CHƯƠNG 1: MOT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VE THI TRƯỜNG GIAO DỊCH CHUNG KHOAN PHAI SINH 1. Khái quát về chứng khoán p hai sinh 1. Sự ra đời của chứng khoán phái sinh Các sản phẩm phái sinh đã ra đời từ rat lâu trên thé giới Lich sử của các sản phẩm phái sinh cho thay các thị trường phái sinh đầu tiên là giao dich thỏa thuận Trong thời Trung Cổ, các sản phẩm phái sinh là công cụ đắc lực nhằm tạo thuận lợi cho thương mai. Một vi dụ về các sẵn phẩm.
phái sinh là cỗ phiêu monti được các thành phổ thương mại của Italia phát hành dé huy đông von. Đây là lời hứa của chính phủ về việc trả nợ trong tương lai. No bat dau như việc bán các khoản thu nhập tương lai của chính phủ cho các nhà đầu tư. Dén thé kỷ 13, những cô phiêu này được giao dich trên thị trường thứ cấp và thậm chí được sử dung làm phương thức thanh toán cho hang hóa hoặc dich vụ thay cho tiên mất.
Tuy nhiên, những cô phiêu này không được phép bán tự do, đặc biệt là cho người trước ngoài, và giá cả dao động theo tinh hình tài chính của các thành pho?. Sau này, các sản phẩm phái sinh hiện đại được cho là bat nguồn từ Thời kỳ Hoang kim của Hà Lan, thé kỹ 17, khi San giao dich chúng khoán Amsterdam được thành lập vào năm 1602. Dé quản lý những rủi ro liên quan đền các chuyên đi buôn bán đường đài, các thương nhân tham gia vào các hợp đông kỷ hạn, về cơ bản là các thöa thuận mua hoặc ban hàng hoa với mức giá được xác định trước vào một ngày trong tương lai. Ví dụ nổi tiếng nhật về những hop đồng kỳ han ban dau này là hién tượng bong bóng Tulip Mania từ năm 1636 dén năm 1637.
Lúc ay, củ hoa tulip trở thanh mặt hàng được sẵn đón ráo tiết và giá của chúng tăng vot. Các nhà giao dich nhận ra rằng họ có thê hưởng lợi từ việc dự đoán giá hoa tulip tăng lên bang cách ky kết các thỏa thuận mua hoa tulip với mức giá được xác định trước trong tương lai. Các hợp đồng ky han nay không được tiêu chuẩn hóa và thường được đàm phán riêng giữa các bên. Sau một thời gian, Tulip Mania cuối cing đã sup do dan đến một trong những bong bóng và sự đô vỡ thị trường được ghi nhận đầu tiên trong lịch sử Tinh trang đầu cơ này cho * Steve Kummer, Christian Paulettio (2012), ‘“The History of Derivatives: A Few Milestones” thay những rủi ro liên quan dén việc giao dich hợp đồng ky han không được kiểm soát và nhân mạnh sự cân thiết của các thị trường được tô chức và có cau trúc hơn.
Trong những thé kỹ tiếp theo, khi thương mai và giao thương tiếp tục mở réng các hợp đồng ky hen phát triển thành những gì chúng ta ngày nay gọi là hop đông tương lai và hợp đông quyên chon’. San giao dich chứng khoán Amsterdam và các hợp đồng ky han ban dau của nó đã đất nên tảng cho sự phát triển của các thị trường phái sinh hiện đại, và khái niệm quan lý rủi ro và đầu cơ thông qua các công cụ phát sinh đã tôn tai và phát triển qua nhiều thé ky dé định hình thi trường tài chính toàn cầu ngày nay. Thị trường phái sinh đã trở nên ngày càng quan trọng trong lĩnh vực tài chính thê giới trong vài thập kỹ qua. Giao dich hợp đông tương lai, quyền chọn diễn ra rat sôi đông trên nhiêu sản giao dich.
Giao địch phái sinh hiện nay là hoạt động kinh doanh lớn nhật thé giới, ước tính vượt quá 2,5 nghìn ty đô la mỗi ngày và tăng trưởng khoảng 14% mỗi năm! Ngày nay, các tô chức tài chính thưởng xuyên giao dich các sản phẩm phái sinh trên san và ngoài sản giao địch Việc các sản pham phái sinh được kết hợp vào chứng khoán cũng là xu thé được ưa chuông sử dung trong các du án đầu tư. Với sự câu tiên trong việc phát triển kinh té ngày cảng manh mẽ, hội nhập cùng bạn bè quốc tê, thi trường chứng khoán Việt Nam (TTCK) được khai sinh theo Nghi định 48/1998/NĐ-CP và sau đó trung tâm giao dịch chứng khoán Thành phô Hô Chi Minh bắt đầu i vào hoạt động chỉ với 2 mã cỗ phiếu Cho đến ngày 10/8/2017, TTCKPS Việt Nam chính thức di vận hành phiên giao dich đầu tiên với sản phẩm là hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Đây là sư kiện quan trọng của TTCK Việt Nam góp phân hoàn thiện cầu trúc TTCK, đánh dâu bước tiền lớn trong quá trình phát triển TTCK Việt Nam sau 17 năm bình thành và phát triển, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thứ năm trong ASEAN và thứ 42 trên thê giới có thi trường chúng khoán phái sinh’. Với tiềm lực, vị thé của Việt Nam trên thi trường quốc tế cùng sự lãnh dao sáng suốt ` Nick Nemeth (2023), Modem Imovations: The Fascinating Evohution of Derivatives in Fruncial Markets.
1 Wanying Huang, Xinrm Yao (2021), Financial Derivatives and Their Application in Enterprises. Nguyễn Thi Hii, TAS. Thin Thanh Thể (2022), Dinh giá thức trang duimg khoán phái sich Việt Nam: 8 của Đảng sự chỉ đạo điệu hành của Chính phủ, sự quyết tâm của cả hệ thông chính trị, người dân cộng đồng doanh nghiệp, công dong nha dau tư trong nước và quốc tê, TTCK Việt Nam ném 2024 được trông dol sẽ tiệp tục phát triển theo chiều hướng tích cực, đặt tiên dé quan trọng dé thực hiện thành công Chiến lược phát triển thị trường chứng khoản đến năm 2030, trước mat nâng hang thị trường chúng khoán V iệt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nỗi. Mục tiêu tổng quát của Chiên lược là phát triển TTCK ổn định, an toàn, lành mạnh, liệu quả, bền vững hôi nhập, nâng cao kha năng chồng chịu rủi ro, có cơ câu hợp lý giữa các câu phân thị trường trở thành kénh huy động vốn trung và dai hạn quan trong, chủ yêu cho nên kinh tê, duy trì tăng trưởng vê quy mô, chú trong nâng cao chất lượng, phát triển các công cụ tài chính xanh, tài chính bền vững, day manh công tác chuyển đổi số trong lĩnh vực chứng khoán; xây dung hệ thông quản lý, giám sát thi trường gắn với ứng dung công nghệ thông tin hiện đại, tăng cường liên kết và hội nhập quốc tê, tùng bước thu hẹp về khoảng cách phát trién giữa TTCK Việt Nam so với TTCK các nước phát triển”, 1.
Khái niệm, đặc điểm về chứng khoán phái sinh 1.1 Khái niệm về chứng khoán p hái sinh Sự xuât hiện của CKPS là điều tat yêu của qua trình phát tién ngày càng mạnh mé của thi trường chứng khoán Từ đó, việc thúc day sự phát triển TTCKPS là điều kiện cân thiết nhằm hoàn thiện TTCK Việt Nam, tạo tiên đề thuận lợi cho quá trình huy động và khơi thông các nguồn vén cho dau tư phát triển kinh tê - xã hội của đất nước. Theo quy đính hiên hành, Khoản 1 Điều 4 Luật Chúng khoán 2019 định nghĩa “Chưmg khoản là tài sản. bao gồm các loại sau đây: cé phiếu, trải phiêu, chứng chỉ quỹ; Chứng quyền chứng quyền có bảo đảm, quyền mua cô phan, chứng chỉ lai lý: Chứng khoán phải sinh; Các loại chứng khoản khác do Chỉnh phù quy dinh”*. Như vay, xét tong quát, ta có thé hiểu Chúng khoán là một bằng chứng xác nhận sự sở hữu hợp pháp của người sở hữu đổi với tải sản hoặc phân von của công ty hay tô chức đã phát hành.
Day được coi là một tài sản tai chính có thé giao dich mua bán và nắm giữ. Bum Tiến (2024), Số nâng hạng thi tưởng chứng khoánViệt Nam lên thí trường mớinôi. ' Báo Dim tr (Chính phù (2023), Phé duyệt Chiến hược phát triển thị trường duimg khoán. * Khoản 1 Điều4 Luật Chứng khoán 2019 `© Ching khoán tôn tai dưới nhiéu hình thức nh chúng chỉ, bút toán ghi số hay dữ liệu điện tử.
Phái sinh là một công cu giao dich kinh tế ma cụ thé là một dang hợp đồng dua trên giá trị của các tài sản cơ sở khác nhau rihư tài sản, chỉ số, lãi suật hay cô phiêu. Công cụ phái sinh được sử dung với những mục đích khác nhau bao gồm: phòng ngừa rủi ro biên đông giá, dau cơ, tiép cân với các tải sản và thi trường khó giao dịch. Phái sinh hang hoá là một công cụ lâu đời nhật trong lich sử, được chứng thực bởi nhà triệt hoc Aristotle, và nhà triết học Hy Lạp cé dai Thales — người đã kiếm được lợi nhuận từ kênh đầu tư hàng hóa phái sinh. Theo Pháp luật Hoa Ky, chứng khoán phái sinh là một hợp đồng tài chính có giá trị phụ thuộc vào gia trị của một hoặc nhiêu tài sản cơ sé, chỉ số hoặc ty giá tham.
Các loại chúng khoán phái sinh phổ biển nhật là hợp đông tương lai, hợp đồng ky trước, quyên chon và hoán đôi. Theo mục nay, chứng khoán phái sinh từ thể chấp, chẳng hạn như trái phiêu thé chap được bão đảm bang tai sẵn thé chap (CMO) hoặc tô chức đầu tu thé chap bất động sản (REMIC), không được coi là chứng khoán phái sinh. Theo Pháp luật Canada, cách để hiểu nhật dé giải thích về sin phẩm phá: sinh là một thỏa thuận hợp đông trong đó giá tri cơ sở được thiết lập thông qua một tài sản, chứng khoán hoặc chỉ sô nào đó. Có nhiều tai sin cơ sỡ được sử dung trong các công cu tai chính khác nhau như cô phiêu, tiên tệ, hàng hóa, trái phiêu và 1a suất.
Nói một cách đơn giản hơn, sản phẩm phái sinh 1a bat kỳ chúng khoán nào có giá trí được bắt nguôn từ giá tri của một tài sản khác. Các hợp đông tương lai và quyền chon là những vi dụ về các sản phẩm phái sinh được giao dich phố biên)? Theo Pháp luật Anh, công cụ phái sinh tài chính bao gom quyên chọn, hợp đồng tương lai, giao dich hoán đối, thỏa thuận lãi suất ky han, vốn hoá trần, san, cô phiếu, chúngquyền và xuột sd công cụ phái sinh tinđụng nhật đính, không bao gồm giao dịch ngoại hôi tức thời. Giá trị của các sin pham nay được ghi nhân theo giá thị trường hoặc * § 163.172 Financial derivatives, Electronic Code of Federal Regulations. *° Funcial Derivatives - Trading For Begamers, Friedberg Direct 10 khi không có sẵn gia thị trường thi theo giá tri hợp ly.
Gia trị hợp lý được định nghiia là gia tri ma hợp đông có thé được trao đôi trong mat giao địch độc lập giữa các bên đã có thoả thuận và chung ý chí. Giá thị trường có thê khác với giá trị hợp lý vì nó sẽ bao gồm chênh lệch giá mua hoặc bán, hoa hông và tác động của cung câu lên giá của sản. phẩm phái sinh!