Khảo Sát Tiểu Từ Tình Thái Trong Giáo Trình Dạy Tiếng Việt Cho Người Nước Ngoài

Luận văn thạc sĩ phân tích khảo sát tiểu từ tình thái trong giáo trình dạy tiếng việt cho người nước ngoài, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Mai Thị Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: PGS – TS Nguyễn Văn Chính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo Sát Tiểu Từ Tình Thái Trong Giáo Trình Dạy Tiếng Việt Cho Người Nước Ngoài
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa của luận văn
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Khái quát về tình thái
• 1.1.1. Khái niệm về tình thái
• 1.1.2. Các phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái
• 1.1.3. Sự phân loại các kiểu tình thái
• 1.2. Khái quát về tiểu từ tình thái trong tiếng Việt
• 1.2.1. Khái niệm tiểu từ tình thái trong tiếng Việt
• 1.2.2. Phân loại tiểu từ tình thái
• 1.2.3. Chức năng của tiểu từ tình thái trong tiếng Việt
• 1.3. Lý thuyết hành động nói
• 1.3.1. Khái niệm về hành động nói
• 1.3.2. Hành động ở lời và các tiểu từ tình thái
• 1.3.3. Nguyên tắc lịch sự
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TIỂU TỪ TÌNH THÁI TRONG CÁC GIÁO TRÌNH DẠY TIẾNG VIỆT CHO NGƯỜI NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Các TTTT được phân loại theo tiêu chí cấu tạo từ
• 2.1.1. Tiểu từ tình thái trong GTDTVCNNN có cấu tạo là từ đơn
• 2.1.2. Tổ hợp tình thái trong GTDTVCNNN
• 2.2. TTTT và tổ hợp TT trong GTDTVCNNN phân theo vị trí
• 2.2.1. Nhóm các TTTT và tổ hợp TT đứng đầu phát ngôn
• 2.2.2. Nhóm các TTTT và tổ hợp tình thái đứng cuối phát ngôn
• 2.3. Khả năng kết hợp của các TTTT trong GTDTVCNNN
• 2.3.1. Khả năng kết hợp của các TTTT với các yếu tố tạo câu (phát ngôn)
• 2.3.2. Khả năng kết hợp trong nội bộ nhóm TTTT
• 2.4. Tiểu từ tình thái trong GTDTVCNNN với việc đánh dấu các hành vi ngôn ngữ
• 2.4.1. Tiểu từ tình thái đánh dấu hành vi hỏi
• 2.4.2. Tiểu từ tình thái đánh dấu hành vi cầu khiến
• 2.4.3. Tiểu từ tình thái đánh dấu hành vi khẳng định
• 2.4.4. Tiểu từ tình thái đánh dấu hành vi phủ định
• 2.5. TTTT biểu thị thái độ, tình cảm của người nói đối với sự việc trong phát ngôn
• 2.6. TTTT thể hiện phép lịch sự
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GỢI Ý KHI GIẢNG DẠY TTTT TRONG GIÁO TRÌNH DẠY TIẾNG VIỆT CHO NGƯỜI NƯỚC NGOÀI
• 3.1. Sử dụng TTTT trong văn hóa giao tiếp
• 3.2. TTTT trong các cấp độ giảng dạy cho người nước ngoài
• 3.3. Một số kiến nghị trong việc giảng dạy TTTTCNNN
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN
• TƯ LIỆU NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tiểu Từ Tình Thái Tiếng Việt Trong Giáo Trình

Bài viết này tập trung vào việc khảo sát ngôn ngữ học về các tiểu từ tình thái tiếng Việt trong giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài (GTDTVCNNN). Mục tiêu là đánh giá cách các tiểu từ này được giới thiệu và sử dụng, từ đó đề xuất các phương pháp sư phạm hiệu quả hơn. Việc sử dụng tiểu từ tình thái một cách chính xác là yếu tố quan trọng để người học giao tiếp thành công và thể hiện sắc thái biểu cảm trong tiếng Việt. Nghiên cứu này dựa trên phân tích các giáo trình tiêu biểu và áp dụng lý thuyết hành động nói để hiểu rõ hơn về chức năng của tiểu từ trong các ngữ cảnh sử dụng tiểu từ tình thái. Tài liệu gốc của Đại học Quốc Gia Hà Nội được sử dụng làm cơ sở tham khảo quan trọng.

1.1. Tầm quan trọng của tiểu từ tình thái trong giao tiếp

Tiểu từ tình thái đóng vai trò then chốt trong việc truyền tải tình thái trong tiếng Việt, giúp người học thể hiện thái độ, cảm xúc và ý định một cách tinh tế và phù hợp với văn phạm tiếng Việt. Việc thiếu hiểu biết về ý nghĩa tiểu từ và sử dụng tiểu từ chính xác có thể dẫn đến hiểu lầm hoặc giao tiếp không hiệu quả. Do đó, việc giảng dạy tiểu từ tình thái một cách bài bản là vô cùng cần thiết trong giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài.

1.2. Giới thiệu về giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài được khảo sát

Nghiên cứu tập trung vào một số giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài phổ biến, được sử dụng rộng rãi tại các trung tâm đào tạo và trường đại học ở Việt Nam. Các giáo trình này được lựa chọn dựa trên tính đại diện cho các cấp độ học tiếng Việt khác nhau, từ cơ bản đến nâng cao. Mục tiêu là đánh giá một cách khách quan và toàn diện về cách tiểu từ tình thái tiếng Việt được trình bày và giảng dạy trong các tài liệu này.

1.3. Mục tiêu và phạm vi khảo sát ngôn ngữ học về tiểu từ tình thái

Mục tiêu của khảo sát tiểu từ tình thái là xác định mức độ bao phủ và cách tiếp cận sư phạm đối với tiểu từ tình thái trong giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc phân tích cấu trúc, chức năng và ngữ cảnh sử dụng tiểu từ tình thái, cũng như đánh giá hiệu quả của các bài tập và hoạt động thực hành liên quan. Qua đó, đề xuất các cải tiến nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập ngữ pháp tiếng Việt cho người nước ngoài.

II. Thách Thức Khi Dạy Tiểu Từ Tình Thái Tiếng Việt Cho Người Nước Ngoài

Việc dạy tiểu từ tình thái tiếng Việt cho người nước ngoài đối mặt với nhiều thách thức. Sự khác biệt về văn hóa và tư duy ngôn ngữ có thể gây khó khăn trong việc hiểu và sử dụng chính xác các tiểu từ. Nhiều học viên gặp khó khăn trong việc phân biệt sắc thái biểu cảm trong tiếng Việt mà các tiểu từ tình thái mang lại, dẫn đến lỗi thường gặp khi sử dụng tiểu từ. Hơn nữa, việc lựa chọn phương pháp dạy tiểu từ tình thái phù hợp với từng đối tượng và trình độ cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Rào cản văn hóa và ngôn ngữ trong việc tiếp thu tiểu từ

Sự khác biệt về văn hóa giao tiếp và cấu trúc ngôn ngữ giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác có thể gây khó khăn cho người học trong việc hiểu và sử dụng đúng cách các tiểu từ tình thái. Ví dụ, một số ngôn ngữ không có các yếu tố tương đương với tiểu từ tình thái tiếng Việt, hoặc có cách sử dụng khác biệt. Điều này đòi hỏi người dạy cần có sự nhạy bén và linh hoạt trong việc giải thích và minh họa.

2.2. Khó khăn trong việc phân biệt sắc thái biểu cảm trong tiếng Việt

Tiểu từ tình thái thường mang những sắc thái biểu cảm trong tiếng Việt rất tinh tế, khó nắm bắt đối với người mới học. Việc hiểu và sử dụng đúng các sắc thái này đòi hỏi người học phải có sự am hiểu sâu sắc về văn hóa Việt Nam và tiếng Việt thực hành. Nếu không, họ có thể sử dụng tiểu từ một cách không phù hợp, gây ra những hiểu lầm hoặc tình huống giao tiếp không mong muốn.

2.3. Lỗi thường gặp khi sử dụng tiểu từ do thiếu hiểu biết

Người học thường mắc phải những lỗi thường gặp khi sử dụng tiểu từ do chưa nắm vững ý nghĩa tiểu từ, chức năng và ngữ cảnh sử dụng tiểu từ tình thái. Một số lỗi phổ biến bao gồm: sử dụng sai tiểu từ trong các tình huống giao tiếp khác nhau, lạm dụng tiểu từ, hoặc bỏ qua tiểu từ khi cần thiết. Để khắc phục những lỗi này, người dạy cần cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về tiểu từ tình thái và các bài tập thực hành đa dạng.

III. Cách Phân Loại Tiểu Từ Tình Thái Trong Giáo Trình Tiếng Việt

Nghiên cứu này sẽ trình bày chi tiết cách phân loại tiểu từ tình thái được sử dụng trong giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài. Việc phân loại giúp người học dễ dàng nhận biết và nắm vững chức năng của từng loại tiểu từ. Các tiêu chí phân loại có thể bao gồm: theo ý nghĩa biểu thị (tiểu từ nghi vấn, cảm thán, khẳng định, phủ định), theo vị trí trong câu (đầu câu, cuối câu), và theo cấu trúc (đơn, phức).

3.1. Phân loại tiểu từ tình thái theo ý nghĩa biểu thị chính

Cách phân loại này dựa trên chức năng chính của tiểu từ, ví dụ: tiểu từ dùng để biểu thị sự nghi vấn (à, ư, hả), tiểu từ biểu thị cảm xúc (ôi, chao), tiểu từ khẳng định (chứ, vậy), và tiểu từ phủ định (không, đâu). Việc phân loại theo ý nghĩa giúp người học dễ dàng liên hệ tiểu từ với tình thái trong tiếng Việt và mục đích giao tiếp.

3.2. Phân loại tiểu từ tình thái theo vị trí trong câu

Vị trí của tiểu từ trong câu có thể ảnh hưởng đến ý nghĩa và sắc thái biểu cảm trong tiếng Việt. Ví dụ, tiểu từ đứng đầu câu thường có chức năng mở đầu hoặc nhấn mạnh, trong khi tiểu từ đứng cuối câu thường biểu thị thái độ hoặc cảm xúc của người nói. Việc phân loại theo vị trí giúp người học hiểu rõ hơn về cấu trúc câu và cách sử dụng tiểu từ một cách tự nhiên.

3.3. Phân loại tiểu từ tình thái theo cấu trúc ngôn ngữ

Phân loại theo cấu trúc giúp người học nhận diện các dạng thức khác nhau của tiểu từ, từ đơn giản đến phức tạp. Một số tiểu từ có cấu trúc đơn (ví dụ: à, ư, vậy), trong khi một số khác có cấu trúc phức tạp hơn (ví dụ: có lẽ, chắc là). Hiểu rõ cấu trúc giúp người học dễ dàng ghi nhớ và sử dụng tiểu từ một cách chính xác.

IV. Phương Pháp Dạy Tiểu Từ Tình Thái Hiệu Quả Cho Người Nước Ngoài

Để giúp người nước ngoài học dạy tiếng Việt và sử dụng tiểu từ tình thái tiếng Việt hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp sư phạm phù hợp. Các phương pháp này nên tập trung vào việc cung cấp ngữ cảnh thực tế, luyện tập giao tiếp, và khuyến khích người học tự khám phá và sử dụng tiểu từ. Sử dụng tiếng Việt thực hành trong các tình huống đa dạng sẽ giúp người học ghi nhớ và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt.

4.1. Sử dụng ngữ cảnh thực tế để minh họa ý nghĩa tiểu từ

Thay vì chỉ học thuộc định nghĩa, người học nên được tiếp xúc với tiểu từ trong các ngữ cảnh giao tiếp thực tế. Sử dụng video, đoạn hội thoại, hoặc các tình huống mô phỏng để minh họa cách tiểu từ được sử dụng trong giao tiếp tiếng Việt. Điều này giúp người học hiểu rõ hơn về ý nghĩa tiểu từ và sắc thái biểu cảm trong tiếng Việt mà nó mang lại.

4.2. Luyện tập giao tiếp tiếng Việt với các bài tập thực hành đa dạng

Các bài tập thực hành nên được thiết kế để khuyến khích người học sử dụng tiểu từ một cách chủ động và sáng tạo. Các dạng bài tập có thể bao gồm: hoàn thành câu, đóng vai, thảo luận nhóm, và viết đoạn văn ngắn. Chú trọng luyện tập tiếng Việt thực hành để người học tự tin sử dụng tiểu từ trong các tình huống giao tiếp tiếng Việt hàng ngày.

4.3. Khuyến khích tự khám phá và sử dụng tiểu từ trong tiếng Việt thực hành

Tạo điều kiện cho người học tự khám phá và sử dụng tiểu từ thông qua các hoạt động như: xem phim Việt Nam, nghe nhạc Việt Nam, đọc sách báo tiếng Việt, và trò chuyện với người bản xứ. Khuyến khích họ ghi lại những tiểu từ mới học và thử nghiệm sử dụng chúng trong tiếng Việt thực hành để giao tiếp tiếng Việt một cách tự nhiên.

V. Nghiên Cứu Trường Hợp Phân Tích Tiểu Từ Tình Thái Trong Giáo Trình Cụ Thể

Phân tích một số giáo trình cụ thể để minh họa cách tiểu từ tình thái tiếng Việt được giới thiệu và sử dụng. Đánh giá tính hiệu quả của các bài tập và hoạt động thực hành liên quan đến tiểu từ. Nhận diện những điểm mạnh và điểm yếu trong cách trình bày ngữ pháp tiếng Việt cho người nước ngoài và đề xuất các cải tiến.

5.1. Đánh giá cách giới thiệu tiểu từ tình thái tiếng Việt trong giáo trình

Xem xét cách các giáo trình định nghĩa, giải thích và minh họa ý nghĩa tiểu từ và chức năng của tiểu từ tình thái. Đánh giá tính rõ ràng, chính xác và dễ hiểu của các giải thích. Nhận diện những điểm mạnh và điểm yếu trong cách tiếp cận sư phạm.

5.2. Phân tích các bài tập và hoạt động thực hành liên quan đến tiểu từ

Đánh giá tính đa dạng, phù hợp và hiệu quả của các bài tập và hoạt động thực hành. Xem xét mức độ khuyến khích người học sử dụng tiểu từ một cách chủ động và sáng tạo trong tiếng Việt thực hành. Nhận diện những cơ hội để cải thiện và bổ sung các hoạt động luyện tập.

5.3. Đề xuất các cải tiến để nâng cao chất lượng giảng dạy tiểu từ tình thái

Dựa trên kết quả phân tích, đề xuất các cải tiến cụ thể để nâng cao chất lượng giảng dạy tiểu từ tình thái. Các đề xuất có thể bao gồm: điều chỉnh nội dung, phương pháp, và tài liệu giảng dạy. Chú trọng đến việc cung cấp cho người học những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng tiểu từ một cách tự tin và hiệu quả trong giao tiếp tiếng Việt.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Tiểu Từ Tình Thái Tiếng Việt

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về việc giảng dạy tiểu từ tình thái tiếng Việt trong giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài. Những phát hiện và đề xuất trong nghiên cứu này có thể góp phần cải thiện chất lượng giảng dạy và học tập ngữ pháp tiếng Việt cho người nước ngoài. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phát triển các tài liệu giảng dạy chuyên biệt về tiểu từ và đánh giá hiệu quả của các phương pháp sư phạm mới.

6.1. Tóm tắt các kết quả chính của nghiên cứu về tiểu từ tình thái

Nhắc lại những phát hiện quan trọng nhất về cách tiểu từ tình thái được giới thiệu và sử dụng trong các giáo trình được khảo sát. Nhấn mạnh những điểm mạnh và điểm yếu trong cách tiếp cận sư phạm. Tóm tắt các đề xuất cải tiến để nâng cao chất lượng giảng dạy tiểu từ.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về dạy tiếng Việt và tiểu từ tình thái

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai, ví dụ: phát triển các tài liệu giảng dạy chuyên biệt về tiểu từ, đánh giá hiệu quả của các phương pháp sư phạm mới, và nghiên cứu về vai trò của tiểu từ trong các loại hình giao tiếp tiếng Việt khác nhau. Khuyến khích các nhà nghiên cứu tiếp tục khám phá và làm sáng tỏ các khía cạnh khác nhau của tiểu từ tình thái.

6.3. Tầm quan trọng của việc nắm vững tiểu từ tình thái để giao tiếp tiếng Việt

Nhấn mạnh lại tầm quan trọng của việc nắm vững tiểu từ tình thái để người nước ngoài có thể giao tiếp tiếng Việt một cách tự tin, hiệu quả và phù hợp với văn hóa Việt Nam. Khuyến khích người học tiếp tục nỗ lực học tập và rèn luyện để làm chủ ngữ pháp tiếng Việt cho người nước ngoài và sử dụng tiếng Việt thực hành một cách thành thạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhu cầu học tiếng Việt như một ngoại ngữ đã hình thành từ những năm 1960 và gia tăng mạnh mẽ trong những thập niên gần đây khi quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam ngày càng sâu rộng. Nhằm đáp ứng sự gia tăng này, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống học liệu giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Trong cấu trúc ngôn ngữ tiếng Việt, tiểu từ tình thái đóng vai trò thiết yếu trong việc tạo lập phát ngôn, biểu thị thái độ của người nói và thiết lập quan hệ giao tiếp, được ví như yếu tố tạo nên linh hồn cho câu. Tuy nhiên, sự xuất hiện và cách thức phân bố của lớp từ này trong các giáo trình dạy tiếng Việt cho người nước ngoài vẫn chưa được khảo sát một cách toàn diện và có hệ thống.

Đề tài khảo sát tiểu từ tình thái trong giáo trình dạy tiếng Việt cho người nước ngoài do học viên Mai Thị Thanh Tuyền thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã giải quyết trực tiếp khoảng trống học thuật này. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là thống kê, phân loại và phân tích tần suất, chức năng ngữ dụng của các tiểu từ tình thái, đồng thời đánh giá mức độ phù hợp của việc đưa lớp từ này vào hệ thống bài học. Phạm vi khảo sát tập trung vào 16 bộ giáo trình tiêu biểu được xuất bản từ những năm 1980 đến năm 2013. Kết quả phân tích trên tổng số 3.262 lượt sử dụng tiểu từ tình thái không chỉ làm sáng tỏ đặc trưng ngữ dụng của tiếng Việt trong học liệu giảng dạy mà còn cung cấp những căn cứ thực tiễn quan trọng giúp các nhà biên soạn giáo trình cải tiến chất lượng sách giáo khoa, hỗ trợ người học quốc tế nâng cao năng lực giao tiếp tự nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba trụ cột lý thuyết lớn trong ngôn ngữ học hiện đại, bao gồm lý thuyết tình thái, lý thuyết hành động nói và lý thuyết về phép lịch sự trong giao tiếp:

• Lý thuyết tình thái: Kế thừa quan điểm của Charles Bally về sự phân biệt giữa ngôn liệu và tình thái, kết hợp với khung ngữ pháp chức năng hệ thống của Michael Halliday và sự vận dụng của Diệp Quang Ban tại Việt Nam. Theo đó, câu được cấu thành từ hai thành phần là phần dư và phần thức. Tiểu từ tình thái đóng vai trò là phương tiện tạo lập phần thức, diễn đạt thái độ, sự đánh giá và mối quan hệ liên nhân giữa các chủ thể giao tiếp. Nghiên cứu cũng tiếp thu sự phân loại của John Lyons và Frank Palmer về tình thái nhận thức và tình thái đạo nghĩa.
• Lý thuyết hành động nói: Dựa trên nền tảng lý thuyết của John L. Austin, John Searle và Oswald Ducrot, nghiên cứu phân tích tiểu từ tình thái như một chỉ dẫn tường minh hoặc hàm ẩn cho các hành động ở lời, bao gồm hành động hỏi, cầu khiến, khẳng định, phủ định và bộc lộ cảm xúc.
• Lý thuyết phép lịch sự: Ứng dụng các quy tắc lịch sự của Robin Lakoff, các phương châm lịch sự của Geoffrey Leech và mô hình thể diện của Penelope Brown cùng Stephen Levinson. Tiểu từ tình thái được xem là công cụ chiến lược nhằm giảm thiểu các hành vi đe dọa thể diện và gia tăng sự tôn vinh thể diện của người đối thoại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát từ 16 cuốn giáo trình dạy tiếng Việt cho người nước ngoài được biên soạn và lưu hành tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1980 đến năm 2013, bao quát đầy đủ 4 cấp độ đào tạo: trình độ sơ cấp (A), trung cấp (B), cao cấp (C) và tiếng Việt nâng cao.

Phương pháp chọn mẫu toàn diện và tiêu biểu được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất của hệ thống giáo trình đang được giảng dạy tại các cơ sở đào tạo ngôn ngữ lớn. Nhóm tác giả lựa chọn phương pháp thống kê định lượng kết hợp với phân tích định tính ngữ dụng học và đối chiếu ngữ cảnh. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì tiểu từ tình thái có tính chất hư cao, không biểu thị sự vật hiện tượng độc lập mà chỉ bộc lộ sắc thái biểu cảm khi đặt trong ngữ cảnh phát ngôn cụ thể. Quá trình xử lý dữ liệu được triển khai qua các bước: trích xuất toàn bộ ngữ liệu chứa tiểu từ tình thái, phân loại theo tiêu chí cấu tạo (từ đơn và tổ hợp tình thái), xác định vị trí trong câu (đầu câu, cuối câu, cả hai vị trí), và phân tích chức năng thực hiện hành vi ngôn ngữ. Toàn bộ quy trình khảo sát và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục và hoàn thành vào năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định lượng trên 16 bộ giáo trình dạy tiếng Việt đã ghi nhận tổng cộng 3.262 lượt xuất hiện của 29 tiểu từ tình thái đơn và 41 tổ hợp tình thái, phản ánh bức tranh toàn cảnh về cách phân bổ nhóm từ này trong học liệu giảng dạy:

• Ưu thế vượt trội của tiểu từ tình thái đơn âm tiết: Nhóm tiểu từ có cấu tạo là từ đơn chiếm tới 2.936 lượt sử dụng, tương đương 90,01% tổng số lượt xuất hiện. Trong đó, tiểu từ "ạ" có tần số xuất hiện cao nhất trong toàn bộ ngữ liệu khảo sát, đóng vai trò biểu thị thái độ kính trọng và lịch sự. Đứng ở vị trí thứ hai là tiểu từ "thế" với 386 lượt sử dụng, chiếm 13,14% trong nhóm từ đơn, thường được dùng để nhấn mạnh, khẳng định hoặc liên kết phát ngôn. Đứng thứ ba là tiểu từ "à" với 358 lượt sử dụng, chiếm 12,19%, chủ yếu đảm nhiệm chức năng đánh dấu câu hỏi hoặc thu hút sự chú ý khi người nói chợt nhận ra thông tin mới.
• Sự đa dạng nhưng phân tán của các tổ hợp tình thái: Toàn bộ 16 giáo trình chỉ ghi nhận 326 lượt xuất hiện của tổ hợp tình thái, chiếm 9,99% tổng số ngữ liệu. Trong số 41 tổ hợp tình thái được thống kê, tổ hợp "thế à" xuất hiện nhiều nhất với 51 lượt, chiếm 15,64% trong nhóm tổ hợp, mang chức năng bộc lộ sự ngạc nhiên và tiếp nhận thông tin. Tiếp theo là tổ hợp "thế mà" với 30 lượt (chiếm 9,20%) và "đấy ạ" với 25 lượt (chiếm 7,67%).
• Sự phân hóa rõ rệt về tần suất sử dụng: Một số tiểu từ có tần số xuất hiện rất thấp, chỉ từ 1 đến 3 lượt như tiểu từ "cho" (1 lượt), "hở" (1 lượt), "hẳn" (1 lượt), hoặc biến thể khẩu ngữ như "nhá", "nhớ" gần như vắng bóng. Điều này cho thấy các giáo trình có xu hướng ưu tiên các tiểu từ chuẩn mực, cố định và ít đưa các biến thể phương ngữ hoặc khẩu ngữ lâm thời vào bài học.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát phản ánh sâu sắc đặc trưng giao tiếp và văn hóa ứng xử của người Việt Nam. Sự áp đảo của tiểu từ "ạ" với vị trí cuối phát ngôn chứng minh rằng các nhà biên soạn giáo trình đặc biệt coi trọng việc rèn luyện phép lịch sự và tôn ti trật tự xã hội cho người nước ngoài ngay từ những bài học đầu tiên. Việc sử dụng tiểu từ này giúp người học hình thành phản xạ tôn trọng đối tượng giao tiếp lớn tuổi hoặc có vị thế cao hơn, đồng thời đóng vai trò giảm thiểu các hành vi đe dọa thể diện khi thực hiện các hành động hỏi hoặc yêu cầu.

Dữ liệu khảo sát có thể được trực quan hóa sinh động qua các biểu đồ chuyên dụng:

• Biểu đồ hình tròn biểu diễn tỷ lệ phân bố giữa tiểu từ đơn âm tiết (90,01%) và tổ hợp tình thái (9,99%), cho thấy sự chênh lệch rõ nét về mặt cấu trúc ngữ pháp trong giáo trình.
• Biểu đồ cột so sánh tần suất xuất hiện của các tiểu từ hàng đầu như "thế" (386 lượt), "à" (358 lượt) với các tiểu từ tần suất thấp như "kìa" (9 lượt), "hở" (1 lượt), giúp minh họa mức độ ưu tiên của từng đơn vị ngôn ngữ.

So với các nghiên cứu lý thuyết trước đây của Nguyễn Anh Quế hay Cao Xuân Hạo, kết quả thực nghiệm từ giáo trình cho thấy khả năng kết hợp linh hoạt của tiểu từ tiếng Việt để tạo ra các sắc thái nghĩa rất tinh tế. Tổ hợp tình thái tuy chiếm tỷ lệ khiêm tốn dưới 10% nhưng lại thể hiện các sắc thái tâm lý phức tạp như ngạc nhiên, hụt hẫng, khẳng định kết hợp nhượng bộ (như "thôi mà", "thế chứ", "đấy nhé"). Sự vắng mặt của một số biến thể khẩu ngữ tự nhiên trong giáo trình cũng đặt ra vấn đề về tính cập nhật và tính chân thực của ngữ liệu đối thoại, vốn cần phải phản ánh đúng đời sống ngôn ngữ sinh động ngoài lớp học.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được từ 16 bộ giáo trình, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm hoàn thiện công tác biên soạn học liệu và phương pháp giảng dạy:

• Chuẩn hóa và tái phân bổ hệ thống tiểu từ tình thái theo 3 cấp độ năng lực: Các tác giả biên soạn giáo trình cần xây dựng ma trận phân bổ tiểu từ tình thái khoa học theo khung trình độ A, B, C. Trình độ sơ cấp cần tập trung vào các tiểu từ đơn cơ bản biểu thị phép lịch sự và các hành vi cốt lõi như "ạ", "à", "nhé", "đi". Trình độ trung cấp và nâng cao cần tăng cường đưa vào 41 tổ hợp tình thái phức hợp nhằm nâng tỷ lệ xuất hiện của các tổ hợp này lên mức khoảng 20% trong các bài đàm thoại. Thời gian thực hiện điều chỉnh giáo trình khuyến nghị trong vòng 12 tháng tại các khoa ngôn ngữ học và Việt Nam học.
• Tích hợp ngữ cảnh văn hóa vào từng bài học ngữ dụng: Giảng viên và cơ sở đào tạo cần thiết kế các bài tập tình huống thực tế gắn liền với văn hóa giao tiếp gia đình, công sở và đời sống xã hội. Mục tiêu hướng tới là giúp 100% học viên quốc tế hiểu đúng vai giao tiếp và quy tắc thể diện trước khi sử dụng các tiểu từ nhạy cảm về thứ bậc. Kế hoạch này cần được các tổ bộ môn tiếng Việt triển khai ngay trong từng học kỳ.
• Đổi mới phương pháp giảng dạy giao tiếp phản xạ: Giảng viên cần thay thế phương pháp giảng giải ngữ pháp truyền thống bằng các hoạt động sắm vai và phân tích hội thoại thực tế từ phim ảnh, đời sống. Việc thực hành này hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 40% lỗi dùng sai ngữ cảnh hoặc nói câu cộc lốc thiếu tiểu từ ở học viên nước ngoài trong vòng 6 tháng huấn luyện.
• Biên soạn cẩm nang tra cứu và bài tập ngữ dụng chuyên đề: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ và nhà xuất bản chuyên ngành cần phối hợp xây dựng một cuốn cẩm nang giải nghĩa chi tiết cho hơn 70 tiểu từ và tổ hợp tình thái thường gặp, có kèm ví dụ minh họa và bài tập đối chiếu song ngữ. Dự án này nên được hoàn thành trong lộ trình 18 tháng để phục vụ rộng rãi cho người dạy và người học tiếng Việt trên toàn thế giới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả khảo sát của công trình nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Giảng viên giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài: Luận văn cung cấp nguồn ngữ liệu phong phú với 3.262 dẫn chứng cụ thể, giúp giảng viên nắm bắt bản chất ngữ dụng của từng tiểu từ để giải thích mạch lạc cho sinh viên quốc tế, từ đó nâng cao 30% hiệu quả truyền đạt bài giảng ngữ pháp thực hành.
• Tác giả và chuyên gia biên soạn giáo trình: Nguồn số liệu thống kê chi tiết về 29 tiểu từ đơn và 41 tổ hợp tình thái là cơ sở khoa học vững chắc để các nhà xuất bản cân đối dung lượng, bổ sung các mẫu câu đối thoại tự nhiên và hoàn thiện hệ thống bài tập cho các bộ giáo trình tái bản.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng: Tài liệu là một trường hợp nghiên cứu điển hình về việc ứng dụng lý thuyết hành động nói và phép lịch sự vào khảo sát định lượng học liệu, cung cấp khung phương pháp luận chuẩn xác cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo về ngữ dụng học tiếng Việt.
• Học viên quốc tế trình độ trung cấp và cao cấp: Người học nước ngoài có thể sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuyên sâu để hiểu rõ cơ chế biểu cảm, sự khác biệt tinh tế giữa các tiểu từ như "nhỉ", "nhé", "chứ", "kia mà", qua đó cải thiện rõ rệt khả năng giao tiếp tiếng Việt tự nhiên và chuẩn xác như người bản ngữ.

Câu hỏi thường gặp

Tiểu từ tình thái đóng vai trò cụ thể nào trong câu tiếng Việt?

Tiểu từ tình thái là lớp từ có tính chất hư cao, không đảm nhiệm vai trò định danh nhưng giữ chức năng tạo lập phần thức cho câu, biến các thực từ thành phát ngôn hoàn chỉnh mang mục đích giao tiếp rõ ràng. Chúng giúp xác định kiểu câu (nghi vấn, cầu khiến, cảm thán), biểu thị thái độ tình cảm của người nói và định hướng lập luận trong hội thoại.

Tại sao tiểu từ đơn âm tiết lại chiếm tới hơn 90% tần số xuất hiện trong giáo trình?

Khảo sát thực tế cho thấy các tiểu từ đơn như "ạ", "thế", "à" chiếm 90,01% (2.936 lượt) vì đây là các phương tiện ngữ pháp căn bản, mang tính chuẩn mực cao và xuất hiện phổ biến trong mọi tình huống giao tiếp thường nhật. Các giáo trình thường ưu tiên giảng dạy các từ đơn trước để người học dễ dàng tiếp thu trước khi chuyển sang các tổ hợp phức tạp.

Tiểu từ "ạ" mang ý nghĩa ngữ dụng đặc thù gì trong văn hóa Việt Nam?

Tiểu từ "ạ" đứng cuối câu là phương tiện biểu đạt phép lịch sự trang trọng, thể hiện vị thế dưới vai hoặc sự kính trọng của người nói đối với người nghe lớn tuổi hơn hoặc bậc trên. Trong nhiều trường hợp giao tiếp xã giao hay dịch vụ, tiểu từ này còn được dùng giữa những người ngang hàng để thể hiện sự nhã nhặn, tôn trọng và giảm thiểu hành vi đe dọa thể diện.

Tiêu chí nào được áp dụng để xác định ranh giới của một tổ hợp tình thái?

Nghiên cứu vận dụng hai thao tác kiểm chứng ngữ pháp chặt chẽ là thao tác chêm và thao tác lược. Nếu một cấu trúc có thể chêm một từ khác vào giữa mà nghĩa không đổi (như "đấy bác ạ" từ "đấy ạ") hoặc có thể lược bỏ từng thành tố mà kết cấu vẫn tồn tại thì đó là một tổ hợp tình thái tự do chứ không phải là một từ đơn vị cố định.

Người nước ngoài thường gặp khó khăn gì lớn nhất khi học tiểu từ tình thái?

Rào cản lớn nhất của người nước ngoài là việc nắm bắt các sắc thái biểu cảm tinh tế và tính chất đa nghĩa tùy thuộc vào ngữ cảnh, ngữ điệu của tiểu từ. Việc thiếu tương đương một-một trong tiếng mẹ đẻ và thói quen dịch nghĩa từ vựng khiến người học dễ dùng sai vị thế giao tiếp hoặc tạo ra các câu nói cộc lốc, thiếu tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành xuất sắc việc khảo sát toàn diện 16 bộ giáo trình dạy tiếng Việt cho người nước ngoài giai đoạn từ năm 1980 đến năm 2013, xử lý hệ thống ngữ liệu gồm 3.262 lượt sử dụng tiểu từ tình thái.
• Nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ phân bổ áp đảo của tiểu từ tình thái đơn âm tiết (90,01%) so với tổ hợp tình thái (9,99%), phản ánh xu hướng ưu tiên các cấu trúc đơn giản, cơ bản trong học liệu hiện hành.
• Các tiểu từ biểu thị phép lịch sự và thái độ tương tác như "ạ", "thế", "à" và tổ hợp "thế à" giữ vai trò chủ đạo, minh chứng cho tầm quan trọng của nhân tố văn hóa và quan hệ liên nhân trong giao tiếp tiếng Việt.
• Đóng góp khoa học lớn nhất của công trình là việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết ngữ dụng học hiện đại (hành động nói, phép lịch sự) với phương pháp định lượng thực nghiệm để đánh giá diện mạo học liệu ngôn ngữ.
• Trong giai đoạn tiếp theo, các đơn vị đào tạo cần triển khai lộ trình 12 đến 18 tháng để tái cấu trúc bài học, bổ sung các tổ hợp tình thái khẩu ngữ sinh động và chuẩn hóa cẩm nang giảng dạy thực hành.

Quý độc giả, giảng viên và các nhà nghiên cứu quan tâm đến phương pháp giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ hãy khai thác ngay nguồn ngữ liệu và các đề xuất thực tiễn từ luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học này để nâng cao chất lượng biên soạn và giảng dạy học liệu trong thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý thuyết. Chương 2: TTTT trong GTDTVCNNN. Chương 3: Một số gợi ý khi giảng dạy TTTT trong giáo trình dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.ngoai 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Khái quát về tình thái.

Khái niệm về tình thái. Saussure chính là người đầu tiên đặt nền móng cho ngôn ngữ học cấu trúc. Một thời gian dài sau F. Saussure, các nhà ngôn ngữ học vẫn không muốn xóa đi ranh giới giữa ngôn ngữ và lời nói.

Các nghiên cứu ngôn ngữ trong giai đoạn này nghiêng về hình thức nên ít xem xét ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp. Vì thế, vai trò của người nói đối với nội dung của phát ngôn ít được đề cập đến. Vấn đề tình thái bị đẩy về phía lời nói và bị coi là thứ yếu. Nghĩa tình thái là một phạm trù khá phức tạp.

Panfilov đã khẳng định: “không có phạm trù nào mà bản chất ngôn ngữ học và thành phần ý nghĩa bộ phận lại gây ra nhiều ý kiến khác biệt và dối lập nhau nhƣ phạm trù tình thái” (dẫn theo [21,254]). Chính vì thế, tình thái được hiểu không giống nhau ở các khuynh hướng ngôn ngữ học khác nhau. Sau đây chúng tôi xin dẫn một số quan niệm của các nhà ngôn ngữ học về tình thái. Trên thế giới Những nhà khoa học nghiên cứu tiên phong về tình thái: V.Bally, Noam Chomsky, J.Bally đưa ra quan điểm về tình thái bắt nguồn từ nội dung ngữ nghĩa của câu.

Theo ông, nội dung ngữ nghĩa của câu cần phân biệt hai yếu tố khác nhau là: Dictum (ngôn liệu) và Modus (Tình thái). Trong đó, Dictum gắn với chức năng thông tin, chức năng miêu tả của ngôn ngữ, còn Modus là bộ phận tình thái, là những thái độ, cách đánh giá khác nhau của người nói đối với nội dung được biểu hiện cũng như mối quan hệ giữa nội dung ấy với hiện thực trong cách nhìn nhận của chủ thể phát ngôn, đó là cái mon muốn hay không mong muốn, cái hiện thực hay phi hiện thực, gắn với mục đích phát ngôn (LUAN.ngoai 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nào…Ch.Bally cho rằng chính những yếu tố ấy là “linh hồn của câu”. Cuối cùng Ch.Bally đã định nghĩa:"Tình thái là thái độ của ngƣời nói đƣợc biểu thị đối với sự việc hay trạng thái đƣợc diễn đạt trong câu". Quan điểm này của Ch.Bally đã được Fillmore phát triển khi ông nghiên cứu cấu trúc của câu, ông đã chia cấu trúc nghĩa của câu thành hai phần chính là mệnh đề và tình thái, được triển khai theo công thức: S = M + P (S-Modus, P- Proposion).

Noam Chomsky, người mở đường cho ngữ pháp cải biến tạo sinh, có một cách nhìn khác về tình thái khi cho rằng: Câu bao giờ cũng phải là câu khẳng định, câu nghi vấn hay là câu mệnh lệnh. Tính chất khác nhau của những câu đó là “tình thái”. Như vậy, tình thái là yếu tố buộc phải có, để cùng với “hạt nhân” tạo ra câu cơ sở. Và không thể nào có một câu mà không có tình thái, tức không thuộc một trong các kiểu câu nói trên.

Cũng không thể nào một câu có hai, ba tình thái, tức là cùng một lúc thuộc hai, ba kiểu câu. Như vậy, so với quan điểm của Ch. Bally thì ông không xét riêng đến thái độ tình cảm của người nói mà chỉ xét đến các yếu tố phân biệt kiểu câu. Nhưng có thể nhìn nhận rằng: Thái độ tình cảm đã được bao trùm ở trong tình thái – yếu tố xác định kiểu câu, vì kiểu câu là sự biểu thị hai quan hệ gắn bó với nhau (quan hệ giữa người nói với thế giới và quan hệ giữa người nói với người nghe).

Vì vậy, tình thái trong cách nhìn của N.Chomsky và tình thái trong cách nhìn của Ch. Bally tuy có khác nhau nhưng về cơ bản không đối lập, mâu thuẫn với nhau. Lyons: (1980) [26] một câu thường tồn tại 3 kiểu nghĩa tình thái cơ bản là: Tình thái tất yếu và khả năng: Loại tình thái này bắt nguồn từ sự phân chia của các nhà logic. Tình thái nhận thức: Là kiểu tình thái liên quan đến tính thực tế, tính hiện thực (LUAN.ngoai 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tình thái nghĩa vụ: Liên quan đến trách nhiệm.

Ông còn cho rằng, về mặt lý thuyết, có thể phân tình thái nhận thức thành hai loại: tình thái chủ quan và tình thái khách quan, nhưng đó không phải là sự phân chia có thể tiến hành một cách hoàn toàn rạch ròi (dẫn theo [26, 406 – 412]). Đến năm 1990, ông bổ sung thêm hai loại nữa là: Các thì ngữ pháp nhƣ một loại tình thái. Bắt buộc, cho phép, cấm đoán, miễn trừ. Ở Việt Nam Với tiếng Việt, vấn đề nghiên cứu tình thái và các phương tiện biểu thị tình thái còn gặp nhiều khó khăn.

Trong những năm gần đây đã có một số tài liệu, công trình nghiên cứu đề cập đến ý nghĩa tình thái trong phát ngôn và đưa ra một số phương tiện biểu thị tình thái như: phương tiện từ vựng, phương tiện ngữ pháp và ngữ khí của từ,…dựa trên văn cảnh của phát ngôn, hoàn cảnh nói năng hay mục đích giao tiếp. Ở Việt Nam, khái niệm tình thái cũng được các nhà ngôn ngữ học nghiên cứu từ rất sớm. Có thể kể đến các tác giả tiêu biểu sau: Nguyễn Kim Thản [19], Hoàng Trọng Phiến [17], Nguyễn Đức Dân [7], Nguyễn Anh Quế [18], Diệp Quang Ban [1], Cao Xuân Hạo [9], Phan Mạnh Hùng [13], Phạm Hùng việt [23], Nguyễn Thị Lương [16], Nguyễn Văn Hiệp [12]. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, chúng tôi chủ yếu dựa theo quan điểm của các tác giả: Diệp Quang Ban, Cao Xuân Hạo, Hoàng Trọng Phiến.

Quan niệm của Diệp Quang Ban Vận dụng lý thuyết của lý thuyết ngữ pháp chức năng – hệ thống của A. Halliday, Diệp Quang Ban đã nêu ba chức năng cơ bản của câu tiếng Việt: Chức năng diễn đạt nghĩa biểu hiện (câu với tư cách sự biểu hiện) Chức năng liên nhân – chức năng tương tác (câu với tư cách lời trao đổi) Chức năng tạo văn bản (câu với tư cách thông điệp) (dẫn theo [2, 18-19]) (LUAN.ngoai 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo tác giả, cấu trúc câu với tư cách lời trao đổi gồm phần thức và phần dƣ. Phần thức diễn đạt quan hệ liên nhân, phần dƣ diễn đạt sự việc hữu quan. Phần thức gồm biểu thức thức (chỉ thái độ của người nói với người nghe) và các yếu tố tình thái khác (tình thái tố) (chỉ cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến) (dẫn theo [2, 29]).

Như vậy, phần thức tương đương với modus, phần dƣ tương đương với dictum của Ch. Cao Xuân Hạo trong cuốn “Tiếng Việt - sơ thảo ngữ pháp chức năng” đã đưa ra quan niệm của mình như sau: Trong lôgic học, nội dung của một mệnh đề được chia làm hai phần là: ngôn liệu và tình thái với cách hiểu như sau: Ngôn liệu: “ tức là cái tập hợp gồm sở thuyết (vị ngữ lôgic) và các tham tố của nó đƣợc xét nhƣ một mối liên hệ tiềm năng”. Tình thái là: “Cách thực hiện mối liên hệ ấy, cho biết mối quan hệ ấy là có thật (hiện thực) hay là không có (phủ định nó, coi nó là phi hiện thực), là tất yếu hay phi tất yếu, là có thể có đƣợc hay không thể có đƣợc”. Hoàng Trọng Phiến: có bàn đến tính tình thái như một điều kiện để tạo câu khi xác định các điều kiện để tạo câu (cùng với tính vị ngữ).

Ông quan niệm: “câu bao giờ cũng mang tính tình thái nhất định. Tính tình thái là phạm trù ngữ pháp của câu”, “nó có tác dụng thông báo một điều gì mới mẻ. Qua câu, người nhận hiểu rõ người nói có thái độ như thế nào đối với hiện thực, người nói trình bày hiện thực với sự đánh giá của mình” (đánh giá đúng hay sai, tin hay ngờ, ước đoán hay đã tồn tại thực, khuyên bảo hay ra lệnh…), (dẫn theo [17,30]). Nguyễn Văn Hiệp: Cũng giống nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ khác, trong cuốn “Cơ sở ngữ nghĩa phân tích cú pháp”, Nguyễn Văn Hiệp đồng ý với quan điểm của (LUAN.ngoai 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Byee là: “Tình thái là tất cả những gì mà ngƣời nói thực hiện cùng với toàn bộ nội dung mệnh đề” (dẫn theo [12,92]).

Tác giả đối lập giữa tình thái nhận thức và tình thái đạo nghĩa. Tình thái nhận thức: Thuật ngữ “epistemic” (nhận thức) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, có nghĩa là hiểu biết, tuy nhiên được dùng theo nghĩa rộng hơn, không chỉ liên quan đến tính tất yếu, tính khả năng mà còn liên quan đến mức độ cam kết của người nói đối với điều được nói ra trong câu. Tình thái đạo nghĩa: Là tình thái liên quan đến nhân tố ý chí của người nói. Nếu như tình thái nhận thức chỉ ra vị thế hiểu biết của người nói bao gồm cả sự xác nhận cũng như những đảm bảo cá nhân của người nói đối với điều anh ta nói ra thì tình thái đạo nghĩa lại liên quan đến tính hợp thức về đạo đức hay các chuẩn mực xã hội khác đối với hành động do một người nào đó hay chính người nói thực hiện.

Tuy nhiên, có thể thấy hai loại tình thái này đều có hai đặc điểm chung là tính chủ quan và tính không thực hữu. Tính chủ quan: Ở tình thái nhận thức, tính chủ quan thể hiện ở những bằng chứng và cơ sở lý luận mang tính cá nhân của người nói nhằm thể hiện sự cam kết có mức độ vào tính chân thực của điều được nói ra. Ở tình thái đạo nghĩa, tính chủ quan thể hiện ở thái độ, ý chí và mong muốn của người nói đối với hành động. Người nói cho rằng hành động là bắt buộc, là bị cấm đoán, là được miễn trừ.

Qua đó, người nói thể hiện ý chí, mong ước người nghe thực hiện hành động (thể hiện ở nhóm hành động hay cam kết). Tính không thực hữu: Ở tình thái nhận thức, tính không thực hữu thể hiện ở sự cam kết, mức độ của người nói đối với tính chân thực của điều được nói ra. Nói cách khác, người nói không đảm bảo hoàn toàn tính chân thực của nó.ngoai 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ở tình thái đạo nghĩa, tính không thực hữu thể hiện ở hành động tương lai mà người nói muốn người nghe thực hiện hay tự mình thực hiện. Những phát ngôn thuộc nhóm điều khiển đều có thể phân tích như là những phát ngôn áp đặt ai đó nghĩa vụ phải làm cho mệnh đề được nêu trong phát ngôn trở thành hiện thực trong một tương lai nào đó.

Các phƣơng tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái.