Khóa luận: Hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng BIDV theo Basel II

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu tốt nghiệp hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Phạm Tuấn Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Luyện
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Quản trị rủi ro tín dụng
• Đề tài: Hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam theo Basel II
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỤC LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Tổng quan các nghiên cứu về áp dụng Hiệp ước Basel II vào QTTD tại các NHTM
• 3. Mục tiêu nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Kết cấu khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO BASEL II CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về rủi ro tín dụng của Ngân hàng Thương mại
• 1.1.1. Định nghĩa rủi ro tín dụng
• 1.1.2. Nguyên nhân của rủi ro tín dụng
• 1.2. Quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II
• 1.2.1. Tổng quan Hiệp ước vốn Basel
• 1.2.2. Nội dụng của Hiệp ước Basel II
• 1.2.3. Quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II
• 1.2.4. Lợi ích đối với ngân hàng khi áp dụng Basel II và quản trị rủi ro tín dụng
• 1.3. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II tại một số ngân hàng thương mại và bài học kinh nghiệm cho BIDV
• 1.3.1. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tại một số ngân hàng thương mại
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ỨNG DỤNG BASEL II TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.1.1. Lịch sử hình thành
• 2.1.2. Bộ máy tổ chức
• 2.1.3. Tình hình kinh doanh giai đoạn 2017- 2019
• 2.2. Thực trạng tín dụng tại BIDV
• 2.2.1. Mức độ tăng trưởng tín dụng
• 2.3. Thực trạng áp dụng hiệp ước Basel II trong quản trị RRTD tại BIDV
• 2.3.1. Xây dựng chiến lược quản trị rủi ro tín dụng
• 2.3.2. Xác định khẩu vị rủi ro
• 2.3.3. Tổ chức bộ máy quản trị rủi ro tín dụng
• 2.3.4. Quy trình quản trị rủi ro tín dụng
• 2.4. Nhận xét chung về kết quả quản trị rui ro theo BASEL II tại BIDV
• 2.4.1. Những thành tựu đạt được
• 2.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM THEO BASELII
• 3.1. Mục tiêu, định hướng chiến lược quản trị tín dụng theo Basel II
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện quản trị tín dụng theo tiêu chuẩn BASEL II
• 3.2.1. Xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro sớm
• 3.2.2. Sử dụng công cụ phái sinh tín dụng để quản lý rủi ro tín dụng
• 3.2.3. Tăng cường kiểm tra, thanh tra nội bô hoạt động cho vay
• 3.2.4. Phát triển cơ sở hạ tầng, công nghệ mới
• 3.3. Đề xuất các điều kiện để thực hiện giải pháp
• 3.3.1. Đề xuất với Ngân hàng Nhà nước
• 3.3.2. Đề xuất với Chính phủ và các Bộ ban ngành liên quan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khóa Luận Hoàn Thiện Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Khóa luận tốt nghiệp này tập trung vào việc hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) theo chuẩn mực Basel II. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc các ngân hàng Việt Nam tuân thủ các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý rủi ro, là vô cùng quan trọng. Basel II không chỉ là một thước đo rủi ro, mà còn là một khung quản lý rủi ro toàn diện, giúp cải thiện và lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng. BIDV, một trong những ngân hàng hàng đầu Việt Nam, đang tích cực triển khai Basel II. Tuy nhiên, quá trình này không tránh khỏi những thách thức và vướng mắc. Khóa luận này sẽ đi sâu phân tích thực trạng áp dụng Basel II tại BIDV, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng. Khóa luận tham khảo các tài liệu chính thức từ BIDV, các thông tư của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), và các nghiên cứu khoa học liên quan đến quản trị rủi ro tín dụng và Basel II. Việc áp dụng Basel II giúp BIDV có được chiến lược kinh doanh phù hợp, cải thiện hiệu quả sử dụng vốn, hạn chế rủi ro, nâng cao uy tín và duy trì an toàn trước các biến động kinh tế.

Các nghiên cứu trước đây về Basel II thường tập trung vào hệ thống ngân hàng Việt Nam nói chung, ít đi sâu vào phân tích cụ thể tại BIDV. Vì vậy, khóa luận này hướng tới việc cung cấp một cái nhìn chi tiết hơn về việc triển khai Basel II tại BIDV, đồng thời đề xuất các giải pháp thiết thực cho ngân hàng và các cơ quan quản lý. Theo Constantinos Stephanou và Juan Carlos Mendoza của World Bank, việc triển khai hiệu quả Basel II ở các nước đang phát triển bị cản trở bởi những yếu điểm trong cơ sở hạ tầng tài chính, cần phải được ưu tiên giải quyết. Khóa luận này hy vọng góp phần giải quyết những vấn đề này tại BIDV.

1.1. Tầm quan trọng của quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV

Quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt để BIDV duy trì sự ổn định và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Việc đánh giá rủi ro tín dụng chính xác giúp BIDV đưa ra các quyết định cho vay sáng suốt, giảm thiểu nợ xấu và tối ưu hóa lợi nhuận. Một hệ thống quản trị rủi ro tín dụng vững mạnh cũng là nền tảng để BIDV đáp ứng các yêu cầu của NHNN và các chuẩn mực quốc tế. Việc áp dụng Basel II giúp BIDV nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, tăng cường khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư nước ngoài.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của khóa luận

Khóa luận này tập trung vào việc phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II tại BIDV, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy trình này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hoạt động tín dụng ngân hàng của BIDV trong giai đoạn 2016-2019, tập trung vào các khía cạnh liên quan đến Basel II, như đánh giá rủi ro tín dụng, quản lý vốn, và quy trình báo cáo. Khóa luận cũng xem xét các yếu tố bên ngoài, như môi trường kinh tế và quy định pháp luật, có ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV.

1.3. Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu sử dụng

Khóa luận sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Phương pháp định tính được sử dụng để phân tích các quy định, chính sách và quy trình liên quan đến quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV. Phương pháp định lượng được sử dụng để phân tích các dữ liệu tài chính và hoạt động của BIDV, nhằm đánh giá hiệu quả của hệ thống quản trị rủi ro tín dụng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm báo cáo tài chính của BIDV, các thông tư của NHNN, và các nghiên cứu khoa học liên quan.

II. Thách Thức Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Theo Basel II Tại BIDV

Mặc dù BIDV đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc áp dụng Basel II, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng. Một trong những thách thức lớn nhất là việc xây dựng và duy trì một hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và tin cậy. Dữ liệu là yếu tố then chốt để đánh giá rủi ro tín dụng và quản lý vốn hiệu quả. Tuy nhiên, việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu lịch sử, đòi hỏi nguồn lực lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong ngân hàng. Bên cạnh đó, việc thay đổi tư duy và văn hóa làm việc của cán bộ ngân hàng cũng là một thách thức không nhỏ. Basel II đòi hỏi cán bộ ngân hàng phải có kiến thức chuyên môn sâu rộng, kỹ năng phân tích tốt và tinh thần trách nhiệm cao. Việc đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng là một quá trình liên tục và cần có sự đầu tư bài bản.

Ngoài ra, môi trường kinh tế và quy định pháp luật cũng có thể gây ra những khó khăn cho việc áp dụng Basel II. Sự biến động của thị trường tài chính, sự thay đổi của chính sách tiền tệ, và sự phức tạp của các quy định pháp luật có thể ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng và khả năng quản lý vốn của BIDV. Theo Nguyễn Hồng Hà trong bài viết “Ứng dụng chuẩn Basel II vào quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM Việt Nam: Trường hợp Lienvietpostbank” , hệ thống ngân hàng Việt Nam đang phải đối mặt với hàng loạt khó khăn cũng như thách thức, đặc biệt với bối cảnh hội nhập sâu rộng quốc tế.

2.1. Hạn chế về hệ thống dữ liệu và công nghệ thông tin

Hệ thống dữ liệu hiện tại của BIDV chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của Basel II. Dữ liệu lịch sử còn thiếu, chất lượng dữ liệu chưa cao, và khả năng tích hợp dữ liệu giữa các hệ thống còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc đánh giá rủi ro tín dụng chính xác và xây dựng các mô hình dự báo hiệu quả. Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đủ mạnh để hỗ trợ việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu lớn. Việc đầu tư vào hệ thống dữ liệu và công nghệ thông tin là cần thiết để hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV.

2.2. Khó khăn trong việc đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ

Cán bộ ngân hàng chưa có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để áp dụng Basel II một cách hiệu quả. Việc đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng đòi hỏi nguồn lực lớn và sự cam kết của ban lãnh đạo. Chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với từng đối tượng cán bộ, bao gồm cả kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành. Bên cạnh đó, cần có cơ chế khuyến khích cán bộ ngân hàng tự học hỏi và nâng cao trình độ.

2.3. Ảnh hưởng của môi trường kinh tế và quy định pháp luật

Môi trường kinh tế và quy định pháp luật có thể tạo ra những rủi ro bất ngờ và làm thay đổi rủi ro tín dụng. Ví dụ, sự suy thoái kinh tế có thể làm tăng nợ xấu và giảm khả năng trả nợ của khách hàng. Sự thay đổi của chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng đến chi phí vốn và lợi nhuận của ngân hàng. Do đó, BIDV cần phải theo dõi sát sao tình hình kinh tế và quy định pháp luật, đồng thời xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Trình Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng BIDV

Để giải quyết những thách thức trên, BIDV cần tập trung vào việc hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro tín dụng. Điều này bao gồm việc xây dựng các mô hình đánh giá rủi ro tín dụng tiên tiến, áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại, và tăng cường sự phối hợp giữa các bộ phận liên quan. Mô hình đánh giá rủi ro tín dụng cần phải được xây dựng dựa trên dữ liệu đầy đủ, chính xác và tin cậy. Các công cụ phân tích dữ liệu cần phải được lựa chọn phù hợp với quy mô và đặc điểm hoạt động của BIDV. Sự phối hợp giữa các bộ phận liên quan, như bộ phận tín dụng, bộ phận quản lý rủi ro, và bộ phận công nghệ thông tin, là yếu tố then chốt để đảm bảo quy trình đánh giá rủi ro tín dụng được thực hiện một cách hiệu quả. Theo khuyến nghị của Ủy ban Basel, ngân hàng nên phát triển hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ để quản lý rủi ro tín dụng.

3.1. Xây dựng mô hình đánh giá rủi ro tín dụng tiên tiến

Mô hình đánh giá rủi ro tín dụng cần phải được xây dựng dựa trên dữ liệu đầy đủ, chính xác và tin cậy. Mô hình cần phải có khả năng đánh giá các yếu tố định tính và định lượng, như khả năng tài chính của khách hàng, lịch sử tín dụng, và môi trường kinh doanh. Mô hình cũng cần phải được kiểm định và điều chỉnh thường xuyên để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả.

3.2. Áp dụng công cụ phân tích dữ liệu hiện đại

Các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại, như khai thác dữ liệu, học máy, và trí tuệ nhân tạo, có thể giúp BIDV khai thác thông tin từ dữ liệu lớn và đưa ra các quyết định cho vay sáng suốt. Các công cụ này có thể được sử dụng để đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, dự báo rủi ro tín dụng, và phát hiện các gian lận tín dụng.

3.3. Tăng cường sự phối hợp giữa các bộ phận liên quan

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận tín dụng, quản lý rủi ro, và công nghệ thông tin là yếu tố then chốt để đảm bảo quy trình đánh giá rủi ro tín dụng được thực hiện một cách hiệu quả. Các bộ phận này cần phải chia sẻ thông tin, phối hợp trong việc xây dựng và triển khai mô hình đánh giá rủi ro tín dụng, và giải quyết các vấn đề phát sinh.

IV. Giải Pháp Nâng Cấp Hệ Thống Quản Lý Vốn Theo Basel II

Việc nâng cấp hệ thống quản lý vốn theo Basel II là một yếu tố quan trọng để BIDV đảm bảo an toàn tài chính và đáp ứng các yêu cầu của NHNN. Điều này bao gồm việc xây dựng các mô hình quản lý vốn tiên tiến, áp dụng các công cụ phân tích vốn hiện đại, và tăng cường sự giám sát của ban lãnh đạo. Mô hình quản lý vốn cần phải được xây dựng dựa trên đánh giá rủi ro tín dụng chính xác. Các công cụ phân tích vốn cần phải được lựa chọn phù hợp với quy mô và đặc điểm hoạt động của BIDV. Sự giám sát của ban lãnh đạo là cần thiết để đảm bảo hệ thống quản lý vốn được vận hành một cách hiệu quả. Theo Basel II, trụ cột thứ 2 nhấn mạnh nguyên tắc các ngân hàng cần phải có một quy trình đánh giá được mức độ đầy đủ vốn nội bộ theo danh mục rủi ro và phải có được một chiến lược đúng đắn nhằm duy trì mức vốn đó.

4.1. Xây dựng mô hình quản lý vốn tiên tiến ICAAP

Mô hình quản lý vốn cần phải có khả năng dự báo nhu cầu vốn trong tương lai, đánh giá tác động của các yếu tố rủi ro đến vốn, và xây dựng các kế hoạch huy động vốn phù hợp. Mô hình cũng cần phải được kiểm định và điều chỉnh thường xuyên để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả.

4.2. Ứng dụng các công cụ phân tích vốn hiện đại Stress test

Các công cụ phân tích vốn hiện đại, như phân tích độ nhạy, phân tích kịch bản, và mô phỏng Monte Carlo, có thể giúp BIDV đánh giá tác động của các yếu tố rủi ro khác nhau đến vốn. Các công cụ này có thể được sử dụng để xác định mức vốn cần thiết để đối phó với các tình huống rủi ro khác nhau.

4.3. Tăng cường sự giám sát của ban lãnh đạo

Ban lãnh đạo cần phải thường xuyên xem xét và đánh giá hiệu quả của hệ thống quản lý vốn. Ban lãnh đạo cũng cần phải đảm bảo rằng hệ thống quản lý vốn được vận hành một cách độc lập và khách quan. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc thành lập một ủy ban quản lý rủi ro độc lập.

V. Thực Tiễn Ứng Dụng Phái Sinh Tín Dụng Quản Lý Rủi Ro BIDV

Việc sử dụng các công cụ phái sinh tín dụng để quản lý rủi ro tín dụng là một giải pháp hiệu quả để BIDV giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng cạnh tranh. Điều này bao gồm việc sử dụng các công cụ phái sinh tín dụng để chuyển giao rủi ro, bảo vệ danh mục tín dụng, và tạo ra các sản phẩm tín dụng mới. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ phái sinh tín dụng cũng đòi hỏi BIDV phải có kiến thức chuyên môn sâu rộng và hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả. BIDV nên xem xét đầu tư vào đội ngũ cán bộ có chuyên môn và kinh nghiệm về các công cụ phái sinh này. Ngoài ra, cần thiết lập các quy trình quản lý rủi ro chặt chẽ để kiểm soát các rủi ro tiềm ẩn. Theo Nguyễn Thị Kim Nhung, ThS. Phạm Thị Thu Hiền và ThS. Nguyễn Thị Thúy Quỳnh để phòng ngừa rủi ro tín dụng, cần phải áp dụng phối hợp nhiều biện pháp, trong đó có sử dụng công cụ phái sinh tín dụng để quản lý rủi ro tín dụng.

5.1. Sử dụng công cụ phái sinh tín dụng để chuyển giao rủi ro CDS

Các công cụ phái sinh tín dụng, như hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) và chứng khoán hóa tài sản (securitization), có thể giúp BIDV chuyển giao rủi ro cho các nhà đầu tư khác. Điều này giúp BIDV giảm thiểu rủi ro và giải phóng vốn để cho vay các dự án khác.

5.2. Bảo vệ danh mục tín dụng

Các công cụ phái sinh tín dụng có thể được sử dụng để bảo vệ danh mục tín dụng của BIDV khỏi các tổn thất do nợ xấu. Ví dụ, BIDV có thể mua bảo hiểm tín dụng cho các khoản vay có rủi ro cao.

5.3. Tạo ra các sản phẩm tín dụng mới

Các công cụ phái sinh tín dụng có thể được sử dụng để tạo ra các sản phẩm tín dụng mới, đáp ứng nhu cầu của các khách hàng khác nhau. Ví dụ, BIDV có thể tạo ra các sản phẩm tín dụng có bảo đảm bằng các tài sản khác nhau.

VI. Kết Luận Hoàn Thiện Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Theo Basel II

Khóa luận này đã phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV theo chuẩn mực Basel II. Việc áp dụng Basel II là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự cam kết của ban lãnh đạo, sự tham gia của tất cả cán bộ ngân hàng, và sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý. Nếu BIDV thực hiện thành công các giải pháp được đề xuất trong khóa luận này, ngân hàng sẽ nâng cao được hiệu quả hoạt động, đảm bảo an toàn tài chính, và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Các bài học kinh nghiệm từ VIB và Vietcombank cho thấy rằng, việc áp dụng Basel II thành công đòi hỏi sự hỗ trợ từ cổ đông chiến lược nước ngoài, lộ trình triển khai rõ ràng, từng bước, và xây dựng hệ thống dữ liệu với độ tin cậy và tính chính xác cao. Cuối cùng, để đạt được thành công, BIDV cần có sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy và văn hóa quản trị rủi ro, hướng tới một hệ thống quản trị rủi ro chủ động và hiệu quả.

6.1. Tóm tắt các giải pháp chính

Các giải pháp chính được đề xuất trong khóa luận này bao gồm: xây dựng mô hình đánh giá rủi ro tín dụng tiên tiến, nâng cấp hệ thống quản lý vốn theo Basel II, và sử dụng các công cụ phái sinh tín dụng để quản lý rủi ro tín dụng. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận liên quan.

6.2. Kiến nghị đối với BIDV và NHNN

BIDV cần tiếp tục đầu tư vào hệ thống dữ liệu, công nghệ thông tin, và đào tạo cán bộ. NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường giám sát việc tuân thủ Basel II của các ngân hàng. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích các ngân hàng áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong quản trị rủi ro tín dụng.

6.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của Basel II đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng Việt Nam, và so sánh hiệu quả của các mô hình quản trị rủi ro tín dụng khác nhau. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về việc sử dụng các công cụ phái sinh tín dụng để quản lý rủi ro tín dụng trong bối cảnh thị trường Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Tuấn Dũng (chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Lớp K19-CLC-NHA, Học viện Ngân hàng; người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Luyện) tiếp cận vấn đề an toàn hệ thống ngân hàng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Quá trình hội nhập đòi hỏi các ngân hàng thương mại Việt Nam phải tuân thủ các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế nhằm nâng cao uy tín, chất lượng phục vụ và khả năng chống chịu trước các biến động tiêu cực của thị trường tài chính. Trong đó, Hiệp ước Vốn Basel (đặc biệt là Basel II) đóng vai trò là khung chuẩn mực đo lường và quản trị rủi ro tín dụng được thừa nhận rộng rãi trên thế giới.

Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành các văn bản pháp lý định hướng như Thông tư 13/2010/TT-NHNN, Thông tư 36/2014/TT-NHNN và Thông tư 41/2016/TT-NHNN. Tính đến ngày 01/01/2020, mới chỉ có 16 trong tổng số 35 ngân hàng thương mại trong nước (bao gồm Vietcombank, VIB, MB, Techcombank, ACB, MSB, HDBank, OCB, VPBank, TPBank, VietBank, Viet Capital Bank, SeABank, BIDV, LienVietPostBank, Nam A Bank) cùng 2 ngân hàng nước ngoài (Shinhan Bank, Standard Chartered Việt Nam) áp dụng Thông tư 41. Phần lớn các ngân hàng này mới đáp ứng Trụ cột I của Basel II, trong khi việc triển khai Trụ cột II vẫn gặp nhiều rào cản phức tạp. Là một trong những ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô lớn nhất hệ thống, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đã chủ động triển khai Basel II nhưng vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, vướng mắc trong thực tế vận hành.

Từ tổng quan tình hình nghiên cứu với các công trình tiêu biểu như nghiên cứu chính sách của World Bank (Constantinos Stephanou và Juan Carlos Mendoza về đo lường rủi ro tín dụng tại các nước đang phát triển), bài báo của Quang Anh (2019) về lộ trình Basel II/Basel III, và nghiên cứu trường hợp LienVietPostBank của Nguyễn Hồng Hà, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu thực tế tại BIDV để hình thành đề tài khóa luận.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua 3 nhiệm vụ:

1. Khái quát cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực Basel II của ngân hàng thương mại.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng và tình hình áp dụng Basel II tại BIDV giai đoạn 2016–2019.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV theo chuẩn Basel II.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV theo chuẩn mực Basel II.
• Phạm vi nghiên cứu: Các dữ liệu, chỉ tiêu tài chính và hoạt động tín dụng của BIDV trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019 (tập trung chuyên sâu giai đoạn 2017–2019).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên định nghĩa rủi ro tín dụng theo Khoản 1 Điều 3 Thông tư 02/2013/TT-NHNN và các thông lệ quốc tế, xác định rủi ro tín dụng là khả năng tổn thất đối với nợ của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ theo cam kết. Tác giả phân loại nguyên nhân rủi ro tín dụng theo ba nhóm: nguyên nhân từ khách hàng vay, nguyên nhân chủ quan từ ngân hàng và nguyên nhân khách quan từ môi trường kinh tế - pháp lý. Dẫn chiếu phân loại của PGS. Trần Huy Hoàng, rủi ro tín dụng được chia thành rủi ro danh mục (gồm rủi ro nội tại và rủi ro tập trung) và rủi ro giao dịch (gồm rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ). Để phòng ngừa, nghiên cứu tổng hợp 6 biện pháp theo quan điểm của các tác giả Nguyễn Thị Kim Nhung, Phạm Thị Thu Hiền, Nguyễn Thị Thúy Quỳnh: xây dựng chính sách tín dụng, thẩm định dự án, xếp hạng tín dụng, bảo đảm tín dụng, bảo hiểm tín dụng và trích lập quỹ dự phòng rủi ro.

Về khung khổ Basel II, nghiên cứu hệ thống hóa lịch sử hình thành từ Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (BCBS) năm 1974, Basel I (1988), đến cấu trúc "Ba trụ cột" của Basel II:

• Trụ cột I: Duy trì vốn bắt buộc tối thiểu (tỷ lệ CAR tối thiểu 8%) bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro vận hành.
• Trụ cột II: Rà soát giám sát và đánh giá mức độ đầy đủ vốn nội bộ (ICAAP), kiểm soát các rủi ro còn lại (residual risk) như rủi ro thanh khoản, rủi ro danh tiếng, rủi ro chiến lược.
• Trụ cột III: Kỷ luật thị trường và công khai thông tin minh bạch.

Nghiên cứu làm rõ 17 nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của BCBS, mô hình quản trị "3 vòng kiểm soát" (Three lines of defence) và quy trình quản trị 4 bước: (a) Nhận diện rủi ro; (b) Đo lường, đánh giá rủi ro thông qua phương pháp chuẩn hóa (SA) hoặc phương pháp nội bộ (IRB cơ bản và IRB nâng cao với các tham số PD, LGD, EAD, M để tính toán tổn thất dự kiến EL và tổn thất ngoài dự kiến UL); (c) Kiểm soát rủi ro; (d) Giám sát và báo cáo rủi ro. Khóa luận cũng khảo cứu bài học thực tiễn triển khai Basel II từ VIB và Vietcombank để rút ra kinh nghiệm cho BIDV về dữ liệu, đối tác tư vấn và lộ trình.

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng gồm hai phương pháp định tính và định lượng mô tả chủ đạo:

• Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập, tổng hợp và mô tả số liệu tăng trưởng tín dụng, cơ cấu dư nợ, nợ xấu và các chỉ tiêu tài chính từ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính kiểm toán của BIDV và dữ liệu công bố từ Ngân hàng Nhà nước.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích tài liệu chuyên ngành, phân tách các cấu phần của bộ máy quản lý, quy trình cấp tín dụng và mô hình chấm điểm nội bộ tại BIDV; từ đó tổng hợp đánh giá ưu thế, hạn chế và xây dựng giải pháp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II của ngân hàng thương mại

Chương 1 tập trung giải trình hệ thống lý luận về rủi ro tín dụng và nội dung chuẩn mực Basel II. Tác giả phân tích sự chuyển dịch từ Basel I sang Basel II, nhấn mạnh Trụ cột I với phương pháp tiếp cận xếp hạng nội bộ (IRB). Khóa luận chi tiết hóa công thức xác định tổn thất dự kiến $EL = PD \times LGD \times EAD$ và công thức tính toán kỳ hạn hiệu dụng $M$, hệ số chuyển đổi dư nợ tương đương ($LEF$) khi áp dụng IRB nâng cao.

Mô hình "3 vòng kiểm soát" được xác định là cấu trúc vận hành bắt buộc:

• Vòng 1: Bộ phận kinh doanh trực tiếp (Quan hệ khách hàng) có trách nhiệm nhận diện và phòng ngừa rủi ro ngay tại khâu bán hàng.
• Vòng 2: Bộ phận Quản lý rủi ro độc lập chịu trách nhiệm xây dựng chiến lược, khẩu vị rủi ro, chính sách và công cụ đo lường.
• Vòng 3: Kiểm toán nội bộ trực thuộc Hội đồng Quản trị thực hiện giám sát độc lập toàn bộ hệ thống kiểm soát nội bộ.

Nghiên cứu phân tích kinh nghiệm từ VIB (hợp tác với PwC, tăng vốn qua Commonwealth Bank, hoàn thành 3 trụ cột và đạt CAR 9,6% năm 2019) và Vietcombank (tận dụng cổ đông ngoại Mizuho, thoái vốn ngoài ngành và được NHNN công nhận tuân thủ Thông tư 41 từ tháng 11/2018). Từ đó, tác giả chỉ ra các bài học cho BIDV: lựa chọn đơn vị tư vấn uy tín (nhóm Big 4), tận dụng nguồn lực cổ đông chiến lược, ưu tiên xây dựng hạ tầng dữ liệu sạch và xây dựng lộ trình từng bước khả thi.

Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng ứng dụng Basel II tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Chương 2 phân tích chuyên sâu thực trạng tại BIDV. Về kết quả kinh doanh và năng lực tài chính, giai đoạn 2017–2019 ghi nhận sự tăng trưởng ổn định của ngân hàng:

Chỉ tiêu tài chính	2016	2017	Tăng trưởng 2017/2016	2018	Tăng trưởng 2018/2017	2019	Tăng trưởng 2019/2018
Tổng tài sản (tỷ đồng)	1.006.381	1.202.284	19%	1.312.866	9%	1.489.957	13%
Vốn chủ sở hữu (tỷ đồng)	44.115	48.834	11%	54.490	12%	77.653	43%
Lợi nhuận trước thuế (tỷ đồng)	7.768	8.665	12%	9.391	8%	10.732	14%
Tổng thu nhập hoạt động (tỷ đồng)	30.399	39.017	28%	44.256	13%	48.121	9%

Vốn chủ sở hữu năm 2019 tăng vọt 43% nhờ thương vụ phát hành riêng lẻ hơn 603,3 triệu cổ phần cho đối tác chiến lược KEB Hana Bank, thu về gần 20.300 tỷ đồng, nâng vốn điều lệ từ 34.187 tỷ đồng lên 40.220 tỷ đồng, tạo tiền đề cải thiện chỉ số an toàn vốn CAR theo Basel II.

Về thực trạng tín dụng:

• Tính đến 31/12/2019, dư nợ tín dụng và đầu tư đạt 1.325.737 tỷ đồng; trong đó dư nợ tổ chức, dân cư và trái phiếu doanh nghiệp đạt 1.134.503 tỷ đồng (tăng 12,2%, chiếm 13,8% thị phần tín dụng toàn ngành).
• Cơ cấu đối tượng: Dư nợ bán lẻ tăng 21,5%; dư nợ bán buôn tăng 8,3% (trong đó phân khúc SME tăng 21%).
• Cơ cấu kỳ hạn: Cho vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng chi phối khoảng 60% tổng dư nợ; nợ trung dài hạn chiếm 37,9%.
• Cơ cấu khách hàng: Khách hàng doanh nghiệp chiếm khoảng 65% (năm 2019 đạt 684.441 tỷ đồng, tăng 9%); cho vay khách hàng cá nhân tăng trưởng liên tục từ 29,34% (2017) lên 32,56% (2018) và trên 34% (2019).
• Chất lượng tín dụng: Tỷ lệ nợ nhóm 1 duy trì trên 96%; tỷ lệ nợ nhóm 5 giảm từ 1% xuống 0,6%. Tỷ lệ nợ xấu năm 2019 ở mức 1,15%, nằm trong giới hạn kiểm soát của NHNN (<3%) và chỉ tiêu HĐQT BIDV (<2%).

Khẩu vị rủi ro tại BIDV	Ngưỡng chấp nhận
ROE	Tối thiểu 12%
Vốn khi xảy ra khủng hoảng	Tối thiểu 7,44%
Hệ số an toàn vốn (CAR)	Tối thiểu 9%
Tỷ lệ dự trữ thanh khoản	Tối thiểu 10%
Tỷ lệ khả năng chi trả 30 ngày	Tối thiểu 50% (nội tệ) và 10% (ngoại tệ)
Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn	Tối đa 60%
Tỷ lệ dư nợ cho vay / Tổng tiền gửi	Tối đa 90%

Về quy trình và công cụ, BIDV đã tách bạch chức năng thẩm định độc lập khỏi quản trị rủi ro theo mô hình 3 vòng bảo vệ, triển khai Dự án Trang bị giải pháp quản lý khoản vay (CROMS). Hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ doanh nghiệp sử dụng thang điểm 100, dựa trên 35 bộ chỉ tiêu theo ngành, phân cấp quy mô doanh nghiệp theo 4 chỉ tiêu (Tổng tài sản, Vốn chủ sở hữu, Số lượng lao động, Doanh thu thuần). Mô hình kết hợp 21 chỉ tiêu tài chính (4 nhóm) và 40 chỉ tiêu phi tài chính (5 nhóm) với trọng số:

• Đối với báo cáo tài chính có kiểm toán: Điểm tài chính chiếm 35%, điểm phi tài chính chiếm 65%.
• Đối với báo cáo tài chính không kiểm toán: Điểm tài chính chiếm 30%, điểm phi tài chính chiếm 70%. Kết quả xếp hạng phân loại khách hàng từ AAA đến D3, gắn liền với phân loại nhóm nợ từ nhóm 1 đến nhóm 5.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam theo Basel II

Trên cơ sở định hướng chiến lược quản trị rủi ro tín dụng của BIDV, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể:

1. Xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro sớm: Hoàn thiện hệ thống các dấu hiệu cảnh báo tự động về tài chính, dòng tiền và giao dịch của khách hàng trên nền tảng dữ liệu tập trung, giúp phát hiện nguy cơ suy giảm chất lượng tín dụng trước khi phát sinh nợ quá hạn.
2. Ứng dụng các công cụ phái sinh tín dụng: Đưa các hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (Credit Default Swap - CDS) và các công cụ chuyển giao rủi ro vào vận hành thực tế nhằm giảm thiểu tổn thất danh mục cho vay lớn.
3. Tăng cường kiểm tra, thanh tra nội bộ hoạt động cho vay: Nâng cao năng lực và tính độc lập của Vòng bảo vệ thứ ba (Kiểm toán nội bộ); kiểm tra định kỳ tính tuân thủ quy trình cấp tín dụng và tính chuẩn xác của dữ liệu đầu vào trong hệ thống xếp hạng nội bộ.
4. Phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ mới: Đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống CROMS, tích hợp và làm sạch dữ liệu lịch sử tối thiểu 5 năm để phục vụ ước tính chính xác các tham số rủi ro PD, LGD, EAD theo chuẩn IRB.

Đồng thời, khóa luận nêu các kiến nghị vĩ mô:

• Đối với Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện hành lang pháp lý hướng dẫn chi tiết Trụ cột II (ICAAP), phát triển thị trường phái sinh tín dụng và nâng cao chất lượng cung cấp thông tin của Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC).
• Đối với Chính phủ và các Bộ ngành: Minh bạch hóa môi trường kinh tế, hoàn thiện khuôn khổ pháp luật xử lý tài sản bảo đảm và hỗ trợ tái cơ cấu thị trường mua bán nợ.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những phát hiện và kết quả cụ thể về mặt thực tiễn và học thuật:

• Hệ thống hóa các chỉ số hoạt động và an toàn của BIDV: Khóa luận phản ánh bức tranh tài chính tăng trưởng với tổng tài sản đạt 1.489.957 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt 10.732 tỷ đồng và tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức 1,15% trong năm 2019. Đặc biệt, nghiên cứu ghi nhận bước ngoặt gia tăng vốn chủ sở hữu đạt 77.653 tỷ đồng thông qua việc bán cổ phần cho KEB Hana Bank, giúp BIDV giải quyết nút thắt về hệ số CAR.
• Phân tích chi tiết quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ: Minh họa cấu trúc 6 bước chấm điểm định lượng của BIDV với 61 chỉ tiêu chi tiết (21 chỉ tiêu tài chính chia làm 4 nhóm, 40 chỉ tiêu phi tài chính chia làm 5 nhóm) kết hợp tỷ trọng đánh giá dựa trên tình trạng kiểm toán của báo cáo tài chính.
• Làm rõ mô hình 3 vòng bảo vệ: Mô tả rõ ràng cơ chế phân quyền giữa cán bộ quan hệ khách hàng (Vòng 1), Ban Quản lý rủi ro tín dụng (Vòng 2) và Kiểm toán nội bộ (Vòng 3), phân định thẩm quyền phê duyệt tín dụng theo từng cấp lãnh đạo.
• Đóng góp khoa học: Khóa luận là tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về trường hợp cụ thể của BIDV trong giai đoạn chuyển dịch áp dụng Thông tư 41/2016/TT-NHNN, bổ sung góc nhìn thực tiễn vào các công trình nghiên cứu quản trị rủi ro ngân hàng tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Dữ liệu thực nghiệm của khóa luận dừng lại ở mốc thời gian kết thúc năm 2019, chưa phản ánh đầy đủ tác động toàn diện của dự án CROMS sau khi vận hành hoàn chỉnh cũng như các biến động kinh tế từ năm 2020 trở đi.
• Nghiên cứu chủ yếu khai thác dữ liệu từ các báo cáo công khai (Báo cáo thường niên, Báo cáo tài chính đã kiểm toán, Tuyên bố khẩu vị rủi ro), do đó các phân tích về mô hình ước lượng định lượng chuyên sâu (tính toán chi tiết chuỗi dữ liệu lịch sử của PD, LGD, EAD) chưa được thực hiện trọn vẹn do tính bảo mật thông tin nội bộ của ngân hàng.
• Trọng tâm nội dung tập trung vào Trụ cột I và quy trình vận hành; việc đánh giá Trụ cột II (quy trình ICAAP) và Trụ cột III mới dừng ở mức nhận định định tính.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Đánh giá hiệu quả thực tế của hệ thống CROMS và mô hình đo lường rủi ro theo phương pháp tiếp cận nội bộ nâng cao (Advanced IRB) khi chuỗi dữ liệu lịch sử được số hóa đồng bộ.
• Nghiên cứu sâu về quy trình kiểm tra sức chịu đựng (Stress-Testing) và quy trình đánh giá mức độ đầy đủ vốn nội bộ (ICAAP) theo Trụ cột II tại BIDV.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo học thuật và nghiệp vụ đối với sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, học viên cao học và các cán bộ tín dụng, cán bộ quản lý rủi ro tại các ngân hàng thương mại:

• Khung lý luận và phương pháp: Cung cấp tài liệu tổng hợp có hệ thống về 17 nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II, cấu trúc mô hình "3 vòng kiểm soát" và phương pháp luận đo lường tổn thất tín dụng (EL, UL).
• Dữ liệu thực tế: Cung cấp hệ thống bảng biểu chi tiết về khẩu vị rủi ro, thang điểm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp (từ AAA đến D3) và cơ chế phân quyền phê duyệt tín dụng thực tế tại một ngân hàng thương mại quy mô lớn.
• Khung giải pháp: Các đề xuất về hệ thống cảnh báo sớm, ứng dụng hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) và chuẩn hóa dữ liệu là gợi ý thực tiễn cho các nghiên cứu ứng dụng Basel II tại các tổ chức tín dụng tương đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ doanh nghiệp của BIDV được cấu trúc và chấm điểm như thế nào?
Hệ thống sử dụng thang điểm 100 qua quy trình 6 bước: (1) Xác định lĩnh vực hoạt động (4 nhóm ngành); (2) Xác định quy mô theo 35 bộ chỉ tiêu dựa trên Tổng tài sản, Vốn chủ sở hữu, Lao động, Doanh thu; (3) Xác định loại hình doanh nghiệp (FDI, DNNN, khác); (4) Chấm 21 chỉ tiêu tài chính (chia thành 4 nhóm: hoạt động, cân nợ/cơ cấu, thanh khoản, thu nhập); (5) Chấm 40 chỉ tiêu phi tài chính (5 nhóm: khả năng trả nợ, quan hệ với ngân hàng, trình độ quản lý, nhân tố hoạt động, nhân tố bên ngoài); (6) Tổng hợp điểm theo tỷ trọng: báo cáo tài chính có kiểm toán áp dụng tỷ trọng 35% tài chính / 65% phi tài chính, báo cáo chưa kiểm toán áp dụng tỷ lệ 30% tài chính / 70% phi tài chính để xếp hạng từ AAA đến D3.

2. Khẩu vị rủi ro của BIDV quy định cụ thể các ngưỡng chỉ tiêu tài chính và an toàn nào?
Theo Tuyên bố khẩu vị rủi ro của BIDV, các chỉ tiêu định lượng chính bao gồm: ROE tối thiểu 12%; Vốn trong kịch bản khủng hoảng tối thiểu 7,44%; Hệ số CAR tối thiểu 9%; Tỷ lệ dự trữ thanh khoản tối thiểu 10%; Tỷ lệ khả năng chi trả trong 30 ngày tối thiểu 50% với nội tệ và 10% với ngoại tệ; Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn tối đa 60%; Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi tối đa 90%.

3. Tình hình tăng trưởng vốn chủ sở hữu và chất lượng nợ của BIDV giai đoạn 2017–2019 diễn biến ra sao?
Vốn chủ sở hữu tăng mạnh 43% trong năm 2019, từ 54.490 tỷ đồng lên 77.653 tỷ đồng nhờ phát hành hơn 603,3 triệu cổ phần cho KEB Hana Bank với giá trị gần 20.300 tỷ đồng, đưa vốn điều lệ lên 40.220 tỷ đồng. Về chất lượng nợ, nợ nhóm 1 chiếm trên 96% tổng dư nợ, nợ nhóm 5 giảm xuống còn 0,6%, và tỷ lệ nợ xấu năm 2019 đạt 1,15%, thấp hơn mục tiêu HĐQT đề ra (<2%) và trần quy định của NHNN (<3%).

4. Mô hình "3 vòng kiểm soát" trong quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV được phân định vai trò ra sao?
Vòng 1 là cán bộ Quản lý khách hàng trực tiếp tiếp nhận hồ sơ, phân tích tín dụng và sàng lọc rủi ro ban đầu. Vòng 2 gồm Ban Quản lý rủi ro tín dụng tại Trụ sở chính và Bộ phận Quản lý rủi ro tại Chi nhánh thực hiện thẩm định rủi ro độc lập, giám sát phân loại nợ và trích lập dự phòng. Vòng 3 là bộ phận Kiểm toán nội bộ trực thuộc Hội đồng Quản trị thực hiện kiểm tra, đánh giá tính tuân thủ và hiệu lực của hai vòng kiểm soát trước.

5. Khóa luận đề xuất những giải pháp kỹ thuật trọng tâm nào để hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại BIDV?
Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp: (1) Xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro sớm dựa trên giám sát dòng tiền và tài chính khách hàng; (2) Ứng dụng các công cụ phái sinh tín dụng (đặc biệt là hợp đồng CDS); (3) Tăng cường kiểm tra, thanh tra nội bộ hoạt động cho vay ở Vòng bảo vệ thứ ba; (4) Nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ và đồng bộ hệ thống dữ liệu tập trung thông qua việc đẩy mạnh dự án CROMS.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Tuấn Dũng đã khái quát cơ sở lý luận quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực Basel II và phản ánh thực trạng áp dụng tại BIDV giai đoạn 2016–2019. Nghiên cứu chỉ ra những kết quả đạt được về tăng trưởng vốn tự có, kiểm soát nợ xấu ở mức 1,15% và triển khai mô hình chấm điểm tín dụng nội bộ với 61 chỉ tiêu định lượng. Đồng thời, công trình đề xuất các nhóm giải pháp có tính ứng dụng như xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, ứng dụng phái sinh tín dụng và hoàn thiện hạ tầng dữ liệu nhằm đáp ứng toàn diện các trụ cột của Hiệp ước Basel II.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO BASEL II CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái quát về rủi ro tín dụng của Ngân hàng Thương mại 1.1 Định nghĩa rủi ro tín dụng Theo khoản 1 điều 3 thông tư 02/2013/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có, mức trích và phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì: “Rủi ro tín dụng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết.” Bên cạnh đó, theo quan điểm quốc tế, rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất về thu nhập hoặc vốn của định chế tài chính do khách hàng không thực hiện đúng các cam kết trên hợp đồng tín dụng ngoài dự kiến. Có thể dễ dàng thấy rằng, rủi ro tín dụng có thể xảy ra với bất kỳ đối tượng khách nào, ở mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Khi rủi ro xảy ra, nếu nó nằm trong mức dự phòng rủi ro của các ngân hàng thì có thể dễ dàng khắc phục, tuy nhiên nếu nó gây thiệt hại lớn thì hậu quả không chỉ xảy ra đối với ngân hàng, các khách hàng khác mà nó còn gây thiệt hại đối với cả nền kinh tế.2 Nguyên nhân của rủi ro tín dụng - Nguyên nhân phát sinh từ phía khách hàng vay: tình hình tài chính yếu kém, thiếu minh bạch của khách hàng. Bên cạnh đó, việc khách hàng sử dụng vốn sai mục đích, không có thiện chí trong việc trả nợ vay cũng là một trong những lí do dẫn tới rủi ro tín dụng.

Ngoài ra, còn có những rủi ro khác từ phía khách hàng như: ốm đau, tai nạn… làm cho khách hàng rơi vào tình trạng khó khăn dẫn tới việc không trả được nợ vay. - Nguyên nhân từ phía ngân hàng cho vay: rủi ro có thể phát sinh từ tiêu cực của cán bộ hay do trình độ quản lý yếu kém của các cấp lãnh đạo. Mặt khác, việc thực hiện 6 không tốt việc giám sát và quản lý trong và sau khi cho vay cũng là nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Ngoài ra còn có những nguyên nhân khác đền từ môi trường bên ngoài, cụ thể là môi trường kinh tế và môi trường pháp luật.

- Môi trường kinh tế: + Tình trạng lạm phát của nền kinh tế làm cho thu nhập thực tế của người đan bị giảm sút từ đó cho họ gặp khó khăn trong việc chi trả khoản nợ của ngân hàng. + Thiên tai, dịch bệnh gây ra khó khăn trong hoạt động kinh doanh khiến khách hàng gặp thua lỗ cũng dẫn tới rủi ro tín dụng cho ngân hàng. - Môi trường pháp luật: cụ thể là do sự hoạt động kém hiệu quả của cơ quản thực thi pháp luật dẫn tới vướng mắc cho các ngân hàng khi xử lý tài sản đảm bảo nợ vay.3 Phân loại rủi ro tín dụng Hình 1.1 Phân loại rủi ro tín dụng Rủi ro nội Rủi ro danh tại mục Rủi ro tập trung Rủi ro tín dụng Rủi ro lựa chọn Rủi ro giao Rủi ro bảo dịch đảm Rủi ro nghiệp vụ Theo PGS. Trần Huy Hoàng, nếu căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín dụng được chia thành các loại như sau: - Rủi ro danh mục: rủi ro này phát sinh bởi những hạn chế trong việc quản lý danh mục cho vay của ngân hàng.

Rủi ro danh mục được chia thành 2 loại là rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. 7 + Rủi ro nội tại: rủi ro này xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm mang tính riêng biệt bên trong quá trình hoạt động hoặc sử dụng vốn của các chủ thể đi vay tùy theo ngành hoặc lĩnh vực kinh tế. + Rủi ro tập trung: rủi ro này thường xảy ra đối với trường hợp ngân hàng tập trung vốn cho vay quá nhiều cho một khách hàng, cho vay quá nhiều doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành, hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định. Bên cạnh đó, việc cho vay với cùng một loại hình có rủi ro cao cũng gây ra rủi ro tập trung.

- Rủi ro giao dịch: đây là rủi ro phát sinh do những hạn chế trong quá trình giao dịch, đánh giá khách hàng, và xét duyệt cho vay. Rủi ro giao dịch bao gồm rủi ro lụa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ. + Rủi ro lựa chọn: là rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá phân tích tín dụng, khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay. + Rủi ro bảo đảm: rủi ro này phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm cho khoản vay như các điều khoản trong hợp đồng cho vay, chủ thể bảo đảm, các loại tài sản bảo đảm, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo.

+ Rủi ro nghiệp vụ: liên quan đến công tác quản lý các khoản vay và hoạt động cho vay bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và cách thức xử lý các khoản cho vay có vấn đề.4 Cách phòng tránh rủi ro tín dụng Theo ThS. Nguyễn Thị Kim Nhung, ThS. Phạm Thị Thu Hiền và ThS. Nguyễn Thị Thúy Quỳnh để phòng ngừa rủi ro tín dụng, cần phải áp dụng phối hợp nhiều biện pháp, bao gồm: - Thứ nhất: xây dựng chính sách tín dụng phù hợp.

Việc thiết lập được chính sách tín dụng phù hợp sẽ giúp tăng cường chuyên môn hóa trong công tác phân tích tín dụng, tạo ra sự thống nhất chung trong hoạt động tín dụng nhằm ngăn ngừa rủi ro, và nâng cao khả năng sinh lời. 8 - Thứ hai: phân tích tín dụng và thẩm định dự án đầu tư. Việc này giúp đánh giá tính khả thi và khả năng sinh lời của dự án mà khách hàng có nhu cầu vay vốn, từ đó tính toán khả năng trả nợ của khách hàng, góp phần làm giảm rủi ro tín dụng. - Thứ ba: xếp hạng tín dụng.

Hệ thống xếp hạng tín dụng phải được xây dựng cho từng đối tượng khách hàng từ đó làm cơ sở cho việc xét duyệt cấp tín dụng, quản lý chất lượng tín dụng. - Thứ tư: bảo đảm tín dụng. Việc áp dụng các biện pháp bảo đảm tín dụng bằng tài sản giúp giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng, tạo cơ sở để thu hồi được các khoản nợ đã cho khách hàng vay. - Thứ năm, mua bảo hiểm tín dụng.

Việc mua bảo hiểm là cần thiết bởi trong trường hợp khách hàng không may rơi vào tình trạng thất nghiệp, không có thu nhập để trả nợ thì công ty bảo hiểm sẽ chi trả. - Thứ sáu, lập quỹ dự phòng rủi ro tín dụng. Việc trích lập các quỹ dự phòng rủi ro sẽ khắc phục các rủi ro cho NHTM trong trường hợp có các tình huống bất lợi xảy ra.2 Quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II 1.1 Tổng quan Hiệp ước vốn Basel Năm 1974, với mục đích tìm cách ngăn chặn sự sụp đổ hàng loạt của các ngân hàng vào thập kỷ 80, một nhóm các Ngân hàng Trung ương và cơ quan giám sát của 10 nước phát triển (G10) đã quyết định thành lập Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking supervision - BCBS) tại thành phố Basel, Thụy Sỹ. Hiện tại, các thành viên của Ủy ban gồm đại diện ngân hàng trung ương hay cơ quan giám sát hoạt động ngân hàng của các nước: Anh, Bỉ, Canada, Đức, Hà Lan, Hoa Kỳ, Luxembourg, Nhật, Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sỹ và Ý.

Ủy ban được nhóm họp 4 lần trong một năm. Vào năm 1988, Ủy ban đã quyết định giới thiệu hệ thống đo lường vốn mà nó được đề cập như là Hiệp ước vốn Basel (the Basel Capital Accord) hay Basel I. Hệ thống này cung cấp khung đo lường rủi ro tín dụng với tiêu chuẩn vốn tối thiểu 8%. Basel I không 9 chỉ được phổ biến trong các quốc gia thành viên mà còn được phổ biến ở hầu hết các nước khác có các ngân hàng hoạt động quốc tế Lịch sử vắn tắt của Hiệp ước vốn Basel: - Năm 1988, Hiệp ước vốn Basel đầu tiên (Basel I) ra đời và có hiệu lực từ 1992.

- Năm 1996, rủi ro thị trường được bổ sung vào Basel I (được thực thi chậm nhất vào ngày 1/1/1998). - Tháng 6/1999, đề xuất một khung Hiệp ước vốn mới với chương trình tư vấn lần thứ nhất (First Consultative Package - CP1). - Tháng 1/2001, chương trình tư vấn lần thứ hai (CP2). - Tháng 4/2003, chương trình tư vấn lần thứ ba (CP3).

- Quý 4/2003, phiên bản mới của Hiệp ước vốn (Basel II) được hoàn thiện. - Tháng 1/2007, Basel II có hiệu lực. - Năm 2010, chấm dứt quá trình chuyển đổi.2 Nội dụng của Hiệp ước Basel II Mục tiêu của Basel II: - Nâng cao chất lượng và sự ổn định của hệ thống ngân hàng quốc tế - Tạo lập và duy trì một sân chơi bình đẳng cho các ngân hàng hoạt động trên bình diện quốc tế - Đẩy mạnh việc chấp nhận các thông lệ nghiêm ngặt hơn trong lĩnh vực quản lý rủi ro. Basel II sử dụng khái niệm“Ba trụ cột”: (1) Trụ cột thứ I: liên quan tới việc duy trì vốn bắt buộc.

Theo đó, tỷ lệ vốn bắt buộc tối thiểu (CAR) vẫn là 8% như Basel I. Tuy nhiên, rủi ro được tính toán theo ba yếu tố chính: rủi ro tín dụng, rủi ro vận hành và rủi ro thị trường. So với Basel I, cách tính chi phí vốn đối với rủi ro tín dụng có sự sửa đổi lớn, đối với rủi ro thị trường có sự thay đổi nhỏ, nhưng hoàn toàn là phiên bản mới đối với rủi ro vận hành. Trọng số rủi ro của Basel II bao gồm nhiều mức (từ 0%-150% hoặc hơn) và rất nhạy cảm với xếp hạng.

10 (2) Trụ cột thứ II: liên quan tới việc hoạch định chính sách ngân hàng, Basel II cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách những “công cụ” tốt hơn so với Basel I. Trụ cột này cũng cung cấp một khung giải pháp cho các rủi ro mà ngân hàng đối mặt, như rủi ro hệ thống, rủi ro chiến lược, rủi ro danh tiếng, rủi ro thanh khoản và rủi ro pháp lý, mà hiệp ước tổng hợp lại dưới cái tên rủi ro còn lại (residual risk).