CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ì. RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHTM 1. Khái niệm r ủ i ro Thực tiễn đã chứng minh rằng bất cứ hoạt động kinh doanh nào cũng tiềm ẩn nguy cơ rủi ro, hoạt động kinh doanh nào đem lại lọi nhuận càng lân thì rủi ro càng cao. Vì vậy chúng ta phải tìm cách hạn chế và kiểm soát những rủi ro này.
Vậy rủi ro là gì? Khái niệm rủi ro nói chung theo từ điển Tiếng Việt "Rủi ro là điều không lành, không tịt bất ngờ xảy ra". Theo nhà kinh tế học H. King: " Rủi ro là kết quả bất lợi có thể đo lường dược". Theo cuịn Quản trị trong ngân hàng thương mại của tác giả Peter S.Rose thì: "Rủi ro là mức độ không chắc chắn liên quan đến một vài sự kiện".
Rủi ro là những bất trác xảy ra ngoài mong muốn của con người và ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh Đ ị i với ngân hàng thì sao? Cũng như bất kỳ ngành kinh doanh nào khác, ngân hàng có thể gặp rủi ro và có thể bị mất vịn. Nhưng rủi ro trong kinh doanh ngân hàng có những điểm khác biệt với các lĩnh vực kinh doanh khác về mức độ và nguyên nhân. Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng có tính lan truyền và để lại hậu quả to lớn không chỉ bao gồm rủi ro nội tại của ngành m à còn của tất cả các ngành khác trong nền kinh tế, không chỉ trong phạm v i của một quịc gia m à còn ảnh hưởng đến nhiều quịc gia khác. Bản thân người quản lý ngân hàng và người lập chính sách cần biết và hiểu những rủi ro này để tìm cách hạn chế những đổ vỡ đễ gây thiệt hại trước hết là với ngân hàng đó và sau là toàn bộ nền kinh tế.
Có thể nói, rủi ro của ngân hàng là khả năng xảy ra những tổn thất cho ngân hàng, có nghĩa là mức độ không chắc chắn liên quan đến một vài sự (Bài Qhị Qhuụ. <Văn Mép: QUiậl 2 - 3 DChơá luận. tất ngltiêp kiện. Ví dụ, liệu khách hàng có xin tái gia hạn khoản cho vay của anh ta hay không? Tiền gửi có tăng trong tháng tới không? Giá cổ phiếu và thu nhập của ngân hàng có tăng không?.
Có quan điểm cho rằng rủi ro là toàn bộ tổn thất có thể xảy ra đối với ngân hàng, quan điểm khác thì cho rằng rủi ro chỉ là những tổn thất có thể xảy ra ngoài dầ kiến và nó phải gắn liền với giảm sút thu nhập ngoài dầ kiến. N H T M là doanh nghiệp kinh doanh hàng hoa đặc biệt hàng hoa tiền tệ. Đa phần trong đó là các khoản tiền gửi phải trả khi có yêu cầu. Nguồn tiền của các N H T M đang có thay đổi mạnh mẽ do sầ gia tăng cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng, giữa các ngân hàng với các tổ chức tài chính dưới ảnh hưởng của công nghệ thông tin và quá trình toàn cầu hoa.
Nguồn tiền gửi của cá nhân và doanh nghiệp trở nên dễ dàng di chuyển hơn, nhạy cảm hơn với lãi suất. Điều này tạo thuận lợi cho ngân hàng trong tìm kiếm nguồn tiền song tăng tính mỏng manh, kém ổn định của cả hệ thống. Tài sản của ngân hàng chủ yếu là các động sản tài chính với tính rủi ro của thị trường, rủi ro tín dụng rất cao. Công nghệ ngân hàng cho phép ngân hàng có thể chuyển nguồn tiền của mình đầu tư tới các vùng, các thị trường khấc nhau không chỉ trong nước m à còn sang các nước trong khu vầc, trên toàn thế giới.
Điều này giúp ngân hàng giảm bớt được rủi ro thông qua đa dạng hoa khách hàng, đa dạng hoa sản phẩm và thị trường, mặt khác cũng làm tăng tính rủi ro do tính biến động lớn ỏ trên thị trường thế giới và khu vầc, do thông tin sai lệch. Các ngân hàng không biết trước rủi ro, và không thể dầ đoán chính xác các vấn đề sẽ xảy ra, một số loại rủi ro cũng được xác định trước trong chiến lược hoạt động chung của ngân hàng tuy nhiên chỉ mang tính đề phòng, hạn chế chứ không thể loại trừ. Các loại r ủ i ro phổ biến trong hoạt động kinh doanh ngân hàng Như chúng ta đã biết do đặc điểm về đối tượng kinh doanh và tính hệ thống nên kinh doanh trong ngân hàng rủi ro cao hơn gấp bội so với kinh Hùi &hị Qliuậ 'Vàn £Afi: Qlhật 2 - JC42Q 4 DChoá luận tất nọhiỉp doanh trong các lĩnh vực kinh doanh khác. Có rất nhiều loại hình rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng bời ứng với mỗi hoạt động thì có một hay nhiều loại hình rủi ro riêng.
Rủi ro tín dụng. Là rủi ro phát sinh khi một trong các bên tham gia hợp dồng tín dụng không có khả năng thanh toán cho các bên còn lại. Đứng trên góc độ là ngân hàng thì rủi ro tín dụng phát sinh trong trường hợp khách hàng vay không trả đúng hạn, không trả, hoặc không trả đầy đủ gốc và lãi. Khi thực hiổn một hoạt động cho vay cụ thể, ngân hàng không dự kiến là khoản cho vay đó sẽ bị tổn thất.
Tuy nhiên những khoản cho vay đó luôn hàm chứa rủi ro. Rủi ro tín dụng được xem là rủi ro lớn nhất trong các loại rủi ro m à ngân hàng gặp phải, nó thường xuyên xảy ra và gây nên hậu quả nặng nề nhất. Rủi ro tín dụng ngân hàng gắn liền với rủi ro của khách hàng vay vốn. Tuy vậy thực tế cho thấy rủi ro tín dụng xảy ra còn vì khách hàng cố ý không trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng, có ý đồ chiếm dụng vốn.
Rủi ro tín dụng xảy ra có thể làm tê liổt khả năng thanh toán của ngân hàng, thậm chí đưa ngân hàng đến bờ vực phá sản. Vì vậy hoạt động quản lý rủi ro tín dụng là nhiổm vụ cấp bách của các N H T M trong quá trình hội nhập. Rủi ro lãi suất. Lãi suất là giá cả của sản phẩm ngân hàng nên nó tác động trực tiếp đến giá trị tài sản có và tài sản nợ của ngân hàng, mọi sự thay đổi của lãi suất đều tác động lên sự tăng hay giảm thu nhập, chi phí và lợi nhuận của ngân hàng.
Vậy rủi ro lãi suất là rủi ro do sự biến động lãi suất gãy nên. Nếu ngân hàng có tài sản nợ nhạy cảm với lãi suất lốn hơn tài sản có nhạy cảm với lãi suất, thì khi lãi suất tăng lợi nhuận của ngán hàng sẽ bị giảm. Ngược lại, lãi suất giảm sẽ làm tăng lợi nhuận của ngân hàng. Rủi ro thanh khoản.
Rủi ro thanh khoản là khả năng xảy ra tổn thất cho ngân hàng khi nhu cầu thanh khoản thực tế vượt quá khả năng thanh khoản dự kiến làm gia tăng Hùi ghi Qhuý. <Vân £Afi: QUtật 2 - 3Í42Ạ 5 DChơá luận. tất ngltiêp các chi phí để đáp ứng nhu cầu thanh khoản hoặc làm cho ngân hàng mất khả năng thanh toán. Rủi ro hối đoái.
Rủi ro hối đoái là khả năng xảy ra tổn thất m à ngân hàng phải chịu khi tỷ giá hối đoái thay đổi vượt quá thay đổi dự tính. Trong cơ chế thị trường, tỷ giá thường xuyên dao động. Sự thay đổi này cùng với trẫng thái hối đoái của ngân hàng tẫo ra thặng dư hoặc thâm hụt tẫm thời. Tuy nhiên những thay đổi tỷ giá ngoài dự kiến dẫn đến tổn thất cho ngân hàng.
Rủi ro công nghệ. Rủi ro công nghệ phát sinh khi các khoản đầu tư cho phát triển công nghệ không tẫo ra được khoản tiết kiệm trong chi phí như đã dự tính khi mở rộng qui m ô hoẫt động. Rủi ro công nghệ có thể gây nên hậu quả là khả năng cẫnh tranh của ngân hàng giảm xuống đáng kể và là nguyên nhân tiềm ẩn của sự phá sản ngân hàng trong tương lai. Ngược lẫi, lợi ích từ việc đầu tư công nghệ tẫo cho ngân hàng một sức bật quan trọng trong cuộc cẫnh tranh dữ dội trên thương trường và đổng thời cho phép ngân hàng phát triển các sản phẩm mới tiên tiến, hiện đẫi giúp cho ngân hàng tồn tẫi và phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế.
Tác động của r ủ i r o tói hoẫt động của ngân hàng Rủi ro có tác động rất lớn tới hoẫt động của các NHTM. Sau đây là một vài dẫn chứng về tổn thất trong hoẫt động của ngân hàng. • Vào những năm 70 các N H T M nước ngoài cho các nước kém phát triển vay hàng trăm tỷ đòla. Vào những năm 80 những khoản vay này trở nên khó thu hổi, các ngân hàng bị thua lỗ rất lớn.
• Ngân hàng Ilinoi năm 1984, ngân hàng Đ O A năm 1991 đều gặp phải sự giảm sút rất lòn của tiền gửi, dẫn đến mất khả năng thanh toán. • 1987 Merrill Lynch mất 350 triệu USD do việc nắm giữ các chứng khoán thế chấp khi lãi suất tăng lên đột ngột. Hùi &hị Qliuậ 'Vàn £Afi: Qlhật 2 - JC42Q 6 DChơá luận. tất ngltiêp • Đầu những năm 1990, các quỹ tín dụng của Việt Nam sụp đổ hàng loạt gây ra tổn thất lớn cho những người gửi ten tiết kiệm.
• Vào năm 1997, nhiều N H T M Việt Nam do mở rộng lĩnh vực cho vay tràn lan do đó rơi vào tình trạng nợ quá hạn, nợ khó đòi cao. Rủi ro xậy r a tạo cho ngân hàng những tổn thất về mặt tài chính. Bất kỳ một rủi ro nào xậy ra cũng gây tổn thất về tài chính cho ngân hàng hoặc làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng hoặc làm giậm thu nhập của ngân hàng. Nếu thu nhập không đủ chi thì ngân hàng sẽ thua lỗ, nghiêm trọng hơn ngân hàng có thể phá sận.
Rủi ro và tổn thất tài chính là điều khó tránh khỏi trong việc tìm kiếm lợi nhuận, hoạt động nào có khậ năng mang lại lợi nhuận cao thì có thể xậy ra rủi ro lớn. Điều đó đặt ra cho các ngân hàng là phậi cân nhắc lựa chọn phương án kinh doanh nhằm đạt được sự cân bằng hợp lý giữa lợi nhuận với rủi ro và tổn thất. Rủi ro làm giậm uy tín của ngân hàng. Những thiệt hại về uy tín của ngân hàng, làm mất lòng tin của công chúng là tổn thất còn lớn hơn rất nhiều so với những tổn thất về mặt tài chính.
Các thua lỗ trong hoạt động của ngân hàng luôn có ậnh hưởng đến niềm tin của công chúng.
