Chương I TÔNG QI AN TÀI LI Ẹl 1. Khái quát hen phế quân và ngưng thởtắc nghẽn khi ngú 1. Hen phề quàn Chien lược toán cầu về phỏng chồng hen phế quân (GINA) 2020 định nghĩa hen phế quan (HPQ) là bệnh lỷ không đồng nhắt, đặc tnrng bỡi tinh trạng viêm mạn tinh đường thờ. Bệnh nhân có tiền sứ có các triệu chúng hò hấp như khò khẽ.
thơ nhanh, nặng ngực, ho thay đỗi theo thời gian và cường độ cùng với sự hạn chế thõng kill thờ ra dao động? Biêu hiện các triệu chúng lãm sàng và mức độ nặng cua bệnh thay đổi ớ từng bộnh nhàn HPQ. thê hiện tinh không dồng nhất cua bệnh và gây khó khàn trong việc thống nhất chân đoán, tiên lượng và diều trị HPQ, dặc biệt ờ tre em?'4 1. Ngưng Ihờ rốc nghèn khi ngũ Các roi loạn hô hap liên quan đèn giác ngu ở tre em bao gom: hội chứng ngưng tho trưng ương khi ngu. ngưng tho khi ngu tiên phát ơ tre em.
hội chứng ngưng tho tấc nghèn khi ngu. hội chứng giam thông khí giam oxy liên quan den giấc ngủ. hội chứng rồi loạn hô hẩp khác lien quan đền giấc ngu4 Hội chứng ngưng thờ tẳc nghẽn khi ngu: Lã sự lập di lập lụi liên tiếp hiện tượng lac nghèn một phan hay hoàn toàn dường hô hấp trên trong khi ngu kẽo dài trên 10 giây dẫn dền hậu quá giâm thờ hay ngưng tho hoãn toàn mặc dù vàn cỏ gắng sức hô hấp. HỘI chững chồng híp hen phế quán và ngưng thà tấc nghèn khi ngn Từ nảm 1985 cua thế ky trước, các báo cáo trên thề giới cho thấy tuột bệnh nhàn mắc dong thin hai bệnh OSA và HPQ hoặc bệnh phối tấc nghèn mạn tinh có tác dộng xầu hon lên site khỏe người bệnh so vói chi mẳc một TMT utk bjr K)C V M w 4 trong hai bệnh.
Do đó các lác gia dã dưa ra các thuật ngữ dê mồ tá sự dồng mác và làm nặng thêm tình trụng bệnh nãy như "hội chúng chồng lấp" giừa OSA và bệnh phổi tắc nghèn mạn tinh, "hội chứng chồng lấp thay thế” giừa OSA và hen phế quan?215 Tuy nhiên càc thuật ngừ này không bao quát dược hết sự chồng lắp giừa hen- bệnh phôi tắc nghèn mạn tinh- OSA. hiện nay các tác gia đang sư dụng lộng rãi thuật ngừ Hội chững chồng lấp bệnh phôi tắc nghèn vã ngưng thở tác nghèn khi ngu (OLDOSA). hay còn gọi lã “hội chủng chồng lắp tích hợp’’ đê chi Sự dồng niẩc cùa các bệnh lý phổi tắc nghèn như hen và bệnh phôi tấc nghèn mạn tinh vói ngưng thớ tắc nghèn khi ngủ. Dịch tề học Trong khoảng 20 năm dầu the ký XXI.
nhiều tác gia dà tiến hãnh nghiên cứu về hcn dồng mắc OSA trẽn the giới. Tý lệ bệnh nhân hen dồng mắc OSA dao dộng giũa các nghiên cúu. giữa các khu vực dịa lý và chúng tộc. Các nghiên cứu mỏ ta cắt ngang cho thấy OSA gặp ớ 19- 60% tre HPQ? K Trong nhóm tre hen nặng vã hen khó trị.
ty lộ OSA có the lên tới 50- 95%? Teodorescu (2015) tiến hành nghiên cứu theo dỏi dọc trong 4 nám trên 547 bệnh nhản (81 bệnh nhân hen và 466 người khoe mạnh) dề tim tằn suất OSA trẽn bệnh nhân hen phe quán. OSA được chẩn đoán xác định bằng do da ký giấc ngu. Kct qua báo cáo 27% (22/81) bệnh nhãn hen dồng mắc OSA. trong khi tý lộ OSA trong nhóm khóe mạnh là 16%.
Tãc giã kết luận nguy cơ OSA ớ bệnh nhàn hen lã 1. sau khi đã diều chinh các yếu tổ về giới. tuồi, tinh trạng béo phi. Dồng thời tác gia cho thấy thời gian mắc hen càng dài.
nguy cơ xuất hiện OSA câng cao với RR = 1.13)? Một nghiên cứu da trung tâm khác tại Tiling Quốc năm 2015 trẽn 22.478 tre 5- 12 tuồi cho thấy OSA và HPQ có mối liên quan mật thiết với nhau (OR= 1.76)° Tác giá còng bố ti lệ tre hen cõ OSA khoang 63%. nguy cơ mắc OSA ờ bệnh nhãn hen cao gấp 3.73 lần so 1W ut> w H7C Y M >>y 5 với tre không mắc hen, ngoài ra OSA ư bệnh nhãn hen dần den kiêu hinh nặng hơn và khô điều trị hơn.9 Kheirandish- Gozal (2011) nghiên cứu trẽn 93 trc HPQ từ 3- 10 tuổi cũng ghi nhận cỏ 63% mắc OSA?° Tương tự. nghiên cứu cùa Zhihui He và cộng sự (2019) trên 134 tre từ 5-18 tuồi cho thấy tý lệ trê hen có OSA lá 57,5%.8 Tại Việt Nam, nghiên cứu cua Nguyền Hoàng Yến (năm 2017) báo cáo tý lệ tre hen có OSA là 65. Cơ chề bệnh sinh cũa hen có ngưng thờtằc nghẽn khi ngii ỉ.
Cơ chề bựnh smh HPQ vã OSA là nhùng bệnh lý khá thường gập trong cộng đồng? ■ 5 Do tỷ lệ mắc bệnh cao. tác dộng cua cãc yểu tố nguy cơ gây bệnh và sự tương tãc về mật sinh lý giữa đường hò hẩp trên vả dưỡng hỏ hấp dưới, các bệnh nãy có thể tồn tại dưới dạng các hội chững chồng lắp khác nhau?' I lội chững chồng lắp thay thế Hình ì. Hội chừng chồng lap hen phể quan và OS/its Quá trinh viêm đường hô hấp trẽn trong OSA có thê lãm tram trọng hơn tinh trạng viêm đường hô hấp dưới.29 Ngược lại. viêm đường hô hấp dưới trong hen làm tảng nguy cơ phi dại amidan và tố chức lympho vòm (VA), là một yen tố nguy cơ gây OSA?°50 Mổi liên quan này dược giai thích bằng cơ che "một dường thờ”?9 trong dó tinh trạng thiều oxy vã viêm do tac nghèn đường hò hấp trẽn có liên quan đen kiêu hình và mức độ vicm đường hò hấp dưới?9 Phân ủng viêm đối với cá dưỡng hô hấp trên và dưỡng hỏ hắp dưới liên quan đen cơ dịa atopy và phan ứng lủng leukotrien cua cơ thế.
Kct qua TMT utk bjr K)C V M hặr 6 cua tình trạng viêm này là co that phe quan, láng sức can ơ mùi và tâng co that vùng hầu họng. Cư chế bệnh sinh hen phế quàn cà ngưng thừtẳc nghẽn khi ngu"' Nliiểu nghiên cứu dà chi ra rằng HPQ là một yếu tố nguy cơ độc lập cùa OSA. Tinh trạng viêm mạn tinh trong HPQ anh hường đến kha nàng co giản cua các cơ hỏ hấp. bao gồm cơ giàn dường hô hấp trẽn ỡ tre em.15 16 Co that phế quàn trong hen gây xẹp dường thớ vả lủng trương lực phế vị.
từ dó làm giam diện tích dường thờ và liên quan đến co thắt vũng hầu họng vã thanh môn thi thờ ra?5'? 1W ut> w H7C Y M >>y 7 Viêm đường thờ trong hen có thê dần tới tâng huy động bitch cầu da nhân tnuig tinh và bạch cầu lympho vào dường thơ. cũng như huy dộng bạch cầu lympho vào niêm mạc đường hò hấp trên.115 ■ HPQ có the anh hướng đến tính toàn vẹn và thòng thoáng cùa đường hô hấp trẽn thông qua tinh trạng thiếu ngu và phân manh giấc ngu. từ dó kích hoạt quá trinh viêm hệ thống và làm suy yểu các cơ hỏ hấp trẽn.5 ‘ Thể tích khi cận chức nàng trong khi ngủ cua bệnh nhãn hen thấp, làm giam lục kéo cua khi quan lên đoạn hầu. tàng nguy cơ xẹp vùng hầu họng.1' Tất ca các yểu tố trên làm tảng nguy cơ gây OSA ờ nhùng bệnh nhân này.1'1416 Ngược lại.
OSA lãm tảng nguy cơ HPQ do làm tảng sủc can đường hô hấp trên vả dưới.1’1 OSA gày HPQ thông qua cơ che thần kinh phe vị. OSA gây xẹp đường hò hấp trên sẽ làm tâng sức can dường thờ dưới do kích thích thằn kinh phế vị, từ dó làm nặng thêm cãc triệu chúng về đèm cua hen phế quan. tinh trạng thiêu oxy gián đoạn ban dèm và tôn thương đường thơ do ngáy có thè làm tâng phan ứng viêm ơ dường hò hấp dưới.29 OSA làm táng áp lực ổ bụng, gây lảng nguy cơ trào ngược dạ dày- thực quán, là một trong nhùng yếu tố nguy cơ gây khôi phát hen. Anh hường cưa hen phe qưưn lên ngưng thơ rắc nghèn khi ngư Cư chề cư học Bệnh nhãn hen có triệu chứng ban đêm SC gãy ra tinh trạng giâm thê tích cặn chức nâng và thè tích khi thơ ra trong khi ngú.
đặc biệt lã trong giấc ngu chuyên dộng mắt nhanh (REM), từ dó làm tăng sức can đường thở.12 Táng sức can dường thơ dần tới hậu qua gày xẹp đường thớ trẽn vã làm trầm trọng thêm tinh trạng ngáy và ngưng thờ ơ bệnh nhãn OSA.12 Các bệnh đồng mắc ứ mũi Sự thám nhiễm viêm cua dường hô hấp trên trong bệnh hen suyễn, sự lang dọng chất bẽo tàng lên trong thành họng do sứ dụng conicoid, hoặc sự hiện diện cua các bệnh di kèm như béo phi. gãy giam dường kính ngang cúa dường thơ trên. bệnh nhàn hen thường có nguy cơ mắc viêm mùi dị ứng và 1W ut> w H7C Y M >>y 8 không dị ứng. phi đại amidan.
làm tâng sức cản cua đường thờ trẽn, tảng áp lực âm trong quá trinh hit vào lảm lãng nguy cơ xẹp dường thơ trẽn/ 32 Béo phi Béo phi là yếu tổ nguy cơ cùa OSA và HPQ. Béo phì làm tãng tằn suất và mức độ nặng cùa cơn hen cấp và khỏ kiêm soát các triệu chứng hen?3 Đồng thời, béo phi ty lệ thuận với mửc độ nạng cua OSA. chi số khối cơ thè (BMI) tàng 1 sè lãm tàng chi số AHI tnmg binh thêm 35% (95% CI: 19- 53%)?? BNĐ tâng lèn I đơn vị sẻ lãm lãng nguy cơ xuất hiện OSA 1.76)?’ HÙI thuốc là thụ động Khói thuốc lá được COI lã yểu tố nguy cơ cua HPQ và OSA. Khỏi thuốc lá gày phũ nề đường thờ.
Làm tâng sức can đường thơ và lâm nặng thêm tinh trạng co thất đường thớ. gây xẹp dường thờ khi ngủ, hậu quà làm trầm trọng thêm hội chứng ngưng thơ khi ngu.12 ỉ ai trò cùa corticoid Conicoid dạng lút hoặc đường uống là một trong các biện pháp kiêm soát hen? Yigla và cộng sự bão cão ty lệ OSA cao ớ bệnh nliân hen không kiềm soát dược diều trị bang corticoid dường uổng kéo dài hoặc thường xuyên?0 Cơ chc cùa corticoid anh hường dển dường thờ bao gồm: corticoid dạng hít gày lảng đọng chất béo trong và xung quanh dường thư trên, thu hẹp diện lích dường thơ: gây tôn thương cơ giãn đường thơ. anh hương đến sự giàn nơ cua dường thơ; và có thê lãm trầm trọng thèm bệnh bẽo phi?215 29 ỉ. Anh hướng cua ngưng thờ tắc nghèn khi ngu lèn hen phế quan Thiều oxy gián đoạn Cảc đợt tấc nghèn một phần hoặc hoàn toàn đường hô hấp trẽn lộp đi lặp lại trong khi ngũ do OSA sẽ dẫn đến tinh trạng thiếu oxy ngắt quàng và tái oxy hỏa?2 r Hậu qua dần đền các phán ủng oxy hóa phức tạp.