Luận Án Tiến Sĩ Luật Học: Kiểm Soát Việc Thực Hiện Quyền Hành Pháp Của Chính Phủ Ở Việt Nam Hiện Nay

Luận án tiến sĩ luật học phân tích kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của chính phủ ở việt nam hiện nay, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức

• Tác giả: Nguyen Thi Hoai Phuong
• Người hướng dẫn: GS. Thai Vinh Thang
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Kiểm Soát Quyền Hành Pháp Của Chính Phủ Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cơ sở lý luận, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp mới của luận án
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 2. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.2. Các công trình nghiên cứu về kiểm soát quyền lực nhà nước
• 2.3. Các công trình nghiên cứu về vị trí, vai trò, tổ chức, thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ và kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 2.4. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.5. Đánh giá tình hình nghiên cứu đề tài của luận án
• 2.6. Những vấn đề đặt ra tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 2.7. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 3. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP CỦA CHÍNH PHỦ
• 3.1. Khái niệm, đặc điểm của kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.2. Khái niệm nền tảng sở tại thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.3. Đặc điểm của kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.4. Mục đích của kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.5. Nội dung của kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.6. Chủ thể, hình thức kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.6.1. Kiểm soát của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.6.2. Kiểm soát của các cơ quan nhà nước đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.6.3. Kiểm soát của các thiết chế xã hội đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 3.7. Kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ ở nước ngoài và kinh nghiệm cho Việt Nam
• 3.8. Những điều kiện bảo đảm hiệu quả hoạt động kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 4. THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP CỦA CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Thực trạng kiểm soát của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 4.2. Thực trạng kiểm soát của các cơ quan nhà nước đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 4.2.1. Thực trạng kiểm soát của Quốc hội đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 4.2.2. Thực trạng kiểm soát của Chủ tịch nước đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 4.2.3. Thực trạng kiểm soát của Tòa án nhân dân đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 4.2.4. Thực trạng kiểm soát của Kiểm toán Nhà nước đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 4.3. Thực trạng kiểm soát của các thiết chế xã hội đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 4.4. Thực trạng kiểm soát trực tiếp của Nhân dân đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 5. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP CỦA CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 5.1. Kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ phải gắn liền với việc đáp ứng các yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 5.2. Bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 5.3. Kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ phải phù hợp với đòi hỏi hội nhập quốc tế của đất nước
• 5.4. Bảo đảm tính khách quan, toàn diện, đồng bộ, khả thi trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp
• 5.5. Giải pháp bảo đảm kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ ở Việt Nam hiện nay
• 5.5.1. Nâng cao nhận thức và kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 5.5.2. Giải pháp bảo đảm kiểm soát của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 5.5.3. Nhóm giải pháp bảo đảm kiểm soát của các cơ quan nhà nước đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• 5.5.4. Nhóm giải pháp bảo đảm kiểm soát của các thiết chế xã hội đối với việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ Việt Nam

Kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền. Quyền hành pháp được thực hiện bởi Chính phủ, là cơ quan có trách nhiệm tổ chức và thực thi pháp luật. Việc kiểm soát quyền lực này không chỉ đảm bảo tính hợp pháp mà còn bảo vệ quyền lợi của người dân. Theo luật học, việc kiểm soát quyền hành pháp cần được thực hiện thông qua các cơ chế và thiết chế khác nhau, nhằm ngăn chặn tình trạng lạm quyền và bảo vệ quyền lợi của công dân. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc kiểm soát quyền hành pháp càng trở nên cấp thiết, khi mà các hành vi vi phạm pháp luật có thể xảy ra trong quá trình thực thi quyền lực.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ Việt Nam được thể hiện qua nhiều khía cạnh. Đầu tiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, việc xây dựng một Nhà nước pháp quyền minh bạch, hiệu quả là điều cần thiết. Chính phủ Việt Nam cần phải có những biện pháp kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo rằng quyền lực không bị lạm dụng. Hơn nữa, việc kiểm soát quyền hành pháp cũng giúp nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý ổn định và công bằng cho mọi công dân. Như vậy, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp kiểm soát quyền hành pháp không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn mang tính thực tiễn cao.

II. Các cơ chế kiểm soát quyền hành pháp

Các cơ chế kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ Việt Nam bao gồm nhiều hình thức khác nhau, từ kiểm soát nội bộ đến kiểm soát từ bên ngoài. Hệ thống pháp luật Việt Nam đã quy định rõ ràng về vai trò của các cơ quan như Quốc hội, Chủ tịch nước, và Tòa án nhân dân trong việc kiểm soát quyền hành pháp. Quốc hội có trách nhiệm giám sát hoạt động của Chính phủ, đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra đều phù hợp với pháp luật Việt Nam. Bên cạnh đó, các thiết chế xã hội như Mặt trận Tổ quốc cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và phản biện các chính sách của Chính phủ. Việc thực hiện các cơ chế này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của Chính phủ.

2.1. Kiểm soát từ Quốc hội

Quốc hội là cơ quan đại diện cho ý chí của nhân dân, có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ. Quốc hội thực hiện quyền giám sát thông qua việc xem xét các báo cáo của Chính phủ, thảo luận và thông qua các luật liên quan đến quyền hành pháp. Điều này không chỉ giúp đảm bảo rằng các quyết định của Chính phủ đều phù hợp với quyền lợi của nhân dân mà còn tạo ra một cơ chế kiểm soát hiệu quả. Quốc hội cũng có quyền chất vấn các thành viên Chính phủ, từ đó thúc đẩy trách nhiệm giải trình và minh bạch trong hoạt động của Chính phủ.

III. Thực trạng kiểm soát quyền hành pháp hiện nay

Thực trạng kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Mặc dù đã có nhiều cải cách trong hệ thống pháp luật, nhưng việc thực thi các quy định này vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Nguyên tắc phân quyền và kiểm soát quyền lực chưa được thực hiện một cách đồng bộ, dẫn đến tình trạng lạm quyền trong một số trường hợp. Hơn nữa, sự thiếu hụt về nguồn lực và năng lực của các cơ quan kiểm soát cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc kiểm soát quyền hành pháp chưa đạt hiệu quả cao. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của các cơ chế kiểm soát này.

3.1. Những hạn chế trong kiểm soát quyền hành pháp

Một trong những hạn chế lớn nhất trong việc kiểm soát quyền hành pháp hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật. Nhiều quy định còn mơ hồ, không rõ ràng, dẫn đến việc thực thi không nhất quán. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt về nguồn lực và năng lực của các cơ quan kiểm soát cũng làm giảm hiệu quả của việc giám sát. Các thiết chế xã hội như Mặt trận Tổ quốc, mặc dù có vai trò quan trọng, nhưng vẫn chưa phát huy hết khả năng của mình trong việc giám sát hoạt động của Chính phủ. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo rằng quyền hành pháp được thực hiện một cách hiệu quả và minh bạch.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền hành pháp

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo rằng các quy định về kiểm soát quyền hành pháp rõ ràng và dễ thực hiện. Bên cạnh đó, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan kiểm soát, đảm bảo rằng họ có đủ nguồn lực và kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ của mình. Hơn nữa, việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và trách nhiệm của mình trong việc giám sát hoạt động của Chính phủ cũng là một yếu tố quan trọng. Chỉ khi người dân tham gia tích cực vào quá trình giám sát, quyền hành pháp mới được thực hiện một cách hiệu quả.

4.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Hoàn thiện hệ thống pháp luật là một trong những giải pháp quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền hành pháp. Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến kiểm soát quyền lực, đảm bảo rằng chúng rõ ràng và dễ thực hiện. Việc này không chỉ giúp các cơ quan nhà nước thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hiệu quả mà còn bảo vệ quyền lợi của người dân. Hơn nữa, cần có các quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan kiểm soát, từ đó tạo ra một cơ chế giám sát chặt chẽ hơn đối với hoạt động của Chính phủ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Kiểm soát quyền lực nhà nước là một trong những giá trị cốt lõi của nền pháp quyền hiện đại, trong đó kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp giữ vị trí trung tâm nhằm ngăn ngừa sự tha hóa quyền lực, lạm quyền và bảo vệ quyền tự do, dân chủ của công dân. Trong bộ máy nhà nước, Chính phủ nắm giữ khối lượng tài sản công khổng lồ, quản lý hệ thống ngân sách và trực tiếp điều hành toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội, khiến nhánh hành pháp luôn tiềm ẩn nguy cơ vượt quá giới hạn pháp luật cao nhất. Tại Việt Nam, quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) đã ghi nhận bước chuyển biến mang tính lịch sử khi Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên hiến định thuật ngữ "kiểm soát" tại Khoản 3 Điều 2: "Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp". Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Nguyễn Thị Hoài Phương với đề tài "Kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ ở Việt Nam hiện nay" (chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Trường Đại học Luật Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Thái Vĩnh Thắng) là công trình nghiên cứu toàn diện, giải quyết trực diện những yêu cầu cấp bách của giai đoạn thể chế hóa Hiến pháp 2013 và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án định vị là sự thiếu hụt khung lý thuyết đồng bộ và cơ chế vận hành thực chất đối với kiểm soát quyền hành pháp trong điều kiện duy trì nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất. Mặc dù các nghiên cứu trước đây đã phân tích cơ chế phân công và phối hợp, song cơ chế "kiểm soát" đa chiều giữa lập pháp, tư pháp, cơ quan kiểm toán, đảng cầm quyền và xã hội đối với Chính phủ vẫn chưa được giải mã tường minh về mặt học thuật và thực tiễn.

Để lấp đầy khoảng trống này, luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Bản chất lý luận, đặc trưng, nội dung, chủ thể và phương thức kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ trong mô hình Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là gì?
2. Thực trạng kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ tại Việt Nam giai đoạn 2013–2021 từ phía Đảng, các cơ quan nhà nước và các thiết chế xã hội đang bộc lộ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi nào?
3. Cần xác lập những quan điểm chỉ đạo và hệ thống giải pháp đột phá nào nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ trong giai đoạn xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền hiện nay?

Luận án kiểm chứng hai giả thuyết nghiên cứu chính: (H1) Cơ chế kiểm soát quyền hành pháp tại Việt Nam hiện hành còn bị phân tán, thiếu cơ chế tài phán hiến pháp chuyên biệt và bị giới hạn bởi sự chồng chéo chức năng giữa các chủ thể kiểm soát; (H2) Việc tái cấu trúc mô hình giám sát thông qua thiết lập thiết chế chuyên trách như Thanh tra Quốc hội (Ombudsman) kết hợp mở rộng thẩm quyền tư pháp của Tòa án nhân dân đối với văn bản quy phạm pháp luật dưới luật sẽ tạo ra bước đột phá về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của Chính phủ. Phạm vi nghiên cứu của luận án bao quát dữ liệu lý luận và thực tiễn tại Việt Nam trong khung thời gian từ khi Hiến pháp 2013 có hiệu lực đến năm 2021, dựa trên nền tảng 13 công trình khoa học đã công bố của nghiên cứu sinh.

Literature Review và Positioning

Lịch sử tư tưởng pháp lý thế giới ghi nhận sự phát triển liên tục của các học thuyết về kiểm soát quyền lực nhà nước. Từ thời cổ đại, Aristotle trong tác phẩm The Politics và A Treatise on Government đã bước đầu phân tách ba chức năng cơ bản của nhà nước: thảo luận/quyết nghị (lập pháp), áp dụng luật (hành pháp) và xét xử theo luật (tư pháp). Đến thời kỳ Khai sáng, John Locke trong Two Treatises of Government (1689) đã luận giải nguồn gốc quyền lực nhà nước bắt nguồn từ sự ủy quyền của nhân dân qua khế ước xã hội, đồng thời chỉ ra nguy cơ lạm quyền khi thiếu cơ chế giới hạn quyền lực giữa lập pháp và hành pháp. Đỉnh cao của lý thuyết này được Charles de Montesquieu hoàn thiện trong kiệt tác De l'esprit des lois (1748) với nguyên tắc phân quyền triệt để và cơ chế kiềm chế, đối trọng (checks and balances): "Muốn ngăn chặn sự lạm quyền, thì quyền lực phải hạn chế quyền lực". Kế thừa tư tưởng trên, Jean-Jacques Rousseau trong Du contrat social (1762) khẳng định chủ quyền tối cao thuộc về Nhân dân, nhấn mạnh nhánh hành pháp chỉ là cơ quan thừa hành được ủy thác, có thể bị bãi miễn nếu vi phạm khế ước. Trong thế kỷ XIX, John Stuart Mill qua chuyên khảo Considerations on Representative Government (1861) và On Liberty (1859) đã nhấn mạnh vai trò kiểm soát của Nghị viện và dư luận xã hội đối với bộ phận hành pháp, đặc biệt là việc phân định rõ trách nhiệm cá nhân của các thành viên chính phủ.

                                  TIẾN TRÌNH LÝ THUYẾT KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC

Trong khoa học pháp lý hiện đại, các công trình quốc tế đã phân tích đa chiều về sự bành trướng của quyền hành pháp và cơ chế kiểm soát tương ứng. Arthur Schlesinger Jr. với tác phẩm The Imperial Presidency đã cảnh báo hiện tượng "Tổng thống toàn quyền" tại Hoa Kỳ làm xói mòn nguyên tắc cân bằng quyền lực. Giáo sư Michael Harris và Martin Partington trong công trình Administrative Justice in the 21st Century (1999) nhấn mạnh yêu cầu của nền công lý hành chính, bảo đảm các quyết định quản lý phải minh bạch, hợp pháp và chịu sự tài phán độc lập. Rick Stapenhurst, Riccardo Pelizzo và Jeremy Pope (2007) trong ấn phẩm của Ngân hàng Thế giới đã chứng minh vai trò tối quan trọng của Nghị viện và Cơ quan Kiểm toán Tối cao trong việc kiểm soát tài chính công và ngăn chặn tham nhũng khu vực công.

Tại Việt Nam, các công trình tiêu biểu như Đề tài cấp Bộ B08-13 của TS. Lưu Văn Quảng (2009), Đề tài khoa học cấp Nhà nước KX.04.26/06-10 do GS.TS. Trần Ngọc Đường chủ nhiệm (2010), cùng chuyên khảo của GS. Đào Trí Úc và PGS.TS. Võ Khánh Vinh (2003) đã nghiên cứu cơ chế phân công, phối hợp và giám sát quyền lực. Tuy nhiên, các công trình này được triển khai trước khi Hiến pháp 2013 ra đời, chủ yếu tiếp cận ở góc độ tổng quát mà chưa đi sâu vào cơ chế kiểm soát chuyên biệt đối với quyền hành pháp của Chính phủ.

Về mặt học thuật, tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận lớn:

• Luồng quan điểm thứ nhất theo học thuyết phân quyền cổ điển phương Tây đòi hỏi sự độc lập tuyệt đối giữa ba nhánh quyền lực để kiềm chế lẫn nhau;
• Luồng quan điểm thứ hai xuất phát từ học thuyết Mác - Lênin về tính thống nhất của quyền lực nhà nước, cho rằng quyền lực thuộc trọn vẹn về nhân dân, đòi hỏi sự phân công, phối hợp dưới sự lãnh đạo tập trung của Đảng cầm quyền.

Luận án đã định vị nghiên cứu của mình tại giao điểm của hai luồng lý thuyết: kế thừa các giá trị phổ quát về kiểm soát quyền lực, tính tối thượng của pháp luật (rule of law) và quyền con người từ các nền dân chủ pháp trị (như Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, CHLB Đức), đồng thời tích hợp sáng tạo vào cấu trúc chính trị - xã hội đặc thù của Việt Nam. Công trình tiến hành so sánh đối chiếu với ít nhất hai hệ thống kiểm soát quốc tế điển hình:

1. Hệ thống Hoa Kỳ: Cơ chế kiểm soát tư pháp (judicial review) từ Tòa án Tối cao và Tòa án Liên bang có quyền tuyên bố các Sắc lệnh hành pháp (Executive Orders) của Tổng thống là vi hiến (như phán quyết đối với sắc lệnh di trú của chính quyền Donald Trump), kết hợp quyền phê chuẩn ngân sách và điều trần của Quốc hội;
2. Hệ thống Vương quốc Anh và CHLB Đức: Cơ chế chất vấn nghị trường thường nhật (Question Time), thiết chế Thanh tra Quốc hội độc lập (Parliamentary Ombudsman) tại Anh và mô hình Tòa án Hành chính chuyên trách bảo đảm chế độ pháp trị (Rechtsstaat) tại Đức.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc hơn lý thuyết về Nhà nước pháp quyền XHCN thông qua việc xây dựng hệ thống khái niệm chuẩn mực về kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp. Tác giả đã phân định ranh giới học thuật rõ ràng giữa "kiểm soát" với các khái niệm bộ phận như "kiểm tra", "thanh tra", "giám sát", "kiểm sát": "kiểm soát được xác định là quyền chung với phạm vi hoạt động rộng hơn, hình thức đa dạng hơn, bao hàm cả các quyền kiểm tra, thanh tra, giám sát, kiểm sát. Hay nói một cách khác, kiểm tra, thanh tra, giám sát, kiểm sát là các hình thức của kiểm soát quyền lực nhà nước".

Công trình xác lập cấu trúc hai thành tố cốt lõi của đối tượng kiểm soát quyền hành pháp:

• Hoạt động hoạch định chính sách quốc gia: Bao gồm sáng kiến lập pháp, xây dựng chiến lược phát triển và thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các Bộ trưởng;
• Hoạt động điều hành chính sách quốc gia: Bao gồm việc tổ chức thi hành pháp luật, phân bổ nguồn lực công, quản lý tài chính - ngân sách, quản trị công vụ và xử lý các quan hệ đối ngoại.

Luận án khẳng định bước chuyển biến hệ hình tư duy (paradigm shift): Chuyển từ trạng thái kiểm soát thuần túy hành chính mệnh lệnh nội bộ sang cơ chế kiểm soát đa tầng, minh bạch, lấy quyền con người, quyền công dân và sự ủy quyền của Nhân dân làm thước đo tối thượng của tính hợp hiến, hợp pháp.

Khung phân tích độc đáo

Luận án tích hợp 3 luồng lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước (John Locke, Montesquieu);
2. Lý thuyết dân chủ và chủ quyền nhân dân (Rousseau, Karl Marx - V.I. Lenin);
3. Lý thuyết pháp trị và quản trị công hiện đại (Rechtsstaat, Administrative Justice).

Khung phân tích được xây dựng theo ma trận chủ thể đa chiều (Multi-actor Matrix Framework), phân định hoạt động kiểm soát theo 3 trụ cột:

Trụ cột kiểm soát	Chủ thể thực hiện	Phương thức & Công cụ kiểm soát
Kiểm soát chính trị	Đảng Cộng sản Việt Nam	Kiểm tra, giám sát đảng viên và tổ chức đảng trong Chính phủ; định hướng chủ trương thể chế.
Kiểm soát nhà nước (Bên trong)	- Quốc hội - Chủ tịch nước - Tòa án nhân dân - Kiểm toán Nhà nước	- Bỏ phiếu tín nhiệm, chất vấn, giám sát tối cao VBQPPL. - Đình chỉ, kiến nghị bãi bỏ văn bản sai phạm. - Xét xử tài phán hành chính. - Kiểm toán tài chính, kiểm toán hoạt động công.
Kiểm soát xã hội (Bên ngoài)	- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - Cơ quan Báo chí truyền thông - Nhân dân (công dân)	- Giám sát và phản biện xã hội. - Điều tra báo chí, định hướng dư luận xã hội. - Khiếu nại, tố cáo, quyền tiếp cận thông tin, trưng cầu ý dân.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích vận hành dưới sự thừa nhận quyền lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam và nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, không áp dụng cơ chế tam quyền phân lập tuyệt đối mà hướng đến sự phân công, phối hợp và kiềm chế quyền lực mang tính hợp tác vì mục tiêu phát triển.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường nhận thức luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (Dialectical & Historical Materialism), nhìn nhận quyền hành pháp và sự kiểm soát quyền hành pháp là các hiện tượng chính trị - pháp lý vận động khách quan theo tiến trình phát triển kinh tế - xã hội. Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp định tính - chuẩn tắc (Normative Qualitative Mixed Design), kết hợp liên ngành giữa Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Lý luận Nhà nước & Pháp luật, Khoa học Chính trị và Xã hội học Pháp luật. Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level design) được cấu trúc chặt chẽ từ cấp vĩ mô (chủ trương, hiến định), cấp trung mô (thể chế, quy phạm luật định) đến cấp vi mô (hoạt động thực thi của các Bộ, ngành và các vụ việc cụ thể).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết lập chuẩn mực qua các bước:

1. Tổng hợp và rà soát hệ thống chuẩn tắc: Rà soát 100% các bản Hiến pháp Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992, 2013), các đạo luật cốt lõi (Luật Tổ chức Chính phủ 2015/2019, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND 2015, Luật Tố tụng Hành chính 2015, Luật Ban hành VBQPPL 2015/2020, Luật Kiểm toán Nhà nước 2015/2019, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 2015);
2. Phân loại theo chủ thể kiểm soát: Bóc tách toàn bộ thẩm quyền kiểm soát của Đảng, 4 cơ quan nhà nước và 3 thiết chế xã hội;
3. Tam giác hóa phương pháp và dữ liệu (Triangulation): Kết hợp giữa phân tích câu chữ quy phạm pháp luật (legal dogmatics), dữ liệu báo cáo tổng kết thực tiễn giám sát của Quốc hội, các bản án hành chính của TAND và ý kiến đánh giá từ các chuyên gia đầu ngành trong Hội đồng đánh giá luận án.

Data và phân tích

Nguồn dữ liệu thực nghiệm bao quát giai đoạn 2013–2021:

• Dữ liệu hoạt động giám sát tối cao, số phiên chất vấn của Quốc hội khóa XIII, XIV;
• Báo cáo kết quả kiểm toán của KTNN về các dự án đầu tư công, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước;
• Số liệu thụ lý, xét xử án hành chính sơ thẩm, phúc thẩm của hệ thống TAND;
• Báo cáo giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam;
• Hồ sơ các vụ việc kinh tế - hành chính điển hình trong quản trị công sản (như các sai phạm tại Vinashin, Vinalines, các đại án quản lý đất đai liên quan đến Phan Văn Anh Vũ, Trịnh Xuân Thanh...).

Quy trình phân tích sử dụng phương pháp phân tích nội dung (content analysis), logic học pháp lý và so sánh luật học chuyên sâu, bảo đảm tính xác thực (construct validity) và độ tin cậy khoa học cao nhất.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khoảng trống tài phán đối với văn bản quy phạm pháp luật của hành pháp: Luận án chỉ ra rằng TAND Việt Nam hiện nay chỉ có thẩm quyền xét xử các quyết định hành chính, hành vi hành chính mang tính cá biệt mà hoàn toàn chưa có quyền tài phán để hủy bỏ các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) của Chính phủ, Thủ tướng hay Bộ trưởng khi có dấu hiệu trái Hiến pháp hoặc trái Luật. Điều này tạo ra "khoảng trống kiểm soát tư pháp" nguy hiểm đối với các chính sách vĩ mô sai lệch.
2. Tính hình thức và thiếu chế tài trong giám sát của thiết chế đại diện: Hoạt động giám sát của Quốc hội đối với văn bản dưới luật chủ yếu dựa trên các báo cáo định kỳ; tỷ lệ văn bản sai phạm được kiến nghị hủy bỏ thông qua giám sát nghị trường còn rất khiêm tốn. Luận án ghi nhận sự thiếu hụt nghiêm trọng của một bộ máy chuyên trách giúp việc điều tra độc lập cho Quốc hội.
3. Sự chồng chéo và phân tán giữa các cơ quan kiểm tra - thanh tra - kiểm toán: Tồn tại sự trùng lặp về đối tượng, phạm vi kiểm tra giữa Ủy ban Kiểm tra các cấp của Đảng, Thanh tra Chính phủ/Thanh tra Bộ và Kiểm toán Nhà nước, gây lãng phí nguồn lực công và tạo gánh nặng lớn cho các đơn vị hành chính cơ sở.
4. Hạn chế về tính ràng buộc pháp lý trong phản biện xã hội: Quyền giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể dù được quy định trong Hiến pháp nhưng còn thiếu cơ chế phản hồi bắt buộc. Các cơ quan hành pháp khi nhận được kết luận phản biện xã hội chưa bị ràng buộc trách nhiệm giải trình cụ thể về việc tiếp thu hay giải tỏa kiến nghị.
5. Trách nhiệm cá nhân của Bộ trưởng chưa được phân định rõ ràng với tập thể Chính phủ: Thực tiễn điều hành cho thấy vẫn còn hiện tượng đùn đẩy trách nhiệm giữa chế độ làm việc tập thể của Chính phủ và trách nhiệm cá nhân của từng thành viên Chính phủ trong các quyết định kinh tế - xã hội quan trọng.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung và hoàn thiện hệ thống lý luận kiểm soát hành pháp trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, tái định vị mối quan hệ giữa tính thống nhất của quyền lực nhà nước với tính độc lập tương đối của các cơ chế kiểm soát.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp mô hình đánh giá hiệu quả hành pháp dựa trên chỉ số tuân thủ pháp luật và mức độ bảo vệ quyền con người, có thể chuyển giao áp dụng cho việc đánh giá các nhánh quyền lực khác.
• Khuyến nghị chính sách và thể chế:
  1. Thành lập Thanh tra Quốc hội (Ombudsman): Xây dựng thiết chế Thanh tra Quốc hội độc lập trực thuộc Quốc hội, nhân sự được tuyển chọn từ các cựu đại biểu Quốc hội uy tín, chuyên gia pháp lý, giáo sư luật và luật sư giỏi để chuyên trách tiếp nhận khiếu nại của công dân và điều tra các sai phạm trong hoạt động điều hành của Chính phủ;
  2. Cải cách quyền tài phán hành chính: Sửa đổi Luật Tố tụng Hành chính theo hướng trao thẩm quyền cho TAND cấp cao và TAND Tối cao được quyền xem xét tính hợp pháp của VBQPPL dưới luật khi giải quyết vụ án hành chính;
  3. Thể chế hóa chế tài giải trình: Ban hành quy chế bắt buộc Chính phủ và các Bộ, ngành phải trả lời bằng văn bản trong thời hạn luật định đối với các báo cáo giám sát của MTTQ và kết luận điều tra của báo chí;
  4. Kích hoạt cơ chế dân chủ trực tiếp: Cụ thể hóa quy trình tổ chức trưng cầu ý dân theo Luật Trưng cầu ý dân đối với các chính sách quốc gia có tác động sâu rộng đến quyền con người và đời sống nhân dân.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ rõ 4 giới hạn nghiên cứu:

1. Nguồn dữ liệu thống kê chủ yếu tập trung vào cấp trung ương (Chính phủ, Thủ tướng, các Bộ) mà chưa bao quát đầy đủ cơ chế kiểm soát hành pháp tại hệ thống Ủy ban nhân dân các cấp ở địa phương;
2. Do tính chất bảo mật của một số hồ sơ kiểm tra nội bộ Đảng và hồ sơ thanh tra kinh tế nhạy cảm, việc lượng hóa tỷ lệ khắc phục sai phạm sau kiểm soát chưa đạt mức độ tối đa;
3. Khung thời gian nghiên cứu dừng lại ở năm 2021, chưa phân tích hết các biến động thể chế sau khi Nghị quyết 27-NQ/TW năm 2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN được ban hành;
4. Chưa ứng dụng sâu các mô hình phân tích định lượng (như kinh tế lượng pháp lý - Legal Econometrics) để đo lường tương quan giữa mức độ kiểm soát hành pháp và tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Chương trình nghiên cứu tương lai mở ra 4 hướng tiếp cận:

• Nghiên cứu kiểm soát quyền hành pháp trong bối cảnh Chính phủ điện tử, Chính phủ số và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị công;
• Xây dựng Bộ chỉ số đánh giá trách nhiệm giải trình hành pháp (Executive Accountability Index - EAI) áp dụng cho các cơ quan hành chính tại Việt Nam;
• Nghiên cứu mô hình kiểm soát hành pháp ở cấp chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn;
• Cơ chế kiểm soát quyền lực đối với các doanh nghiệp nhà nước và tập đoàn kinh tế nhà nước thuộc sự quản lý của Chính phủ.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật sâu sắc, trở thành tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học, cử nhân luật học và lý luận chính trị tại các trường đại học, viện nghiên cứu lớn như Đại học Luật Hà Nội, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Luật - Đại học Huế.

Về phương diện lập pháp và quản trị quốc gia, các kiến nghị của luận án trực tiếp cung cấp luận cứ khoa học sắc bén phục vụ việc triển khai Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Các giải pháp kiểm soát tài chính công và phân định quyền hạn đóng góp trực tiếp vào công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực, thúc đẩy môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, bảo vệ tài sản nhà nước và củng cố niềm tin vững chắc của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và hiệu lực của bộ máy nhà nước.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên luật học: Tiếp cận khung lý thuyết hoàn chỉnh, hệ thống tư liệu quốc tế và phương pháp luận sắc bén về Luật Hiến pháp và Luật Hành chính;
• Các nhà khoa học và chuyên gia nghiên cứu pháp lý: Khai thác cơ sở dữ liệu và các luận điểm mới về phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước;
• Đại biểu Quốc hội và cơ quan lập pháp: Sử dụng các đề xuất về thiết chế Thanh tra Quốc hội và kỹ thuật giám sát văn bản quy phạm pháp luật để nâng cao chất lượng hoạt động nghị trường;
• Thẩm phán, Kiểm toán viên, Thanh tra viên: Tham khảo các phân tích thực trạng để tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ xét xử hành chính, kiểm toán công và thanh tra chuyên ngành;
• Cán bộ hoạch định chính sách tại các Bộ, ngành: Nâng cao nhận thức về giới hạn quyền lực, nâng cao tính chịu trách nhiệm và văn hóa giải trình công vụ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo và đột phá nhất của luận án là gì? Đóng góp độc đáo nhất là việc luận chứng và định hình thành công hệ thống lý thuyết về kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp trong điều kiện nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, xóa bỏ định kiến học thuật cho rằng kiểm soát quyền lực chỉ có thể tồn tại trong mô hình tam quyền phân lập tư sản. Luận án khẳng định trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, kiểm soát quyền hành pháp là một chỉnh thể hữu cơ, kết hợp chặt chẽ giữa sự lãnh đạo của Đảng cầm quyền, sự kiểm soát chéo giữa các cơ quan nhà nước và sự giám sát, phản biện xã hội của Nhân dân.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án vượt trội so với các nghiên cứu trước đây như thế nào? So với các công trình của TS. Lưu Văn Quảng (2009) hay GS.TS. Trần Ngọc Đường (2010), luận án vượt trội ở cách tiếp cận cấu trúc hệ thống dựa trên tiêu chí chủ thể kiểm soát, bóc tách rành mạch thành 3 nhóm chủ thể (Đảng, 4 cơ quan nhà nước, 3 thiết chế xã hội) và đặt dưới góc độ soi chiếu của chuẩn mực Hiến pháp 2013. Đồng thời, luận án kết hợp phương pháp so sánh luật học đa phương diện (với Hoa Kỳ, Anh, Đức, Phần Lan, Trung Quốc, Australia) để chắt lọc những hạt nhân hợp lý có thể vận dụng vào thực tiễn Việt Nam.

3. Phát hiện thực tiễn nào trong luận án mang tính bất ngờ nhất? Phát hiện bất ngờ nhất là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa quyền lực hoạch định văn bản quy phạm dưới luật của nhánh hành pháp và cơ chế kiểm soát tư pháp. Trong khi Chính phủ, Thủ tướng và các Bộ trưởng ban hành hàng ngàn văn bản quy phạm pháp luật tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân mỗi năm, TAND lại hoàn toàn không có thẩm quyền thụ lý đơn kiện để tuyên bố một thông tư hay nghị định là vô hiệu do vi hiến/trái luật, tạo ra một vùng trống an toàn tuyệt đối cho các văn bản hành chính sai thẩm quyền hoặc xâm hại quyền công dân.

4. Luận án có cung cấp giao thức nhân rộng hoặc kiểm chứng (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ tiêu chí phân loại chủ thể, 2 nhóm nội dung kiểm soát (hoạch định và điều hành chính sách), cùng quy trình đánh giá kết quả – hạn chế – nguyên nhân được thiết kế thành một khung chuẩn hóa (Standardized Analytical Framework). Khung chuẩn này có thể được nhân rộng nguyên vẹn để đánh giá cơ chế kiểm soát đối với quyền hành pháp của Ủy ban nhân dân các cấp hoặc kiểm soát nhánh quyền lực tư pháp và lập pháp.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào? Chương trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào 3 trục chính: (1) Thể chế hóa và vận hành mô hình Tòa án Hành chính độc lập có quyền tài phán văn bản quy phạm pháp luật; (2) Thiết lập và vận hành thử nghiệm thiết chế Thanh tra Quốc hội (Ombudsman); (3) Xây dựng khung pháp lý về kiểm soát quyền hành pháp số và quản trị công bằng thuật toán/AI tại Việt Nam đến năm 2035.

Kết luận

1. Luận án của NCS. Nguyễn Thị Hoài Phương là công trình khoa học chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống đầu tiên nghiên cứu về kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của Chính phủ sau khi Hiến pháp năm 2013 hiến định nguyên tắc kiểm soát quyền lực nhà nước;
2. Xác lập hệ thống luận cứ lý luận vững chắc, làm sáng tỏ bản chất, nội dung (hoạch định và điều hành chính sách) và phân định chuẩn xác khái niệm "kiểm soát" với kiểm tra, thanh tra, giám sát, kiểm sát;
3. Đánh giá khách quan, đa chiều và sâu sắc thực trạng kiểm soát quyền hành pháp tại Việt Nam giai đoạn 2013–2021 của Đảng, Quốc hội, Chủ tịch nước, TAND, KTNN, MTTQ, báo chí và Nhân dân, chỉ rõ 5 điểm nghẽn thể chế cốt lõi;
4. Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính đột phá và khả thi cao, nổi bật là kiến nghị thành lập Thanh tra Quốc hội (Ombudsman) và mở rộng quyền tài phán của TAND đối với văn bản quy phạm pháp luật dưới luật;
5. Mở ra những định hướng nghiên cứu mới về kiểm soát quyền lực trong kỷ nguyên quản trị số, đóng góp to lớn vào việc thực thi Nghị quyết số 27-NQ/TW của Đảng;
6. Công trình khẳng định giá trị thực tiễn và học thuật xuất sắc, xứng đáng là tài liệu nghiên cứu và giảng dạy chuẩn mực cho chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Tổng quan về th hình nghiên cứu và các vẫn đồ liên quan đến đề th luận an Chương 2: Những vin đồ lý luận cơ bản về kiém soát việc thục hiên quyén hành pháp ci Chính phi Chương 3: Thục trang kiểm soát việc thực hién quyền hành pháp của Chính phủ 6 Việt Nam hiện ny Chương4: Quan điểm và giải phép bão dim kiểm coát việc the hiện quyền hành pháp cũa Chính phi ở Việt Nam hiện nay =. TONG QUAN VE TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐÈ LIEN QUAN DEN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tỉnh hình nghiên cứu ð nước ngoài “Trong khoa học php lý ð nước ngoài, vẫn để kiểm soát quyễn lực nhà nước, Jaf soát việc thục hiễn quyền hành pháp cũa Chinh phố được nhiêu tác giả ở nhiều quốc gja khác nhau nghiên cứu, tiép cận trên nhiễu phương điện, nhiều gée nhin Xhác nhau. Dưới diy la một số công bình nghién cứu khos học liền quan dén kiểm, soit quyền lực nhà nước và kiém soát iệc thực hiện quyền hinh pháp cũa Chính hủ mã tác giá tham khảo trong quá tình nghiên cứu luận án trình nghiền cứm về kiễm soát quyễu lực nhà nước “Tự tưởng về kiểm soát quyển lục nhà nước đã xuất hiện từ thời cổ đi- khi kiểu Nhà nước và pháp luật đầu tân tên tạ ở Hy Lạp và Le Mã.

cũng với sự Hình thành và phát tiễn oie thuyết nhân chia quyên lục. Thai kỳ này, trong tác phim “The Pehiicz” (Nén chính ti) hay “A Treahse ơn Goverrment” (Luận vé chỉnh quyên), Aristote khi ban về tổ chúc bé máy Nhà nước đã phân tách Nhà "ước thành ba bộ phân la thảo luận hay quyết nghĩ Cp pháp), áp dung luật (hành, phip) và cơ quan tòa án để xét xử theo luật (tư phep). Như vậy, thông qua các tác phim nay, Aristote đã đề cập đốn việc phân chia quyền luc để kiểm soát quyền lie lấn nhu giữa các bộ phận quyên lực nhà nước, mặc đò mới đừng ở mức độ sơ khai Tư tưởng này của Adidote đã được các nhà tr tưởng John Loci, Montesquiew, Rousseau kế thừa phát biển và hoàn thiện Tw tưởng phân chia quyển lục, kiểm soát quyên lục nhà nước của John Locke chủ yêu được thể hiện trong tác phim: "Two Treances of Government” (Hiei chuyên luận vé chính Quyên) Trong tếc phẩm này, John Locke đã lý gi khá căn kế và nguôn gốc, mục dich của Nhà nước và các loại quyên lục nhà nước, phân tích rổ về nôi dang phạm vi giới hen côa từng quyển, vé vị bí và mỗi quan hệ giữa các loại quyền lực nha nude. John Loke cho ring trong thé chế chính tr tự đo, cả ba loại quyên lực nhà nước (lap pháp, hành pháp và liên beng) đều do Nhân din ủy quyền cho Nhà nước thông qua khé tước và c quyền hực nhà nước nói chung và từng loại quyển lục nhà nước đều phải bị hen chế hoặc giới hạn bi chỉnh những điệu khoản của khé tức do.

Điều đặc biết là trong tác phẩm nay, John Locke để chỉ rõ những môi nguy hei cia việc Iam dung quyên luc, đồng thời đã dự kiến được sự sung đột giữa hei bộ phận quyền lực quan trong la lập pháp và hanh phip với nhau và với Nhân din Từ đó, ông chỉ ra những biên pháp để ngăn chin va giã quyết những xung đột nổi trấn và đặc biệt la ngăn chin sự chuyển từ chế đô din chủ sang chế độ độc ti chuyên ch. So với hr tưởng phân quyền của Aistote thì hư tưởng phân quyên để kiểm soát quyền lực cia John Locice rõ rang cu thể hơn Tuy nhiên, tơ tướng dân chủ và tơ tổng phân quyên thiểu tiệt đ lá hhan chế co bên trong quan niệm vé phân chia quyền lọc cia John Locke 10 phim này, Montesquieu cho rằng muốn có ty do cũa con người ma đặc biệt là tơ do chính tr thì phải có một cơ chế tổ chúc thực hiện quyền hực nhà nước chống được sự lạm quyền Đó chỉnh là cơ chế phân chia quyén lực nha nước thành ba loại quyển la quyên lập pháp, hành pháp, tr pháp và phải có sợ kiểm chỗ lấn nhau giỗa các loại quyên đó, Theo Montesquieu, ba loại quyền lực nói rên có nội dung khác nhau va hãi được chia tách với nhau, phit được trao cho các chữ thể khác nhau thực hiện mới cổ thể kiểm soát được quyền lực, tránh được sơ chuyên quyền, độc đoán và nhiều hậu qua xâu khác, nhờ vây méi bão dim được tw do của công dân Tom le, điểm đặc biét của tr trông phân quyên ota Montesquiew là ông đã dé cập đến tính tnt dé của thuyết phân quyền. Ong đã để xướng việc phin chia quyên lực nhà nước thành ba bộ phân quyén là lập pháp, hhanh pháp và tơ pháp với chức năng nhiệm va, quyên hen khác nhau, hoạt động theo nguyên tắc kiểm chế và đối trong lan nhu, "đông quyên lục trên thể giới ngây nay, Dù vậy, với tác phim này Montesquieu mới chi nghiên cửa luân bản về cơ chế kiểm soát quyên iue bên trong bô máy Nhà nước ma chưa dé cập dén cơ chế laễm soát quyên lực nhà nước côa Nhân dân, xã hồi Tác phẩm “Du contrat social” (Bản vé khé woe xã hô) cise Rousseau Jean Jacques: Trong tác phẩm nay, Rousseau thir nhận sự tn trì của các quyén lực lập pháp, hànhpháp và tư pháp trong một Nhà nuớc. La nguời khẳng dinh tr tưởng chủ quyển tối cao lá của Nhân din, nên Rousszau luôn để cao din việc gin chin sự lam quyền rong qué trình thục hiện quyén lực nhà nước và nêu lân 6c giết pháp ngin chin sơ len quyện cia bộ phận quyền hành pháp va te phép Vi vẫy, Rousseau đội hồi ph chia tach gira các ngành quyén, mốt cơ quan nắm gir mỗi quyền trên phải chuyên chủ và thu hep hoạt động vio việc thục hiện chức ning riêng cia mảnh Đổi vi bô phận quyển hành pháp, ống cho ring những người đơc ủy thác nim quyền hành pháp là dang thực hiện chức năng được quốc gia giao pho, dang lam ngiễa vụ công dân chứ không có quyền đặt điều kiên với Nhãn din.

Kiu Chính phũ em quyền và thoái hóa thủ sẽ bị giải tan Rousseau đã nêu vide gi tin Chính phố có thể xây ra trong hii trường hop là Khi người đăng đâu Chính phủ Không cai bị theo phíp luật mã lần á cơ quan quyền lực tối cao (cơ quan lập php) và khi các thánh viên Chính phố thoán đoạt quyển hinh mốt cách riêng rễ ma đáng ra họ phii thực hiện quyên này một cách tập thể, Như vây, Rousseau đã góp phân hoàn thiện thêm cơ che kiểm soat quyên, lực nhà nước, khẳng định quyên lực nhà nước cén phéi bị kiểm soát cả từ bên. trong Yin bên ngoài, tuy vẫn chưa diy đủ và toàn diện Diém dic biệt trong quan diém côa Rousseau là ông không đề cập din sơ lạm quyền của quyên lập pháp và theo ông bộ phận quyén này thuộc v Nhãn din, la bồ phân quyén tốt cao và ông ir cho rằng sự lạm quyền chi xây ra với hei ngành hành pháp và từ pháp là những "ngành được Nhân din hoäc luật dy quyên Chuyên khảo: Chính thể dav điện” Representative government) cũa John Stuart Mill (1861). Day được xem là một rong những khảo cứu meng tính nên ting đối với các thiết chế chính tủ - xã hội ở các nước Anh và Hoa Ki thé Icy XIX. Thông qua tác phim, John Stuart Mill đã tập trang phân ích chức năng của các bộ phận quyền lục hop thành chính thé dat điện: cơ quan đi diện quốc ga - Nghi win, bé phận hành pháp, cơ quan đa diện đa phương Theo đó, quyén lực kiểm soát tối thương thuốc về Nhân dân thông qua các dei diễn được Nhân din tậu lên theo định icy Ông công bin về những nguy cơ có thể xây ra đối với chỉnh thể dei điện do là nguy cơ vi trình độ dân tạ thấp trong hội đông đại và trong công luận kiểm soát hồi đồng, và nguy cơ vé sự lập pháp gia cập đa ào bô phân đa số số học bao gém toàn bộ những người cing mat giai cấp John Stuart Mill dành chương XIV để bản về hoạt động của bộ phân hành pháp, Béi Với bổ phận này, John Stuart Mill nhân manh tim quan trong của việc phân chia trách nhiệm rõ ring, ông đặc biệt coi trong việc xác định trách nhiệm cá nhân và phế phn kiểu chịu rách nhiên tập thé Ông cho rằng việc xác định trách nhiệm ia yêu tổ quan trong trong kiém soát việc thực hién quyén hành pháp của Chính.

phi, Tuy nhiễn tác phẩm chưa & situ vào phân tich vide kiểm soát giữa các bổ ghân quyén lục nhà nước, đặc biết là các Hình thức, phuơng pháp kiểm soát quyền hành pháp của Chính phủ. Các công trink ughié cảm về uyên hành pháp của Chính phủ và kiém soát cña Chính phi Đi với việc nghiên cứu về quyền hành pháp và kiểm soát việc thực hiện quyển hành pháp ci Chính phủ, các tử liêu nghiên cứu ở nước ngoài dưới góc đô luật học cho thấy bic tranh đa máu sắc về cách thức hiển định vĩ ti, vai hờ Chính phố mới quan hệ gia Chính phố với các cơ quan nhà nước khác trong viée thực hiên quyển hực nhà nước, cách thức kiém soát quyên hành pháp cia Chính phố 1. Các công trình nghiên cin vé vị trị vai trỏ tổ chức và thực hiện uyên hành pháp cia Chính phí. = “Imperial Presidency” (Tông thông toàn quyền) của Arthur Achlesinge, Js.

Trong tác phim, tác giã đã tinh bay quan điển của ông khi cho rằng quyên lục và đặc quyên của Tổng thống (Chỉnh phi) Hos Ky đã phat triển quá hanh trong uốt thé kỷ XX din din nguyên tắc cia Chính phủ cân bảng rơi vào tình thé nguyhiểm, Richard Nixon, người đã tem dụng quyền lực và cuối cùng đã buộc phi từ chức, đã đủ điến cho sơ mỡ réng khuynh hướng đó cia Achlesnger.