa chọn dẫn chứng, phân tích dẫn chứng như thế nào cho đúng cho hay lại luôn là thử thách với người làm văn. Nhiều bài văn đã không đạt kết quả vì thực hiện kĩ năng này thiếu tính thuyết phục. Do vậy, để nâng tầm bài viết của học sinh và nâng cao chất lượng dạy học môn Văn ở trường THPT, cần thiết phải bồi dưỡng kĩ năng tích luỹ, lựa chọn và phân tích dẫn chứngtrong bài nghị luận văn học cho học sinh giỏi văn. Tên sáng kiến:Bồi dưỡng kĩ năngtích luỹ, lựa chọn và phân tích dẫn chứng trong bài nghị luận văn học cho học sinh giỏi văn 3.
Tác giả sáng kiến: - Họ và tên: Trần Thị Anh Đào - Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Bình Sơn - Sông Lô - Vĩnh Phúc - Số điện thoại: 0974421882Email: trananhdao.vn 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trần Thị Anh Đào 5. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Áp dụng trong giảng dạy bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn ở trường THPT. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Năm 2019.
Mô tả bản chất của sáng kiến: 7. Về nội dung của sáng kiến I. Tầm quan trọng của dẫn chứng trong bài nghị luận văn học của học sinh giỏi 1. Đặc điểm bài nghị luận văn học của học sinh giỏi Bài văn nghị luận là một kiểu văn bản mà người viết chủ yếu sử dụng lí lẽ, dẫn chứng, lập luận nhằm xác lập, thuyết phục người khác về một quan điểm, tư tưởng nhất định.
Bài nghị luận văn học là một dạng nghị luận mà các vấn đề đưa ra bàn luận thuộc phạm vi văn học sử, lí luận văn học hoặc các khía cạnh trong tác phẩm văn chương. Bài nghị luận văn học (NLVH) của học sinh giỏi là một sản phẩm đặc biệt được kết tinh từ trí tuệ, tâm hồn của người học văn, được tạo lập trong quá trình tiếp nhận, học tập và nghiên cứu văn chương. So với bài viết của học sinh phổ thông thì bài NLVH của học sinh giỏi được nâng lên ở một cấp độ cao hơn, được khẳng định trên thang giá trị của làm văn, bài văn. Những đặc điểm riêng trong bài NLVH của học sinh giỏi được thể hiện ở các phương diện sau: Về bố cục, kết cấu: giống như bài nghị luận thông thường, bài NLVH của học sinh giỏi cũng đảm bảo 3 phần: Mở bài, Thân bài và Kết bài.
Tuy nhiên, Mở và Kết trong bài viết của học sinh giỏi không chỉ làm nhiệm vụ giới thiệu và kết thúc vấn đề nghị luận mà còn phải tạo được hứng thú, sức hấp dẫn, tình huống có vấn đề cho người đọc, người nghe. Hệ thống luận điểm, luận cứ trong phần thân bài được sắp xếp với bố cục hợp lí, khoa học, có tính sáng tạo và mang tính thuyết phục cao. Về nội dung kiến thức: bài NLVH của học sinh giỏi không chỉ đảm bảo đúng yêu cầu của đề, người viết cần phải thể hiện được vốn kiến thức vừa chắc chắn, phong phú, uyên bác, sâu sắc về các tác phẩm văn học, các tác giả, các hiện tượng trong lịch sử văn học, các phạm trù lí luận… vừa mang đến những phát hiện có tính mới mẻ. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về kĩ năng lập luận: bài NLVH của học sinh giỏi thể hiện khả năng vận dụng nhuần nhuyễn, hiệu quả các thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ, so sánh.
Lí lẽ sắc sảo và dẫn chứng lựa chọn tiêu biểu, mới mẻ; đảm bảo cả về lượng và chất; phân tích dẫn chứng sáng tỏ, sâu sắc - được phối hợp chặt chẽ, logic làm sáng tỏ, sâu sắc vấn đề nghị luận, tạo tính thuyết phục cao. Về hành văn: bài NLVH của học sinh giỏi thường tạo được giọng điệu riêng, dùng từ độc đáo, viết câu linh hoạt, diễn đạt có hình ảnh. Bên cạnh phương thức biểu đạt chính là nghị luận, học sinh giỏi văn thường biết vận dụng linh hoạt, thông minh phương thức biểu cảm, thuyết minh, tự sự… khiến cho bài văn tạo được sức truyền cảm, hấp dẫn đối với người đọc. Có thể nói, bài NLVH của học sinh giỏi là một “tác phẩm” của người học, vừa khoa học, sâu sắc lại vừa sáng tạo và giàu chất văn.
Dẫn chứng và vai trò của của dẫn chứng trong bài NLVH của học sinh giỏi 2. Dẫn chứng trong bài NLVH của học sinh giỏi Dẫn chứng là những sự vật, sự việc, số liệu, ý kiến… rút ra từ thực tế hay từ sách vở để thuyết minh cho ý kiến, nhận định, đánh giá trong nghị luận. Trong nghị luận văn học đó có thể là những nhận định, ý kiến bàn về văn học. Đó có thể là những câu văn, câu thơ được trích dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp.
Hay dẫn chứng có thể là một hình tượng nghệ thuật. Dẫn chứng được sử dụng trong bài NLVH của học sinh giỏi thường chia thành 3 loại: dẫn chứng bắt buộc, dẫn chứng tự chọn và dẫn chứng mở rộng (liên hệ so sánh) 2.Vai trò của dẫn chứng trong bài NLVH của học sinh giỏi Việc lấy dẫn chứng đối với một bài văn nghị luận văn học có vai trò đặc biệt quan trọng. Trong bài văn nghị luận, dẫn chứng và lí lẽ là hai bộ phận cấu thành luận điểm và làm tăng thêm tính thuyết phục, hấp dẫn cho hệ thống lập luận. Không có dẫn chứng, bài văn sẽ thiếu “chất sống”, thiếu sự sinh động, hấp dẫn.
Quan trọng hơn, nếu thiếu dẫn chứng, những lý lẽ đưa ra sẽ không còn sức thuyết phục. Lúc đó bài văn chỉ còn là những lời bàn luận chung chung, thiếu cơ sở, thiếu căn cứ và hoàn toàn mang tính lý thuyết suông. Vì thế, việc lựa chọn vàphân tích dẫn chứng trong bài văn nghị luận văn học là vô cùng cần thiết, giúp bài văn trở nên hấp dẫn, giàu sức thuyết phục. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Dẫn chứng là mắt xích quan trọng trong mạch lập luận, thể hiện tư duy sắc bén người làm văn. Bản chất cốt lõi của văn nghị luận chính là cách thức người viết sử dụng lí lẽ để thuyết phục người khác. Vì vậy luận điểm, luận cứ phải có sự liên kết, xâu chuỗi chặt chẽ theo một quan điểm nhất định để người đọc hiểu và tin ở những vấn đề mà người viết muốn hướng tới. Với bài NLVH của học sinh giỏi, tính tư duy logic càng được thể hiện rõ.
Vì vậy, lập luận phải có lí lẽ, dẫn chứng phải cụ thể, xác thực, người viết phải có năng lực trình bày, phân tích, đánh giá làm sáng tỏ mục đích nghị luận. Hai thành tố quan trọng làm nên quá trình lập luận đó là luận điểm, luận cứ. Luận điểm thường là một nhận định, một ý kiến khái quát chủ đề của cả đoạn văn. Đó chính là đích đến của lập luận được khẳng định và nhấn mạnh.
Luận cứ là những lí lẽ và dẫn chứng làm cơ sở cho luận điểm. Luận điểm sẽ được cụ thể hóa trong luận cứ hoặc luận điểm có thể được rút ra từ lí lẽ và dẫn chứng. Trong đó luận cứ lại bao gồm lí lẽ và dẫn chứng có quan hệ mật thiết và hỗ trợ lẫn nhau. Quá trình tư duy thông thường sẽ đi từ những dẫn chứng cụ thể kết hợp với lĩ lẽ sau đó mới hình thành nên luận điểm.
Khi đó quá trình tư duy được sắp xếp, có sự chuẩn bị để hình thành văn bản. Ngược lại trong quá trình viết bài văn nghị luận, người viết thường nêu luận điểm trước, sau đó dùng luận cứ để chứng minh. Dù phát triển vấn đề nghị luận theo hướng nào thì luận điểm đều có tác dụng thâu tóm luận cứ và luận cứ là nền tảng, cơ sở để hình thành luận điểm. Vì vậy, trong bài NLVH của học sinh giỏi, luận cứ, luận chứng càng chân thực, điển hình, phong phú thì mối liên hệ logic giữa nó với luận điểm càng chặt chẽ, càng thể hiện năng lực lập luận của người viết.
Xét về ý nghĩa đó, mức độ sâu sắc của luận cứ tỉ lệ thuận với mức độ được chứng minh của luận điểm. Tức là luận cứ mạnh thì luận điểm thuyết phục, luận cứ yếu thì luận điểm mờ nhạt. Ví dụ: Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng cả trái tim và tâm hồn mình. Ông đã thương cho nỗi đau đời của người con gái “pha nghề thi hoa đủ mùi ca ngâm” ấy, khi đứt ruột trao đi mối tình đầu của mình.
Duyên đã trao mà tình không dứt, đó là bi kịch của tình yêu “giữa đường đứt gánh” của Thúy Kiều và Kim Trọng.