NHẬP MÔN TIN HỌC HOÄI ÑOÀNG CHÆ ÑAÏO XUAÁT BAÛN Chuû tòch Hoäi ñoàng TS. NGUYEÃN THEÁ KYÛ Phoù Chuû tòch Hoäi ñoàng TS. NGUYEÃN DUY HUØNG Thaønh vieân TS. NGUYEÃN TIEÁN HOAØNG TS.
NGUYEÃN AN TIEÂM TS. VUÕ TROÏNG LAÂM CHUù dAãN CUÛA NHAø XUAÁT BAÛN Cuoán saùch “Nhaäp moân tin hoïc” do caùc taùc giaû Löông Maïnh Baù vaø Ñoã Vaên Uy bieân soaïn. Cuoán saùch goàm boán phaàn: Tin hoïc caên baûn, Tin hoïc vaên phoøng, Trình dieãn Power Point, Moät soá thieát bò vaên phoøng. Cuoán saùch cung caáp cho baïn ñoïc nhöõng hieåu bieát cô baûn nhaát veà maùy tính, veà coâng ngheä thoâng tin; giôùi thieäu caùc kyõ naêng söû duïng heä ñieàu haønh Windows, soaïn thaûo vaên baûn baèng Word, xöû lyù baûng tính baèng Excel, trình baøy baùo caùo baèng Power Point; höôùng daãn söû duïng caùc dòch vuï treân maïng Internet nhö dòch vuï WEB (World Wide Web), dòch vuï tin töùc (News), dòch vuï tìm kieám (Search), dòch vuï thö tín ñieän töû (Email); kyõ naêng söû duïng moät soá thieát bò vaên phoøng nhö maùy queùt, maùy chieáu ña phöông tieän.
Nhaèm thieát thöïc cung caáp kieán thöùc tin hoïc phoå thoâng, cô baûn cho ñoâng ñaûo baïn ñoïc, ñaëc bieät laø ñoái töôïng ñoäc giaû ôû xaõ, phöôøng, thò traán, Nhaø xuaát baûn Chính trò quoác gia - Söï thaät phoái hôïp vôùi Nhaø xuaát baûn Baùch khoa - Haø Noäi xuaát baûn cuoán saùch naøy. 5 Xin giôùi thieäu cuoán saùch, vaø mong nhaän ñöôïc caùc yù kieán ñoùng goùp cuûa baïn ñoïc ñeå cuoán saùch ñöôïc hoaøn thieän hôn trong laàn xuaát baûn sau. Thaùng 11 naêm 2011 NHAØ XUAÁT BAÛN CHÍNH TRÒ QUOÁC GIA - SÖÏ THAÄT 6 PHAÀN MOÄT TIN HOÏC CAÊN BAÛN 7 8 Chöông I GIôùI THIeÄU veÀ mAùy TíNH 1. Caùc khaùi nieäm cô baûn 1.
Thoâng tin - Döõ lieäu - Tri thöùc - Thoâng tin (Information) Khaùi nieäm thoâng tin (information) ñöôïc söû duïng thöôøng ngaøy. Thoâng tin mang laïi cho con ngöôøi söï hieåu bieát, nhaän thöùc toát hôn veà nhöõng ñoái töôïng trong ñôøi soáng xaõ hoäi, trong thieân nhieân,. giuùp cho hoï thöïc hieän hôïp lyù coâng vieäc caàn laøm ñeå ñaït tôùi muïc ñích moät caùch toát nhaát. Ngöôøi ta quan nieäm raèng, thoâng tin laø keát quaû xöû lyù, ñieàu khieån vaø toå chöùc döõ lieäu theo caùch maø noù seõ boå sung theâm tri thöùc cho ngöôøi nhaän.
Noùi moät caùch khaùc, thoâng tin laø ngöõ caûnh trong ñoù döõ lieäu ñöôïc xem xeùt. - döõ lieäu (data) Döõ lieäu (data) laø bieåu dieãn cuûa thoâng tin ñöôïc theå hieän baèng caùc tín hieäu vaät lyù. Thoâng tin chöùa ñöïng yù nghóa coøn döõ lieäu laø caùc söï kieän khoâng coù caáu truùc vaø khoâng coù yù nghóa neáu chuùng khoâng ñöôïc toå chöùc vaø xöû lyù. Döõ lieäu trong thöïc teá coù theå laø: - Caùc soá lieäu thöôøng ñöôïc moâ taû baèng soá nhö trong caùc baûng bieåu.
9 - Caùc kyù hieäu quy öôùc, ví duï chöõ vieát. - Caùc tín hieäu vaät lyù ví duï nhö aùnh saùng, aâm thanh, nhieät ñoä, aùp suaát,. Theo quan nieäm chung cuûa nhöõng ngöôøi laøm coâng ngheä thoâng tin thì thoâng tin laø nhöõng hieåu bieát cuûa chuùng ta veà moät lónh vöïc naøo ñaáy, coøn döõ lieäu laø thoâng tin ñöôïc bieåu dieãn vaø xöû lyù trong maùy tính. - Tri thöùc (Knowledge) Tri thöùc theo nghóa thöôøng laø thoâng tin ôû möùc tröøu töôïng hôn.
Tri thöùc khaù ña daïng, noù coù theå laø söï kieän, laø thoâng tin vaø caùch maø moät ngöôøi thu thaäp ñöôïc qua kinh nghieäm hoaëc qua ñaøo taïo. Noù coù theå laø söï hieåu bieát chung hay veà moät lónh vöïc cuï theå naøo ñoù. Thuaät ngöõ tri thöùc ñöôïc söû duïng theo nghóa “hieåu” veà moät chuû theå vôùi moät tieàm naêng cho moät muïc ñích chuyeân duïng. Heä thoáng thoâng tin (information system) laø moät heä thoáng ghi nhaän döõ lieäu, xöû lyù chuùng ñeå taïo neân thoâng tin coù yù nghóa hoaëc döõ lieäu môùi.
Döõ lieäu ---à Thoâng tin ---à Tri thöùc xöû lyù xöû lyù 1. Quy trình xöû lyù thoâng tin Moïi quaù trình xöû lyù thoâng tin baèng maùy tính hay bôûi con ngöôøi ñeàu ñöôïc thöïc hieän theo moät quy trình sau: Döõ lieäu (data) ñöôïc nhaäp ôû ñaàu vaøo (input), qua quaù trình xöû lyù ñeå nhaän ñöôïc thoâng tin ôû ñaàu ra (output). Döõ lieäu trong quaù trình nhaäp, xöû lyù vaø xuaát ñeàu coù theå ñöôïc löu tröõ. 10 NHẬP DỮ LIỆU XỬ LÝ XUẤT DỮ LIỆU (INPUT) (PROCESSING) (OUTPUT) LƯU TRỮ (STORAGE) Hình 1.
moâ hình toång quaùt quaù trình xöû lyù thoâng tin Thoâng tin ñöôïc thu thaäp vaø löu tröõ, qua quaù trình xöû lyù coù theå trôû thaønh döõ lieäu môùi, qua quaù trình xöû lyù döõ lieäu taïo ra thoâng tin môùi hôn theo yù ñoà cuûa con ngöôøi. Con ngöôøi coù nhieàu caùch ñeå coù döõ lieäu vaø thoâng tin. Con ngöôøi löu tröõ thoâng tin qua tranh veõ, giaáy, saùch baùo, hình aûnh trong phim, baêng töø. Trong thôøi ñaïi hieän nay, khi löôïng thoâng tin caøng ngaøy caøng nhieàu, con ngöôøi coù theå duøng moät coâng cuï hoã trôï cho vieäc löu tröõ, choïn loïc vaø xöû lyù thoâng tin goïi laø maùy tính ñieän töû (Computer).
Maùy tính ñieän töû giuùp con ngöôøi tieát kieäm raát nhieàu thôøi gian, coâng söùc vaø taêng ñoä chính xaùc cao trong vieäc töï ñoäng hoaù moät phaàn hay toaøn phaàn cuûa quaù trình xöû lyù thoâng tin. Cô sôû veà maùy tính vaø phaân loaïi maùy tính ñieän töû 2. Lòch söû phaùt trieån cuûa maùy tính ñieän töû Do nhu caàu caàn taêng ñoä chính xaùc tính toaùn vaø giaûm thôøi gian tính toaùn, töø xöa con ngöôøi ñaõ quan taâm cheá taïo caùc coâng cuï tính toaùn: baøn tính tay cuûa ngöôøi Trung Quoác, maùy coäng cô hoïc cuûa 11 nhaø toaùn hoïc Phaùp Blaise Pascal (1623 - 1662), maùy tính cô hoïc coù theå coäng, tröø, nhaân, chia cuûa nhaø toaùn hoïc Ñöùc Gottfried Wilhelmvon Leibniz (1646 - 1716), maùy sai phaân ñeå tính caùc ña thöùc toaùn hoïc. Maùy tính ñieän töû thöïc söï baét ñaàu hình thaønh vaøo thaäp nieân 1950, ñeán nay ñaõ traûi qua 5 theá heä, döïa treân söï tieán boä veà coâng ngheä ñieän töû, vi ñieän töû cuõng nhö caùc caûi tieán veà nguyeân lyù, tính naêng vaø loaïi hình cuûa noù.
- Theá heä 1 (1950 - 1958): maùy tính söû duïng caùc boùng ñeøn ñieän töû chaân khoâng, maïch rieâng reõ, vaøo soá lieäu baèng phieáu ñuïc loã, ñieàu khieån baèng tay. Maùy coù kích thöôùc raát lôùn, tieâu thuï naêng löôïng nhieàu, toác ñoä tính chaäm khoaûng 300 - 3.000 pheùp tính/giaây. Loaïi maùy tính ñieån hình theá heä 1 nhö EDVAC (Myõ) hay BESEM (Lieân Xoâ),. - Theá heä 2 (1958 - 1964): maùy tính duøng boä xöû lyù baèng ñeøn baùn daãn, maïch in.
Maùy tính ñaõ coù chöông trình dòch nhö Cobol, Fortran vaø heä ñieàu haønh ñôn giaûn. Kích thöôùc maùy coøn lôùn, toác ñoä tính khoaûng 10.000 pheùp tính/giaây. Ñieån hình nhö loaïi IBM-1070 (Myõ) hay MINSK (Lieân Xoâ),. - Theá heä 3 (1965 - 1974): maùy tính ñöôïc gaén caùc boä vi xöû lyù baèng vi maïch ñieän töû côõ nhoû coù theå coù ñöôïc toác ñoä tính khoaûng 100.000 pheùp tính/giaây.
Maùy ñaõ coù caùc heä ñieàu haønh ña chöông trình, nhieàu ngöôøi ñoàng thôøi hoaëc theo 12 kieåu phaân chia thôøi gian. Keát quaû töø maùy tính coù theå in ra tröïc tieáp qua maùy in. Ñieån hình nhö loaïi IBM-360 (Myõ) hay EC (Lieân Xoâ),. - Theá heä 4 (1974 - 1989): maùy tính baét ñaàu coù caùc vi maïch ña xöû lyù coù toác ñoä tính haøng chuïc trieäu ñeán haøng tyû pheùp tính/giaây.
Giai ñoaïn naøy hình thaønh 2 loaïi maùy tính chính: maùy tính caù nhaân ñeå baøn (Personal Computer - PC) hoaëc xaùch tay (Laptop hoaëc Notebook computer) vaø caùc loaïi maùy tính chuyeân nghieäp thöïc hieän ña chöông trình, ña xöû lyù,. hình thaønh caùc heä thoáng maïng maùy tính (Computer Networks) vaø caùc öùng duïng phong phuù ña phöông tieän. - Theá heä 5 (1990 ñeán nay): baét ñaàu caùc nghieân cöùu taïo ra caùc maùy tính moâ phoûng caùc hoaït ñoäng cuûa naõo boä vaø haønh vi con ngöôøi, coù trí khoân nhaân taïo vôùi khaû naêng töï suy dieãn phaùt trieån caùc tình huoáng nhaän ñöôïc vaø heä quaûn lyù kieán thöùc cô baûn ñeå giaûi quyeát caùc baøi toaùn ña daïng. Phaân loaïi maùy tính ñieän töû Treân thöïc teá toàn taïi nhieàu caùch phaân loaïi maùy tính khaùc nhau.
Theo hieäu naêng tính toaùn, coù theå phaân loaïi maùy tính nhö sau: - maùy vi tính (microcomputer or PC): loaïi naøy thöôøng ñöôïc thieát keá cho moät ngöôøi duøng, do ñoù giaù thaønh reû. Hieän nay, maùy vi tính khaù phoå duïng vaø xuaát hieän döôùi khaù nhieàu daïng: maùy ñeå baøn (Desktop), maùy traïm (Workstation), maùy xaùch tay (Notebook) vaø maùy tính boû tuùi. 13 - maùy tính taàm trung (mini Computer): laø loaïi maùy tính coù toác ñoä vaø hieäu naêng tính toaùn maïnh hôn caùc maùy vi tính. Chuùng thöôøng ñöôïc thieát keá ñeå söû duïng cho caùc öùng duïng phöùc taïp.
Giaù cuûa caùc maùy naøy cuõng côõ haøng vaøi chuïc nghìn USD. - maùy tính lôùn (mainframe Computer) vaø Sieâu maùy tính Sieâu maùy tính (Super Computer) laø nhöõng maùy tính coù toå chöùc beân trong raát phöùc taïp, coù toác ñoä sieâu nhanh vaø hieäu naêng tính toaùn cao, côõ haøng tyû pheùp tính/giaây. Caùc maùy tính naøy cho pheùp nhieàu ngöôøi duøng ñoàng thôøi, ñöôïc söû duïng taïi caùc Trung taâm tính toaùn/ Vieän nghieân cöùu ñeå giaûi quyeát caùc baøi toaùn cöïc kyø phöùc taïp, yeâu caàu cao veà toác ñoä. Chuùng coù giaù thaønh raát ñaét, côõ haøng traêm ngaøn, thaäm chí haøng trieäu USD.
Theo phöông phaùp xöû lyù tin coù theå phaân loaïi maùy tính: maùy tính töông töï, maùy tính soá, maùy tính löôïng töû. Moät caùch phaân loaïi khaùc theo phöông thöùc söû duïng ñoù laø maùy chuû vaø maùy traïm. Toå chöùc beân trong maùy tính Moät caùch toång quaùt, maùy tính ñieän töû laø moät heä xöû lyù thoâng tin töï ñoäng goàm 2 phaàn chính: phaàn cöùng vaø phaàn meàm. Phaàn cöùng (hardware) coù theå ñöôïc hieåu ñôn 14 giaûn laø taát caû caùc caáu kieän, linh kieän ñieän, ñieän töû trong moät heä maùy.
Phaàn meàm (software) coù theå xem nhö moät boä chöông trình goàm caùc chæ thò ñieän töû ra leänh cho maùy tính thöïc hieän moät ñieàu naøo ñoù theo yeâu caàu cuûa ngöôøi söû duïng. Phaàn meàm coù theå ñöôïc ví nhö phaàn hoàn cuûa maùy tính maø phaàn cöùng cuûa noù ñöôïc xem nhö phaàn xaùc. Maùy tính thöïc hieän caùc chöùc naêng cô baûn sau: - Xöû lyù döõ lieäu: Ñaây laø chöùc naêng quan troïng nhaát cuûa maùy tính. Döõ lieäu coù theå coù raát nhieàu daïng khaùc nhau vaø coù yeâu caàu xöû lyù khaùc nhau.
- Löu tröõ döõ lieäu: Caùc döõ lieäu ñöa vaøo maùy tính coù theå ñöôïc löu trong boä nhôù ñeå khi caàn chuùng seõ ñöôïc laáy ra xöû lyù. Cuõng coù khi döõ lieäu ñöa vaøo ñöôïc xöû lyù ngay. Caùc keát quaû xöû lyù ñöôïc löu tröõ laïi trong boä nhôù vaø sau ñoù coù theå phuïc vuï cho caùc xöû lyù tieáp. - Trao ñoåi döõ lieäu: Maùy tính caàn phaûi trao ñoåi döõ lieäu giöõa caùc thaønh phaàn beân trong vaø vôùi theá giôùi beân ngoaøi.