Đặt vấn đề Đường là một loại gia vị thiết yếu trong cuộc sống hằng ngày của con người. Nhưng ngày này con người đang ngày càng sử dụng quá nhiều đường so với mức tiêu thụ cần thiết dẫn đến nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe như: tiểu đường, béo phì, tăng huyết áp.Đồng thời, do một số vấn đề về bệnh lí, hoặc do có căn bệnh bam sinh, nên người ta hướng đến việc sử dụng các nguồn đường thay thế. Đặc biệt tỉ lệ người bệnh đang ngày một nhiều và trẻ hóa hơn, lượng sử dụng cũng ngày càng nhiều và gần như tiểu đường đang trở thành căn bệnh mà dường như trong mỗi gia đình đều có người thân mac phải, vì vậy ma việc một ra được nguồn đường an toàn, hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu của thị trường ngày nay và tương lai trở nên càng cấp thiết và thiết thực hơn. Trên thị trường hiện nay có rất nhiều sản phẩm hóa học tạo vị ngọt thay thế đường, những chất này có vị ngọt hơn đường cả trăm lần và lại rất ít calo: saccharin, Natri cyclamate, Sucralose, Acesulfame kali và phổ biến nhất là Aspartam các chất này thường có trong các thức ăn và đồ uống dành cho người ăn kiêng.
Tuy nhiên chúng lại là chất không tốt cho sức khỏe khi dùng trong thời gian dài. Đã có nghiên cứu cho thay Sucralose là chất có thé gây ung thư, và có nhiều nghiên cứu chứng minh rang tiêu thụ nhiều Sucralose sẽ gây một số bệnh về đường ruột và tim mach. Aspartame là chất có thể gây ung thư và được khuyến nghị nên sử dụng có chừng mực và cân nhắc vì nó gây dị ứng và mãn cảm với một số người, ngoài ra Aspartame còn gây tác động xấu đến não và thần kinh. Chính vì những lẽ đó mà các nhà khoa học muốn tìm kiếm một sản phẩm được ly trích từ thực vật dé thay thé các loại đường hóa học và sử dụng an toàn và tốt hơn đang là vấn đề được quan tâm.
Đề đáp ứng được những kì vọng đó thì một trong những loài thực vật lý tưởng có thể đáp ứng đó là cây cỏ ngọt. Dựa trên một số chất ngọt tự nhiên có trong cỏ ngọt: stevioside và rebaudiana (từ A đến F), steviolmonoside, rubusoside, dulcoside A va steviolbioside cùng một số loại đường khác. Trong đó, stevioside và rebaudioside A là thành phần được tìm thấy nhiều và là thành phần chính tạo ngọt của stevia. Hầu hết đường có trong cỏ ngọt là rất tốt và an toàn, chúng có độ ngọt cao hơn đường sucrose khoảng 250 - 300 lần, nhiều nghiên cứ đã chứng minh rang không chỉ ngọt mà chúng còn rất an toán và tốt, chúng có tác dụng chống tăng huyết áp, chống béo phì, chống tiêu 1 đường, chống oxy hóa, chống ung thư, chống viêm, kháng khuẩn và cải thiện chức năng thận.
Ngoài ra, các dẫn xuất của chúng còn đươc nghiên cứu trong nhiễu ứng dụng thực phẩm, chế pham và y hoc; ngừa sâu răng, điều hòa miễn dịch,. Ở Việt Nam, cỏ ngọt được coi là một loài thảo dược, thường xuất hiện trong các loài thảo mộc và thuốc đông y. Với các tác dụng to lớn và tích cực như thế, nhưng hiện nay trồng cỏ ngọt dang gặp một số van đề bởi tuy cỏ ngọt là loài thân thảo dé trồng nhưng dé đáp ứng được nhu cầu thì khá khó. Cỏ ngọt có thể được trồng bằng hạt nhưng tỉ lệ nảy mầm khá thấp, lại phụ thuộc quá nhiều vào thời tiết, khí hậu và kỹ thuật cũng là yếu tố đáng quan tâm không chỉ vậy cây nảy mầm thường dễ bệnh, èo uột, chậm phát triển.
Hiện nay chủ yếu cỏ ngọt được trồng chủ yếu bằng phương pháp giâm cành, mặc dù có thé cho số lượng lớn, thời gian ngắn nhưng cây cũng không được tốt, cây dễ bị bệnh chết do thối rễ và lá, cây hay nhiễm bệnh, thường cây không đều, không đồng nhất, cây cũng khá yếu và dễ chết, dễ bị thoái hóa năng suất và chất lượng bị giảm đi nhanh chóng, đáng kể, thường không được giâm nhiều đời. Chính vì vậy, nuôi cấy mô là phương pháp tốt nhất khi cho được cây sạch bệnh, đảm bảo chất lượng và số lượng, cây đều đồng, khỏe. Phương pháp nuôi cấy phôi vô tính là một phương pháp kĩ thuật trong nuôi cấy mô nhằm nhân giống phôi hoặc cây con từ một nhóm tế bào sinh dưỡng, phương pháp cho hệ số nhân giống cao khi cho phép nuôi cấy số lượng lớn phôi soma, cây tái sinh cho cả chdi và rễ, đặc biệt thường được ứng dụng đề làm vật liệu ban đầu cho các thí nghiệm chuyên gen. Dé tài “Khảo sát ảnh hưởng của TDZ đến sự hình thành mô sẹo và phôi vô tính từ cây cỏ ngọt (Stevia rebaudiana)” được thực hiện nhằm tạo phôi vô tính cây cỏ ngọt phục vụ cho việc nhân giống cũng như tạo tiền đề cho các nghiên cứu ứng dụng sau này.
Mục tiêu của đề tài Xác định nồng độ TDZ bổ sung vào môi trường nuôi cấy thích hợp tạo mô sẹo và phôi vô tinh từ mẫu lá cây Cỏ ngọt (Stevia rebaudiana). Nội dung nghiên cứu Nội dung 1: Khảo sát ảnh hưởng của nồng độ TDZ đến tạo mô sẹo từ mẫu lá in vitro cay cỏ ngọt. Nội dung 2: Khao sat ảnh hưởng TDZ đến sự tạo phôi vô tính từ mô sẹo cây cỏ ngọt. TONG QUAN TAI LIEU 2.
Giới thiệu về cây cỏ ngọt 2. Phân loại Cỏ ngọt là thực vật có chứa steviol — một hoạt chất có thể thay thế đường ăn vừa lạnh manh, an toàn và rất tốt cho sức khỏe. Nó không chứa calo nhưng vị ngọt gấp 250 — 300 lần so với đường ăn tinh luyện. Cỏ ngọt có tên khoa học là Stevia rebaudiana là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Giới (regnum): Plantae Ngành (Division): Magnoliophyta Lớp (Class): Magnoliopsida Phân lớp (Subclass): Asteridae Bộ (Ordo): Asterales Ho (Familia): Asteraceae / Compositea Chi (Genus): Stevia Loai (Species): Stevia rebaudiana Tên gọi khác: Cúc ngọt, cúc mật, co duong,. Co ngọt được đặt theo tên của người bac sĩ, nhà thực vật người Tây Ban Nha Petrus Jacobus Stevus (1500 -1556) một giáo sư thực vat tại Dai học Valencia. Năm 1899, Moises Santiago Bertoni, nhà thực vật học người Thuy Si khi nghiên cứu ở đã mô tả kỹ lưỡng Cây cỏ ngọt. Phải đến năm 1931, hai nhà hóa học Pháp Reseback và Dieterich đã chiết tách được các glycoside có vị ngọt từ lá của cây này.
Chúng được gọi là Steviol và cấu trúc chính xác được công bố vào năm 1955 (Abeer ctv, 2019; Chesterton và Yang, 2016) Một số loài cỏ ngọt tiêu biểu: Stevia eupatoria (Willd, 1804) Stevia ovata (Willd, 1809) Stevia plummerae (A.Gray, 1882) Stevia rebaudiana (Bertoni, 1899) Stevia salicifolia, Stevia serrata (Cav, 1797) 2. Nguồn gốc cỏ ngọt Cỏ ngọt đã được con người biết đến từ xưa. Người da đỏ Guarani thường gọi là “Ka-a He-e”, có nghĩa là cỏ ngọt, nhưng không dùng dé làm ngọt ma dé thưởng thức đồ uống CÓ VỊ đẳng như mate. Và từ thời cô đại, An Độ đã sử dụng cỏ ngọt làm dược liệu trong hệ thống y học cô truyền Ayurvedic.
Cỏ ngọt được biết ở Tây Ban Nha vào thé ki thứ 16. Tuy nhiên, những người Châu Âu chỉ biết đến loại cây này vào cuối thé kỷ 19, khi được nhà thực vật hoc Moises Santiago Bertomi giới thiệu và quảng bá. Bertino đã bắt đầu nghiên cứu vào 1884, sau khi tìm thấy cỏ ngọt tại Sông Paraná ở Paraguay ở vùng biên giới giáp với Brazi, Argentina và công bố khoa học lần đầu tiên vào năm 1899 với tên gọi là Eupatorium rebadinum, năm 1905 cỏ ngọt được đôi tên thành Stevia rebaudiana. Vào những năm đầu thé ky thứ 20, tại nơi được coi là nguồn gốc của cỏ ngọt — Paraguay, người ta đã biết sử dụng cỏ ngọt như một loại nước giải khát, làm dịu ngọt các loại thức ăn và cũng dùng dé điều tri một số bệnh béo phì, tim mạch, huyết áp cao.
Nhưng mãi đến năm 1920, cỏ ngọt mới bắt đầu được trồng với số lượng lón tại cá đồn điền tại Paraguay, Brazil va được thương mai bởi bai viết của Bertoni, khi ông viết rằng một vào lá cỏ ngọt đủ để làm ngọt một tách trà lớn — năm 1901. Năm 1931, nhà hóa học người Pháp Briedel và Lavielle đã phân lập được glycoside — chất mang lại vị ngọt trong cỏ ngọt, hợp chất này được đặt tên stevioside, từ đây những nghiên cứu về cỏ ngọt bắt đầu xuất hiện và cỏ ngọt được biết đến nhiều hơn. Lần đầu tiên cỏ ngọt được giới thiệu và sử dụng thương mại như một chất làm ngọt ở Nhật Bản vào những năm 1970 cùng với các nghiên cứu đã bắt đầu đánh giá tiềm năng mang lại lợi ích của nó đối với sức khỏe con người, đặc biệt vào những năm 1980 sau khi những người Mỹ bị ám ảnh bởi chế độ đã chú ý đến “chất làm ngọt tự nhiên cổ xưa” này. Ké từ đó đến nay, các nước trên thế giới (đặc biệt Nhật Bản) đã tích cực sử dụng chất làm ngọt này trong nhiều loại thực phẩm và trở thành thành phần có trong hầu hết các thực phẩm ăn kiêng.
Năm 2013, 47% người Mỹ có sản phẩm chứa thành phần từ cỏ ngọt ở trong nhà, tại năm đó Công ty Coca-Cola bắt đầu sản xuất đồ uống có chứa Stevia thay vì đường và lượng calo ít hơn 30%. Hiện nay, ngoài những nơi tiêu thụ và trồng nhiều cỏ ngọt như Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Paraguay, cỏ ngọt còn trồng và tiêu thụ ở hầu hết các nước trên thế giới bao gồm cả Ukraine, Colombia, Án Độ và Việt Nam (Abeer và ctv, 2019; Chesterton va Yang, 2016). Đặc điểm hình thái Co ngọt là cây thân thảo nhỏ, sống lâu năm, cao 0,5 — 0,6, có khi đến 1,0m. Thân cứng, mọc thang, có rãnh dọc, cây có tuôi đời từ 6 tháng tuôi thường có phần gốc hóa gỗ.
Cành phân tại gốc, lá và cành non đều có long mịn bao phủ. Cây ưa 4m va ưa sáng, có thể chịu bóng, ưa bóng vào thời kì cây con. Ở Việt nam, cỏ ngọt phát triển tốt vào vụ xuân hé, mùa hoa khoảng tháng 5 — 9, mùa đông có hiện tượng rụng lá va lui. Nhiệt độ từ 25 — 30°C thích hợp để cỏ ngọt sinh trưởng và phát triển (Võ Thị Thừa, 2010; Đỗ Huy Bích và ctv, 2004).
Thân cành Dạng thân bụi, chiều cao thu hoạch là 0,5 — 0,6 m, thâm canh tốt có thé đạt 0,8 —1,2 m, phân cảnh cấp I nhiều, thường xuất hiện từ các đốt lá cách mặt đất 10 cm, khi ra hoa mới phân cành cấp II, III.