ĐẶT VẤN ĐỀ Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng trên lem2 da người chứa tói 40.000 vi khuẩn, đậc biệt các nghiên cứu tìm thấy trên bàn tay của một người có thể mang tới 4,6 triệu mầm bệnh [33]. Nhiều tài liệu cho thấy bàn tay bẳn có khả năng lây truyền rất nhiều bệnh như: các bệnh đường tiêu hóa (tiêu chảy, tả, lỵ, thương hàn.), bệnh giun sán (giun đũa, giun kim.), các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp (NKHH), H1N1, lao, mắt hột, lở loét ngoài da. Các tác nhân gây bệnh theo bàn tay bẩn đi vào thức ăn, nước uống, hoặc trực tiếp xâm nhập vào các cơ quan, bộ phận của cơ thể từ đó mang lại nguy cơ nhiễm bệnh cho con người [28], [43]. Đa số các bệnh lây nhiễm qua bàn tay đều hay gặp và rất nguy hiểm đối với trẻ nhỏ, đặc biệt NKHH và tiêu chảy là hai nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện và gây tử vong cho 3,5 triệu trẻ <5 tuổi mỗi năm trên thế giới [24].
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thì 20% số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi hàng năm là do NKHI1 dưới [14]. Theo thống kê của UNICEF thì mỗi ngày có trên 5 nghìn ca tử vong ở trẻ <5 tuổi do tiêu chảy [24], chỉ tính riêng số ca tử vong ở trẻ <5 tuổi do tiêu chảy đã cao hơn tổng số ca tử vong do AIDS, sốt rét, và sởi cộng lại [20]. Hiện có khoảng 1/3 dân số thế giới (tương đương 2 tỷ người) nhiễm lao, theo ước tính mỗi năm bệnh lao giết chết khoảng 1,7 triệu người [41]. Việt Nam nằm trong số các nước đang phát triển, với khí hậu nhiệt đới đặc trưng nóng ẩm và tình trạng nước sạch, vệ sinh môi trường yếu kém [5], [6], [9] người dân phần lớn chưa có thói quen RTVXP [5], [6], [9] làm cho các bệnh lây nhiễm qua bàn tay rất phổ biến và chiếm tỷ lệ cao nhất trong số các bệnh thường gặp ở các vùng nông thôn của Việt Nam, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ <5 tuổi [6], [9].
Theo kết quả một nghiên cứu thì hành vi rửa tay với xà phòng (RTVXP) giúp làm giảm 34%- 65% nguy cơ mắc viêm phổi, giảm 41% - 65% nguy cơ lây mắc tiêu chảy ở trẻ em [22], ngoài ra hành vi này cũng góp phần giảm đáng kể nguy cơ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm khác. RTVXP là biện pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất với chi phí thấp nhất, đơn giản và dễ thực hiện tại cộng đồng giúp giảm thiểu khả năng lây nhiễm của nhiều loại mầm (J)hạni ^7/iị Jìliị ^Duntị. Jíuận lừín IIUỊC iĩị1,ị lế&uuj eộmj. 2 bệnh khác nhau nên nó được coi là một loại vắc-xin tự chế có thể cứu sống được nhiều người hon bất cứ loại vắc-xin hay phương pháp điều trị nào [46], Huyện Chương Mỹ là một huyện ngoại thành, địa hình bán sơn địa nằm ở phía tây nam thành phố Hà Nội, có diện tích khoảng 233 km2, dân số khoảng 289.994 người, trong đó có 25.172 trẻ <5 tuổi, người dân phần lớn làm nghề nông nghiệp.
Cũng giống như các vùng nông thôn khác của Việt Nam thì gánh nặng do các bệnh liên quan đến vệ sinh bàn tay trên địa bàn Huyện cũng rất nặng nề. Chỉ tính riêng năm 2009 trên toàn Huyện có tới 14.419 trẻ < 5 tuổi mắc NKHH, 2.558 trẻ < 5 tuổi bị tiêu chảy. Xã Đại Yên cách trung tâm huyện khoảng 3km, có dân số khoảng 5.196 người, xã có tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi mắc các bệnh lây nhiễm qua bàn tay thuộc mức cao so với toàn huyện Chương Mỹ. Riêng năm 2009, trong tổng số 502 trẻ <5 tuổi của Xã thì có tới 212 trẻ bị NKHH và 42 trẻ bị tiêu chảy, tuy nhiên số trẻ mắc bệnh thực tế có thể cao hon nhiều do danh sách này chỉ ghi nhận được những trường họp đến khám và điều trị tại trạm y tế xã hoặc bệnh viện huyện.
Các bệnh liên quan chặt chẽ với điều kiện vệ sinh và vệ sinh cá nhân khác cũng rất phổ biến ở trẻ em nơi đây. Những trẻ bị bệnh không những bị ảnh hưởng nặng nề tới sức khỏe, nguy cơ tử vong cao mà còn bị ảnh hưởng lâu dài tới quá trình phát triển cũng như tạo ra gánh nặng về kinh tế và chăm sóc cho gia đình của trẻ khiến cho người dân rất bức xúc. Một sổ nghiên cứu cho thấy nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm kể trên ở trẻ có liên quan chặt chẽ tới hành vi RTVXP, đặc biệt hành vi của những người chăm sóc chính (NCSC) cho trẻ [5], [6]. Câu hỏi đặt ra là thực tế kiến thức và thực hành về RTVXP của những NCSC của trẻ ở đây ra sao và có những yếu tố nào liên quan đến hành vi này? Trên địa bàn Xã cũng như trên toàn Huyện cho đến nay chưa có nghiên cứu nào tìm hiểu về vấn đề đề này.
Trẻ thường bắt đầu được gửi đến các trường mầm non khi được 3 tuổi trở lên, nghiên cứu này chỉ thu thập thông tin tại hộ gia đình (HGĐ) nên chọn những trẻ <2 tuổi để hạn chế sai số. Do vậy chúng tôi tiến hành “Nghiên cứu thực trạng kiến thức và thực hành rửa tay với xà phòng của người chăm sóc chính cho trẻ <2 tuổi và một so yếu to liên quan tại xã Đại Yên, Chương Mỹ, Hà Nội năm 2010”. pitạin QTù /ỉlĩị Qìung. £uận IUÌH Í7ZÍỢÍ> uị cụ ti &)H(J eộnq.
3 MỤC TIÊU NGHIÊN cứu 1. Mục tiêu chung: Điều tra kiến thức và thực hành rửa tay với xà phòng của người chăm sóc chính cho trẻ < 2 tuổi và một số yếu tố liên quan tại xã Đại Yên, Chương Mỹ, Hà Nội năm 2010. Mục tiêu cụ thể: 2. Điều tra kiến thức rửa tay với xà phòng của người chăm sóc chính cho trẻ < 2 tuổi tại xã Đại Yên, Chương Mỹ, Hà Nội năm 2010.
Đánh giá thực hành rửa tay với xà phòng của người chăm sóc chính cho trẻ < 2 tuổi tại xã Đại Yên, Chương Mỹ, Hà Nội năm 2010. Xác định một số yếu tố liên quan đến thực hành rửa tay với xà phòng cho trẻ và thực hành rửa tay với xà phòng của NCSC tại hai thời điểm trước khi cho trẻ ăn và sau khi rửa cho trẻ đại tiện xong tại xã Đại Yên, Chương Mỹ, Hà Nội năm 2010. fphtim (7Zự Jltị t'Dunq. Jluận nán ^ĩhạc íịị QẬ tê ('ióiui.
TỐNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tác hại của bàn tay không sạch Trên lem2 da người chứa tới 40. Hơn thế, bàn tay là công cụ đa năng trong làm việc và sinh hoạt của con người, nó tiếp xúc với rất nhiều thứ khác nhau nên rất dễ bị nhiễm bẩn, các nghiên cứu tìm thấy trên bàn tay của một người bình thường có thể mang tới 4,6 triệu mầm bệnh [33]. Trung bình sau khi sử dụng nhà vệ sinh thì số lượng vi khuẩn trên các móng tay tăng 92,8%, từ 48,8cfu (colony- forming units) lên 94,lcfu, trong đó lượng vi khuẩn trên móng tay nam giới sau thời điểm này tăng lên rất nhiều, từ 64,1 cfu lên 165,8cfù nhưng số lượng này ở bàn tay phụ nữ tăng không đáng kể [33].
Một nghiên cứu ở Mỹ xét nghiệm 34 mẫu nước sau khi rửa tay của những người bán cà phê, bán hàng ăn, bán thuốc, và nhân viên nhà hàng đã tìm thấy 6.200 đến 16 tỷ vi khuẩn/ml nước, 13/34 mẫu có vi khuẩn E. Coli vốn là chỉ số cho thấy có nhiễm phân [38]. Sau khi tiếp xúc với những thứ có chứa mầm bệnh như phân hoặc những thứ có dính phân, máu, đờm hay các loại dịch tiết khác từ cơ thể những người mang bệnh thì bàn tay cũng chứa mầm bệnh [16], [46]. Vi khuẩn trên bàn tay bao gồm loại bám dính, loại tạm trú, và loại thường trú [33].
Các vi khuẩn tạm trú thường bị tiêu diệt trong môi trường bình thường của bề mặt da, mồi loại da có một môi trường khác nhau. Một số tác giả chỉ ra rằng vi khuẩn E. coli có thể tồn tại trên da khoảng vài giờ. Một nghiên cứu khác cho thấy 99% các vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Serratỉa marcescens, E.
aureus chết trong vòng 2 phút sau khi có mặt trên các móng tay nhưng có 10' tế bào vi khuẩn này (0.01%) tồn tại trên ngón tay tới 90 phút. Rotavirus trên các nếp gấp ngón tay có thể tồn tại tới 60 phút [38]. Bàn tay được coi là công cụ phát tán chính đối với một số bệnh truyền nhiễm. Các tác nhân gây bệnh theo bàn tay bẩn đi vào thức ăn, nước uống, hoặc xâm nhập vào các cơ quan, bộ phận của cơ thể thông qua tiếp xúc trực tiếp như tiếp xúc tay-tay, tay- rj)ltạwi CJiiiJllii <Z)ÍZ/ÍỢ.
Jluận nãu ’Tltụe xỹ y/ tê &i)uạ eộnạ. từ đó mang lại nguy cơ nhiễm bệnh cho con người, đặc biệt trẻ em <5 tuối là nhóm dễ bị tổn thương do các bệnh lây nhiễm qua bàn tay [28], [43]. Các bệnh liên quan đến bàn tay và vệ sinh cá nhân chủ yếu bao gồm các bệnh truyền nhiễm (bao gồm cả kí sinh trùng, vi khuẩn, và vi-rút). Các bệnh này đã làm tốn hại rất lớn đến sức khoẻ, kinh tế, chăm sóc, là nguyên nhân chính gây tử vong cho con người trong quá khứ.
Hiện nay ở các nước phát triển thì mô hình bệnh tật đã chuyển dần sang các bệnh không lây song gánh nặng do các bệnh truyền nhiễm còn khá nặng nề. Còn đối với các nước đang phát triển thì các bệnh truyền nhiễm hiện vẫn là gánh nặng chính đối với sức khỏe của người dân cũng như của Ngành Y tế. Trong cùng một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ thì gánh nặng do các bệnh truyền nhiễm chủ yếu rơi vào các cộng đồng hay các nhóm dân cư nghèo. Một nghiên cứu cho thấy những trẻ nhỏ sinh sống ở nhóm 20% các hộ gia đình nghèo nhất có nguy cơ tử vong cao gấp khoảng 10 lần so với những trẻ sinh sống trong nhóm 20% các hộ gia đình giàu nhất [44].
Thông tin về các bệnh lây nhiễm qua bàn tay Các bệnh liên quan đến bàn tay bao gồm: các bệnh đường tiêu hoá (như: tiêu chảy, tả, lỵ, thương hàn, nhiễm giun đường ruột.); các NKHH (viêm tai, mũi, họng, amidan, thanh quản, khí phế quản và phổi); các dịch bệnh lây qua đường hô hấp như H1N1, cảm cúm, SARS.; các bệnh nhiễm trùng mắt (bệnh mắt hột, đau mắt đỏ); một số bệnh ngoài da (mụn nhọt, lở loét ngoài da); lao phổi, vv. Trong số các bệnh kể trên thì NKHH và tiêu chảy đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ <5 tuổi.