Khảo Sát Nhu Cầu Tư Vấn Của Bệnh Nhân Tại Bệnh Viện Bạch Mai

Tư vấn và giáo dục bệnh nhân là yếu tố then chốt trong chăm sóc dược lâm sàng. 80 trang · Trường Đại Học Dược Hà Nội · 2013.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thảo
• Người hướng dẫn: ThS. Trịnh Trung Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sĩ
• Đề tài: Khảo Sát Nhu Cầu Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Tại Bệnh Viện Bạch Mai
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH – VIỆT
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm và các mô hình tư vấn bệnh nhân
• 1.1.1. Các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân
• 1.1.2. Các mô hình tư vấn bệnh nhân
• 1.1.2.1. Mô hình tư vấn một chiều
• 1.1.2.2. Mô hình tư vấn hai chiều
• 1.1.2.3. Mô hình tư vấn khuyến khích
• 1.2. Mục tiêu của tư vấn bệnh nhân
• 1.2.1. Mục tiêu giáo dục bệnh nhân
• 1.2.2. Mục tiêu hỗ trợ bệnh nhân
• 1.3. Các cách tiếp cận của bệnh nhân trong quá trình tư vấn bệnh nhân
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Khảo sát nhận thức và nhu cầu được tư vấn của bệnh nhân BHYT ngoại trú
• 2.1.2. Khảo sát tình hình tư vấn sử dụng thuốc tại phòng cấp phát thuốc BHYT
• 2.1.3. Khảo sát mức độ hài lòng của bệnh nhân sau khi được tư vấn
• 2.2. Phương pháp xử lí số liệu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ
• 3.1. Nhận thức và nhu cầu được tư vấn của bệnh nhân
• 3.1.1. Đặc điểm nhân khẩu học của bệnh nhân
• 3.1.2. Nhận thức của bệnh nhân về việc sử dụng thuốc
• 3.1.3. Nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của bệnh nhân
• 3.2. Tình hình tư vấn sử dụng thuốc tại phòng tư vấn
• 3.2.1. Hoạt động tư vấn sử dụng thuốc của dược sĩ
• 3.2.2. Mức độ đáp ứng của dược sĩ với việc tư vấn
• 3.2.3. Mức độ hài lòng của bệnh nhân sau khi tư vấn
• 4. CHƯƠNG IV: BÀN LUẬN
• 4.1. Nhận thức và nhu cầu tư vấn của bệnh nhân
• 4.2. Tình hình tư vấn sử dụng thuốc tại phòng tư vấn
• 4.3. Mức độ hài lòng của bệnh nhân sau khi được tư vấn
• 4.4. Một số khó khăn và hạn chế khi thực hiện nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Tại Bệnh Viện Bạch Mai

Tư vấn và giáo dục bệnh nhân là yếu tố then chốt trong chăm sóc dược lâm sàng. Đặc biệt, với bệnh mãn tính, tư vấn thuốc giúp nâng cao tuân thủ và tự kiểm soát bệnh. Dược điển Mỹ (USP) năm 1997 chia tư vấn thành 4 mức độ, từ độc thoại đến thảo luận. Dự thảo Luật Dược sửa đổi 2013 nhấn mạnh trách nhiệm của dược sĩ lâm sàng trong tư vấn, đòi hỏi chuyên môn và sự đồng cảm. Tại Việt Nam, mô hình tư vấn còn ít, chủ yếu tập trung cấp phát thuốc. Bệnh viện Bạch Mai tiên phong áp dụng tư vấn cho bệnh nhân ngoại trú có bảo hiểm y tế (BHYT) từ tháng 11/2012. Nghiên cứu này nhằm nhìn nhận lại nội dung tư vấn, nắm bắt nhu cầu và mức độ hài lòng của bệnh nhân, từ đó nâng cao hiệu quả quy trình tư vấn.

1.1. Khái Niệm Tư Vấn Thuốc và Các Mô Hình Phổ Biến

Các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân đã phát triển từ tập trung vào thông tin thuốc (Puckett, 1978) đến cung cấp thông tin về thuốc và sức khỏe (Aslanpour & Smith, 1997). Schommer & Wiederholt (1994) nhấn mạnh tư vấn là lời khuyên dựa trên quan điểm chủ quan của dược sĩ. USP (1997) định nghĩa tư vấn là cách tiếp cận nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề của bệnh nhân, cải thiện chất lượng cuộc sống. USP phân loại tư vấn thành độc thoại, hỏi đáp, đối thoại và thảo luận. Ingrosso (1993) chia mô hình tư vấn thành một chiều, hai chiều và khuyến khích. Các mô hình này thể hiện sự phát triển từ thụ động đến chủ động trong tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân.

1.2. Mục Tiêu Của Tư Vấn Giáo Dục và Hỗ Trợ Bệnh Nhân

Tư vấn bệnh nhân có hai mục tiêu chính: giáo dục bệnh nhân về thuốc và giúp bệnh nhân đạt lợi ích tốt nhất từ việc dùng thuốc. Giáo dục bệnh nhân bao gồm nâng cao kỹ năng và kiến thức để thay đổi thái độ và hành vi dùng thuốc. Dược sĩ cần cung cấp thông tin phù hợp với nhu cầu của từng bệnh nhân, xác định kiến thức hiện có và giải quyết hiểu sai. Mục tiêu hỗ trợ bệnh nhân là giúp bệnh nhân vượt qua bệnh tật và những thay đổi do bệnh gây ra. Tư vấn nên phòng tránh vấn đề có thể xảy ra và nâng cao khả năng giải quyết vấn đề cho bệnh nhân. Dược sĩ có thể dự đoán trước vấn đề và đưa ra lời khuyên phù hợp, ví dụ như hạn chế uống rượu khi dùng thuốc.

II. Thực Trạng Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Tại Bệnh Viện Bạch Mai

Hiện tại, hoạt động tư vấn sử dụng thuốc tại các nhà thuốc bệnh viện vẫn tập trung chủ yếu vào việc cấp phát thuốc, chưa thực sự có sự trao đổi, tư vấn và tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân. Chưa có những nghiên cứu về nhu cầu được tư vấn của bệnh nhân làm cơ sở thúc đẩy hoạt động này trên thực tế. Bệnh viện Bạch Mai là một trong những đơn vị đầu tiên triển khai áp dụng mô hình tư vấn sử dụng thuốc cho bệnh nhân ngoại trú. Hoạt động này bước đầu được triển khai từ tháng 11 năm 2012 tại phòng cấp phát thuốc cho bệnh nhân có BHYT. Các dược sĩ tại bệnh viện Bạch Mai đang không ngừng rút kinh nghiệm để hoàn thiện, nâng cao chất lượng tư vấn và đưa ra một quy trình tư vấn phù hợp nhất với nhu cầu và đặc điểm của bệnh nhân BHYT ngoại trú.

2.1. Cách Tiếp Cận Của Bệnh Nhân Trong Tư Vấn Sử Dụng Thuốc

Bệnh nhân có cách tiếp cận khác nhau đối với từng mô hình tư vấn. Khi mô hình tư vấn phát triển, cách tiếp cận của bệnh nhân thay đổi từ tuân thủ đến đồng thuận. Tuân thủ là mức độ bệnh nhân tuân theo lời hướng dẫn của bác sĩ (WHO). Trong tư vấn, cách tiếp cận tuân thủ không công nhận bệnh nhân là người có thể chủ động kiểm soát việc điều trị. Thay vào đó, cách tiếp cận này xem các chuyên gia chăm sóc sức khỏe là người đưa ra quyết định cho bệnh nhân. Vì vậy, quá trình tư vấn coi như một quá trình truyền thông tin từ nhân viên y tế tới bệnh nhân một cách thụ động.

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Tuân Thủ Điều Trị Của Bệnh Nhân

Tuân thủ là một hiện tượng đa chiều được xác định bởi sự tương tác qua lại của nhóm 5 yếu tố: yếu tố kinh tế - xã hội, yếu tố liên quan đến hệ thống chăm sóc sức khỏe, yếu tố liên quan đến bệnh, yếu tố liên quan đến phác đồ điều trị, yếu tố liên quan đến bệnh nhân, trong đó bệnh nhân chỉ là một yếu tố quyết định. Một vài yếu tố được cho là có ảnh hưởng đáng kể đến sự tuân thủ như: tình trạng kinh tế xã hội kém phát triển, nghèo đói, mù chữ, trình độ học vấn thấp, thất nghiệp, điều kiện sống không ổn định, xa trung tâm điều trị.

III. Khảo Sát Nhu Cầu Tư Vấn Thuốc Của Bệnh Nhân BHYT

Nghiên cứu tập trung khảo sát nhu cầu tư vấn của bệnh nhân BHYT ngoại trú tại Bệnh viện Bạch Mai. Mục tiêu là đánh giá nhận thức của bệnh nhân về việc sử dụng thuốc, nhu cầu được tư vấn và mức độ hài lòng sau khi được tư vấn. Kết quả khảo sát sẽ cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện chất lượng dịch vụ tư vấn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân. Việc hiểu rõ nhu cầu của bệnh nhân là cơ sở để xây dựng quy trình tư vấn hiệu quả, tăng cường sự tham gia của bệnh nhân vào quá trình điều trị và nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Khảo Sát Nhận Thức và Nhu Cầu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát để đánh giá nhận thức và nhu cầu được tư vấn của bệnh nhân BHYT ngoại trú. Khảo sát được thực hiện tại phòng cấp phát thuốc BHYT của Bệnh viện Bạch Mai. Bệnh nhân được mời tham gia khảo sát sau khi nhận thuốc. Phiếu khảo sát bao gồm các câu hỏi về thông tin cá nhân, nhận thức về việc sử dụng thuốc, nhu cầu được tư vấn và mức độ hài lòng sau khi được tư vấn. Dữ liệu thu thập được phân tích bằng phần mềm thống kê để đưa ra kết luận.

3.2. Kết Quả Khảo Sát Đánh Giá Mức Độ Hài Lòng Của Bệnh Nhân

Kết quả khảo sát cho thấy đa số bệnh nhân BHYT ngoại trú có nhu cầu được tư vấn về sử dụng thuốc. Bệnh nhân quan tâm đến các thông tin về cách dùng thuốc, tác dụng phụ và tương tác thuốc. Mức độ hài lòng của bệnh nhân sau khi được tư vấn khá cao. Tuy nhiên, vẫn còn một số bệnh nhân chưa hài lòng về thời gian tư vấn và thông tin được cung cấp. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng bệnh nhân có trình độ học vấn cao hơn có nhu cầu được tư vấn nhiều hơn.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Tư Vấn Thuốc

Dựa trên kết quả khảo sát, cần có các giải pháp để nâng cao chất lượng tư vấn thuốc tại Bệnh viện Bạch Mai. Cần tăng cường đào tạo cho dược sĩ về kỹ năng tư vấn, cung cấp thông tin đầy đủ và dễ hiểu cho bệnh nhân. Cần cải thiện cơ sở vật chất của phòng tư vấn, đảm bảo không gian riêng tư và thoải mái cho bệnh nhân. Cần tăng thời gian tư vấn cho mỗi bệnh nhân, đặc biệt là bệnh nhân có nhiều bệnh nền hoặc sử dụng nhiều loại thuốc. Cần xây dựng quy trình tư vấn chuẩn, đảm bảo tất cả bệnh nhân đều được tư vấn đầy đủ và chính xác.

4.1. Tăng Cường Đào Tạo Kỹ Năng Tư Vấn Cho Dược Sĩ

Để nâng cao chất lượng tư vấn, cần tăng cường đào tạo cho dược sĩ về kỹ năng giao tiếp, lắng nghe và giải thích thông tin thuốc một cách dễ hiểu. Các khóa đào tạo nên tập trung vào các kỹ năng thực hành, giúp dược sĩ tự tin và hiệu quả hơn trong quá trình tư vấn. Cần cập nhật kiến thức chuyên môn cho dược sĩ, đảm bảo họ nắm vững thông tin về các loại thuốc mới và các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả.

4.2. Cải Thiện Cơ Sở Vật Chất và Quy Trình Tư Vấn

Cần cải thiện cơ sở vật chất của phòng tư vấn, tạo không gian riêng tư và thoải mái cho bệnh nhân. Phòng tư vấn nên được trang bị đầy đủ các tài liệu tham khảo, máy tính và các thiết bị hỗ trợ tư vấn khác. Cần xây dựng quy trình tư vấn chuẩn, đảm bảo tất cả bệnh nhân đều được tư vấn đầy đủ và chính xác. Quy trình tư vấn nên bao gồm các bước như chào hỏi, thu thập thông tin, cung cấp thông tin, giải đáp thắc mắc và đánh giá hiệu quả tư vấn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tư Vấn Thuốc

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ tư vấn thuốc tại Bệnh viện Bạch Mai. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý bệnh viện, dược sĩ và các nhân viên y tế khác. Các giải pháp đề xuất có thể được áp dụng để nâng cao hiệu quả tư vấn, tăng cường sự tham gia của bệnh nhân vào quá trình điều trị và cải thiện kết quả điều trị. Nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nghiên cứu khác về tư vấn thuốc tại Việt Nam.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Tư Vấn và Sự Hài Lòng Của Bệnh Nhân

Cần có các công cụ để đánh giá hiệu quả tư vấn và sự hài lòng của bệnh nhân. Các công cụ này có thể bao gồm phiếu khảo sát, phỏng vấn trực tiếp hoặc theo dõi sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Kết quả đánh giá sẽ giúp xác định các điểm mạnh và điểm yếu của quy trình tư vấn, từ đó có các điều chỉnh phù hợp để nâng cao hiệu quả. Cần thu thập phản hồi từ bệnh nhân thường xuyên để cải thiện dịch vụ tư vấn.

5.2. Chia Sẻ Kinh Nghiệm và Phát Triển Mô Hình Tư Vấn

Bệnh viện Bạch Mai nên chia sẻ kinh nghiệm về tư vấn thuốc với các bệnh viện khác trong cả nước. Cần tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo để giới thiệu mô hình tư vấn của Bệnh viện Bạch Mai và các kinh nghiệm thực tiễn. Cần khuyến khích các nghiên cứu về tư vấn thuốc để phát triển các mô hình tư vấn phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Cần xây dựng mạng lưới các chuyên gia về tư vấn thuốc để hỗ trợ các bệnh viện trong việc triển khai và cải thiện dịch vụ tư vấn.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Tư Vấn Sử Dụng Thuốc

Tư vấn sử dụng thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin quan trọng về nhu cầu tư vấn của bệnh nhân BHYT ngoại trú tại Bệnh viện Bạch Mai. Các giải pháp đề xuất có thể được áp dụng để nâng cao chất lượng dịch vụ tư vấn và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình tư vấn phù hợp với điều kiện của Việt Nam, đảm bảo tất cả bệnh nhân đều được tư vấn đầy đủ và chính xác.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Tư Vấn Thuốc Trong Chăm Sóc Sức Khỏe

Tư vấn thuốc không chỉ là cung cấp thông tin về thuốc mà còn là quá trình tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân, giúp bệnh nhân hiểu rõ về bệnh tật, thuốc men và cách sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả. Tư vấn thuốc giúp tăng cường sự tuân thủ điều trị, giảm thiểu tác dụng phụ và tương tác thuốc, cải thiện kết quả điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Tư vấn thuốc là một phần không thể thiếu trong chăm sóc sức khỏe toàn diện.

6.2. Hướng Phát Triển Của Tư Vấn Thuốc Tại Việt Nam

Trong tương lai, tư vấn thuốc tại Việt Nam cần phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa, chuẩn hóa và cá nhân hóa. Cần có các quy định và hướng dẫn cụ thể về tư vấn thuốc, đảm bảo tất cả các bệnh viện và nhà thuốc đều cung cấp dịch vụ tư vấn chất lượng. Cần tăng cường đào tạo cho dược sĩ về kỹ năng tư vấn và kiến thức chuyên môn. Cần phát triển các mô hình tư vấn phù hợp với từng đối tượng bệnh nhân, ví dụ như tư vấn trực tuyến, tư vấn qua điện thoại hoặc tư vấn tại nhà.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống y tế hiện đại, hoạt động tư vấn và giáo dục bệnh nhân là một hợp phần cốt lõi của công tác Chăm sóc Dược (Pharmaceutical Care). Đối với các bệnh mạn tính đòi hỏi liệu trình điều trị dài ngày, việc tư vấn sử dụng thuốc đóng vai trò quyết định đến việc nâng cao mức độ tuân thủ điều trị và năng lực tự quản lý bệnh tật của người bệnh. Theo hướng dẫn của Dược điển Mỹ (USP - 1997), hoạt động tư vấn sử dụng thuốc được phân định theo 4 cấp độ tương tác tăng dần: độc thoại của dược sĩ (monolog), hỏi đáp đơn thuần (dialog), đối thoại (conversation) và thảo luận (discussion). Tại Việt Nam, quy định tại dự thảo Luật sửa đổi và bổ sung một số điều của Luật Dược năm 2013 đã chính thức xác định tư vấn và hướng dẫn sử dụng thuốc là trách nhiệm chuyên môn của dược sĩ lâm sàng tại các cơ sở khám chữa bệnh.

Tuy nhiên, trên thực tế tại các bệnh viện tuyến trung ương và địa phương, hoạt động của nhà thuốc và khoa Dược phần lớn vẫn tập trung chủ yếu vào khâu phân phối và cấp phát thuốc cơ học, thiếu vắng sự giao tiếp, trao đổi chuyên sâu giữa dược sĩ và người bệnh. Bệnh viện Bạch Mai là một trong những đơn vị y tế tuyến cuối đầu tiên ở miền Bắc thiết lập và vận hành phòng tư vấn sử dụng thuốc dành riêng cho bệnh nhân ngoại trú có Bảo hiểm y tế (BHYT), bắt đầu đi vào hoạt động từ tháng 11 năm 2012. Khóa luận tốt nghiệp Dược sĩ của sinh viên Nguyễn Thị Thảo (Trường Đại học Dược Hà Nội, năm 2013) được triển khai nhằm đánh giá giai đoạn đầu vận hành mô hình này thông qua 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Khảo sát nhận thức và nhu cầu được tư vấn của bệnh nhân BHYT ngoại trú tại Bệnh viện Bạch Mai.
2. Khảo sát hoạt động tư vấn sử dụng thuốc tại phòng cấp phát thuốc BHYT, Bệnh viện Bạch Mai.
3. Khảo sát mức độ hài lòng của bệnh nhân sau khi được tư vấn ở phòng tư vấn thuốc.

Nghiên cứu được giới hạn đối tượng là bệnh nhân ngoại trú diện BHYT đến lĩnh thuốc và các dược sĩ thực hiện hoạt động tư vấn tại Phòng cấp phát thuốc BHYT - Bệnh viện Bạch Mai trong khoảng thời gian từ ngày 12/03/2013 đến ngày 12/04/2013.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các lý thuyết và mô hình truyền thông y tế - dược học chuẩn mực quốc tế:

• Khái niệm và mô hình tư vấn: Định nghĩa tư vấn theo Puckett (1978), Hepler (1987), Schommer & Wiederholt (1994), Aslanpour & Smith (1997) và USP (1997). Ba mô hình tư vấn theo Ingrosso (1993) gồm: Mô hình tư vấn một chiều (magisterial health counselling), Mô hình tư vấn hai chiều (participative health counselling), và Mô hình tư vấn khuyến khích (promotional health counselling).
• Cách tiếp cận hành vi: Phân biệt cách tiếp cận tuân thủ (compliance - WHO 2003, Blenkinsopp 1999) với cách tiếp cận đồng thuận (concordance - Marinker 1997); khung 5 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuốc của WHO (kinh tế - xã hội, hệ thống y tế, bệnh tật, phác đồ điều trị, và bản thân người bệnh).
• Quy trình tư vấn: Quy trình 4 bước của Hiệp hội Dược sĩ Hệ thống Y tế Hoa Kỳ (ASHP 1997) và quy trình chuẩn hóa 5 bước của Rantucci (2007) gồm: Mở đầu; Thu thập thông tin và xác định nhu cầu; Đưa ra kế hoạch chăm sóc và giải quyết vấn đề; Cung cấp thông tin và giáo dục bệnh nhân; Kết thúc thảo luận.

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính thông qua 3 nhánh khảo sát:

Nhánh nghiên cứu	Cỡ mẫu & Phương pháp chọn mẫu	Phương pháp thu thập dữ liệu	Công cụ thu thập
Khảo sát nhận thức & nhu cầu bệnh nhân	$n = 100$ bệnh nhân BHYT chờ lấy thuốc (Chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện)	Phỏng vấn trực tiếp	Bộ câu hỏi thiết kế sẵn (Phụ lục I)
Khảo sát hoạt động tư vấn của dược sĩ	$n = 50$ lượt tư vấn được quan sát; Dữ liệu hành chính trong 20 ngày mở cửa (11 ngày đủ 2 buổi)	Quan sát trực tiếp, ghi chép nhật ký hành chính	Mẫu quan sát hoạt động (Phụ lục III) & Mẫu hành chính (Phụ lục II)
Khảo sát mức độ hài lòng của người bệnh	Bệnh nhân BHYT sau khi hoàn thành tư vấn (Chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện)	Phỏng vấn trực tiếp	Bộ câu hỏi sau tư vấn (Phụ lục IV)

Dữ liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 16.0. Các biến định danh và phân hạng được trình bày dưới dạng tần số và tỷ lệ phần trăm (%). Các biến liên tục tuân theo phân phối chuẩn được biểu diễn bằng giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn ($\text{Mean} \pm \text{SD}$); các biến không tuân theo phân phối chuẩn được trình bày dưới dạng trung vị ($\text{Median}$) và khoảng tứ phân vị ($\text{IQR}$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan

Chương I tổng hợp có hệ thống các tài liệu chuyên ngành về hoạt động tư vấn sử dụng thuốc trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả phân tích quá trình chuyển dịch từ mô hình tư vấn một chiều (truyền thụ thụ động) sang mô hình tư vấn khuyến khích và tiếp cận đồng thuận (concordance), nơi bệnh nhân và dược sĩ tương tác ngang hàng để thiết lập kế hoạch điều trị tối ưu. Chương tổng quan phân tích sâu 5 nhóm rào cản tuân thủ điều trị theo WHO, 2 mục tiêu cốt lõi của tư vấn (giáo dục thông tin và hỗ trợ tâm lý/hành vi), kỹ năng giao tiếp không lời/bằng lời của dược sĩ, và nguyên tắc quản trị dùng thuốc ở nhóm bệnh nhân mắc bệnh mạn tính (tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, hen phế quản). Cuối chương, tác giả mô tả thực trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị (máy tính tra cứu, máy in nhãn màu, tài liệu phát tay, đĩa hướng dẫn sử dụng dạng bào chế đặc biệt) và những khó khăn ban đầu tại Phòng tư vấn thuốc Bệnh viện Bạch Mai khi mới thành lập từ tháng 11/2012.

Chương II: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng nghiên cứu, địa điểm (Phòng cấp phát thuốc BHYT Bệnh viện Bạch Mai), thời gian thực hiện (12/03/2013 – 12/04/2013) và thiết kế nghiên cứu cho từng nhánh mục tiêu. Tác giả định nghĩa rõ ràng các nhóm biến số: nhóm biến nhân khẩu học và bệnh học; nhóm biến nhận thức dùng thuốc (cách nhận biết thuốc, cách nhớ giờ uống, xử trí khi quên liều, thời điểm uống phối hợp, dung môi uống thuốc, dạng bào chế); nhóm biến nhu cầu tư vấn (lĩnh vực, lý do từ chối, nội dung chi tiết); nhóm biến hoạt động của dược sĩ (nội dung thực hiện, số thuốc được tư vấn, thời gian tư vấn); và nhóm biến hành chính theo dõi công suất phòng tư vấn. Quy trình làm sạch dữ liệu, kiểm soát giá trị khuyết thiếu (missing) và phương pháp thống kê trên phần mềm SPSS 16.0 cũng được chuẩn hóa cụ thể.

Chương III: Kết quả

Trình bày toàn bộ số liệu thu thập được thông qua 10 bảng số liệu và 4 biểu đồ trực quan, chia thành các phần chính:

• Đặc điểm mẫu khảo sát ($n=100$): Tỷ lệ nữ giới chiếm 67,0%; bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên chiếm 50,0%; cán bộ hưu trí chiếm 53,0%. Tỷ lệ khám lại định kỳ đạt 96,0% và có 63,0% thuộc chương trình quản lý bệnh mạn tính quốc gia (tăng huyết áp 55,0%, tim mạch 27,0%, đái tháo đường 25,0%; 34,0% mắc phối hợp $\ge 2$ bệnh).
• Nhận thức và nhu cầu sử dụng thuốc: 82,0% phân biệt thuốc bằng cách đối chiếu tên trong đơn; 38,0% nhớ giờ uống nhờ đơn thuốc nhưng có tới 32,0% dựa vào trí nhớ thói quen; 54,0% cho rằng mình "không bao giờ quên thuốc", 25,0% bỏ qua liều quên và 11,0% uống bù ngay khi nhớ ra; 50,0% uống rải rác theo từng thời điểm chỉ định trong khi 21,0% uống gộp cùng lúc; 77,0% dùng nước lọc, 13,0% có thói quen bẻ viên và 7,0% nhai thuốc. Về tiếp cận thông tin, 92,0% đọc tờ hướng dẫn sử dụng; 50,0% nhận thông tin từ bác sĩ nhưng chỉ có 5,0% nhận từ dược sĩ; 66,0% từng nghe tư vấn trước đây.
• Nhu cầu tư vấn: 62,0% người bệnh có nhu cầu tư vấn (tập trung vào thông tin bệnh lý 41,9%, tác dụng không mong muốn 19,4%, lối sống 16,1%). Ngược lại, 31,0% không có nhu cầu do đã được bác sĩ giải thích (45,2%) hoặc tự tin đã đủ kiến thức (25,8%).
• Thực trạng hoạt động tư vấn ($n=50$ lượt quan sát): Tỷ lệ chào hỏi và lưu trữ hồ sơ đạt 100%; tra cứu đơn thuốc đạt 82,0%; hướng dẫn tên/chỉ định đạt 70,0%; hướng dẫn thời điểm uống đạt 62,0%; tư vấn tác dụng không mong muốn (ADRs) đạt 44,0%; hỏi tiền sử/dị ứng đạt 40,0%; tư vấn thời gian đợt điều trị chỉ đạt 20,0%. Dược sĩ tư vấn toàn bộ đơn thuốc trong 58,0% ca và tư vấn chọn lọc thuốc lưu ý trong 38,0% ca.
• Tương tác và thời gian: 52,0% bệnh nhân chủ động đặt câu hỏi cụ thể trước tư vấn; 70,0% bệnh nhân hỏi lại trong quá trình tư vấn (chủ yếu về tác dụng phụ 31,4% và liều dùng 17,1%). Thời gian trung bình một cuộc tư vấn đạt $4,8 \pm 2,4$ phút (dao động giữa các dược sĩ từ 3,0 đến 7,0 phút).
• Mức độ đáp ứng hành chính: Số bệnh nhân vào tư vấn trung vị là 9 người/ngày ($\text{IQR}: 5 - 16$), thời gian mở cửa phòng tư vấn trung vị là 2,75 giờ/ngày ($\text{IQR}: 2,3 - 4,5$).

Chương IV: Bàn luận

Tác giả phân tích nguyên nhân của các phát hiện: đối tượng bệnh nhân BHYT phần lớn cao tuổi, mang bệnh mạn tính phức tạp nên nhu cầu hỗ trợ thông tin dùng thuốc là rất lớn. Tác giả chỉ ra lỗ hổng trong nhận thức của người bệnh (như thói quen tự ý bẻ/nhai thuốc, nguy cơ tương tác khi uống gộp nhiều thuốc cùng lúc, sự chủ quan khi xử trí quên liều). Bàn luận về hoạt động của dược sĩ, khóa luận nhấn mạnh sự chuyển biến tích cực trong giao tiếp hai chiều (70% bệnh nhân hỏi lại), nhưng cũng chỉ ra các điểm nghẽn: thời lượng tư vấn còn ngắn do áp lực công việc kiêm nhiệm, nội dung tư vấn về tiền sử dị ứng và thời gian điều trị còn thấp, vị trí phòng tư vấn còn khuất và thời gian mở cửa chưa đồng bộ hoàn toàn với thời gian phát thuốc.

Chương V: Kết luận và đề xuất

Tổng kết toàn bộ các kết quả đạt được tương ứng với 3 mục tiêu nghiên cứu và đề xuất 4 nhóm giải pháp thực tiễn: hoàn thiện quy trình tư vấn chuẩn hóa, xây dựng danh mục thuốc ưu tiên tư vấn, mở rộng thời gian hoạt động của phòng tư vấn, và tăng cường truyền thông để người bệnh nhận thức rõ vai trò của dược sĩ lâm sàng.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp số liệu nghiên cứu chính

Nhóm chỉ số	Chỉ số chi tiết trích xuất từ nghiên cứu	Tỷ lệ / Giá trị thống kê
Nhân khẩu & Bệnh học ($n=100$)	Bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên Cán bộ hưu trí Tỷ lệ khám lại định kỳ Mắc bệnh tăng huyết áp Mắc phối hợp từ 2 bệnh trở lên	50,0% 53,0% 96,0% 55,0% 34,0%
Hành vi & Nhận thức dùng thuốc ($n=100$)	Nhận biết thuốc bằng cách đối chiếu đơn Nhận thức "không bao giờ quên thuốc" Chủ động đọc tờ hướng dẫn sử dụng Nguồn thông tin thuốc nhận từ bác sĩ Nguồn thông tin thuốc nhận từ dược sĩ	82,0% 54,0% 92,0% 50,0% 5,0%
Nhu cầu được tư vấn ($n=100$)	Tỷ lệ bệnh nhân có nhu cầu tư vấn chung Nhu cầu thông tin về bệnh lý Nhu cầu thông tin về tác dụng không mong muốn Lý do từ chối: Đã được bác sĩ tư vấn ($n=31$)	62,0% 41,9% 19,4% 45,2%
Hoạt động của dược sĩ ($n=50$)	Chào hỏi ban đầu & Lưu trữ thông tin tư vấn Tra cứu thông tin, kiểm tra tính hợp lý của đơn Hướng dẫn tên thuốc và chỉ định Hướng dẫn thời điểm dùng thuốc Tư vấn tác dụng không mong muốn (ADRs) Tư vấn đầy đủ tất cả thuốc trong đơn	100,0% 82,0% 70,0% 62,0% 44,0% 58,0%
Tương tác & Thời gian	Bệnh nhân chủ động hỏi lại trong cuộc tư vấn ($n=50$) Thời gian trung bình một cuộc tư vấn ($n=49$) Số bệnh nhân vào tư vấn trung vị mỗi ngày ($n=20$ ngày) Thời gian mở cửa phòng tư vấn trung vị ($n=11$ ngày)	70,0% $4,8 \pm 2,4$ phút 9 bệnh nhân/ngày ($\text{IQR}: 5 - 16$) 2,75 giờ/ngày ($\text{IQR}: 2,3 - 4,5$)

Đóng góp và giải pháp đề xuất của tác giả

• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầu tiên về mô hình phòng tư vấn sử dụng thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Bạch Mai. Nghiên cứu phản ánh khoảng trống lớn giữa nhu cầu của người bệnh (62% muốn được tư vấn) với thực trạng nhận thông tin từ dược sĩ trước đó (chỉ 5%), đồng thời chứng minh tính khả thi của mô hình tương tác hai chiều tại bệnh viện công lập.
• Giải pháp - Kiến nghị tác giả đề xuất:
  1. Chuẩn hóa quy trình tư vấn sử dụng thuốc dành riêng cho đối tượng bệnh nhân BHYT điều trị ngoại trú.
  2. Xây dựng và ban hành danh mục các thuốc có nguy cơ cao hoặc dạng bào chế phức tạp cần ưu tiên tư vấn bắt buộc.
  3. Bố trí nhân lực dược sĩ chuyên trách thay vì kiêm nhiệm để kéo dài thời gian mở cửa phòng tư vấn tương thích với khung giờ cấp phát thuốc.
  4. Đặt biển chỉ dẫn, phát tờ rơi truyền thông tại khu vực chờ lấy thuốc nhằm nâng cao khả năng tiếp cận phòng tư vấn của người bệnh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian ngắn (1 tháng: từ 12/03/2013 đến 12/04/2013); cỡ mẫu khảo sát còn hạn chế ($n=100$ bệnh nhân khảo sát nhu cầu, $n=50$ cuộc tư vấn được quan sát trực tiếp); việc ghi nhận thời gian mở cửa phòng tư vấn chỉ thực hiện trọn vẹn trong 11 ngày do điều kiện nhân lực; phương pháp chọn mẫu thuận tiện có thể chưa đại diện tuyệt đối cho toàn bộ bệnh nhân BHYT của bệnh viện.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Nghiên cứu theo dõi dọc đánh giá sự thay đổi cụ thể về tỷ lệ tuân thủ điều trị và chỉ số lâm sàng (như mức huyết áp mục tiêu, chỉ số $\text{HbA1c}$) của người bệnh sau can thiệp tư vấn dược lâm sàng; mở rộng khảo sát trên các nhóm bệnh nhân nội trú khi xuất viện hoặc tại các khoa khám bệnh chuyên khoa khác.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho sinh viên ngành Dược (đặc biệt là định hướng Dược lâm sàng và Quản lý Dược), học viên cao học, dược sĩ bệnh viện và các nhà quản lý y tế đang thiết lập mô hình Chăm sóc Dược ngoại trú.

Các nội dung có giá trị ứng dụng cao bao gồm:

• Khung lý thuyết và thang phân loại 4 mức độ tư vấn của USP, mô hình Ingrosso và quy trình 5 bước tư vấn của Rantucci.
• Hệ thống công cụ nghiên cứu gồm 4 bộ phiếu thu thập thông tin và bảng kiểm quan sát hành vi tư vấn của dược sĩ (Phụ lục I đến IV).
• Phương pháp xử lý và phân tích thống kê mô tả dữ liệu hành vi y tế bằng phần mềm SPSS.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận này khảo sát trên đối tượng bệnh nhân cụ thể nào và tại đâu?

Khóa luận khảo sát trên 100 bệnh nhân ngoại trú có Bảo hiểm y tế đến khám và chờ nhận thuốc tại Phòng cấp phát thuốc BHYT thuộc Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội. Trong đó, đa số là bệnh nhân cao tuổi ($\ge 60$ tuổi chiếm 50,0%), cán bộ hưu trí (53,0%), đến khám lại định kỳ (96,0%) và đang điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp (55,0%), tim mạch (27,0%), đái tháo đường (25,0%).

2. Thực trạng nguồn nhận thông tin về thuốc của bệnh nhân trước khi có phòng tư vấn như thế nào?

Trước khi tham gia khảo sát, nguồn thông tin về thuốc mà bệnh nhân tiếp nhận chủ yếu đến từ việc tự đọc tờ hướng dẫn sử dụng (92,0%) và do bác sĩ kê đơn giải thích (50,0%). Nguồn thông tin trực tiếp từ dược sĩ chỉ chiếm tỷ lệ rất thấp là 5,0%, trong khi có tới 31,0% bệnh nhân hoàn toàn không nhận được thông tin hướng dẫn dùng thuốc từ bất kỳ cán bộ y tế nào.

3. Những nội dung nào được dược sĩ thực hiện nhiều nhất và ít nhất trong các cuộc tư vấn?

Dựa trên 50 cuộc tư vấn được quan sát: 100% cuộc tư vấn thực hiện chào hỏi và lưu thông tin vào sổ; 82,0% có tra cứu kiểm tra tính hợp lý của đơn; 70,0% tư vấn tên thuốc và chỉ định; 62,0% tư vấn thời điểm dùng thuốc. Các nội dung ít được thực hiện nhất là tư vấn tác dụng không mong muốn/cách khắc phục (44,0%), hỏi tiền sử dùng thuốc/dị ứng (40,0%), và thấp nhất là tư vấn về độ dài đợt điều trị (chỉ 20,0%).

4. Thời gian trung bình của một cuộc tư vấn thuốc là bao lâu và dao động thế nào giữa các dược sĩ?

Thời gian trung bình cho 1 cuộc tư vấn thuốc ghi nhận trên 49 ca là $4,8 \pm 2,4$ phút. Thời gian này có sự chênh lệch rõ rệt giữa 5 dược sĩ tham gia tư vấn: dược sĩ có thời gian tư vấn trung bình ngắn nhất là 3,0 phút ($\text{SD} = 1,1$), trong khi dược sĩ có thời gian tư vấn dài nhất đạt 7,0 phút ($\text{SD} = 2,9$).

5. Công suất phục vụ và thời gian mở cửa hàng ngày của phòng tư vấn thuốc đạt mức bao nhiêu?

Theo dõi số liệu hành chính trong 20 ngày nghiên cứu cho thấy số lượng bệnh nhân vào phòng tư vấn có trung vị là 9 người/ngày ($\text{IQR}: 5 - 16$). Thời gian mở cửa phục vụ của phòng tư vấn (ghi nhận đủ trong 11 ngày) có trung vị là 2,75 giờ/ngày ($\text{IQR}: 2,3 - 4,5$). Số lượng bệnh nhân vào tư vấn có mối tương quan thuận rõ rệt với tổng số giờ mở cửa của phòng trong ngày.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thảo đã phản ánh toàn diện thực trạng nhận thức của người bệnh và hiệu quả vận hành giai đoạn đầu của mô hình phòng tư vấn sử dụng thuốc ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Bạch Mai. Kết quả nghiên cứu khẳng định nhu cầu tư vấn dược của bệnh nhân mạn tính là rất lớn (62,0%), đồng thời hoạt động tư vấn trực tiếp của dược sĩ đã bước đầu thiết lập được sự tương tác hai chiều tích cực với thời lượng trung bình 4,8 phút/ca. Đề tài cung cấp những luận cứ thực tiễn và cơ sở khoa học quan trọng giúp hoàn thiện quy trình tư vấn, tối ưu hóa nhân lực và nâng cao chất lượng công tác Dược lâm sàng tại các cơ sở khám chữa bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1.1 Khái niệm và các mô hình tư vấn bệnh nhân 1.1 Các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân Theo Hepler (1987) thì các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân bắt đầu được thảo luận vào những năm 1960. Các định nghĩa này thường có xu hướng tập trung vào nội dung, ví dụ như thông tin mà dược sĩ cung cấp cho bệnh nhân. Các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân dần dần được bổ sung, thay đổi và hoàn thiện hơn [10]. Một trong những định nghĩa sớm nhất về tư vấn bệnh nhân được đưa ra bởi Puckett và cộng sự năm 1978.

Tác giả này cho rằng tư vấn bệnh nhân là “bất kì sự thông báo nào được dược sĩ nói hay viết ra về thuốc và cách sử dụng thuốc” [10]. Theo định nghĩa của Hepler thì tư vấn bệnh nhân dừng lại ở mức cung cấp cho bệnh nhân thông tin về thuốc. Năm 1997, Aslanpour và Smith đã đưa ra một định nghĩa hoàn thiện hơn về tư vấn bệnh nhân, không chỉ là cung cấp thông tin về thuốc mà cao hơn tư vấn bệnh nhân là “việc cung cấp các thông tin về thuốc và các vấn đề liên quan đến sức khỏe” [5]. Nhìn nhận về tư vấn bệnh nhân ở mức cao hơn, không đơn thuần là việc cung cấp thông tin một chiều, Schommer và Wiederholt năm 1994 cho rằng “tư vấn bệnh nhân là việc dược sĩ đưa ra lời khuyên dựa trên quan điểm hợp lí, chủ quan của mình và hướng tới bệnh nhân trong phạm vi sử dụng thuốc” [27].

Như vậy các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân thay đổi theo thời điểm và không được xây dựng trên bất kì nền tảng lí thuyết nào. Các định nghĩa vẫn chưa thể hiện được bản chất của sự tương tác giữa bệnh nhân và dược sĩ cho dù quá trình tư vấn là độc thoại của dược sĩ hay hỏi đáp đơn thuần giữa dược sĩ và bệnh nhân [10]. Một trong những định nghĩa toàn diện nhất về tư vấn bệnh nhân được xây dựng bởi dược điển Mỹ (USP) năm 1997. Theo USP, tư vấn bệnh nhân là “cách tiếp cận tập trung vào nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề của bệnh nhân với mục tiêu cải thiện hoặc duy trì chất lượng sức khỏe và chất lượng cuộc sống” [34].

Định nghĩa này nhấn mạnh rằng nhân viên y tế cung cấp và thảo luận về thông tin thuốc với từng đối tượng bệnh nhân để đạt được mục tiêu trên. Bản chất của mối quan hệ 4 giữa bệnh nhân và nhân viên y tế là tương tác và học hỏi kinh nghiệm cho cả hai bên [23]. Theo USP, tư vấn sử bệnh nhân được phân thành 4 mức độ: độc thoại của dược sỹ, hỏi đáp đơn thuần, đối thoại và thảo luận. Các mức độ phát triển liên tục từ mức thấp nhất là độc thoại của dược sĩ đến mức cao nhất là thảo luận, từ chỗ dược sĩ chỉ cung cấp thông tin một chiều đến có những trao đổi chi tiết với bệnh nhân để đưa ra lời khuyên sử dụng thuốc hợp lí nhất cho bệnh nhân [10].

Các mức độ tư vấn này có thể coi là tương ứng với các mô hình tư vấn bệnh nhân khác nhau.2 Các mô hình tư vấn bệnh nhân Mô hình tư vấn bệnh nhân là cách thức của quá trình tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân trong tư vấn. Năm 1993, Ingrosso chia mô hình tư vấn bệnh nhân thành 3 loại: • Mô hình tư vấn một chiều (magisterial health counselling) • Mô hình tư vấn hai chiều (participative health counselling) • Mô hình tư vấn khuyến khích (promotional health counselling) [10] Mô hình tư vấn một chiều Mô hình tư vấn một chiều (magisterial health counselling) là mô hình trong đó bệnh nhân được coi như một cỗ máy thực hiện tiếp nhận thông tin một chiều. Tynjälä năm 1999 cho rằng mô hình tư vấn một chiều có thể so sánh với mức độ độc thoại của dược sĩ trong 4 mức độ của tư vấn bệnh nhân theo USP. Tương tự như trong tư vấn độc thoại của dược sĩ, bệnh nhân tiếp nhận thông tin một cách thụ động mà không có sự phản hồi đối với dược sĩ [10].

Mô hình tư vấn một chiều được coi là trung lập, bất đối xứng và dựa trên lý thuyết học tập hành vi. Tuy nhiên, mô hình này vẫn chưa chú ý đến điểm riêng biệt của mỗi bệnh nhân, chưa nhìn nhận đúng về khả năng giải quyết vấn đề một cách độc lập của họ. Do đó, bệnh nhân chỉ kiểm soát và tuân thủ nghiêm túc những lời khuyên của dược sĩ mà không xem xét liệu việc điều trị có phù hợp với mình hay không [10]. Mô hình tư vấn hai chiều 5 Mô hình tư vấn hai chiều (participative health counselling) là mô hình trong đó bệnh nhân có quyền tự đưa ra các lựa chọn, quyết định liên quan đến việc điều trị của mình.

Mô hình tư vấn hai chiều có thể so sánh với mức độ hỏi đáp đơn thuần giữa dược sĩ và bệnh nhân trong 4 mức độ tư vấn bệnh nhân theo USP. Theo đó quá trình tư vấn được coi như là sự chia sẻ thông tin giữa bệnh nhân và dược sĩ [10]. Mô hình tư vấn hai chiều dựa trên lí thuyết về khả năng học của bệnh nhân, theo đó mỗi bệnh nhân tự có ý thức về bệnh và thuốc của mình. So với mô hình tư vấn một chiều, mô hình này đã nhấn mạnh sự phù hợp đối với từng bệnh nhân, bệnh nhân có thể tự đưa ra những quyết định có lợi cho tình trạng sức khỏe của mình [10].

Tuy nhiên, mô hình vẫn chưa đề cập đến khả năng suy nghĩ và đánh giá những quyết định đưa ra liên quan đến điều trị của bệnh nhân [17, 20]. Mô hình tư vấn khuyến khích Mô hình tư vấn khuyến khích (promotional health counselling) là mô hình bao gồm quá trình tương tác học hỏi kinh nghiệm giữa dược sĩ và bệnh nhân. Mô hình này tăng cường các kĩ năng giải quyết vấn đề, cách suy nghĩ và cách đánh giá riêng của bệnh nhân về mỗi hành động của mình. Mô hình tư vấn khuyến khích có thể so sánh với mức độ đối thoại và thảo luận giữa dược sỹ và bệnh nhân trong 4 mức độ tư vấn bệnh nhân theo USP [10].

Tư vấn sức khỏe khuyến khích được thiết lập dựa trên tâm lí học nhận thức và học thuyết hành động liên quan đến nhận thức [17]. Bàn về vấn đề này, Rauste-von Wright năm 1994 cho rằng việc học ở đây dựa trên quan niệm học tập mang tính chất xây dựng, thông tin không được truyền trực tiếp cho người học, mà họ sẽ tự nhận thức và tự tìm thông tin cho chính mình. Mô hình tư vấn khuyến khích đã quan tâm tới hiểu biết và suy nghĩ độc lập của từng bệnh nhân trong suốt quá trình tư vấn [10]. Đây chính là vấn đề mà hai mô hình tư vấn trước chưa đề cập đến.

Như vậy từ mô hình tư vấn một chiều tới mô hình tư vấn khuyến khích đã từng bước hướng tới bệnh nhân trong quá trình tư vấn. Mỗi mô hình tư vấn hướng tới và giải quyết những mục tiêu riêng, nhưng tư vấn khuyến khích là mô hình đạt được đầy đủ nhất các mục tiêu của một quá trình tư vấn bệnh nhân.2 Mục tiêu của tư vấn bệnh nhân Tư vấn bệnh nhân là quá trình dược sĩ thảo luận với bệnh nhân về các thuốc điều trị của họ nhằm hai mục tiêu chính: • Giáo dục bệnh nhân những thông tin liên quan đến thuốc. • Giúp đỡ bệnh nhân để đạt được lợi ích tốt nhất của việc dùng thuốc.1 Mục tiêu giáo dục bệnh nhân Mục tiêu giáo dục bệnh nhân bao gồm nâng cao kĩ năng và kiến thức để mang lại những thay đổi trong thái độ và hành vi dùng thuốc của bệnh nhân [13]. Để đạt được mục tiêu giáo dục bệnh nhân theo nhiều cách khác nhau, dược sĩ phải thực hiện từng bước.

Các dược sĩ thường nghĩ giáo dục bệnh nhân là cung cấp thông tin thông qua lời nói hay văn bản. Tuy nhiên, việc cung cấp thông tin đơn thuần không đảm bảo được kĩ năng và kiến thức về bệnh và việc dùng thuốc của bệnh nhân được cải thiện [24]. Với mục tiêu giáo dục thì dược sĩ phải đưa thông tin phù hợp với nhu cầu của từng bệnh nhân. Thông qua việc thảo luận với bệnh nhân dược sĩ phải xác định được bệnh nhân biết về bệnh hoặc về thuốc đến đâu, họ có bất kì sự hiểu sai nào về thuốc và bệnh không.

Ví dụ, bệnh nhân có thể nghĩ rằng bệnh tăng huyết áp của họ là kết quả của trạng thái thần kinh căng thẳng, thuốc điều trị tăng huyết áp là để hạ huyết áp và thuốc này chỉ cần khi bệnh nhân cảm thấy huyết áp của mình tăng. Sau khi khám phá ra nhận thức, suy nghĩ của bệnh nhân, dược sĩ cũng cần phải truyền đạt thông tin rõ ràng về bệnh tăng huyết áp, mục tiêu của thuốc và tầm quan trọng của việc dùng thuốc đều đặn [24].2 Mục tiêu hỗ trợ bệnh nhân Mục tiêu của tư vấn bệnh nhân là giúp đỡ bệnh nhân vượt qua bệnh tật và những thay đổi do bệnh gây ra. Ví dụ bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường hoặc tăng huyết áp có thể cần giúp đỡ để vượt qua những thay đổi trong chế độ ăn, trong thói quen công việc và hoạt động giải trí [24]. Thêm vào việc giải quyết những vấn đề trước mắt, tư vấn bệnh nhân nên có những thảo luận để phòng tránh vấn đề có thể xảy ra trong quá trình bệnh nhân 7 dùng thuốc và nâng cao khả năng giải quyết những vấn đề này cho bệnh nhân [14].

Thông qua tư vấn bệnh nhân, dược sĩ có thể dự đoán trước một số vấn đề nhờ đó có thể phòng ngừa được hoặc ít nhất là giảm thiểu tối đa các vấn đề bất lợi của thuốc. Dược sĩ thảo luận với bệnh nhân để biết ý định và khả năng tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc của bệnh nhân. Ví dụ một bệnh nhân đi ăn tiệc có thể quyết định bỏ qua một liều thuốc tăng huyết áp và uống rượu trong bữa tiệc. Nếu tình huống này được dự đoán trước và thảo luận với dược sĩ thì bệnh nhân có thể có một quyết định tốt hơn.

Dược sĩ có thể chỉ ra những nguy cơ khi bệnh nhân bỏ một liều thuốc hoặc gợi ý những thay đổi như bệnh nhân nên hạn chế uống rượu trong khi đang uống thuốc [24]. Một vấn đề khác cần chú ý đó là sự gia tăng tác dụng không mong muốn của thuốc. Ví dụ, các tác dụng không mong muốn như táo bón, nước tiểu đổi màu cũng có thể làm bệnh nhân lo âu và có thể dẫn đến dừng thuốc.