CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆN TƯỢNG KHỦNG HOẢNG LỨA TUỔI LÊN BA 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài khóa luận Lịch sử nghiên cứu hiện tượng khủng hoảng tuổi lên ba, trong phạm vi nghiên cứu của mình, tôi xin điểm qua nghiên cứu của một số tiểu luận, luận văn, sáng kiến khoa học của một số tác giả như sau: 1. Phan Hồng Hà, (2009), Nhận thức của cha mẹ về những biểu hiện khủng hoảng tâm lý của trẻ tuổi lên 3, khóa luận tốt nghiệp, trường Đại Học Sư Phạm TP Hồ Chí Minh. Nguyễn Ánh Tuyết- chủ biên Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
Vũ Thị Nho (2008), Tâm Lý học phát triển, NXB Đại Học Quốc Gia Hà Nội. Các vấn đề có liên quan trực tiếp đến đề tài đã được điểm qua ở trên giúp chúng tôi có tư liệu quý báu, đã có công trình nghiên cứu về Khủng hoảng lứa tuổi lên ba, nhưng chưa đi sâu vào vấn đề nghiên cứu. Đề tài nghiên cứu của tôi bước đầu tìm hiểu sâu hơn những nguyên nhân, biểu hiện ,ảnh hưởng của khủng hoảng tuổi lên ba để từ đó đề xuất các biện pháp để giúp trẻ rút ngắn được giai đoạn khủng hoảng tuổi lên 3. Một số khái niệm công cụ 1.
Khái niệm khủng hoảng là gì? Bước sang tuổi ấu nhi, trẻ em không còn là một thực thể bất lực nữa. Nhờ hoạt động và khả năng đi lại theo tư thế thăng đứng trong không gian mà đời sống tâm lý của trẻ có một bước phát triển to lớn. Những biến đổi về chất 4 của đứa trẻ trong ba năm đầu đời quan trọng đến mức mà nhiều người cho đó là giai đoạn quyết định cho cả đời người. Thật vậy, đứa trẻ lên 3 tuổi biết dùng nhiều đồ vật trong sinh hoạt hằng ngày, biết tự phục vụ, biết giao tiếp bằng ngôn ngữ với mọi người xung quanh và biết thực hiện những quy tắc hành vi sơ đẳng trong xã hội.
Nên có những sự biến đổi tâm lý nổi bật của trẻ ở giai đoạn này. Sự phát triển tâm lý của trẻ là sự biến đổi từ thấp đến cao từ đơn giản đến phức tạp, đó là quá trình tích lũy dần về lượng dẫn đến sự nhảy vọt về chất, là quá trình nảy sinh cái mới trên nền cái cũ do sự đấu tranh giữa các mặt đối lập nằm ngay trong bản thân mỗi đứa trẻ. Sự phát triển con người gồm 3 mặt: sinh vật, tâm lý, xã hội. Sự phát triển tâm lý con người có những giai đoạn cân bằng, ổn định tạm thời, xem kẽ với thời kỳ “khủng hoảng” với sự biến đổi sâu sắc.
Khủng hoảng là quy luật tất yếu do sự phát triển nhanh mạnh về sinh lý và tâm lý vậy khủng hoảng là gì? Theo từ điển Tiếng Việt: “khủng hoảng là tình trạng rối loạn, mất cân bằng, bình ổn do nhiều mâu thuẫn chưa được giải quyết”. Theo từ điển tâm lý học: “khủng hoảng lứa tuổi là biểu hiện của trạng thái xung đột xuất hiện trong thời kỳ chuyển biến từ giai đoạn phát triển lứa tuổi này sang giai đoạn phát triển lứa tuổi kia….Nguồn gốc xuất hiện của khủng hoảng lứa tuổi là các mâu thuẫn giữa những khả năng trưởng thành về thể lực và tâm lý với những hình thức của các quan hệ qua lại với những người xung quanh và với các dạng hoạt động được hình thành trước đó. Cá tính của trẻ cũng bị ảnh hưởng lớn đến tính chất gay gắt cả khủng hoảng lứa tuổi”. Theo vugotsky “khủng hoảng tâm lý là những giai đoạn ngắn của sự phát triển.
Trong đó, thường diễn ra sự biến đổi với tốc độ và nhịp độ rất 5 nhanh, rất mạnh, tạo ra bước ngoặt trong nhân cách trẻ em, làm thay đổi hoàn toàn những nét cơ bản trong nhân cách”. Khủng hoảng lứa tuổi lên ba là gì ? Khi trẻ tách được mình ra khỏi người khác và có ý thức về những khả năng của chính mình thì đồng thời cũng xuất hiện một thái độ mới đối với người lớn. Trẻ bắt đầu so sánh mình với người lớn, muốn giống như người lớn, và làm những việc như người lớn, muốn được độc lập và tự chủ. Điều này biểu lộ ở trẻ nguyện vọng độc lập.
Tính độc lập xuất hiện ở trẻ, nhu cầu muốn hành động độc lập là rất lớn, để khẳng định mình. Nhu cầu tự khẳng định là một động lực mạnh mẽ, thúc đẩy trẻ bước sang một giai đoạn phát triển mới. Trẻ lên 3 xuất hiện tính bướng bỉnh do muốn làm theo ý mình, tự mình làm tất cả. Đồng thời đứa trẻ muốn có thẩm quyền đối với mọi vật xung quanh, cái gì cũng giành về mình, do đó tính ích kỉ càng có dịp phát triển, các nhà tâm lí gọi đó là thời kì khủng hoảng của trẻ lên ba.
Tóm lại, khủng hoảng tuổi lên 3 là khủng hoảng tâm lý ở giai đoạn trẻ lên 3 tuổi do sự phát triển nhanh, mạnh về tâm lý lẫn sinh lý, từ đó dẫn đến tình trạng rối loạn, mất cân bằng ở trẻ do nhiều mâu thuẫn chưa được giải quyết. Cụ thể đó là mâu thuẫn giữa nhu cầu làm người lớn của trẻ với kỹ năng thực tế của trẻ (mâu thuẫn nội tại), mâu thuẫn giữa nhu cầu làm người lớn của trẻ với sự cấm đoán, sự không cho phép của người lớn (mâu thuẫn trong quan hệ). Trẻ em mầm non là gì ? · Trẻ em là gì ? Khái niệm trẻ em theo luật pháp của nước ngoài: Điều 1, công ước về quyền trẻ em đã ghi nhận “trẻ em là bất kỳ người nào dưới 18 tuổi , trừ trường hợp pháp luật có thể được áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thanh niên sớm hơn ”. 6 Ở Trung Quốc : điều 2, luật bảo vệ người chưa thanh niên quy định , trẻ em còn được gọi là trẻ chưa thành niên, là công dân dưới 18 tuổi.
Ở Nhật Bản : Điều 4, luật phúc lợi trẻ em năm 1947 cũng quy định trẻ em là người dưới 18 tuổi. · Khái niệm trẻ em ở Việt Nam Trẻ em là những công dân tí hon, là mầm non, là chủ nhân tương lai của nước nhà, chính vì vậy nhà nước quan tâm, giáo dục, chăm sóc, bảo vệ tạo mọi điều kiện để trẻ em có thể phát triển toàn diện. Theo luật bảo vệ chăm sóc, giáo dục trẻ em quy định thì trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi có các quyền cơ bản như quyền được khai sinh, quyền được chăm sóc nuôi dưỡng, quyền sống chung với cha mẹ, quyền tôn trọng tính mạng,nhân phẩm, quyền học tập, vui chơi, giải trí, văn hóa thể dục thể thao… · Trẻ em mầm non là gì ? Từ các quan niệm, khái niệm nếu trên ta có thể khái quát khái niệm trẻ em mầm non như sau : “Trẻ em mầm non là những trẻ em từ 0 đên 72 tháng tuổi, đang bắt đầu hình thành và phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, nhưng đó mới là bắt đầu hình thành nên có sự giáo dục đúng đắn của gia đình và nhà trường để có thể phát triển tốt về mọi mặt”. 7 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KHỦNG HOẢNG LỨA TUỔI LÊN BA 2.
Đặc điểm tâm lý của trẻ lên 3 Bước sang tuổi lên 3, trẻ em không còn là một thực thể bất lực nữa. Nhờ hoạt động tích cực với thế giới đồ vật và những người xung quanh và khả năng đi lại theo tư thế thẳng đứng trong không gian mà đời sống tâm lý của trẻ có một bước phát triển to lớn. Những biến đổi về chất của đứa trẻ trong hai năm tiếp này quan trọng đến mức mà nhiều người cho đó là giai đoạn quyết định cho cả đời người. Thật vậy đứa trẻ lên 3 đã biết dùng nhiều đồ vật trong sinh hoạt hàng ngày, biết tự phục vụ, biết giao tiếp bằng ngôn ngữ với mọi người và biết thực hiện những quy tắc hành vi sơ đẳng trong xã hội.
Sau đây là những thành tựu nổi bật của trẻ lên 3. Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ lứa tuổi lên 3 Việc nắm vững hoạt động với đồ vật và việc giao tiếp với người lớn tạo ra sự biến đổi đáng kể trong các hình thức giao tiếp của trẻ. Điều này quyết định sự phát triển ngôn ngữ ở lứa tuổi này. Hứng thú ngày càng tăng của trẻ đối với hoạt đọng với đồ vật, càng kích thích trẻ hướng tới người lớn, mở rộng giao tiếp với họ để mong được sự giúp đỡ trong việc nắm vững cách thức sử dụng đồ vật xung quanh.
Đó chính là yếu tố làm nảy sinh ở trẻ nhu cầu giao tiếp với người lớn bằng ngôn ngữ. Ngôn ngữ đã tách tư duy ra khỏi hành động. Nhờ đó tư duy phát triển theo quy luật của nó. Đồng thời với sự phát triển nhu cầu giao tiếp bằng ngôn ngữ, viêc tích lũy các hiện tượng do hoạt động với đồ vật mang lại có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.
Các hiện tượng đó tạo ra cơ sở để lĩnh hội 8 nghĩa của các từ và để liên kết chúng với hình ảnh của các sự vật và hiện tượng trong thế giới xung quanh. Tuy vậy việc phát triển ngôn ngữ của trẻ ở tuổi này phần lớn là tùy thuộc vào sự dạy bảo của người lớn. Những đứa trẻ mà người lớn ít giao tiếp hay ít được thỏa mãn nhu cầu giao tiếp thì thường nói rất chậm. Để kích thích trẻ nói người lớn cần đòi hỏi trẻ phải bày tỏ nguyện vọng của mình bằng lời nói mới đáp ứng nguyện vọng đó.
“Thỏ thẻ như trẻ lên ba", "Trẻ lên ba cả nhà học nói” là những câu tục ngữ muốn nhấn mạnh đến đặc trưng ngôn ngữ ở năm thứ 3 của một đứa trẻ, bởi vì thời điểm này là thời điểm khả năng ngôn ngữ của trẻ phát triển vượt bậc so với giai đoạn trước. Thời kỳ này sự thông hiểu lời nói của người lớn được biến đổi về chất. Đứa trẻ không chỉ hiểu từ ngữ riêng biệt mà còn có thể thực hiện những hành động với đồ vật theo sự chỉ dẫn của người lớn. Lúc này trẻ rất thích nghe kể chuyện, đọc thơ….
Khi trẻ lên ba tuổi, trẻ có một vốn từ vựng khoảng trên một ngàn từ, một số chuyên gia ngôn ngữ khác cũng cho rằng vốn từ của bé lúc này có thể dao động từ 500-900 từ, và trẻ đã biết dùng các cụm từ và câu dài từ 7-8 từ. Vâng “trẻ lên 2-3 tuổi cả nhà học nói. Đúng vậy, lên 3 ngôn ngữ tích cực của trẻ phát triển mạnh mẽ, trẻ rất thích nói và luôn mồm hỏi suốt ngày.