Luận văn thạc sĩ khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc của học viên học tiếng việt như một ngoại ngữ trình độ c và trên c

Luận văn thạc sĩ khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc của học viên học tiếng Việt như một ngoại ngữ trình độ C.

• Tác giả: Lê Hoàng Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thiện Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo sát Năng Lực Sử Dụng Từ Tình Thái Và Biểu Thị Cảm Xúc Của Học Viên Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái

Khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc của học viên tiếng Việt là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ học. Đề tài này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cách mà học viên nước ngoài tiếp cận ngôn ngữ mà còn phản ánh những thách thức trong việc giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ. Việc nắm vững năng lực sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc sẽ giúp học viên giao tiếp hiệu quả hơn trong môi trường ngôn ngữ mới.

1.1. Khái niệm và vai trò của từ tình thái trong tiếng Việt

Từ tình thái trong tiếng Việt đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện thái độ và cảm xúc của người nói. Chúng giúp người nghe hiểu rõ hơn về ý định và cảm xúc của người phát ngôn. Việc sử dụng đúng từ tình thái sẽ tạo ra sự kết nối tốt hơn trong giao tiếp.

1.2. Tầm quan trọng của biểu thị cảm xúc trong giao tiếp

Biểu thị cảm xúc là một phần không thể thiếu trong giao tiếp. Nó không chỉ giúp thể hiện cảm xúc mà còn tạo ra sự đồng cảm giữa người nói và người nghe. Học viên cần nắm vững cách sử dụng các phương tiện biểu thị cảm xúc để giao tiếp hiệu quả.

II. Những thách thức trong việc sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc

Học viên tiếng Việt thường gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc. Những thách thức này có thể đến từ sự khác biệt văn hóa, ngữ pháp và cách diễn đạt trong tiếng Việt. Việc nhận diện và khắc phục những thách thức này là rất cần thiết để nâng cao năng lực sử dụng từ tình thái của học viên.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện từ tình thái

Nhiều học viên gặp khó khăn trong việc nhận diện và sử dụng đúng các từ tình thái. Điều này có thể do sự khác biệt trong cách diễn đạt giữa tiếng mẹ đẻ và tiếng Việt, dẫn đến việc hiểu sai ý nghĩa và cách sử dụng.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến việc biểu thị cảm xúc

Văn hóa có ảnh hưởng lớn đến cách mà cảm xúc được biểu thị trong giao tiếp. Học viên cần hiểu rõ các quy tắc văn hóa trong giao tiếp tiếng Việt để tránh những hiểu lầm không đáng có.

III. Phương pháp khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái

Để khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và cách nói biểu thị cảm xúc, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát định lượng và định tính, giúp thu thập dữ liệu chính xác về năng lực của học viên.

3.1. Phương pháp khảo sát định lượng

Khảo sát định lượng giúp thu thập dữ liệu từ một số lượng lớn học viên, từ đó đưa ra những nhận định tổng quát về năng lực sử dụng từ tình thái. Phương pháp này thường sử dụng bảng hỏi và bài kiểm tra.

3.2. Phương pháp khảo sát định tính

Khảo sát định tính giúp hiểu sâu hơn về cách mà học viên sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc trong giao tiếp thực tế. Phương pháp này thường bao gồm phỏng vấn và ghi âm các cuộc trò chuyện.

IV. Kết quả khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái

Kết quả khảo sát cho thấy học viên có khả năng sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc ở mức độ khá. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Việc phân tích kết quả này sẽ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp hơn.

4.1. Kết quả định lượng từ bài kiểm tra

Kết quả từ bài kiểm tra cho thấy học viên có khả năng nhận diện và sử dụng từ tình thái ở mức độ trung bình. Nhiều học viên vẫn còn lúng túng trong việc áp dụng vào thực tế giao tiếp.

4.2. Kết quả từ ghi âm cuộc trò chuyện

Phân tích ghi âm cho thấy học viên thường sử dụng từ tình thái một cách tự nhiên trong giao tiếp, nhưng vẫn có những sai sót trong cách biểu thị cảm xúc. Điều này cho thấy cần có sự hướng dẫn cụ thể hơn trong quá trình học.

V. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực sử dụng từ tình thái

Để nâng cao năng lực sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc của học viên, cần có những giải pháp cụ thể. Các giải pháp này không chỉ giúp học viên cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

5.1. Đề xuất phương pháp giảng dạy hiệu quả

Giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, khuyến khích học viên thực hành giao tiếp thường xuyên. Việc sử dụng các tình huống thực tế sẽ giúp học viên nắm vững cách sử dụng từ tình thái.

5.2. Đề xuất tài liệu học tập phù hợp

Cần biên soạn các tài liệu học tập phù hợp với trình độ và nhu cầu của học viên. Tài liệu nên bao gồm các ví dụ thực tế về cách sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc trong giao tiếp.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc của học viên tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp cải thiện phương pháp giảng dạy mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ngôn ngữ học.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng học viên có khả năng sử dụng từ tình thái ở mức độ khá, nhưng vẫn cần cải thiện. Việc nắm vững các phương tiện biểu thị cảm xúc là rất cần thiết.

6.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng ra các đối tượng học viên khác nhau và áp dụng các phương pháp mới để khảo sát năng lực sử dụng từ tình thái và biểu thị cảm xúc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, hướng nghiên cứu có nhiều điểm khác nhau nhưng hầu hết các nhà nghiên cứu đều thống nhất với nhau ở một điểm là coi tình thái là một phạm trù ngữ nghĩa - chức năng, phản ánh mối quan hệ khác nhau của nội dung thông tin miêu tả trong phát ngôn với thực tế, phản ánh thái độ, cách đánh giá của người nói đối với nội dung miêu tả trong câu, xét trong quan hệ với người nghe, với hoàn cảnh giao tiếp. Cao Xuân Hạo, người đã nêu nhiều vấn đề đáng chú ý trong nghiên cứu về tình thái, viết rằng “trong ngôn ngữ, các tình thái của phát ngôn làm thành 8 một bảng màu cực kỳ đa dạng, trong đó phần lớn có liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến tính hiện thực, tính tất yếu và tính khả năng, nhưng dưới nhiều sắc thái khác nhau và có nhiều cách biểu hiện khác nhau. Chính do “bảng màu cực kỳ đa dạng này” mà tình thái trở thành vấn đề hết sức phức tạp trong ngôn ngữ. Các cuộc bàn luận về nội hàm của khái niệm tình thái cho đến nay vẫn còn có nhiều quan điểm chưa được thống nhất.

Với tính chất của luận văn, chúng tôi không có ý định bàn luận thêm về tính hợp lý hay phi lý của các quan điểm hiện có về khái niệm tình thái. Chúng tôi chấp nhận một quan điểm phổ biến nhất về tình thái để thuận tiện cho quá trình khảo sát. Chúng tôi đồng ý với quan điểm của hai tác giả Lê Đông và Nguyễn Văn Hiệp cho rằng: để chỉ sự đối lập Modus và Dictum thì dùng cặp thuật ngữ tình thái/ nội dung mệnh đề là hợp lý hơn cả. Vì như các tác giả cũng đã chỉ ra, cặp thuật ngữ này tỏ ra bao quát và quen thuộc nhất.

Hơn nữa dùng thuật ngữ nội dung mệnh đề một mặt cho phép ta chỉ ra tính tiềm năng của sự tình được biểu hiện, mặt khác nó không hoàn toàn trùng với cách hiểu của lôgích học. Thêm vào đó cặp thuật ngữ này tạo điều kiện cho việc cấu tạo các thuật ngữ khác như khung tình thái, nội dung mệnh đề của hành vi ngôn ngữ…Khái niệm tình thái, theo đó, nên được hiểu theo nghĩa rộng nhất như Bybee đã nói. Đó là “tất cả những gì mà người nói thực hiện cùng với toàn bộ nội dung mệnh đề” (dẫn theo 8, tr23). Nếu hiểu theo nghĩa rộng như thế thì khái niệm tình thái trong ngôn ngữ sẽ bao gồm nhiều kiểu ý nghĩa rất khác nhau.

Có thể phân thành những nhóm cơ bản sau: 1. Các ý nghĩa thể hiện mục đích phát ngôn của người nói, hay nói theo lý thuyết hành vi ngôn ngữ, kiểu mục đích tại lời mà người nói thực hiện (hỏi, ra lệnh, yêu cầu, bác bỏ, khuyên, mời …) gắn trực tiếp với chiều tương tác liên nhân của giao tiếp, với kiểu tác động của người nói đến người đối thoại. Các ý nghĩa khác nhau thể hiện sự đánh giá, thái độ, lập trường hay xúc cảm của người nói đối với nội dung thông báo về mức độ quan trọng, về 9 độ tin cậy, xem nó là điều tích cực (mong muốn) hay tiêu cực, bất ngờ, ngoài chờ đợi hay bình thường, về khả năng, tính hiện thực… 3. Ý nghĩa thuộc đối lập giữa khẳng định và phủ định đối với sự tồn tại của sự tình.

Những đặc trưng liên quan đến sự diễn tiến của sự tình, liên quan đến khung vị từ và mối quan hệ giữa chủ thể được nói đến trong câu và vị từ (thời, thể hay các ý nghĩa được thể hiện bằng vị từ tình thái…) 5. Các ý nghĩa phản ánh các đặc trưng khác của phát ngôn với ngữ cảnh, theo quan điểm, đánh giá của người nói. Chẳng hạn như đặc tính siêu ngôn ngữ, hỏi lại, sự đánh giá của người nói về mức độ hiểu biết của người nghe, thái độ, tình cảm của người nói đối với người nghe, sự đánh giá của người nói đối với các quan điểm, ý kiến khác… 1. Vấn đề phân loại các ý nghĩa thuộc phạm trù tình thái Hầu hết các công trình nghiên cứu về tình thái (những luận văn, luận án và một số bài viết trên tạp chí ngôn ngữ) đều nói tới nội hàm của phạm trù tình thái và vấn đề phân loại các ý nghĩa đó.

Có thể các tác giả gọi tên theo nhiều cách khác nhau: vấn đề phân loại tình thái, ý nghĩa bộ phận của khái niệm tình thái hay một số thế đối lập chủ yếu của tình thái trong ngôn ngữ, nhưng tựu chung lại vẫn cùng một mục đích là làm sáng rõ bức tranh nội hàm của khái niệm tình thái và phạm trù hoá chúng thành một số loại cơ bản. Bản thân khái niệm tình thái là một khái niệm rộng lớn. Mỗi phát ngôn đều mang trong mình một nghĩa tình thái nhất định nếu không muốn nói là còn có thể có nhiều nghĩa tình thái chồng chéo lên nhau, đan bện vào nhau trong chỉ một phát ngôn. Vì vậy việc làm rõ nội hàm của khái niệm tình thái đã là một vấn đề khó khăn thì việc phạm trù hoá các ý nghĩa đó lại càng khó khăn hơn.

Công việc này đòi hỏi phải có quá trình phân tích tỉ mỉ và óc bao quát để sao cho kết quả các phạm trù phải vừa rõ nghĩa lại vừa không bỏ sót các ý nghĩa bộ phận.s Đoàn Thị Thu Hà, trong luận văn tốt nghiệp của mình, nêu ý kiến về vấn đề tình thái “là một phạm trù ngữ nghĩa – chức năng phản ánh mối quan hệ, thái độ, cách đánh giá của người nói đối với nội dung của phần còn lại trong câu”. Có hai loại tình thái: tình thái chủ quan và tình thái khách quan. Trong đó tình thái chủ quan là kiểu tình thái mà ngôn ngữ học đặc biệt quan tâm. Đúng như nhiều nhà nghiên cứu đã nhận định “Các ý nghĩa tình thái nhiều khi đan bện vào nhau làm thành một phổ liên tục không dễ gì quy hoạch thành những kiểu loại những bình diện rõ ràng: “Nhiều khi một ý nghĩa lại có thể đồng thời tham gia vào nhiều đối lập, thuộc nhiều bình diện khác nhau.” “lại cũng có tình trạng là cùng dùng chung một thuật ngữ mà các tác giả khác nhau có thể hiểu theo những cách khác nhau, hay cùng một hiện tượng, cùng chấp nhận một cách phân loại mà tác giả này xếp vào kiểu loại tình thái này, tác giả khác lại xếp vào kiểu loại tình thái khác …”.

(19, tr15) Theo đó, chúng ta đều biết rằng thế đối lập tình thái khách quan và tình thái chủ quan là thế đối lập vẫn thường được nhắc tới. Thế nhưng cách hiểu thế nào là tình thái khách quan và thế nào là tình thái chủ quan lại khác xa nhau.Bondarko khẳng định chỉ có hai nhóm ý nghĩa được các nhà nghiên cứu công nhận là các ý nghĩa tình thái là: - Tính khả năng, tính tất yếu, tính cần yếu. Nhóm này làm cơ sở cho tình thái khách quan. - Sự nghi ngờ, tính không chắc chắn, giả định khả năng và tính dứt khoát.

Nhóm này làm sơ sở cho tình thái chủ quan. Lyons cũng phân chia tình thái khách quan và tình thái chủ quan. Khi chú ý hơn tới tình thái chủ quan, ông cho rằng tình thái chủ quan có một phạm vi rộng lớn hơn rất nhiều so với quan điểm về tình thái chủ quan của A. Theo ông tình thái chủ quan có thể được chia làm hai tiểu loại: tình thái nhận thức và tình thái đạo nghĩa.

Tình thái nhận thức có thể 11 được hiểu là sự cam kết ở một mức độ nào đó của người nói đối với tính chân thực của điều được nói ra; tình thái đạo nghĩa biểu thị thái độ của ngưòi nói đối với hành động mà mệnh đề biểu thị chúng được xem xét theo các nội dung về tính nghĩa vụ, sự cấm đoán và sự miễn trừ. Đoàn Thị Thu Hà và Nguyễn Thị Phương Trà trong luận văn của mình đều công nhận rằng tình thái khách quan là loại tình thái của lôgích học, nó chỉ nhằm vào một số kiểu quan hệ chung nhất của phán đoán với hiện thực, mang tính chất khách quan, bản thể và xem đó như một đặc trưng nội tại của bản thân cấu trúc chủ từ - vị từ lôgích. Tình thái khách quan tách khỏi những nhân tố thuộc về thái độ tình cảm, đánh giá, mục đích, nhu cầu, ý chí của con người nói chung và của từng chủ thể phát ngôn nói riêng, còn tình thái chủ quan là tình thái trong ngôn ngữ học vì ngôn ngữ luôn gắn liền với con người, với chủ thể phát ngôn. Đó là những thái độ về tình cảm, cách đánh giá, mong muốn, nguyện vọng, cam kết, sự tin tưởng, nghi ngờ… của người nói trong mối quan hệ với nội dung được thông báo trong câu và với thực tế.

Bùi Trọng Ngoãn trong luận án Tiến sĩ cũng đồng quan điểm với hai tác giả nói trên. Theo Bùi Trọng Ngoãn khi nói tới tình thái trong ngôn ngữ là nói tới tình thái chủ quan. Bởi vì trong ngôn ngữ vai trò của người nói được đặc biệt coi trọng. Người nói không trình bày hiện thực như nó vốn có mà trình bày theo lăng kính chủ quan của mình và theo những ý định riêng của mình.

Những người nghiên cứu vừa nêu trên có khuynh hướng phân chia dứt khoát tình thái chủ quan và tình thái khách quan, dựa trên tiêu chí vai trò vị trí của người nói vào lúc nói. Theo đó họ thường nhấn mạnh tính chất chủ quan của ngôn ngữ và nhận định chỉ có tình thái chủ quan mới là tình thái trong ngôn ngữ học. Vì thế, nghiên cứu về tình thái trong ngôn ngữ tức là nghiên cứu về tình thái chủ quan. Một số nhà nghiên cứu khác cũng công nhận có một sự đối lập giữa tình thái chủ quan và tình thái khách quan tuy nhiên dựa trên một tiêu chí 12 khác nên quan điểm về tình thái chủ quan và tình thái khách quan có phần khác biệt.

Chẳng hạn, các nhà ngôn ngữ học thuộc nhóm ngữ pháp chức năng Hà Lan đã cho rằng: - Tình thái khách quan thể hiện sự đánh giá dựa trên hiểu biết của người nói về thực cách của sự tình và gồm hai tiểu loại: nhận thức và đạo nghĩa, mỗi loại đều được biểu hiện trên một thang độ, từ chắc chắn đến không thể, từ bắt buộc đến cấm đoán.