Khảo Sát Nhóm Từ Nối Thuộc Phạm Trù Giải Thích Minh Họa Trong Tác Phẩm Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh khảo sát nhóm từ nối thuộc phạm trù giải thích minh họatheo lí thuyết ba bình diện trong tác, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nghiêm Thị Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Tình
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo Sát Nhóm Từ Nối Trong Tác Phẩm Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ THUYẾT CÓ LIÊN QUAN
• 1.1. Khái niệm văn bản
• 1.2. Liên kết văn bản
• 1.3. Khái niệm về tính liên kết
• 1.4. Phương tiện liên kết và phương thức liên kết
• 1.5. Các từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa”
• 1.6. Ba bình diện kết học, nghĩa học và dụng học
• 1.7. Bình diện kết học
• 1.8. Bình diện nghĩa học
• 1.9. Bình diện dụng học
• 1.10. Vài nét về tác giả Hồ Chí Minh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM KẾT HỌC CỦA NHÓM TỪ NỐI THEO PHẠM TRÙ “GIẢI THÍCH- MINH HỌA” TRONG TÁC PHẨM “HỒ CHÍ MINH TUYỂN TẬP”
• 2.1. Đặc điểm cấu trúc của nhóm từ nối trong các phát ngôn
• 2.2. Vị trí của nhóm từ nối trong các phát ngôn
• 2.3. Miêu tả các từ và cụm từ thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” trong Hồ Chí Minh tuyển tập
• 2.4. Đặc điểm cấu tạo và chức năng ngữ pháp của nhóm từ nối trong các phát ngôn
• 2.5. Cụm từ nối “thứ nhất là…, thứ hai là…/ một là…, hai là…”
• 2.6. Từ nối (có/ thế) nghĩa là
• 2.7. Từ nối “chẳng hạn (như)”
• 2.8. Từ nối “như sau”
• 2.9. Từ nối “tức là”
• 2.10. Từ nối “ví dụ/ thí dụ”
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGHĨA HỌC VÀ DỤNG HỌC CỦA NHÓM TỪ NỐI THEO PHẠM TRÙ “GIẢI THÍCH- MINH HỌA” TRONG TÁC PHẨM “HỒ CHÍ MINH TUYỂN TẬP”
• 3.1. Phép nối với vấn đề liên kết ngữ nghĩa
• 3.2. Giá trị nghĩa học và dụng học của nhóm từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” trong “Hồ Chí Minh tuyển tập”
• 3.3. Cụm từ thứ nhất là… thứ hai là…/ một là (vì)… hai là (vì)…
• 3.4. Từ nối (có/ thế) nghĩa là
• 3.5. Từ nối “chẳng hạn (như)”
• 3.6. Từ nối “như sau”
• 3.7. Từ nối “tức là”
• 3.8. Từ nối “ví dụ/ thí dụ”
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát nhóm từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh

Khảo sát nhóm từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong ngôn ngữ học văn bản. Tác phẩm của Hồ Chí Minh không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn chứa đựng nhiều đặc điểm ngôn ngữ độc đáo. Việc phân tích nhóm từ nối giúp làm rõ cách thức liên kết và mạch lạc trong văn bản, từ đó hiểu sâu hơn về phong cách ngôn ngữ của tác giả.

1.1. Khái niệm nhóm từ nối và vai trò trong văn bản

Nhóm từ nối là những từ hoặc cụm từ có chức năng liên kết các phần của văn bản. Chúng giúp tạo ra sự mạch lạc và rõ ràng trong diễn đạt. Trong tác phẩm Hồ Chí Minh, nhóm từ nối thể hiện rõ nét vai trò này.

1.2. Tác phẩm Hồ Chí Minh và ngôn ngữ học văn bản

Tác phẩm của Hồ Chí Minh không chỉ là tài liệu lịch sử mà còn là nguồn tư liệu phong phú cho nghiên cứu ngôn ngữ học. Việc khảo sát nhóm từ nối trong tác phẩm giúp làm nổi bật phong cách ngôn ngữ và tư tưởng của tác giả.

II. Vấn đề và thách thức trong khảo sát nhóm từ nối

Khảo sát nhóm từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh gặp phải nhiều thách thức. Một trong số đó là việc xác định chính xác các nhóm từ nối và phân tích chức năng của chúng trong ngữ cảnh cụ thể. Điều này đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về ngôn ngữ học và văn bản.

2.1. Khó khăn trong việc xác định nhóm từ nối

Việc xác định nhóm từ nối không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nhiều từ có thể đóng vai trò khác nhau trong các ngữ cảnh khác nhau, gây khó khăn cho việc phân loại.

2.2. Thách thức trong phân tích ngữ nghĩa và ngữ dụng

Phân tích ngữ nghĩa và ngữ dụng của nhóm từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh là một thách thức lớn. Cần phải xem xét các yếu tố văn hóa, lịch sử và ngữ cảnh để hiểu rõ hơn về cách thức sử dụng của tác giả.

III. Phương pháp khảo sát nhóm từ nối hiệu quả

Để khảo sát nhóm từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại. Các phương pháp này bao gồm phân tích diễn ngôn, phân tích cú pháp và ngữ nghĩa.

3.1. Phân tích diễn ngôn trong tác phẩm

Phân tích diễn ngôn giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà nhóm từ nối được sử dụng trong các ngữ cảnh cụ thể. Điều này giúp làm nổi bật vai trò của chúng trong việc tạo ra sự liên kết.

3.2. Phân tích cú pháp và ngữ nghĩa

Phân tích cú pháp và ngữ nghĩa giúp xác định cấu trúc và chức năng của nhóm từ nối. Điều này rất quan trọng để hiểu rõ hơn về cách mà chúng ảnh hưởng đến ý nghĩa của văn bản.

IV. Ứng dụng thực tiễn của khảo sát nhóm từ nối

Kết quả khảo sát nhóm từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy ngôn ngữ mà còn hỗ trợ trong việc phân tích văn bản trong các tình huống giao tiếp.

4.1. Nâng cao chất lượng giảng dạy ngôn ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện phương pháp giảng dạy ngôn ngữ trong trường học. Việc hiểu rõ về nhóm từ nối sẽ giúp học sinh, sinh viên sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác hơn.

4.2. Hỗ trợ phân tích văn bản trong giao tiếp

Nghiên cứu nhóm từ nối cũng hỗ trợ trong việc phân tích văn bản trong các tình huống giao tiếp. Điều này giúp người dùng ngôn ngữ hiểu rõ hơn về cách thức diễn đạt và ý nghĩa của văn bản.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu nhóm từ nối

Khảo sát nhóm từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới trong ngôn ngữ học văn bản. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho việc hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu nhóm từ nối

Nghiên cứu nhóm từ nối không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác phẩm Hồ Chí Minh mà còn góp phần vào việc phát triển lý thuyết ngôn ngữ học văn bản.

5.2. Hướng đi mới cho nghiên cứu ngôn ngữ học

Tương lai của nghiên cứu nhóm từ nối có thể mở ra nhiều hướng đi mới cho ngôn ngữ học, đặc biệt là trong việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lĩnh vực ngôn ngữ học văn bản, tính liên kết là yếu tố cốt lõi tạo nên sự mạch lạc và thống nhất của văn bản. Theo ước tính, có gần 100 đơn vị từ nối tiếng Việt thuộc các phạm trù khác nhau, trong đó nhóm từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” đóng vai trò quan trọng trong việc làm rõ và mở rộng ý nghĩa của các phát ngôn. Luận văn thạc sĩ này tập trung khảo sát nhóm từ nối này trong tác phẩm “Hồ Chí Minh tuyển tập” gồm 167 bài viết từ năm 1920 đến 1969, nhằm làm sáng tỏ đặc điểm kết học, nghĩa học và dụng học của nhóm từ nối trong văn bản chính luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Mục tiêu nghiên cứu là nhận diện và phân tích các từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” theo lý thuyết ba bình diện ngôn ngữ học (kết học, nghĩa học, dụng học), từ đó góp phần hoàn thiện lý luận về liên kết văn bản và hỗ trợ công tác giảng dạy, phân tích văn bản trong thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các từ nối như: nghĩa là, tức là, nói cách khác, ví dụ, chẳng hạn, cụ thể là, thứ nhất là, thứ hai là… trong tác phẩm của Hồ Chí Minh. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm rõ vai trò của từ nối trong việc tạo lập văn bản mạch lạc, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả giao tiếp và truyền tải thông tin trong văn bản chính luận.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết ba bình diện ngôn ngữ học gồm:

• Bình diện kết học (syntax): Nghiên cứu quan hệ hình thức giữa các tín hiệu ngôn ngữ, tập trung vào cấu trúc và chức năng ngữ pháp của từ nối trong câu và văn bản.
• Bình diện nghĩa học (semantics): Phân tích quan hệ giữa tín hiệu và cái được biểu thị, bao gồm nghĩa miêu tả, nghĩa tình thái và nghĩa biểu trưng của từ nối.
• Bình diện dụng học (pragmatics): Nghiên cứu mối quan hệ giữa tín hiệu và người sử dụng trong các tình huống giao tiếp cụ thể, làm rõ vai trò của từ nối trong việc tạo hiệu quả giao tiếp.

Ngoài ra, luận văn tiếp thu các lý thuyết về liên kết văn bản của Halliday & Hasan, Diệp Quang Ban, và các nghiên cứu về phép nối trong tiếng Việt, đồng thời vận dụng lý thuyết ba bình diện của Peirce và Morris để phân tích sâu sắc hơn về chức năng và ý nghĩa của từ nối.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tác phẩm “Hồ Chí Minh tuyển tập” gồm 2 tập với tổng cộng 167 bài viết, được xuất bản năm 1978, là nguồn tư liệu chính để khảo sát nhóm từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa”.
• Phương pháp phân tích:
  • Phân tích diễn ngôn để khảo sát các đoạn văn, mệnh đề chứa từ nối nhằm xác định vai trò liên kết và ý nghĩa của chúng.
  • Phân tích cú pháp-ngữ nghĩa để làm rõ cấu trúc và chức năng ngữ pháp của từ nối trong câu.
  • Thống kê tần suất xuất hiện từ nối để đánh giá mức độ sử dụng và vai trò trong văn bản.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình thu thập và phân tích dữ liệu diễn ra trong khoảng thời gian học tập thạc sĩ, tập trung vào việc tổng hợp, phân loại và so sánh các hiện tượng ngôn ngữ trong tác phẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm kết học của nhóm từ nối “giải thích- minh họa”:
   Nhóm từ nối này thường xuất hiện ở vị trí đầu hoặc giữa câu, đóng vai trò làm rõ, giải thích hoặc minh họa cho nội dung phát ngôn trước đó. Ví dụ, từ nối “bởi vì” đứng đầu vế sau câu để giải thích nguyên nhân, “nghĩa là” mở đầu phần giải thích chi tiết, “thứ nhất là… thứ hai là…” dùng để liệt kê các luận điểm cụ thể. Tần suất xuất hiện của các từ nối này trong tác phẩm là khoảng 285 lượt, trong đó “ví dụ” chiếm 28.4%, “nghĩa là” 24%, “thứ nhất là… thứ hai là…” 7%, “bởi vì” 4.4%.

2. Cấu trúc và chức năng ngữ pháp:
   Các từ nối thuộc phạm trù này chủ yếu là từ đơn hoặc cụm từ gồm hai thành tố, có thể đứng độc lập hoặc kết hợp với mệnh đề hoàn chỉnh. Chức năng ngữ pháp chính là làm liên từ nối các mệnh đề hoặc câu, tạo sự liên kết logic và mạch lạc trong văn bản. Ví dụ, “thứ nhất là… thứ hai là…” kết hợp với các mệnh đề đầy đủ chủ ngữ-vị ngữ để liệt kê các luận điểm.

3. Giá trị nghĩa học và dụng học:
   Về nghĩa học, các từ nối này giúp làm rõ nghĩa, bổ sung thông tin, hoặc nhấn mạnh ý nghĩa của phát ngôn trước đó. Về dụng học, việc sử dụng linh hoạt các từ nối này góp phần nâng cao hiệu quả giao tiếp, giúp người đọc/nghe hiểu rõ ràng, tường minh và thuyết phục hơn. Ví dụ, “chẳng hạn như” thường dùng để dẫn chứng cụ thể, “tức là” dùng để giải thích hoặc làm rõ một khía cạnh khác của nội dung.

4. So sánh với các nghiên cứu khác:
   Kết quả nghiên cứu phù hợp với quan điểm của Halliday & Hasan về vai trò của phép nối trong liên kết văn bản, đồng thời mở rộng thêm về mặt nghĩa học và dụng học theo lý thuyết ba bình diện. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đi sâu hơn vào nhóm từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” trong văn bản chính luận của Hồ Chí Minh, làm rõ vai trò đặc thù của nhóm từ này trong việc tạo lập văn bản mạch lạc và hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Việc sử dụng nhóm từ nối “giải thích- minh họa” trong tác phẩm Hồ Chí Minh không chỉ giúp làm rõ nội dung mà còn tạo nên phong cách văn chính luận sắc sảo, mạch lạc. Số liệu thống kê cho thấy sự ưu tiên sử dụng các từ nối như “ví dụ”, “nghĩa là” phản ánh nhu cầu giải thích và minh họa chi tiết trong các lập luận chính trị và xã hội. Các biểu đồ tần suất xuất hiện từ nối có thể minh họa rõ sự phân bố này, giúp người nghiên cứu và giảng dạy dễ dàng hình dung.

So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào khía cạnh ngữ pháp hoặc ngữ nghĩa, luận văn này bổ sung thêm bình diện dụng học, làm rõ cách thức từ nối được vận dụng trong các tình huống giao tiếp cụ thể nhằm đạt hiệu quả truyền đạt cao nhất. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy ngôn ngữ và phân tích văn bản chính luận.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy về từ nối trong chương trình ngôn ngữ học và văn học:
   Đề nghị các trường đại học và trung học phổ thông bổ sung nội dung về nhóm từ nối “giải thích- minh họa” trong giáo trình, giúp học sinh, sinh viên nắm vững cách sử dụng từ nối để tạo lập văn bản mạch lạc, rõ nghĩa. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học.

2. Phát triển tài liệu tham khảo và bài tập thực hành:
   Soạn thảo các tài liệu chuyên sâu và bài tập thực hành về từ nối trong văn bản chính luận, đặc biệt dựa trên các tác phẩm của Hồ Chí Minh để minh họa. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, biên soạn sách giáo khoa.

3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong phân tích và soạn thảo văn bản chính luận:
   Khuyến khích các nhà báo, biên tập viên, cán bộ truyền thông sử dụng linh hoạt nhóm từ nối này để nâng cao tính thuyết phục và mạch lạc trong các bài viết, bài phát biểu. Thời gian: liên tục; Chủ thể: các cơ quan báo chí, truyền thông.

4. Tổ chức hội thảo, tập huấn về ngôn ngữ học văn bản và từ nối:
   Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo chuyên đề nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng từ nối trong văn bản chính luận và giao tiếp hàng ngày. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và giảng viên ngành Ngôn ngữ học:
   Giúp hiểu sâu về vai trò của từ nối trong liên kết văn bản, hỗ trợ nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ học văn bản và phân tích diễn ngôn.

2. Nhà báo, biên tập viên và cán bộ truyền thông:
   Nâng cao kỹ năng soạn thảo bài viết chính luận, bài phát biểu có tính thuyết phục và mạch lạc thông qua việc sử dụng từ nối hợp lý.

3. Giáo viên phổ thông và biên soạn sách giáo khoa:
   Áp dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế bài giảng, tài liệu học tập về liên kết văn bản, giúp học sinh phát triển kỹ năng viết và hiểu văn bản.

4. Nhà nghiên cứu văn học và lịch sử:
   Khai thác phong cách ngôn ngữ của Hồ Chí Minh qua việc sử dụng từ nối, góp phần nghiên cứu sâu về văn phong và tư tưởng trong các tác phẩm chính luận.

Câu hỏi thường gặp

1. Từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” là gì?
   Đây là nhóm từ nối dùng để làm rõ, giải thích hoặc minh họa cho nội dung đã nêu, ví dụ như “nghĩa là”, “tức là”, “ví dụ”, “chẳng hạn”, “thứ nhất là… thứ hai là…”.

2. Tại sao nghiên cứu từ nối trong tác phẩm Hồ Chí Minh lại quan trọng?
   Vì Hồ Chí Minh là nhà chính luận lỗi lạc, việc phân tích từ nối giúp hiểu rõ cách Ngài xây dựng lập luận mạch lạc, sắc sảo, đồng thời góp phần nâng cao kỹ năng viết và phân tích văn bản chính luận.

3. Lý thuyết ba bình diện ngôn ngữ học được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu này?
   Nghiên cứu phân tích từ nối trên ba bình diện: kết học (cấu trúc ngữ pháp), nghĩa học (ý nghĩa từ nối) và dụng học (cách sử dụng trong giao tiếp), giúp hiểu toàn diện về vai trò của từ nối.

4. Các từ nối “thứ nhất là… thứ hai là…” có chức năng gì?
   Chúng dùng để liệt kê các luận điểm hoặc lý do, giúp mở rộng và làm rõ nội dung đã nêu, tạo sự mạch lạc và logic trong văn bản.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy?
   Giáo viên có thể thiết kế bài giảng, bài tập về từ nối, giúp học sinh nhận biết và sử dụng đúng các từ nối để tạo lập văn bản mạch lạc, rõ nghĩa, nâng cao kỹ năng viết và phân tích văn bản.

Kết luận

• Luận văn đã khảo sát và phân tích đặc điểm kết học, nghĩa học và dụng học của nhóm từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” trong tác phẩm “Hồ Chí Minh tuyển tập”.
• Nhóm từ nối này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo lập văn bản mạch lạc, rõ nghĩa và nâng cao hiệu quả giao tiếp trong văn bản chính luận.
• Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện lý thuyết liên kết văn bản và hỗ trợ công tác giảng dạy, phân tích văn bản trong thực tiễn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm ứng dụng kết quả nghiên cứu trong giáo dục và truyền thông.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên và người làm công tác ngôn ngữ tiếp tục khai thác sâu hơn về vai trò của từ nối trong các loại văn bản khác nhau.

Áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy, biên soạn tài liệu và tổ chức các khóa tập huấn nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng từ nối trong văn bản chính luận và giao tiếp hàng ngày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn có bố cục gồm 3 chƣơng: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: Một số vấn đề lí thuyết có liên quan. Chƣơng 2: Đặc điểm kết học của nhóm từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” trong tác phẩm Hồ Chí Minh tuyển tập Chƣơng 3: Đặc điểm nghĩa học và dụng học của nhóm từ nối thuộc phạm trù “giải thích- minh họa” trong tác phẩm Hồ Chí Minh tuyển tập 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ THUYẾT CÓ LIÊN QUAN 1. Khái niệm văn bản Thuật ngữ „văn bản‟ trong các ngôn ngữ Ấn-Âu đều bắt nguồn từ chữ La- tinh „textus‟ có nghĩa là „dây bện, vải‟. Ngƣời hiểu “văn bản” trực tiếp trong nghĩa “tấm vải” là Barthes 1973 trong bài “Phân tích văn bản (đối với) một thần thoại của Edgar Poe” trong Kí hiệu học truyện kể vàvăn bản (Sémiotique narrative et textuelle, Larousse, 1973, tr 52-53).

Tác giả viết: “Phân tích văn bản đòi hỏi … khai thác văn bản nhƣ là một mảnh vải… nhƣ là một dải bện của những giọng khác nhau, của những mạng phức hợp cùng một lúc đan quyện vào nhau và cũng chƣa hoàn tất”. Hiện nay liên quan đến thuật ngữ này còn có các thuật ngữ nhƣ discourse đƣợc dịch là diễn ngôn (Đỗ Hữu Châu, 1993) và có khi cũng là ngôn bản (Hoàng Vân Vân, 2001). Trƣớc khi ngôn ngữ học ra đời thì phạm vi nghiên cứu của ngôn ngữ học chƣa bao giờ vƣợt qua giới hạn của câu. Có nhà ngôn ngữ học còn cho rằng: Câu luôn luôn đƣợc coi là đơn vị hoàn chỉnh.

Đơn vị cao nhất đƣợc nghiên cứu trong phạm vi ngôn ngữ học. Năm 1953, nhà ngôn ngữ học Đan Mạch L. Hjelmeslev là ngƣời đầu tiên đề cập đến ngôn ngữ học văn bản đã viết: Cái duy nhất đến với ngành nghiên cứu ngôn ngữ với tƣ cách khởi đầu […] đó là văn bản trong tính hoàn chỉnh tuyệt đối không tách rời của nó”. Reformatskij] Những năm 70 của thế kỷ trƣớc, ngôn ngữ học văn bản đã nhanh chóng đạt tới thời kỳ phát triển nhất, thu hút sự quan tâm, chú ý của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam.

Cũng từ đây, văn bản đƣợc coi là đối tƣợng nghiên cứu và trở thành đơn vị cao nhất của ngôn ngữ học. Qua nghiên cứu các tài liệu tham khảo, chúng tôi nhận thấy ở giai đoạn đầu của ngôn ngữ học văn bản, các nhà nghiên cứu thƣờng dùng thuật ngữ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “text” để chỉ đối tƣợng nghiên cứu là các đơn vị ngôn ngữ lớn hơn câu. Khi đó, tên gọi văn bản, ngôn bản đƣợc dùng để chỉ chung những sản phẩm giao tiếp bằng lời âm và chữ viết mà có thuộc tính liên kết và mạch lạc; khi định nghĩa thì chƣa có sự đối lập với thuật ngữ diễn ngôn. Sở dĩ nhƣ vậy là vì ở thời kỳ đầu, trọng tâm chú ý của việc nghiên cứu tập trung hơn ở các sự kiện giao tiếp bằng chữ viết, ngôn liệu cũng lấy từ các văn bản viết, do đó tên gọi văn bản đƣợc dùng một cách phổ biến.

Chẳng hạn, năm 1976 Halliday & Hasan đặt văn bản ở một mặt bằng khác hẳn câu: “Một văn bản là một đơn vị ngôn ngữ trong sử dụng. Nó không phải là một đơn vị ngữ pháp loại nhƣ một mệnh đề hay một câu; mà nó cũng không đƣợc xác định bằng kích cỡ của nó [.], nó là một cái khác với câu về chủng loại. Tốt hơn nên xem xét một văn bản nhƣ một đơn vị nghĩa: một đơn vị không phải của hình thức mà là của ý nghĩa. 196] Năm 1980, nhà nghiên cứu Loseva (thuộc Liên Xô cũ) cũng ghi nhận: “Văn bản có thể định nghĩa là điều thông báo viết có đặc trƣng là tính hoàn chỉnh về ý và cấu trúc và thái độ nhất định của tác giả đối với điều đƣợc thông báo [.

Về phƣơng diện cú pháp, văn bản là một hợp thể nhiều câu (ít khi là một câu) liên kết với nhau bởi ý và bằng các phƣơng tiện từ vựng- ngữ pháp. Tác giả này đã thừa nhận thái độ của ngƣời tạo văn bản nhƣ một phần tất yếu của văn bản; thái độ đó có phần trùng hợp với “mục đích giao tiếp” mà các nhà nghiên cứu diễn ngôn sau này thƣờng nhắc đến. Ở nƣớc ta, Trần Ngọc Thêm là ngƣời đầu tiên nghiên cứu văn bản với công trình “Hệ thống liên kết văn bản tiếng Việt”. Văn bản là một hệ thống mà các câu mới chỉ là các phần tử.

Ngoài các câu phần tử, trong hệ thống văn bản còn có cấu trúc. Cấu trúc của văn bản chỉ ra vị trí của mỗi câu và những mối quan hệ, liên hệ của nó với những câu xung quanh nói riêng và với toàn văn bản nói chung. Sự liên kết là mạng lƣới của những quan hệ và liên hệ ấy. Định nghĩa này đã nêu đƣợc các yếu tố tạo 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thành văn bản là các câu- phần tử và cấu trúc của văn bản với mạng lƣới liên kết đƣợc hiểu rộng theo hai chiều quan hệ và liên hệ.

Ở giai đoạn thứ hai và tiếp cho đến hiện nay, ngôn ngữ nói đƣợc quan tâm nhiều hơn trƣớc, tạo nên thế cân bằng với ngôn ngữ viết trong sự nghiên cứu. Ngƣời ta cố gắng phân biệt ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết nên có xu hƣớng dùng văn bảnđể chỉ sản phẩm và phƣơng tiện giao tiếp chữ viết (lời chữ), dùng diễn ngôn để gọi tên sản phẩm và phƣơng tiện giao tiếp nói miệng (lời âm). Do vậy các định nghĩa về văn bản đƣợc đƣa ra thƣờng có sự đối lập với định nghĩa về diễn ngôn. Trƣớc tiên có thể kể đến một vài nhà nghiên cứu đã xác định khái niệm văn bản nhƣ một sự quy ƣớc dùng khi cần xác định đối tƣợng để làm việc mà không đi vào bản thể của đối tƣợng nghiên cứu, nhƣ: “Tôi sẽ sửdụng thuật ngữ văn bản để chỉ bất kỳ cái nào ghi bằng chữ viết của một sự kiện giao tiếp.

Sự kiện đó tự nó có thể liên quan đến ngôn ngữ nói (ví dụ: một bài thuyết giáo, một cuộc thoại tình cờ, một cuộc giao dịch mua bán) hoặc ngôn ngữ viết (ví dụ: một bài thơ, một quảng cáo trên báo, một áp phích dán tƣờng, một bảng kê các thứ mua sắm, một tiểu thuyết). Tôi sẽ để thuật ngữ diễn ngôn lại để chỉ việc giải thuyết sự kiện giao tiếp trong ngữ cảnh. “Chúng ta sẽ dùng từ văn bản nhƣ là một thuật ngữ khoa học để chỉ dữ liệu ngôn từ của một hành vi giao tiếp” và “việc thu băng một hành vi giao tiếp sẽ lƣu giữ lại văn bản.Khi xác định khái niệm, các nhà nghiên cứu thƣờng đặt văn bảnvà diễn ngônở trên cùng một bình diện nhƣng có những đặc trƣng nhất định phân biệt với nhau. Chẳng hạn, năm 1989 Guy Cook định nghĩa: “Văn bản là một chuỗi ngôn ngữ giải thuyết đƣợc ở mặt hình thức, bên ngoài ngữ cảnh” còn “Diễn ngôn là những chuỗi ngôn ngữ đƣợc nhận biết là có nghĩa, thống nhất và có mục đích.

Chúng tôi có thể hiểu định nghĩa này là: Giả sử có một tài liệu ngôn ngữ (bằng chữ hoặc bằng âm), nếu chỉ xét ở bề mặt từ ngữ (với những nội dung mà chúng diễn đạt 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là chúng ta đã phân tích tài liệu đó nhƣ một văn bản (còn gọi là phân tích văn bản đối với nó); còn nếu xét tài liệu đó trong quan hệ với ngữ cảnh tình huống và ý định, mục đích của ngƣời phát là chúng ta đã phân tích nó nhƣ một diễn ngôn (gọi là phân tích diễn ngôn đối với tài liệu đó). Nhƣ vậy, phân tích văn bản cũng là một bộ phận trong phân tích diễn ngôn. Hiện nay ý tƣởng của Guy Cook đƣợc nhiều ngƣời sử dụng trong phân tích diễn ngôn. Trong Bách khoa thƣ ngôn ngữ và ngôn ngữ học (1994) do R.

Asher chủ biên, văn bảnđƣợc định nghĩa bằng ba nghĩa ứng với ba lĩnh vực nghiên cứu: “Văn bản: 1. Một quãng đƣợc viết hay đƣợc phát ngôn, lớn hoặc nhỏ, mà do cấu trúc, đề tài- chủ đề v. của nó, hình thành nên một đơn vị, nhƣ một truyện kể, một bài thơ, một đơn thuốc, một biển chỉ đƣờng v. Văn học trƣớc hết đƣợc coi nhƣ một tài liệu viết, thƣờng đồng nghĩa với sách, [.

Trong phân tích diễn ngôn, đôi khi đƣợc đánh đồng với ngôn ngữ viết còn diễn ngôn thì đƣợc dành cho ngôn ngữ nói, hoặc diễn ngôn đƣợc dùng bao gồm cả văn bản. Theo chúng tôi, đây là một sự định nghĩa bao quát đƣợc các cách hiểu về văn bản, không chỉ trong nghiên cứu ngôn ngữ học nói chung mà còn cả cách hiểu văn bản trong văn học và trong bộ môn phân tích diễn ngôn vốn đang thịnh hành trong ngôn ngữ học hiện nay. Không nói đến nghĩa 2, chúng tôi cho rằng nghĩa 1 và nghĩa 3 thể hiện hai quan niệm rộng và hẹp về khái niệm văn bản. Nghĩa 1 là quan niệm rộng về văn bản, đƣợc dùng trong nghiên cứu ngôn ngữ học nói chung.

Theo đó, văn bản bao gồm cả dạng nói và dạng viết của sản phẩm và phƣơng tiện giao tiếp ngôn ngữ. Đây cũng là một quan niệm tƣơng đối phổ biến mà chúng ta có thể thấy trong các công trình của M.Hasan cũng nhƣ của Diệp Quang Ban, chẳng hạn:“Một văn bản có thể là đƣợc nói ra hay là đƣợc viết ra, là văn xuôi hay là thơ, là 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] một đối thoại hay là một đơn thoại. Nó có thể là một cái gì đó từ một câu tục ngữ đơn lẻ cho đến cả một vở kịch trọn vẹn, từ một tiếng kêu cứu nhất thời cho đến một cuộc thảo luận suốt ngày tại một uỷ ban” [4,tr. 31] Năm 1989, Halliday & Hasan tiếp tục khẳng định văn bản là ngôn ngữ trong giao tiếp, có tính mục đích đƣợc tạo ra trong ngữ cảnh giao tiếp và có thể đƣợc diễn đạt bằng các phƣơng tiện khác nhau: “Văn bản là ngôn ngữ thực hiện một chức năng giao tiếp cụ thể, trong một ngữ cảnh giao tiếp cụ thể.

Văn bản đối lập với các từ, các câu bị tách khỏi ngữ cảnh giao tiếp. Văn bản có thể ở hình thức ngôn ngữ nói, viết hay bất kỳ phƣơng tiện diễn đạt nào”. Trong một công trình gần đây nhất, tác giả Diệp Quang Ban định nghĩa: “Văn bản là một loại đơn vị đƣợc làm thành từ một khúc đoạn lời nói hay lời viết, hoặc lớn, hoặc nhỏ, có cấu trúc, có đề tài.