Luận văn thạc sĩ khảo sát một số đặc điểm sinh học và chất lượng thịt của giống gà đặc sản hrê trong điều kiện nuôi bán chăn thả tại huyện kbang tỉnh gia lai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khảo sát một số đặc điểm sinh học và chất lượng thịt của giống gà đặc sản hrê trong điều kiện nuôi, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thị Hải Châu
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thanh Sơn
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Khảo sát một số đặc điểm sinh học và chất lượng thịt của giống gà đặc sản H’rê trong điều kiện nuôi bán chăn thả tại huyện Kbang, tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giới thiệu về đối tượng nghiên cứu
• 1.1.1. Phân loại động vật và nguồn gốc của đối tượng nghiên cứu
• 1.1.2. Cơ sở di truyền căn bản các tính trạng ở gà
• 1.1.3. Một số đặc điểm sinh học của gà H’rê
• 1.2. Khái quát điều kiện tự nhiên, dân số vùng nghiên cứu
• 1.2.1. Vị trí địa lý
• 1.2.2. Đặc điểm địa hình
• 1.2.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.3. Cơ sở khoa học
• 1.3.1. Cơ sở khoa học nghiên cứu một số đặc điểm sinh học ở gia cầm
• 1.3.2. Cơ sở khoa học nghiên cứu khả năng cho thịt và chất lượng thịt
• 1.3.3. Cơ sở khoa học nghiên cứu mức độ tiêu tốn thức ăn
• 1.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu về bảo tồn nguồn gen vật nuôi trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu bảo tồn và khai thác nguồn gen các giống gà địa phương Việt Nam
• 1.4.3. Tình hình nghiên cứu về giống gà địa phương H’rê
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Chuồng trại thí nghiệm
• 2.3.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.3.3. Các chỉ tiêu theo dõi trong nghiên cứu
• 2.3.4. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nhiệt độ và độ ẩm của chuồng nuôi
• 3.2. Một số đặc điểm sinh học của giống gà H’rê trong điều kiện nuôi bán chăn thả tại Thị trấn Kbang, Tỉnh Gia Lai
• 3.2.1. Đặc điểm ngoại hình
• 3.2.2. Tỷ lệ sống của giống gà H’rê từ một ngày tuổi tới 16 tuần tuổi
• 3.2.3. Sinh trưởng của giống gà H’rê giai đoạn một ngày tuổi đến 16 tuần tuổi
• 3.3. Năng suất và một số chỉ tiêu chất lượng thịt của giống gà H’rê giết mổ tại thời điểm 16 tuần tuổi
• 3.3.1. Năng suất thịt của gà H’rê nuôi tại thị trấn Kbang, Tỉnh Gia Lai
• 3.3.2. Một số chỉ tiêu chất lượng thịt của gà H’rê nuôi tại Huyện Kbang, tỉnh Gia Lai thời điểm 16 tuần tuổi
• 3.4. Hiệu quả sử dụng thức ăn của giống gà H’rê trong điều kiện nuôi bán chăn thả tại Huyện Kbang, Tỉnh Gia Lai
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Khảo sát đặc điểm sinh học và chất lượng thịt gà HRÊ

Nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát các đặc điểm sinh học và chất lượng thịt của giống gà HRÊ nuôi bán chăn thả tại huyện KBang, tỉnh Gia Lai. Mục tiêu chính là đánh giá sự thích nghi của giống gà này trong điều kiện môi trường mới, đồng thời xác định tỷ lệ sống, sinh trưởng, hiệu quả sử dụng thức ăn, và chất lượng thịt. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng cho việc bảo tồn và phát triển giống gà địa phương, góp phần vào nông nghiệp bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.

1.1. Đặc điểm sinh học của gà HRÊ

Giống gà HRÊ có đặc điểm di truyền độc đáo, với khối lượng cơ thể nhỏ, gà mái khoảng 0,8 – 1,0 kg, gà trống khoảng 1,0 – 1,2 kg. Màu sắc lông đa dạng, chủ yếu là trắng ngà, đen, và nổ. Gà HRÊ có khả năng sinh sản tốt, mỗi năm đẻ 3 - 4 lứa, mỗi lứa 12 – 15 quả. Tỷ lệ phôi cao, từ 70 – 90%, và tỷ lệ nở thành công từ 80 – 90%. Đây là giống gà quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng cao, cần được bảo tồn và phát triển.

1.2. Chất lượng thịt gà HRÊ

Chất lượng thịt của gà HRÊ được đánh giá cao nhờ hương vị thơm ngon và độ dai vừa phải. Nghiên cứu chỉ ra rằng thịt gà HRÊ có hàm lượng protein cao, ít mỡ, phù hợp với nhu cầu thực phẩm sạch và lành mạnh. Điều kiện nuôi bán chăn thả tại KBang, Gia Lai giúp gà phát triển tự nhiên, tăng cường chất lượng thịt. Kết quả này mở ra tiềm năng lớn cho việc phát triển giống gà này trong ngành chăn nuôi gà tại khu vực Tây Nguyên.

II. Nuôi bán chăn thả tại KBang Gia Lai

Phương pháp nuôi bán chăn thả được áp dụng trong nghiên cứu nhằm tạo điều kiện tự nhiên cho gà HRÊ phát triển. Huyện KBang, tỉnh Gia Lai có điều kiện khí hậu và địa hình phù hợp, với nhiệt độ trung bình từ 20-23°C và lượng mưa dồi dào. Điều này giúp gà HRÊ thích nghi tốt, tăng cường sức khỏe và chất lượng thịt. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc nuôi bán chăn thả giúp giảm chi phí thức ăn và tăng hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

2.1. Điều kiện tự nhiên tại KBang

KBang có địa hình đa dạng, từ núi cao đến thung lũng, với hệ thống sông suối dày đặc. Khí hậu nhiệt đới ẩm, mát mẻ, phù hợp cho chăn nuôi gà. Điều kiện tự nhiên này tạo môi trường lý tưởng cho gà HRÊ phát triển, đồng thời hỗ trợ việc bảo tồn giống gà quý hiếm này.

2.2. Hiệu quả kinh tế của nuôi bán chăn thả

Phương pháp nuôi bán chăn thả giúp giảm chi phí thức ăn và tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi. Gà HRÊ được nuôi trong điều kiện tự nhiên có chất lượng thịt cao, đáp ứng nhu cầu thị trường về thực phẩm sạch. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp này có thể mở rộng quy mô chăn nuôi, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học về giống gà HRÊ, hỗ trợ công tác bảo tồn và phát triển giống gà địa phương. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần vào việc nâng cao kỹ thuật chăn nuôi, tăng cường chất lượng thịt gà, và phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực Tây Nguyên.

3.1. Đóng góp cho bảo tồn gen

Nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm di truyền và sinh học của gà HRÊ, hỗ trợ công tác bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Đây là cơ sở để phát triển các giống gà địa phương có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần vào chăn nuôi gà bền vững.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng vào thực tiễn chăn nuôi, giúp nâng cao chất lượng thịt gà và tăng hiệu quả kinh tế. Phương pháp nuôi bán chăn thả được khuyến khích áp dụng rộng rãi, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và cải thiện đời sống người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc với tổng đàn đạt 467 triệu con vào năm 2019, tăng 14,2% so với năm 2018, cung cấp sản lượng thịt hơi xuất chuồng ước đạt 1.278,6 nghìn tấn và hơn 13,2 tỷ quả trứng. Riêng tại khu vực Tây Nguyên, quy mô đàn gà đạt 21,938 triệu con, trong đó phương thức chăn nuôi gà thịt chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ trọng 76,12%. Tuy nhiên, trước áp lực hội nhập kinh tế quốc tế và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ đang bộc lộ nhiều hạn chế về năng suất, khả năng kiểm soát dịch bệnh và tính bền vững. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bảo tồn, khai thác hiệu quả nguồn gen gia cầm bản địa quý hiếm nhằm tạo ra chuỗi giá trị đặc sản có chất lượng thịt vượt trội, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng.

Giống gà H’rê có nguồn gốc lịch sử gắn liền với cộng đồng dân tộc H’rê tại huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi. Đây là nguồn gen quý sở hữu đặc tính chịu kham khổ, thịt thơm ngon nhưng đang đứng trước nguy cơ thoái hóa và mai một nghiêm trọng do tập quán thả rông kéo dài. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Sinh học thực nghiệm tại Trường Đại học Quy Nhơn do học viên Lê Thị Hải Châu thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Trần Thanh Sơn đã tiến hành nghiên cứu thực nghiệm nhằm khảo sát toàn diện các chỉ tiêu sinh học và phẩm chất thịt của gà H’rê di thực.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 3/2022 đến tháng 7/2022 tại thị trấn Kbang, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai trên đàn gà nuôi từ 1 ngày tuổi đến 16 tuần tuổi. Mục tiêu cốt lõi là đánh giá khả năng thích nghi sinh thái, tỷ lệ nuôi sống, tốc độ sinh trưởng tuyệt đối, hiệu quả chuyển hóa thức ăn FCR, năng suất thân thịt và các chỉ tiêu chất lượng cơ thịt. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học đầu tiên về việc phát triển chăn nuôi bán chăn thả gà H’rê tại vùng khí hậu Tây Nguyên, mở ra sinh kế bền vững giúp nâng cao thu nhập cho đồng bào địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết di truyền số lượng hiện đại và mô hình tương tác kiểu gen với môi trường sống. Giá trị kiểu hình P được xác định theo mô hình toán học tổng quát: P = G + E, trong đó giá trị kiểu gen G cấu thành từ giá trị cộng gộp A, sai lệch trội D và sai lệch tương tác I; còn sai lệch môi trường E bao gồm sai lệch môi trường chung Eg và sai lệch môi trường riêng Es. Mô hình này giải thích rõ cơ chế thích ứng của giống gà bản địa khi thay đổi sinh cảnh tự nhiên từ vùng duyên hải Ba Tơ sang vùng cao nguyên Kbang.

Song song đó, đề tài kết hợp các nguyên lý di truyền tính trạng chất lượng của Mendel để giải mã sự phân ly màu lông, hình dáng mào cờ, màu chân vàng và màu da. Cơ sở lý thuyết về sinh lý sinh trưởng gia cầm theo mô hình ba pha của Chambers được ứng dụng để phân tích đường cong tăng khối lượng tích lũy, tốc độ sinh trưởng tuyệt đối A tính bằng gam trên con mỗi ngày và tốc độ sinh trưởng tương đối R tính theo tỷ lệ phần trăm. Đồng thời, các khái niệm chuyên sâu về hệ số chuyển hóa thức ăn FCR, tỷ lệ thân thịt xẻ, năng suất cơ lườn, năng suất cơ đùi, động học biến đổi pH cơ thịt sau giết mổ và cấu trúc sợi cơ liên kết được hệ thống hóa chặt chẽ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu bố trí thí nghiệm so sánh trên cỡ mẫu gồm 60 cá thể gà H’rê thuần chủng 01 ngày tuổi khỏe mạnh, được nhập trực tiếp từ cơ sở bảo tồn giống tại huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để chia đều đàn gà thành 2 lô thí nghiệm độc lập, mỗi lô 30 con với cấu trúc giới tính cân bằng gồm 17 con mái và 13 con trống nhằm loại trừ tối đa sai số do yếu tố ngoại cảnh.

Lô 1 sử dụng khẩu phần thức ăn tự phối trộn từ các nguyên liệu địa phương gồm ngô nghiền 61,9% đến 63,0%, cám gạo 20,6% đến 21,0%, khô dầu đậu nành 9,5% đến 10,0%, bột cá 5,0% đến 6,0%, bổ sung 1,0% khoáng vi lượng Canxi và 0,5% Premix vitamin. Lô 2 sử dụng thức ăn công nghiệp tiêu chuẩn dành cho gà thịt với hàm lượng protein thô từ 19,0% đến 21,0% và năng lượng trao đổi từ 2.900 đến 3.000 kcal/kg. Gà được nuôi úm trong chuồng kín có lót trấu dày 10 cm ở 1 đến 3 tuần tuổi với nhiệt độ sưởi ấm 30 đến 34°C, sau đó chuyển sang phương thức bán chăn thả từ 4 đến 16 tuần tuổi với mật độ chuồng nhốt 3 đến 4 con/m² và sân thả vườn tự do trên 1 con/m².

Quá trình thu thập dữ liệu vi khí hậu chuồng nuôi được đo đạc định kỳ 3 lần/ngày bằng thiết bị kỹ thuật số chuyên dụng HMHTC-1. Cân khối lượng cơ thể định kỳ 2 tuần/lần vào buổi sáng trước khi cho ăn bằng cân có độ chính xác ±10g. Đến thời điểm 16 tuần tuổi, 12 cá thể đại diện gồm 6 con trống và 6 con mái được chọn ngẫu nhiên từ 2 lô để tiến hành mổ khảo sát tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Di truyền - Giống, Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Huế. Các chỉ tiêu lý hóa của thịt được phân tích nghiêm ngặt: đo pH cơ ức ở các mốc 15 phút và 24 giờ sau bảo quản lạnh 4°C theo tiêu chuẩn ISO 2917-2001 bằng máy đo HI99163; xác định độ dai cắt đứt bằng máy đo lực cắt cơ học WDS-1 với vận tốc lưỡi dao 200 mm/phút; đo màu sắc thịt theo hệ màu CIE L*, a*, b* bằng máy so màu quang phổ CR400 Minolta; xác định tỷ lệ mất nước bảo quản 24 giờ ở 0 đến 4°C và mất nước chế biến khi gia nhiệt cách thủy ở 85°C trong 20 phút. Toàn bộ dữ liệu được xử lý thống kê sinh học qua phần mềm Excel 2010 và Statistix 10.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều kiện tiểu khí hậu tại huyện Kbang hoàn toàn thích ứng với đặc tính sinh học của giống gà H’rê. Nhiệt độ chuồng nuôi trung bình các tuần dao động từ 26,19°C đến 31,26°C và độ ẩm không khí duy trì trong ngưỡng 60% đến 80%, nằm trong tiêu chuẩn vệ sinh thú y TCVN. Tỷ lệ nuôi sống tích lũy từ 1 ngày tuổi đến 16 tuần tuổi đạt kết quả rất khả quan, dao động từ 93,33% đến 96,67% ở cả 2 lô nghiên cứu, khẳng định sức sống dẻo dai và khả năng đề kháng dịch bệnh tốt của giống gà bản địa này khi di thực sang môi trường sống mới.

Thứ hai, đặc điểm ngoại hình của đàn gà duy trì tính đồng nhất cao với đầu nhỏ, mắt tinh nhanh, mào đơn đỏ tươi, dái tai trắng, da và chân có màu vàng đặc trưng. Màu sắc lông phân bố ở 3 dạng chính gồm màu trắng ngà, màu đen tuyền và màu hoa mơ nổ đốm trắng đen. Khối lượng cơ thể tăng trưởng đều đặn qua các tuần tuổi: tại thời điểm 16 tuần tuổi, gà nuôi bằng thức ăn công nghiệp đạt khối lượng trung bình khoảng 1.120g đến 1.160g ở con trống và 920g đến 960g ở con mái; trong khi gà nuôi bằng thức ăn tự phối trộn đạt khối lượng từ 1.040g đến 1.080g ở con trống và 860g đến 900g ở con mái. Tốc độ sinh trưởng tuyệt đối A đạt đỉnh cao nhất ở giai đoạn 6 đến 10 tuần tuổi với mức tăng trọng từ 12,8g đến 15,4g/con/ngày.

Thứ ba, hiệu quả chuyển hóa thức ăn FCR của gà H’rê nuôi bán chăn thả thể hiện tính kinh tế rõ rệt. Hệ số FCR toàn kỳ 16 tuần ở lô thức ăn công nghiệp đạt khoảng 3,45 đến 3,58 kg thức ăn/kg tăng trọng, trong khi lô thức ăn tự phối trộn đạt khoảng 3,76 đến 3,90 kg thức ăn/kg tăng trọng. Mặc dù chỉ số tiêu tốn thức ăn ở lô tự phối trộn cao hơn khoảng 8,2% đến 9,0%, chi phí giá thành sản xuất thực tế trên mỗi kilôgam thịt xuất chuồng lại thấp hơn nhờ tận dụng nguồn nông sản giá rẻ tại chỗ.

Thứ tư, năng suất giết mổ và phẩm chất cơ thịt ở thời điểm 16 tuần tuổi thể hiện những ưu điểm nổi trội của một giống gà đặc sản. Tỷ lệ thân thịt đạt mức 69,2% đến 71,5%, tỷ lệ thịt đùi chiếm 20,5% đến 22,1%, tỷ lệ thịt lườn chiếm 16,5% đến 17,8% và tỷ lệ mỡ tích tụ trong xoang bụng cực kỳ thấp, chỉ dưới 1,2%. Chỉ số pH15 đạt mức 6,25 đến 6,40 và giảm dần về pH24 ở mức 5,62 đến 5,75 sau 24 giờ bảo quản lạnh, chứng minh quá trình đường phân kỵ khí bình thường, không xảy ra hiện tượng thịt nhạt màu rỉ dịch PSE. Tỷ lệ mất nước bảo quản duy trì ở mức thấp từ 2,2% đến 2,8%, tỷ lệ mất nước chế biến nhiệt đạt từ 19,5% đến 21,4%, lực cắt độ dai của cơ ức đạt giá trị từ 26,5 N đến 31,2 N, tạo nên cấu trúc thịt săn chắc, thơm ngọt và giòn dai tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Diễn biến sinh trưởng của gà H’rê tuân theo quy luật sinh học kinh điển với đường cong tích lũy khối lượng dạng hàm số Sigmoid và đường cong sinh trưởng tuyệt đối dạng Parabol có đỉnh sinh trưởng rõ nét tại tuần tuổi thứ 6 đến thứ 10. Sự vượt trội về tốc độ tăng khối lượng của con trống so với con mái (chênh lệch từ 20% đến 25% ở 16 tuần tuổi) được giải thích bởi cơ chế di truyền liên kết giới tính và sự chi phối của các hormone sinh dục đực tác động lên quá trình tổng hợp protein tại ribosome.

Khi so sánh với các giống gà nội địa phổ biến tại Việt Nam như gà Ri, gà Tam Hoàng hay gà Mía, giống gà H’rê có khối lượng cơ thể trưởng thành nhỏ gọn hơn (khoảng 0,9 đến 1,2 kg) nhưng vượt trội về độ đậm đà của thớ thịt và tỷ lệ mỡ thân thịt rất thấp. Kết quả phân tích chất lượng cơ thịt qua các biểu đồ phân bố màu sắc CIE và bảng so sánh các chỉ tiêu mất nước cho thấy phương thức nuôi bán chăn thả giúp tăng cường quá trình vận động ngoài tự nhiên, từ đó kích thích phát triển mạng lưới mao mạch và tăng đường kính bó sợi cơ một cách cân đối. Điều này giúp thịt giữ được độ ẩm tự nhiên, không bị khô xác khi chế biến, hoàn toàn phù hợp với thị hiếu ẩm thực cao cấp của người tiêu dùng hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện và chuyển giao quy trình dinh dưỡng tự phối trộn tại nông hộ. Ủy ban nhân dân các xã và Trạm Khuyến nông huyện Kbang cần tổ chức tập huấn kỹ thuật phối trộn thức ăn dựa trên công thức ngô nghiền 62%, cám gạo 21%, khô dầu đậu nành 10% và bột cá 5%, kết hợp bổ sung chế phẩm sinh học probioics nhằm hạ hệ số chuyển hóa thức ăn FCR xuống dưới 3,5 kg thức ăn/kg tăng trọng, giúp giảm 12% đến 15% chi phí chăn nuôi trong giai đoạn 2023 - 2024.

Thứ hai, chuẩn hóa mô hình chuồng trại bán chăn thả an toàn sinh học. Các hộ chăn nuôi và hợp tác xã nông nghiệp tại Gia Lai cần áp dụng quy chuẩn chuồng nuôi thông thoáng tự nhiên, mật độ nhốt đêm 3 đến 4 con/m² kết hợp sân vườn chăn thả có bóng cây xanh với diện tích tối thiểu 1 m²/con. Đồng thời, thiết lập lịch tiêm phòng vắc-xin định kỳ phòng ngừa bệnh Newcastle, Gumboro và tụ huyết trùng nhằm duy trì tỷ lệ nuôi sống toàn đàn đạt trên 96% trong suốt chu kỳ 16 tuần nuôi.

Thứ ba, thiết lập quần thể nhân giống hạt nhân và bảo tồn nguồn gen thuần chủng. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai phối hợp cùng Viện Chăn nuôi xây dựng đàn giống hạt nhân quy mô 200 đến 300 cá thể gà H’rê thuần chủng tại Kbang trong giai đoạn 2023 - 2025. Cần kiểm soát chặt chẽ quy trình chọn phối, loại bỏ nguy cơ giao phối cận huyết và bảo tồn ổn định các tính trạng di truyền đặc trưng về màu lông, chất lượng cơ thịt.

Thứ tư, xây dựng chuỗi liên kết giá trị và nhãn hiệu sản phẩm OCOP. Phòng Nông nghiệp huyện Kbang cần chủ trì phối hợp với các doanh nghiệp phân phối thực phẩm sạch để xây dựng nhãn hiệu chứng nhận "Gà đặc sản H’rê Kbang", đạt tiêu chuẩn OCOP 3 đến 4 sao, hướng tới mục tiêu cung ứng từ 30 đến 50 tấn gà thịt thương phẩm mỗi năm cho thị trường các đô thị lớn tại Tây Nguyên và khu vực duyên hải miền Trung vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Sinh học, Chăn nuôi - Thú y: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu thích ứng sinh thái, quy trình thiết kế thí nghiệm dinh dưỡng so sánh và hệ thống tiêu chuẩn phân tích chất lượng thân thịt gia cầm theo chuẩn quốc tế.

Nhóm cán bộ khuyến nông, nhà quản lý nông nghiệp tại các địa phương vùng sâu vùng xa: Cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực chứng đáng tin cậy để xây dựng các dự án phát triển sinh kế, chuyển đổi cơ cấu vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên của khu vực Tây Nguyên và miền Trung.

Nhóm chủ trang trại, hợp tác xã và hộ nông dân chăn nuôi gia cầm: Giúp người chăn nuôi nắm vững kỹ thuật chăm sóc, úm gà con, công thức tự phối trộn thức ăn giá rẻ từ phụ phẩm nông nghiệp tại chỗ, từ đó tối ưu hóa chi phí đầu vào và nâng cao tỷ suất lợi nhuận.

Nhóm doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm sạch và phát triển thương hiệu nông sản: Nguồn tư liệu chi tiết về các thông số cảm quan, tỷ lệ mỡ thấp và giá trị dinh dưỡng của thịt gà H’rê giúp doanh nghiệp định vị sản phẩm đặc sản phân khúc cao cấp và xây dựng chiến lược tiếp thị hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Giống gà đặc sản H’rê có những đặc điểm nhận diện ngoại hình nổi bật nào? Gà H’rê có thân hình cân đối, nhanh nhẹn, đầu tròn, mắt linh hoạt, mào đơn màu đỏ tươi và dái tai màu trắng. Chân và da có màu vàng đặc trưng, bộ lông dày mượt với ba kiểu hình màu sắc chính gồm màu trắng ngà, màu đen và màu hoa mơ nổ đốm trắng đen xen kẽ.

Khả năng thích ứng của gà H’rê tại điều kiện khí hậu huyện Kbang, tỉnh Gia Lai như thế nào? Gà H’rê thích nghi rất tốt với khí hậu nhiệt đới ẩm mát mẻ tại Kbang với nhiệt độ trung bình từ 26,19°C đến 31,26°C. Tỷ lệ nuôi sống giai đoạn từ 1 ngày tuổi đến 16 tuần tuổi đạt mức ấn tượng từ 93,33% đến 96,67%, không ghi nhận dịch bệnh nguy hiểm bùng phát.

Nuôi gà H’rê bằng thức ăn tự phối trộn có mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn thức ăn công nghiệp không? Mặc dù hệ số chuyển hóa thức ăn của khẩu phần tự phối trộn đạt khoảng 3,76 đến 3,90 kg thức ăn/kg tăng trọng (cao hơn mức 3,45 đến 3,58 của thức ăn công nghiệp), chi phí nguyên liệu ngô, cám gạo và bột cá tại chỗ rẻ hơn đáng kể, giúp hạ giá thành sản xuất từ 10% đến 15%.

Chất lượng và năng suất thịt của gà H’rê ở thời điểm 16 tuần tuổi có ưu thế gì? Ở 16 tuần tuổi, gà đạt tỷ lệ thân thịt từ 69,2% đến 71,5%, tỷ lệ thịt đùi trên 20,5%, tỷ lệ mỡ bụng rất thấp dưới 1,2%. Thịt có độ dai cơ học lý tưởng từ 26,5 N đến 31,2 N, tỷ lệ mất nước bảo quản chỉ 2,2% đến 2,8%, mang lại vị ngọt đậm và thớ thịt săn chắc.

Đóng góp khoa học lớn nhất của công trình nghiên cứu này là gì? Luận văn đã công bố hệ thống số liệu thực nghiệm toàn diện đầu tiên về khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn và phẩm chất thịt của gà H’rê trong điều kiện bán chăn thả tại Tây Nguyên, tạo nền tảng khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn nguồn gen vật nuôi quốc gia.

Kết luận

• Công trình khẳng định tính khả thi vượt trội và khả năng thích nghi cao của giống gà đặc sản H’rê trong điều kiện sinh thái bán chăn thả tại huyện Kbang, tỉnh Gia Lai với tỷ lệ nuôi sống toàn kỳ đạt trên 93,33%.
• Xác lập bộ dữ liệu sinh học chuẩn xác về sinh trưởng tích lũy đạt 0,9 đến 1,2 kg ở 16 tuần tuổi cùng hệ số chuyển hóa thức ăn FCR đạt từ 3,45 đến 3,90 kg thức ăn/kg tăng trọng.
• Minh chứng phẩm chất thịt gà H’rê đạt tiêu chuẩn thương phẩm cao cấp với tỷ lệ thân thịt xẻ trên 69,2%, cơ thịt giàu liên kết săn chắc và tỷ lệ mỡ tích lũy cực thấp dưới 1,2%.
• Cung cấp công thức phối trộn thức ăn dinh dưỡng từ nguồn nông sản địa phương, mở ra giải pháp giảm giá thành và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.
• Đề xuất lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2023 - 2025 tập trung vào tuyển chọn dòng thuần, nghiên cứu nhân giống quy mô trang trại và hoàn thiện hồ sơ đăng ký nhãn hiệu sản phẩm OCOP địa phương.

Quý độc giả, nhà khoa học và các cơ sở chăn nuôi quan tâm có thể khai thác chi tiết các bảng biểu số liệu thực nghiệm trong toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Hải Châu tại Thư viện Trường Đại học Quy Nhơn để ứng dụng trực tiếp vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu về đối tượng nghiên cứu 1. Phân loại động vật và nguồn gốc của đối tượng nghiên cứu 1. Phân loại động vật Theo tác giả Nguyễn Văn Thiện (1998) [47] thì gà thuộc: Giới (kinhdom): Animal Động vật Ngành (phylum): Chordata Có xương sống Lớp (class): Aves Chim Bộ (oder): Galliformes Gà Họ (family) : Phasianidae Trĩ Giống (genus): Banquiva Gallus Loài (species): Gallus gallus Gà nhà 1.

Nguồn gốc của gà và sự thuần hóa gà nhà Gà nhà hiện nay có nguồn gốc từ gà rừng Gallus, gà được nuôi ở Ấn Độ khoảng 2000 năm trước công nguyên. Theo Nguyễn Mạnh Hùng và cs (1994) ở Việt Nam gà được nuôi cách đây 3000 năm. Đặng Hữu Lanh và cs (1999) [26], gà rừng có thể chia thành 3 loại hình như sau: - Loại hình Banquiva (gà nguyên thủy): Lông nhiều, dán vào mình, ức nở, mào và dái tai phát triển, mỏ hơi cong dài và nhọn. - Loại hình Mã Lai (gà Chọi): Ít lông, cấu trúc lông cứng, mào và dái tai nhỏ, đầu nhỏ, mắt lõm vào hốc mắt, mỏ ngắn, khỏe.

- Loại hình Cochin: Nhiều lông, bồng, nhiều lông tơ, mào và dái tai vừa, tai nhỏ màu đỏ, mỏ tương đối ngắn. Có nhiều giả thiết cho rằng gà nhà được thuần hóa đầu tiên từ Ấn Độ cách đây hơn 5000 năm, ở Trung Quốc hơn 3000 năm. Sau đó xuất hiện ở Mesopotamin. Ở Tây Âu, gà nhà xuất hiện cách đây gần 2500 năm.

5 Có thể nói nước ta là một trong những trung tâm thuần hóa gà đầu tiên của vùng Đông Nam Á. Gà nhà ở nước ta bắt nguồn từ gà rừng Gallus banquiva. Như vậy, thông qua các di chỉ khảo cổ với các niên đại khác nhau cho phép khẳng định Gallus banquiva là tổ tiên các giống gà nhà hiện nay. Có nhiều tài liệu chứng minh rằng gà được thuần hóa đầu tiên ở Đông Nam Á và từ đây phân bố đi khắp thế giới.

Trải qua thời gian thuần hóa và không ngừng chọn lọc đã hình thành các giống gà địa phương thích nghi tốt với điều kiện riêng biệt ở các nước khác nhau, đồng thời hình thành nên các giống gà theo các hướng sản xuất khác nhau. Cơ sở di truyền căn bản các tính trạng ở gà Tất cả các đặc điểm của một giống gà như: Các đặc tính sinh học, ngoại hình, tính năng sản xuất. đều là tính trạng di truyền. Lịch sử tiến hoá ở gia cầm đã hình thành hàng loạt các tính trạng, có thể phân chia các tính trạng thành hai loại là tính trạng chất lượng và tính trạng số lượng (tính trạng năng suất).

Tính trạng chất lượng là tính trạng di truyền biểu hiện không liên tục hoặc ở trạng thái này hoặc ở trạng thái khác và bị chi phối bởi ít gen. Các tính trạng chất lượng không hoặc ít bị tác động của môi trường và sự khác nhau trong biểu hiện của chúng là rất rõ rệt (Nguyễn Ân và cộng sự (1983) [1], Nguyễn Văn Thiện và Nguyễn Khánh Quắc (1998) [47]). Ở gia cầm, một số tính trạng như màu lông, hình dáng cơ thể, hình dạng mào.thuộc nhóm các tính trạng chất lượng. Hutt (1978) cho rằng, các tính trạng chất lượng được di truyền theo các định luật cơ bản của Mendel: quy luật di truyền trội - lặn, mỗi gen quy định một tính trạng và tác động riêng rẽ lên sự hình thành tính trạng hoặc do sự tương tác đơn giản giữa 2 cặp gen; quy luật di truyền liên kết và di truyền liên kết với giới tính.

Tính trạng số lượng là những tính trạng di truyền biểu hiện liên tục, do 6 nhiều gen chi phối, chịu nhiều ảnh hưởng từ môi trường. Hầu hết các tính trạng có giá trị kinh tế của vật nuôi là các tính trạng số lượng, đó là các tính trạng mà sự khác nhau giữa các cá thể là những sai khác về mặt số lượng trong mức độ biểu hiện của tính trạng trong từng cá thể và chỉ có thể phát hiện được sai khác bằng các tính toán và cân đo, đong đếm. Ở gia cầm có khá nhiều các tính trạng số lượng mà người ta có thể theo dõi được quy luật di truyền của chúng như tốc độ lớn, khối lượng trứng, độ dày vỏ, màu sắc vỏ trứng, tuổi đẻ trứng lần đầu, sản lượng trứng, sức chống bệnh, thể trọng. Bản chất di truyền các tính trạng số lượng là do nhiều gen chi phối và sự di truyền của chúng cũng phù hợp với các quy luật của Mendel.

Các tính trạng số lượng do nhiều gen kiểm soát và mỗi alen của gen có một hiệu ứng nhỏ, riêng biệt và biểu hiện kiểu hình là kết quả cộng gộp của các hiệu ứng của các alen, hay nói cách khác kiểu hình là kết quả của sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường (Lê Đình Trung và Đặng Hữu Lanh, 2000) [54]. P=G+E Trong đó: P là giá trị kiểu hình (phenotype value ) G là giá trị kiểu gen (genotype vanlue) E là sai lệch môi trường (envirmental eviation) Giá trị kiểu gen bao gồm: (1) Giá trị cộng gộp A (additive value) đây là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó cố định và di truyền được. (2)Sai lệch trội D (dominance deviation): là sự sai khác giữa giá trị kiểu gen (G) và giá trị giống (A) của một kiểu gen nào đó khi xem xét một locus duy nhất. (3) Sai lệch tương tác I (interaction deviation): là sai lệch có được do sự tương tác giữa các gen thuộc các locus khác nhau khi kiểu gen gồm từ hai locus trở lên.

G=A+D+I 7 Sai lệch môi trường gồm: sai lệch môi trường chung Eg (general environmental deviation) và sai lệch môi trường riêng Es (special environmental deviation). E = Eg + Es Trong di truyền số lượng kiểu gen của các cá thể thường được cấu tạo từ nhiều locus, vì vậy có thể biểu thị giá trị kiểu hình như sau: P = A + D + I + Eg + Es Kiểu di truyền và môi trường đều có tác động đến sự phát triển của tính trạng. Tuy nhiên, sự biểu hiện của tính trạng qua nhiều kiểu hình, kiểu di truyền quyết định các biến động là chính còn lại do di truyền và ngoại cảnh phối hợp tác động. Đối với tính trạng số lượng, giá trị kiểu gen được tạo thành do hiệu ứng nhỏ của các gen tập hợp lại cùng với các gen có hiệu ứng lớn.

Như vậy, năng suất của các giống vật nuôi là kết quả của mối tương tác giữa yếu tố di truyền và môi trường ngoại cảnh. Có thể nói rằng gia súc, gia cầm nhận được khả năng di truyền từ bố mẹ (kiểu gen), tuy nhiên, sự thể hiện khả năng đó thành kiểu hình lại phụ thuộc vào môi trường sống (điều kiện địa lý, thức ăn, chăm sóc, nuôi dưỡng. Luận điểm này là cơ sở để tạo lập điều kiện môi trường ngoại cảnh thích hợp, nhằm củng cố và phát huy tối đa khả năng di truyền của các giống vật nuôi, đặc biệt là trong chăn nuôi gia cầm. Nói cách khác: Trong những điều kiện môi trường nhất định thì các kiểu gen khác nhau sẽ cho những khả năng sản xuất khác nhau.

Trái lại, cùng một kiểu gen nhưng trong những điều kiện môi trường khác nhau sẽ cho năng lực sản xuất khác nhau. Tốc độ sinh trưởng quyết định sức sản xuất thịt của một giống gà, mang tính di truyền tương đối cao. Dòng, giống nào có tốc độ sinh trưởng lớn sẽ cho khả năng sản xuất thịt cao, vỗ béo và giết thịt sớm hơn. Tốc độ sinh trưởng được thể hiện ở khối lượng cơ thể kích thước các chiều đo (dài lườn, 8 rộng ngực, dài đùi.

Một số đặc điểm sinh học của gà H’rê Giống gà H'rê của đồng bào H'rê Quảng Ngãi được Viện Chăn nuôi đánh giá là giống gà đặc trưng quý hiếm của Quảng Ngãi nói riêng cũng như của Việt Nam nói chung, có nguy cơ tuyệt chủng cao cần được bảo tồn. Gà H’rê có khối lượng cơ thể nhỏ, gà mái khoảng 0,8 – 1,0 kg, gà trống khối lượng khoảng 1,0 – 1,2 kg, màu sắc lông rất đa dạng, trong đó có 03 màu lông chính là trắng ngà, đen và nổ (đen xen trắng), mào đơn, dái tai màu trắng, chân vàng, khả năng sinh sản và phát triển tốt, một năm đẻ 3 - 4 lứa, mỗi lứa đẻ 12 – 15 quả, tỷ lệ phôi tương đối cao: 70 – 90%; số con nở ra / phôi là 80 – 90%. Do tập quán nuôi thả rông, gà tự kiếm ăn, tự ấp, sinh sản kiểu tự nhiên nên việc chăn nuôi và phát triển giống gà H’rê trong đồng bào dân tộc H’rê còn hạn chế, bị pha tạp nhiều. Hiện nay gà H’rê tại cộng đồng người dân tộc H’rê còn rất ít và có nguy cơ tuyệt chủng cao.

Vì vậy, việc lưu giữ, bảo tồn gà H’rê là hết sức cần thiết. Khái quát điều kiện tự nhiên, dân số vùng nghiên cứu 1. Vị trí địa lý Huyện Kbang nằm ở cực Đông Bắc của tỉnh Gia Lai, cách thành phố Pleiku 90 km về phía Đông và cách thị xã An Khê 30 km về phía Bắc và cách thành phố Quy Nhơn (Bình Định) khoảng 110 km về phía Tây. Diện tích tự nhiên 1.841,86 km2, chiếm 11,9% diện tích toàn tỉnh; phía Tây giáp huyện Mang Yang, Chư Păh (tỉnh Gia Lai); phía Đông giáp huyện Ba Tơ (tỉnh Quảng Ngãi) và huyện An Lão, Vĩnh Thạnh (tỉnh Bình Định); phía Nam giáp Thị xã An Khê, huyện Đăk Pơ (tỉnh Gia Lai); và phía Bắc giáp huyện Kon Plong, Kon Rẫy (tỉnh Kon Tum).

Đặc điểm địa hình Địa hình huyện Kbang tương đối đa dạng, vừa có núi cao, cao nguyên, vừa có thung lũng ở giữa núi. Huyện có các độ cao địa hình khác nhau điểm 9 thấp nhất có độ cao 653m so với mực nước biển và điểm cao nhất là hơn 1000m so với mực nước biển. Hệ thống sông suối trên địa bàn dày đặc, phân bố khá đều, có nguồn sinh thuỷ dồi dào quanh năm, có nhiều ghềnh thác, đủ điều kiện xây dựng các công trình thuỷ điện, các đập dâng và hồ chứa loại vừa và nhỏ cung cấp điện và nước tưới cho sản xuất và sinh hoạt. Sông Ba chảy qua địa phận huyện Kbang nguồn nước dồi dào có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Kbang.