Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHU TRÌNH THANH TOÁN CHI PHÍ KHÁM CHỮA BỆNH TRONG BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về bệnh viện công lập 1. Khái niệm Bệnh viện được hiểu là cơ sở y tế trong khu dân cư có đầy đủ cơ sở vật chất, máy móc thiết bị hiện đại, đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn sâu đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của người dân, nơi đào tạo cán bộ y tế và tiến hành nghiên cứu y học… Bệnh viện là cấu phần quan trọng của hệ thống cung cấp dịch vụ y tế.
Để đạt được bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân (UHC), việc xác định rõ vai trò và tối ưu hóa hiệu suất của bệnh viện là không thể thiếu. Tuy nhiên, nhiều quốc gia vẫn đang phải đối mặt với những khó khăn trong việc lên kế hoạch và quản lý bệnh viện. Những thách thức ở cấp độ bệnh viện, như quản lý yếu kém, thời gian chờ đợi lâu, chất lượng dịch vụ và độ an toàn thấp, và sự chưa hài lòng của bệnh nhân hiện đang ảnh hưởng đến hoạt động của bệnh viện. Ở cấp độ của hệ thống y tế, các thách thức như chưa phối hợp đầy đủ với hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, chi phí leo thang, quy định lỏng lẻo và giám sát không chặt chẽ cũng làm suy giảm các đóng góp của hệ thống bệnh viện cho sức khỏe người dân.
Có nhiều quan điểm và khái niệm về bệnh viện. Trước đây, nền kinh tế xã hội nước ta chưa phát triển, quan điểm về bệnh viện được hiểu là một tổ chức cứu giúp người nghèo. Bệnh viện được gọi theo nhiều tên khác nhau như: nhà thương, nhà tế bàn… Bệnh viện theo Langabeer (2008) được định nghĩa là một tổ chức cung cấp dịch vụ chăm sóc bệnh nhân và có vai trò trung tâm đối với toàn ngành y tế. Bệnh viện được coi là thành phần quan trọng cũng như tốn kém nhất của hệ thống y tế do đó chất lượng của bệnh viện có ảnh hưởng lớn đến chất 6 lượng tổng thể của dịch vụ y tế.
Để nhấn mạnh tầm quan trọng của bệnh viện trong xã hội, Griffin (2011) đã chỉ ra rằng các bệnh viện là một thành phần sống còn của hạ tầng xã hội-quan trọng như trường học, sở cảnh sát hay dịch vụ phòng cháy chữa cháy. Tại Việt Nam, cơ sở khám bệnh và chữa bệnh trong đó bệnh viện là một hình thức phát triển nhất của cơ sở khám bệnh và chữa bệnh được định nghĩa theo Luật khám bệnh, chữa bệnh là cơ sở cố định hoặc lưu động đã được cấp giấy phép hoạt động và cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh (Quốc Hội, 2009). Xét theo hình thức sở hữu bệnh viện có hai loại bệnh viện công lập và bệnh viện tư nhân. Theo đó bệnh viện công lập là tổ chức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn y tế (Chính phủ, 2012).
Như vậy, có thể hiểu bệnh viện công lập là bệnh viện nhà nước. Phần lớn nguồn lực của bệnh viện công lập thuộc sở hữu của nhà nước. Mục đích cơ bản của bệnh viện công lập là chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, xác định đặt mục tiêu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân lên trên mục tiêu lợi nhuận. Đặc điểm cơ bản của Bệnh viện công lập - Bệnh viện công lập thuộc sở hữu nhà nước của toàn dân được phân bố phù hợp với sự phân cấp hành chính theo vùng, lãnh thổ, theo tuyến chuyên môn kỹ thuật (bệnh viện tuyến trung ương, tuyến tỉnh, tuyến huyện,.
- Bệnh viện công lập là đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động với mục đích là chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, hoạt động phi lợi nhuận, nguồn tài chính sử dụng cho công tác đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua 7 sắm trang thiết bị hiện đại chất lượng cao đều từ nguồn kinh phí NSNN cấp, đây là một đặc điểm cơ bản để phân biệt với các loại hình bệnh viện khác. - Bệnh viện công lập phải thực hiện các nhiệm vụ, chính sách xã hội do nhà nước giao, đây là đặc điểm khác biệt so với các loại hình bệnh viện khác. Các nhiệm vụ, chính sách xã hội nhà nước giao cho bệnh viện công lập như: khám chữa bệnh miễn phí hoặc giảm phí cho các đối tượng người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn, tham gia các hoạt động phòng chống dịch bệnh, thiên tai thảm họa… 1. Chức năng, nhiệm vụ cơ bản của Bệnh viện công lập - Bệnh viện công lập giữ vai trò chủ đạo trong công tác khám chữa bệnh, đáp ứng phần lớn trong cung cấp các dịch vụ y tế cho người dân, đảm bảo sức khỏe cho người dân, góp phần đảm bảo mục tiêu cho phát triển quốc gia về con người.
- Bệnh viện công lập là một tổ chức đứng đầu trong hệ thống y tế về cung cấp dịch vụ y tế mang tính chất phúc lợi xã hội. Đảm bảo cho người dân đều được hưởng chế độ chăm sóc sức khỏe tốt nhất với chi phí hợp lý và phù hợp với tình hình kinh tế xã hội của đất nước. - Bệnh viện công lập có nhiệm vụ đào tạo đội ngũ cán bộ y tế và thực hiện các nghiên cứu khoa học liên quan đến y tế. Ngoài ra, bệnh viện công lập còn có nhiệm vụ chỉ đạo tuyến, hệ thống bệnh viện công lập được tổ chức và phân theo tuyến kỹ thuật nên các bệnh viện công lập tuyến trên có trách nhiệm chỉ đạo chuyên môn kỹ thuật cho các bệnh viện công lập tuyến dưới.
Phân loại Bệnh viện công lập Căn cứ vào thông tư 23/2005/TT-BYT của Bộ Y tế ngày 25 tháng 8 năm 2005 về hướng dẫn xếp hạng các đơn vị sự nghiệp y tế; Thông tư số 43/2013/ TT-BYT ngày 11 tháng 12 năm 2013 về quy định chi tiết phân tuyến 8 chuyên môn kỹ thuật đối với hệ thống cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, bệnh viện công lập được phân loại theo các nhóm tiêu chí sau: Thứ nhất, căn cứ lĩnh vực chuyên môn thì bệnh viện công lập được phân thành: Bệnh viện đa khoa và bệnh viện chuyên khoa. Bệnh viện đa khoa hoạt động trong đó có nhiều khoa chuyên ngành; bệnh viện chuyên khoa là loại bệnh viện hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực nhất định, chủ yếu các bệnh viện công lập ở tuyến trung ương. Thứ hai, phân theo tuyến quản lý thì có bệnh viện công lập do trung ương quản lý và bệnh viện công lập do địa phương quản lý. - Bệnh viện công lập do trung ương quản lý (bệnh viện tuyến trung ương) gồm các bệnh viện do Bộ Y tế quản lý, đây là những bệnh viện tuyến cuối cùng - tuyến Trung ương trong bậc thang điều trị.
Đây là những bệnh viện lớn thực hiện các kỹ thuật mang tính chuyên khoa sâu, với kỹ thuật phức tạp, hiện đại và tiếp nhận người bệnh từ tuyến tỉnh/thành phố chuyển lên. Các bệnh viện này được xếp vào các bệnh viện hạng 1 và hạng đặc biệt (Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Trung ương Huế) phải thực hiện chỉ đạo chuyên môn cho các tuyến dưới trong công tác khám chữa bệnh và thực hiện các chương trình y tế quốc gia. Các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế có trách nhiệm phối hợp với các trường đại học, cao đẳng y dược để đào tạo, đào tạo lại các cán bộ y tế. Ngoài ra các bệnh viện này còn thực hiện các chương trình hợp tác quốc tế dưới sự quản lý của Bộ Y tế.
Các bệnh viện công lập thuộc Bộ Y tế luôn đóng vai trò đầu ngành trong công tác khám chữa bệnh cho nhân dân. Ngoài ra, có các bệnh viện do các Bộ ngành khác quản lý. - Bệnh viện công lập do địa phương quản lý, gồm các bệnh viện tuyến sau, gồm có bệnh viện tuyến tỉnh là các bệnh viện đa khoa tỉnh hoặc liên huyện; tuyến huyện là các bệnh viện đa khoa huyện. 9 Thứ ba, căn cứ vào mức độ tự chủ tài chính, phân loại bệnh viện công lập làm 3 nhóm: Nhóm 1: Bệnh viện công lập tự đảm bảo được toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên.
Nhóm 2: Bệnh viện công lập tự đảm bảo được một phần chi phí hoạt động thường xuyên. Nhóm 3: Bệnh viện công lập không đảm bảo được chi phí hoạt động thường xuyên, toàn bộ kinh phí hoạt động do kinh phí ngân sách nhà nước cấp. Từ năm 2018, các bệnh viện công, chủ yếu tại tuyến tỉnh và trung ương, đã hoạt động tự chủ và không còn phụ thuộc vào trợ cấp từ ngân sách nhà nước để chi trả cho chi phí vận hành. Cơ chế quản lý tài chính của bệnh viên công lập Đối với hoạt động KCB của các tuyến bệnh viện trên cả nước, trong điều kiện các bệnh viện đều tự chủ tài chính sẽ đảm bảo cung cấp dịch vụ công bằng, nâng cao chất lượng dịch vụ KCB cho nhân dân, sử dụng hiệu quả ngân sách Nhà nước, tạo lộ trình xoá bỏ bao cấp Nhà nước qua giá, phí dịch vụ công như hiện nay theo hướng tính đủ tiền lương, chi thường xuyên phù hợp với khả năng của Ngân sách Nhà nước và thu nhập của người dân.
Cơ chế quản lý tài chính tại các bệnh viện công lập thể hiện ở các khâu: Lập dự toán; Chấp hành dự toán và Quyết toán thu chi [15]. * Lập dự toán thu chi Căn cứ Thông tư 61/2017/TT-BTC ngày 15 tháng 6 năm 2017 của Bộ tài chính về chính sách hướng dẫn thực hiện quy chế công khai tài chính đối với các đơn vị dự toán ngân sách và tổ chức được ngân sách nhà nước hỗ trợ, và căn cứ vào Thông báo của Sở tài chính về việc lập dự toán thu chi, đơn vị dựa vào thu chi năm trước để tiến hành lập dự toán thu chi cho năm nay.