Luận Văn Thạc Sĩ Về Kinh Tế - Xã Hội Vùng Ven Đô Hồ Tây (1986 - Nay)

Luận văn thạc sĩ phân tích kinh tế xã hội vùng ven đô Hồ Tây từ 1986 đến nay, phản ánh sự phát triển và thay đổi trong thời kỳ đổi mới.

• Tác giả: Phạm Thị Thương Thương
• Người hướng dẫn: GS.TS Trương Quang Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Việt Nam học
• Đề tài: Kinh Tế - Xã Hội Vùng Ven Hồ Tây Trong Thời Kỳ Đổi Mới
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài, tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu và cơ sở tài liệu
• 0.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4.2. Cơ sở tài liệu
• 0.5. Đóng góp của luận văn
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VÙNG VEN HỒ TÂY
• 1.1. Khái quát về các công trình nghiên cứu kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ VÙNG VEN HỒ TÂY TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI (TỪ 1986 ĐẾN NAY)
• 2.1. Cơ cấu ngành kinh tế vùng ven hồ Tây
• 2.2. Công nghiệp - Thủ công nghiệp
• 2.3. Thương mại - Dịch vụ
• 2.4. Cơ sở hạ tầng
• 2.4.1. Đường giao thông
• 2.4.2. Hệ thống cấp và thoát nước
• 2.5. Cơ cấu sử dụng đất
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM XÃ HỘI VÙNG VEN HỒ TÂY TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI (TỪ 1986 ĐẾN NAY)
• 3.1. Dân cư và lao động
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Kinh Tế Xã Hội Vùng Ven Đô Hồ Tây

Vùng ven Hồ Tây, một khu vực có vị trí địa lý đặc biệt, đã trải qua nhiều biến đổi trong thời kỳ đổi mới. Kinh tế - xã hội nơi đây không chỉ phản ánh sự phát triển của Thủ đô Hà Nội mà còn là minh chứng cho những thay đổi trong chính sách phát triển. Nghiên cứu về vùng ven Hồ Tây giúp hiểu rõ hơn về những tác động của đô thị hóa và sự phát triển kinh tế trong bối cảnh hiện đại.

1.1. Đặc điểm địa lý và văn hóa vùng ven Hồ Tây

Vùng ven Hồ Tây không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên mà còn mang đậm bản sắc văn hóa. Các làng nghề truyền thống như làm giấy, dệt lụa đã hình thành từ lâu đời, tạo nên một bức tranh đa dạng về văn hóa và kinh tế.

1.2. Lịch sử phát triển kinh tế vùng ven Hồ Tây

Từ những năm 1986, vùng ven Hồ Tây đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong kinh tế. Các ngành nghề truyền thống đã được phục hồi và phát triển, đồng thời các dịch vụ thương mại cũng gia tăng đáng kể.

II. Vấn đề và Thách thức Kinh Tế Xã Hội Vùng Ven Hồ Tây

Mặc dù có nhiều tiềm năng phát triển, vùng ven Hồ Tây cũng đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và đô thị hóa nhanh chóng đã tạo ra áp lực lớn lên hạ tầng và môi trường. Các chính sách phát triển cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế.

2.1. Áp lực từ đô thị hóa và dân số

Sự gia tăng dân số tại vùng ven Hồ Tây đã dẫn đến tình trạng quá tải về hạ tầng. Các dịch vụ công cộng như y tế, giáo dục và giao thông đang gặp nhiều khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu.

2.2. Tác động của chính sách phát triển

Chính sách phát triển hiện tại chưa hoàn toàn phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân. Cần có những điều chỉnh để đảm bảo sự phát triển bền vững cho vùng ven Hồ Tây.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Kinh Tế Xã Hội Vùng Ven Hồ Tây

Để giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội, cần áp dụng các phương pháp phát triển bền vững. Việc kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế là rất quan trọng.

3.1. Đầu tư vào hạ tầng và dịch vụ công

Cần có các dự án đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông, cấp nước và xử lý rác thải để cải thiện chất lượng sống cho người dân.

3.2. Khuyến khích phát triển ngành nghề truyền thống

Việc bảo tồn và phát triển các ngành nghề truyền thống như làm giấy, dệt lụa không chỉ tạo ra việc làm mà còn giữ gìn bản sắc văn hóa của vùng ven Hồ Tây.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Kinh Tế Xã Hội

Nghiên cứu về kinh tế - xã hội vùng ven Hồ Tây đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các mô hình phát triển bền vững đã được áp dụng và mang lại hiệu quả rõ rệt.

4.1. Mô hình phát triển bền vững

Các mô hình phát triển bền vững đã giúp cải thiện đời sống người dân và bảo vệ môi trường. Những dự án này cần được nhân rộng để đạt hiệu quả cao hơn.

4.2. Kết quả từ các chính sách phát triển

Các chính sách phát triển đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân vùng ven Hồ Tây, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết Luận và Tương Lai Kinh Tế Xã Hội Vùng Ven Hồ Tây

Kinh tế - xã hội vùng ven Hồ Tây đang trên đà phát triển nhưng cũng cần phải đối mặt với nhiều thách thức. Tương lai của vùng này phụ thuộc vào các chính sách phát triển hợp lý và bền vững.

5.1. Tương lai phát triển kinh tế vùng ven Hồ Tây

Với những tiềm năng hiện có, vùng ven Hồ Tây có thể trở thành một trung tâm kinh tế quan trọng của Hà Nội nếu được đầu tư đúng mức.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần có một chiến lược phát triển bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa, nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài cho vùng ven Hồ Tây.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng ven Hồ Tây, nằm trong quận Tây Hồ, Hà Nội, là khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng về mặt lịch sử, văn hóa và kinh tế-xã hội. Với diện tích mặt nước trên 500 ha của Hồ Tây cùng nhiều ao, đầm, hồ nhỏ khác, khu vực này không chỉ là lá phổi xanh điều hòa không khí cho thủ đô mà còn là vùng đất có truyền thống nghề nghiệp đa dạng và phong phú. Từ năm 1986 đến nay, trong bối cảnh đổi mới kinh tế xã hội của Việt Nam, vùng ven Hồ Tây đã trải qua nhiều biến đổi sâu sắc về cơ cấu kinh tế, xã hội và đô thị hóa.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích đặc điểm kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây trong thời kỳ đổi mới, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 10 phường thuộc quận Tây Hồ và một số phường gián cách, với thời gian nghiên cứu từ năm 1986 đến nay, có tham khảo các giai đoạn trước đổi mới để làm rõ quá trình biến đổi. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu và kiến nghị cho các cơ quan quản lý, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư nhằm bảo tồn giá trị văn hóa, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2001-2005, tỷ trọng ngành thương mại - dịch vụ chiếm khoảng 40-47% giá trị sản xuất ngoài quốc doanh, ngành công nghiệp chiếm 34-38%, trong khi nông nghiệp giảm từ gần 15% xuống còn khoảng 4%. Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng đã làm thay đổi cơ cấu nghề nghiệp và thu nhập của người dân, đồng thời đặt ra nhiều thách thức về quản lý đất đai, bảo tồn nghề truyền thống và phát triển hạ tầng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết liên ngành để phân tích đặc điểm kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây, bao gồm:

• Lý thuyết đô thị hóa: Đô thị hóa được hiểu là quá trình tập trung dân cư vào các đô thị, chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp, đồng thời hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và tăng quy mô dân số. Lý thuyết này giúp giải thích sự biến đổi về mặt không gian và kinh tế của vùng ven Hồ Tây trong bối cảnh đổi mới.

• Lý thuyết phát triển kinh tế nông thôn: Nhấn mạnh vai trò của chuyển dịch cơ cấu sản xuất, phát triển đa dạng ngành nghề, kết hợp giữa nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

• Khái niệm về quản lý đất đai và chính sách phát triển kinh tế xã hội: Phân tích tác động của các chính sách đổi mới, giao đất, khoán sản phẩm, và các nghị quyết của Đảng, Nhà nước đến sự phát triển kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây.

Các khái niệm chính bao gồm: đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nghề truyền thống, quản lý đất đai, phát triển bền vững, và chính sách đổi mới.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp kế thừa: Tổng hợp, phân tích các công trình nghiên cứu trước đây về vùng ven Hồ Tây trong các lĩnh vực địa lý, lịch sử, kinh tế, văn hóa.

• Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích số liệu: Thu thập và xử lý số liệu thống kê từ các báo cáo kinh tế-xã hội, niên giám thống kê quận Tây Hồ giai đoạn 1996-2006, các bảng biểu về diện tích đất, cơ cấu ngành nghề, dân số, thu nhập.

• Phương pháp điều tra xã hội học: Khảo sát thực địa, phỏng vấn các nhà quản lý, người dân địa phương nhằm thu thập thông tin về đời sống, nghề nghiệp, và nhận thức về phát triển kinh tế-xã hội.

• Phương pháp lịch sử và logic: Phân tích diễn biến lịch sử, các nhân tố tự nhiên và chính sách ảnh hưởng đến sự phát triển vùng ven Hồ Tây.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các hộ dân thuộc 10 phường vùng ven Hồ Tây, các cán bộ quản lý địa phương và các chuyên gia liên quan. Phương pháp chọn mẫu kết hợp ngẫu nhiên và có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và sâu sát thực tiễn. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2007 đến 2009, với các giai đoạn thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, phân tích số liệu và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế rõ nét: Trong giai đoạn 1996-2005, ngành thương mại - dịch vụ - du lịch chiếm tỷ trọng lớn nhất trong giá trị sản xuất ngoài quốc doanh, đạt đỉnh 46,8% năm 2001 và duy trì trên 40% các năm tiếp theo. Ngành công nghiệp chiếm khoảng 33,8% đến 37,7%, trong khi nông nghiệp giảm mạnh từ 14,9% năm 2000 xuống còn 4,1% năm 2005.

2. Giảm diện tích đất nông nghiệp và thay đổi cơ cấu cây trồng: Diện tích đất nông nghiệp giảm từ khoảng 1.300 ha năm 1996 xuống còn khoảng 933 ha năm 2005. Đặc biệt, diện tích trồng lúa giảm mạnh từ 220 ha năm 2001 xuống còn 13 ha năm 2005, tập trung chủ yếu ở phường Phú Thượng và Xuân La. Diện tích trồng hoa cây cảnh biến động, tăng lên 312 ha năm 2002 nhưng giảm còn 243,6 ha năm 2005 do đô thị hóa.

3. Sự suy giảm lao động nông nghiệp: Lao động nông nghiệp tại phường Nhật Tân giảm từ 1.249 người năm 1998 xuống còn khoảng 886 người năm 2001, tiếp tục giảm trong các năm sau. Tương tự, diện tích đất nông nghiệp tại các phường cũng giảm rõ rệt, ví dụ phường Phú Thượng giảm từ gần 260 ha năm 1997 xuống còn 103,6 ha năm 2005.

4. Thu nhập và mức sống thay đổi theo nghề nghiệp: Thu nhập từ nghề trồng đào tại Nhật Tân chiếm hơn 50% tổng thu nhập hộ gia đình, đạt khoảng 10 triệu đồng/năm trên diện tích 3 sào. Các nguồn thu nhập khác như hoa tươi, hoa màu và các hoạt động khác chiếm phần còn lại. Mức sống người dân được nâng lên rõ rệt nhờ chuyển dịch nghề nghiệp và phát triển dịch vụ.

Thảo luận kết quả

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại vùng ven Hồ Tây đã làm thay đổi sâu sắc cơ cấu kinh tế và xã hội. Sự giảm diện tích đất nông nghiệp và lao động trong nông nghiệp phản ánh xu hướng chuyển dịch sang các ngành công nghiệp, dịch vụ và thương mại. Điều này phù hợp với lý thuyết đô thị hóa và phát triển kinh tế nông thôn, khi các vùng ven đô thị thường chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang phi nông nghiệp.

Sự biến động trong diện tích trồng hoa cây cảnh, một nghề truyền thống có giá trị văn hóa và kinh tế cao, cho thấy tác động tiêu cực của đô thị hóa nếu không có quy hoạch và chính sách bảo tồn phù hợp. Việc cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể “Hoa Đào Nhật Tân” năm 2006 là một bước tiến quan trọng trong bảo vệ và phát triển nghề truyền thống.

So sánh với các nghiên cứu về vùng ven đô thị khác, vùng ven Hồ Tây có đặc điểm đa dạng về cây trồng và nghề nghiệp, đồng thời chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các chính sách đổi mới và phát triển đô thị của thành phố Hà Nội. Các biểu đồ về diện tích đất trồng lúa, lao động nông nghiệp và chăn nuôi minh họa rõ ràng xu hướng chuyển dịch và giảm sút trong nông nghiệp, đồng thời tăng trưởng trong các ngành dịch vụ và công nghiệp.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững trong bối cảnh đô thị hóa và hội nhập kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch và quản lý đất đai

   • Hành động: Xây dựng và thực thi quy hoạch sử dụng đất chi tiết, bảo vệ diện tích đất nông nghiệp và các khu vực có giá trị văn hóa truyền thống.
   • Mục tiêu: Giảm thiểu mất đất nông nghiệp dưới 5% mỗi năm trong vòng 5 năm tới.
   • Chủ thể: UBND quận Tây Hồ phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội.

2. Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống trồng hoa cây cảnh

   • Hành động: Hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, quảng bá thương hiệu “Hoa Đào Nhật Tân” và các làng nghề khác.
   • Mục tiêu: Tăng diện tích trồng hoa cây cảnh lên 10% trong 3 năm, nâng cao thu nhập người dân nghề truyền thống.
   • Chủ thể: Phòng Nông nghiệp quận, các hợp tác xã nghề truyền thống.

3. Phát triển dịch vụ du lịch sinh thái và văn hóa

   • Hành động: Xây dựng các tour du lịch kết hợp tham quan làng nghề, hồ nước và di tích lịch sử, phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực.
   • Mục tiêu: Tăng lượng khách du lịch đến vùng ven Hồ Tây 15% mỗi năm trong 5 năm.
   • Chủ thể: Sở Du lịch Hà Nội, UBND quận Tây Hồ, doanh nghiệp du lịch.

4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đào tạo nghề

   • Hành động: Tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật nông nghiệp hiện đại, kỹ năng dịch vụ, quản lý kinh doanh cho người dân địa phương.
   • Mục tiêu: Đào tạo ít nhất 500 lao động trong 3 năm, tăng tỷ lệ lao động phi nông nghiệp có kỹ năng lên 60%.
   • Chủ thể: Trung tâm đào tạo nghề quận, các tổ chức xã hội.

5. Cải thiện hạ tầng kỹ thuật và môi trường

   • Hành động: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, cấp thoát nước, xử lý ô nhiễm môi trường hồ và khu vực dân cư.
   • Mục tiêu: Giảm ô nhiễm nước hồ Tây xuống dưới mức cảnh báo trong 5 năm, nâng cao chất lượng sống người dân.
   • Chủ thể: Sở Xây dựng Hà Nội, UBND quận Tây Hồ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về quy hoạch và phát triển đô thị

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu và phân tích về biến đổi kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây, hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển bền vững.
   • Use case: Lập kế hoạch sử dụng đất, quản lý đô thị, bảo tồn di sản văn hóa.

2. Nhà đầu tư và doanh nghiệp trong lĩnh vực bất động sản, du lịch

   • Lợi ích: Hiểu rõ tiềm năng phát triển kinh tế dịch vụ, du lịch sinh thái và các ngành nghề truyền thống.
   • Use case: Đầu tư dự án khu đô thị, khu du lịch sinh thái, phát triển thương hiệu sản phẩm địa phương.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về kinh tế, xã hội và phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu liên ngành, số liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về vùng ven đô thị.
   • Use case: Xây dựng đề tài nghiên cứu, giảng dạy về phát triển kinh tế vùng ven đô thị.

4. Cộng đồng dân cư và các hợp tác xã nghề truyền thống

   • Lợi ích: Nắm bắt xu hướng phát triển, cơ hội và thách thức trong chuyển đổi nghề nghiệp, bảo tồn nghề truyền thống.
   • Use case: Tổ chức đào tạo, phát triển sản phẩm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình đô thị hóa đã ảnh hưởng như thế nào đến nghề truyền thống ở vùng ven Hồ Tây?
   Quá trình đô thị hóa nhanh đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp và đất trồng hoa cây cảnh, khiến nhiều nghề truyền thống như trồng đào, làm giấy bị thu hẹp hoặc mai một. Tuy nhiên, một số nghề như trồng hoa đào Nhật Tân vẫn được bảo tồn và phát triển nhờ các chính sách hỗ trợ và xây dựng thương hiệu.

2. Cơ cấu kinh tế vùng ven Hồ Tây thay đổi ra sao trong thời kỳ đổi mới?
   Cơ cấu kinh tế chuyển dịch rõ rệt từ nông nghiệp sang thương mại, dịch vụ và công nghiệp. Tỷ trọng ngành thương mại - dịch vụ chiếm khoảng 40-47%, công nghiệp chiếm 34-38%, trong khi nông nghiệp giảm từ gần 15% xuống còn khoảng 4% giá trị sản xuất.

3. Lao động nông nghiệp tại vùng ven Hồ Tây có xu hướng thế nào?
   Lao động nông nghiệp giảm dần do chuyển dịch nghề nghiệp sang các ngành phi nông nghiệp và công nghiệp. Ví dụ, tại phường Nhật Tân, lao động nông nghiệp giảm từ 1.249 người năm 1998 xuống còn khoảng 886 người năm 2001.

4. Các chính sách nào đã tác động đến sự phát triển kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây?
   Các nghị quyết của Đảng như Đại hội VI (1986), Nghị quyết 10 về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp (1988), Luật Đất đai (1993), và Nghị định 69/CP (1995) đã tạo hành lang pháp lý và môi trường thuận lợi cho chuyển đổi cơ cấu kinh tế, giao đất cho hộ gia đình, phát triển đa dạng ngành nghề.

5. Làm thế nào để bảo tồn nghề trồng hoa cây cảnh truyền thống trong bối cảnh đô thị hóa?
   Cần có quy hoạch bảo vệ đất trồng hoa, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo, xây dựng thương hiệu sản phẩm, phát triển du lịch sinh thái gắn với nghề truyền thống. Việc cấp nhãn hiệu tập thể “Hoa Đào Nhật Tân” là một ví dụ điển hình cho bảo tồn và phát triển nghề truyền thống.

Kết luận

• Vùng ven Hồ Tây đã trải qua sự chuyển đổi kinh tế-xã hội sâu sắc trong thời kỳ đổi mới, với sự giảm sút rõ rệt của nông nghiệp và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại, dịch vụ và công nghiệp.
• Diện tích đất nông nghiệp và lao động trong nông nghiệp giảm đáng kể, trong khi nghề truyền thống như trồng hoa cây cảnh vẫn giữ vai trò quan trọng về mặt văn hóa và kinh tế.
• Các chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế-xã hội vùng ven Hồ Tây, đồng thời đặt ra thách thức về quản lý đất đai và bảo tồn nghề truyền thống.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển bền vững, bảo tồn giá trị văn hóa và nâng cao đời sống người dân vùng ven Hồ Tây.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào quy hoạch sử dụng đất, phát triển nghề truyền thống, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện hạ tầng kỹ thuật.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp phát triển bền vững vùng ven Hồ Tây, bảo vệ di sản văn hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu đã nói bao gồm 13 làng (thuộc 8 phƣờng). Tuy nhiên khi nói đến Hồ Tây không thể không nói đến một vùng đất gián cách với Hồ Tây nhƣng vẫn đƣợc coi là quần thể vùng Hồ Tây, đó là vùng đất gồm các làng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bái Ân, Trung Nha (tên Nôm là làng Nghè), Tiên Thƣợng (tên Nôm là làng Tân), Vạn Long (tên Nôm là làng Dâu), An Phú (An Phú là một làng mới nên không có tên Nôm). Vào đời Lê, Trung Nha, Tiên Thƣợng và Vạn Long nằm chung trong một xã Nghĩa Đô. Đến thế kỷ XVII, An Phú mới thành lập.

Về việc hình thành làng An Phú, theo truyền thuyết, làng này do một viên quan họ Trần, quê ở Thanh Hoá, vì có công phù Lê diệt Mạc nên đƣợc ban đất ở Nghĩa Đô lập trại, gọi là An Phú trại. Ngày nay tuy gọi chung là Nghĩa Đô và có những tƣơng đồng về lịch sử, nghề nghiệp nhƣng mỗi làng vẫn có hệ thống di tích riêng, với những vị thần đƣợc thờ phụng riêng. Ven hồ Trúc Bạch có một ngôi làng nổi tiếng kinh thành một thời với nghề đúc đồng, cung cấp những sản phẩm cao cấp cho tầng lớp quý tộc. Đó là làng Ngũ Xã, một làng đƣợc hình thành tƣơng đối muộn.

Vào khoảng thế kỷ XVII, XVIII có một số thợ đúc đồng quê ở 5 xã Đông Mai, Châu Mỹ, Lộng Thƣợng, Đại Đồng và Điện Tiền (nay thuộc huyện Văn Lâm, tỉnh Hƣng Yên). Có tài liệu nói đó là các làng An Nhuệ, Kim Tháp, Lê Xá, Thƣ Đôi, Đề Cầu (nay là huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh){60, tr.100} rời quê hƣơng ra kinh kỳ, đến bán đảo hồ Trúc Bạch lập nên một làng gọi là Ngũ Xã tràng (trƣờng đúc của 5 xã) và mở lò đúc đồng ở đây. Đời vua Lê Thánh Tông (1460-1497), khi quy hoạch lại kinh đô Thăng Long với hai huyện, 36 phƣờng thì vùng Hồ Tây lúc đó thuộc đất kinh thành. Huyện Quảng Đức có 18 phƣờng thì bao quanh Hồ Tây là 11 phƣờng.

Phía Đông tính từ phía Bắc xuống là các phƣờng: Nhật Chiêu, Quảng Bá, Tây Hồ, Nghi Tàm, Yên Hoa. Bờ Tây từ Nam lên Bắc là các phƣờng: Bái Ân, Võng Thị, Trích Sài. Bờ Nam từ Đông sang Tây là các phƣờng Thuỵ Chƣơng, Hồ Khẩu, Yên Thái. Sang đời Nguyễn, chia nhỏ các phƣờng thành các thôn trại với những tên gọi mới, song 11 phƣờng ven Hồ Tây vẫn giữ y nguyên cho đến tận thời Pháp thuộc.

Thời Pháp thuộc, từ năm 1889 đến năm 1915 vùng Hồ Tây thuộc khu ngoại thành, đến năm 1915 thì có tên huyện Hoàn Long. Sau Cách mạng Tháng 8 – 1945, các làng ven hồ trở thành các xã trong số 120 xã thuộc ngoại thành Hà Nội. Sau ngày hoà bình lập lại, năm 1954, thành phố Hà Nội gồm 4 quận nội thành (quận I đến quận IV) và 4 quận ngoại thành (quận V đến quận VIII), vùng Hồ Tây thuộc quận V. Năm 1961, thành phố Hà Nội mở rộng địa giới, gồm 4 khu phố và 4 huyện thì vùng ven Hồ Tây thuộc huyện Từ Liêm.

Cho tới năm 1995 tất cả vùng này thuộc về quận nội thành, đó là quận Tây Hồ. Một phần nhỏ thuộc quận Ba Đình (phƣờng Trúc Bạch), quận Cầu Giấy (phƣờng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quận Tây Hồ có 8 phƣờng đƣợc thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 phƣờng của quận Ba Đình là Yên Phụ, Thuỵ Khuê, Bƣởi và 5 phƣờng của huyện Từ Liêm, đó là Quảng An, Tứ Liên, Phú Thƣợng, Nhật Tân, Xuân La.1 Vùng Hồ Tây còn đƣợc biết đến là một vùng đất cổ qua rất nhiều các di tích lịch sử lâu đời nằm bao sát quanh Hồ Tây. Chùa Trấn Quốc (nay thuộc phƣờng Yên Phụ), có thể nói là ngôi chùa cổ nhất vùng này vì ngôi chùa này có từ thời Lý Nam Đế (544-548).

Sách Tây Hồ chí có chép: ”. Chùa này do vua tiền Lý Nam Đế nhân nền cũ chùa An Trì từ đời Hồng Bàng mà dựng nên, cho nên gọi là chùa Khai Quốc. Chùa trƣớc ở ngoài đê, sau đến năm thứ 16 niên hiệu Hoàng Đình nhà Lê (1600-1618) vì vỡ đê, dân làng mới dời về dựng chùa phía bắc hồ Tây; Chùa Hoằng Ân ở làng Quảng Bá (nay thuộc phƣờng Quảng An), theo Tây Hồ chí chùa đƣợc xây dựng từ thời Lý và có tên là Báo Ân. Đời Trần Anh Tông năm thứ hai (1294) có cao tăng Huyền Quang từ Yên Tử về giảng kinh.

Đời vua Lê Thái Tổ (1428-1432) đƣợc xây dựng lại. Thời Minh Mệnh (1820- 1840) chùa đổi tên là Sùng Ân, đến đời Thiệu Trị (1841-1847) lại đổi là Hoằng Ân; Chùa Kim Liên ở làng Nghi Tàm (nay thuộc phƣờng Quảng An), cũng là một ngôi chùa cổ, gắn liền với truyền thuyết về công chúa Từ Hoa; Chùa Tào Sách ở làng Nhật Tân (nay thuộc phƣờng Nhật Tân), tƣơng truyền là nơi đọc sách của Linh Lang. Hiện nay, chùa còn lƣu giữ nhiều di vật có giá trị nhƣ 29 tấm bia, trong đó phần lớn là các tấm bia đời Lê, hai quả chuông – một quả lớn đúc năm Minh Mệnh thứ 3 (1822); Chùa Phổ Linh ở làng Tây Hồ (nay thuộc phƣờng Quảng An), chùa đƣợc dựng từ năm 1097 đời vua Lý Nhân Tông. Ngoài một số các chùa cổ ở trên, vùng ven Hồ Tây còn có rất nhiều các đình, đền khác.

Chẳng hạn nhƣ, đền Đồng Cổ, đền Cẩu Nhi, đền Quán Thánh. Đền Cẩu Nhi khá nhỏ, đền này xuất hiện từ những năm Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lƣ về Thăng Long (năm Canh Tuất 1010). Các nhân tố tự nhiên a. Vị trí địa lý Hồ Tây vốn là một khúc uốn của sông Hồng sau khi con sông này đổi dòng.

”Trên các đồng bằng, sông uốn khúc mở rộng vòng cung đến mức tối đa, rồi cắt khúc 1 Thành lập theo Nghị định số 69/CP ngày 28 tháng 10 năm 1995 của Thủ tướng Chính phủ. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] uốn, để lại hai bên dòng những khúc cụt làm cho đồng bằng nhan nhản những đầm hồ hình móng ngựa, như ở ven sông Cà Lồ mạn Đa Phúc, tỉnh Vĩnh Phúc. Hồ Tây hình móng ngựa là khúc cụt của sông Hồng. Ngày trước Hồ Tây là dòng sông uốn khúc, sau nước chảy băng qua cuốn đất giữa khúc uốn từ Nhật Tân đến Yên Phụ ngày nay, đào thành dòng mới, thẳng và gần hơn, phù sa bồi dần lên thành hai làng Nhật Tân và Yên Phụ, càng ngày càng cô lập khúc sông cũ, làm thành Hồ Tây”{60, tr.

Các nhánh của sông Hồng ở Hà Nội bao gồm sông Đuống, sông Trà Lƣớc, sông Trà Ly ở bờ trái và sông Nam Định, sông Đào, sông Ninh Cơ ở phía bờ phải. Các con sông này đều có tốc độ dòng chảy lớn do có chiều dài ngắn, độ dốc đột ngột và phần lớn đều bị cạn vào mùa nắng {77, tr. Đê sông Hồng đƣợc đắp từ năm 1108, đoạn từ Nghi Tàm đến Thanh Trì có tên là Cơ Xá. Sông Hồng, đoạn chảy qua khu vực Hồ Tây thuộc địa phận các làng Nhật Tân, Quảng Bá, Tây Hồ, Nghi Tàm, Yên Phụ {54,tr.

Hồ Tây nằm ở phía Tây (chính xác là Tây Bắc) của Hà Nội. Khu vực Hồ Tây có địa hình khá bằng phẳng, độ cao tuyệt đối 6 - 8 m. Bề mặt địa hình bị phân cách thành các ô lớn do hoạt động đắp đê (đê Hoàng Hoa Thám, Yên Phụ, Lạc Long Quân) chống lũ lụt. Theo góc độ này có thể phân chia địa hình của khu vực Hồ Tây thành hai khu chính: khu ngoài đê và khu trong đê, lấy đê Yên Phụ từ cầu Long Biên kéo dài tới cầu Thăng Long làm trục chính.

Khu trong đê bao gồm khu vực nhỏ Hồ Tây đƣợc bao bọc bởi các đƣờng Hoàng Hoa Thám, Lạc Long Quân, Nghi Tàm, đƣờng Âu Cơ mà trung tâm là Hồ Tây và Hồ Trúc Bạch, khu tiếp theo là khu vực Phú Thƣợng và Xuân La - Xuân Đỉnh với địa hình đồng bằng đƣợc sử dụng để trồng lúa, hoa màu và cây cảnh. Khu vực địa hình ngoài đê thƣờng ngập lụt khi nƣớc sông Hồng lên cao và xảy ra các quá trình bồi tụ hoặc xói lở bờ sông. Khí hậu Hồ Tây nằm trong địa phận thành phố Hà Nội, nên khí hậu ở đây mang tính chất chung của khí hậu đồng bằng sông Hồng. Khí hậu của thành phố Hà Nội chịu ảnh hƣởng của khí hậu gió mùa điển hình.

Mùa mƣa xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 10 với một số cơn bão trung bình và bão lớn. Mùa khô kéo dài từ tháng 10 đến tháng 4 hàng năm và thƣờng kết hợp với gió mùa đông bắc lạnh. Mùa nồm thƣờng xuất hiện giữa hai mùa trên. Mùa xuân và mùa thu ở Hà Nội có thời tiết mát mẻ đặc trƣng.

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Mùa xuân từ tháng 2 đến tháng 4 (âm lịch vào tháng 1- 3) khí trời ấm áp, cảnh vật tốt tƣơi, nhiệt độ trung bình từ 17oC đến 23oC, đầu xuân thƣờng có mƣa phùn ẩm ƣớt. - Mùa hè nhiệt độ cao, trung bình 27 - 28,90C, lƣợng mƣa rơi đạt 1852 mm chiếm 85% tổng lƣợng mƣa năm. Tháng mƣa nhiều nhất là tháng 7, 8 trung bình 366 - 404mm/tháng. - Mùa thu từ tháng 8 đến tháng 10 (âm lịch tƣơng dƣơng vào tháng 7 đến tháng 9), đặc điểm thời tiết giai đoạn này mát, gió heo may, mƣa vẫn còn khá nhiều, trời không oi bức nhƣ mùa hạ.

Nhiệt độ không khí trung bình từ 25oC đến 28oC. - Mùa đông ở khu vực Hồ Tây nói riêng và Hà Nội nói chung lạnh hơn nhiều so với điều kiện trung bình vĩ tuyến, mùa đông chỉ có thời kỳ tƣơng đối khô, còn nửa cuối thì cực kỳ ẩm ƣớt, mƣa nhiều, khí hậu biến động mạnh, nhiệt độ trung bình mùa khô khoảng 16,4 - 180C so với nhiệt độ trung bình năm (23,40C) thấp hơn 6-70C. Nhìn chung, nhiệt độ không khí tại khu vực ven hồ thấp hơn các khu vực khác trong thành phố và đạt giá trị trung bình cực đại nhiều năm vào tháng 7 là 29,1 oC và giá trị cực tiểu vào tháng 1 là 14 oC. Qua đo đạc và tính toán tại Hồ Tây, nhiệt độ nƣớc cao hơn nhiệt độ không khí từ 1-1,5 oC và ít biến động hơn so với nhiệt độ không khí nên ở khu vực giữa hồ nhiệt độ không khí thƣờng cao hơn các khu vực ven hồ.

Cụ thể là các tháng mùa hè nhiệt độ thƣờng cao hơn 0,2-0,3 oC, còn các tháng mùa đông là 1-2 o C{78, tr. Lƣợng mƣa biến động mạnh mẽ theo không gian và thời gian. Do ảnh hƣởng của hồ mà chế độ mƣa ở khu vực hồ Tây khác với các khu vực khác ở Hà Nội.