TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi V¨n hãa vèn g¾n liÒn víi toµn bé cuéc sèng vµ víi sù ph¸t triÓn cña x· héi. Con ngêi ra ®êi cïng víi v¨n hãa, trëng thµnh nhê v¨n hãa, híng tíi t¬ng lai còng tõ v¨n hãa. V¨n hãa cña mét d©n téc tríc hÕt thÓ hiÖn ë b¶n s¾c cña d©n téc Êy. B¶n s¾c d©n téc thÓ hiÖn trong hÖ gi¸ trÞ cña v¨n hãa d©n téc, nã biÓu hiÖn vµ ®Þnh híng cho sù lùa chän trong hµnh ®éng cña con ngêi.
Nh÷ng gi¸ trÞ v¨n hãa lµ thíc ®o tr×nh ®é ph¸t triÓn vµ ®Æc tÝnh riªng cña mçi d©n téc “Mét d©n téc thiÕu v¨n hãa cha ph¶i lµ mét d©n téc thËt sù h×nh thµnh, mét nÒn v¨n hãa kh«ng cã b¶n s¾c d©n téc th× nÒn v¨n hãa Êy kh«ng cã søc sèng thËt sù cña nã” [9, tr. ViÖt Nam lµ mét quèc gia ®a d©n téc, 54 d©n téc lµ 54 s¾c mµu v¨n hãa t¹o nªn nÒn v¨n hãa ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc ViÖt Nam, ®îc ph©n bè ë c¸c vïng, miÒn cña Tæ quèc. Do ®Æc ®iÓm vÒ ®iÒu kiÖn ®Þa lý, kinh tÕ - x· héi vµ nhiÒu nh©n tè ¶nh hëng kh¸c nhau, ®· h×nh thµnh nªn c¸c vïng v¨n hãa kh¸c nhau, tõ ®ã v¨n hãa cña c¸c d©n téc còng cã nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt vµ mang tÝnh ®Æc thï. Trong c¸c vïng v¨n hãa Êy, vïng T©y B¾c níc ta gåm 6 tØnh: Hßa B×nh, S¬n La, Lai Ch©u, §iÖn Biªn, Lµo Cai, Yªn B¸i.
Lµ mét vïng réng lín, cã ®Þa chÝnh trÞ, kinh tÕ - v¨n hãa ®éc ®¸o, cã vÞ trÝ rÊt quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn cña ®Êt níc c¶ vÒ an ninh - quèc phßng, kinh tÕ, v¨n hãa, x· héi bao gåm rÊt nhiÒu d©n téc thiÓu sè sinh sèng. Mçi d©n téc víi nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng, 2 ®Òu sím h×nh thµnh nh÷ng nÐt v¨n hãa riªng cã, ®éc ®¸o cña m×nh. D©n téc Th¸i lµ d©n téc cã sè d©n ®«ng thø hai trong 53 d©n téc thiÓu sè ë níc ta. Còng nh mäi d©n téc kh¸c, ngêi Th¸i ë T©y B¾c ®· sím h×nh thµnh mét nÒn v¨n hãa mang mÇu s¾c riªng vµ hÕt søc ®Æc s¾c.
NÒn v¨n hãa Êy ¶nh h- ëng s©u xa ®Õn tõng c¸ nh©n trong céng ®ång ngêi Th¸i, gãp phÇn lµm phong phó thªm nh÷ng gi¸ trÞ cho nÒn v¨n hãa ®a d©n téc vïng T©y B¾c ViÖt Nam. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, t×nh h×nh thÕ giíi cã nhiÒu biÕn ®æi. Xu thÕ toµn cÇu hãa ®ang diÔn ra nh mét c¬n lèc cuèn hót tÊt c¶ c¸c níc trªn thÕ giíi. ViÖt Nam còng nh tÊt c¶ c¸c quèc gia kh¸c kh«ng thÓ ®øng ngoµi dßng ch¶y nµy.
Kinh tÕ thÞ trêng víi nh÷ng u ®iÓm vµ mÆt tr¸i cña nã, cã ¶nh h- ëng kh«ng nhá ®Õn nÒn v¨n hãa truyÒn thèng cña c¸c d©n téc trong céng ®ång c¸c d©n téc ViÖt Nam, trong ®ã cã v¨n hãa cña d©n téc Th¸i ë T©y B¾c. Bªn c¹nh nh÷ng gi¸ trÞ tèt ®Ñp trong v¨n hãa truyÒn thèng cña ngêi Th¸i, cßn cã nh÷ng yÕu tè kh«ng cßn phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña thêi ®¹i. Tríc sù t¸c ®éng cña c¬ chÕ thÞ trêng, cña më réng héi nhËp quèc tÕ vµ giao lu v¨n hãa hiÖn nay, nhiÒu gi¸ trÞ v¨n hãa truyÒn thèng cña ngêi Th¸i nãi chung, vµ ngêi Th¸i ë T©y B¾c nãi riªng ®ang bÞ mai mét, pha trén, lai c¨ng, kh«ng cßn gi÷ ®îc b¶n s¾c. VÊn ®Ò kh¸c quan träng h¬n c¶, ®ã lµ chóng ta ®ang phÊn ®Êu ®Ó cã ®îc sù b×nh ®¼ng vÒ mäi mÆt gi÷a c¸c d©n téc, c¸c vïng miÒn trªn c¶ níc.
§Ó ®¹t ®îc ®iÒu nµy ph¶i kÕt hîp nhiÒu yÕu tè, trong ®ã v¨n hãa chiÕm vai trß, vÞ trÝ hÕt søc quan träng, kh«ng 3 thÓ cã b×nh ®¼ng d©n téc nÕu nh kh«ng gi÷ g×n vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa c¸c d©n téc thiÓu sè ë níc ta, bëi lÏ: "VÊn ®Ò d©n téc lµ vÊn ®Ò v¨n hãa, ®õng t×m vÊn ®Ò d©n téc ë chç kh¸c" [19, tr. HiÖn nay, §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· ®a ra nhiÒu chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch nh»m thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, gi÷ g×n vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa c¸c d©n téc, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó vïng T©y B¾c ph¸t triÓn ®ång ®Òu vµ v÷ng ch¾c, ®ãng gãp vµo viÖc thùc hiÖn môc tiªu chung cña ®Êt níc trong thêi kú ®Èy m¹nh CNH, H§H. Tríc t×nh h×nh ®ã th× viÖc gi÷ g×n, kÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc Th¸i ë T©y B¾c lµ vÊn ®Ò mang tÝnh thêi sù, cÊp b¸ch trong giai ®o¹n hiÖn nay. NhËn thøc vÒ ý nghÜa vµ tÇm quan träng cña vÊn ®Ò, ®Ó ®ãng gãp phÇn c«ng søc nhá bÐ vµo môc tiªu cña c¶ níc nãi chung, vµ tØnh S¬n La nãi riªng, t«i chän vÊn ®Ò “KÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa cña d©n téc Th¸i ë T©y B¾c hiÖn nay (qua thùc tÕ ë tØnh S¬n La)" lµm ®Ò tµi cho luËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh.
T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi VÊn ®Ò nµy ®· ®îc nhiÒu ngêi nghiªn cøu ë nh÷ng ph¹m vi vµ gãc ®é kh¸c nhau. Nghiªn cøu díi gãc ®é b¶n s¾c v¨n hãa cã nh÷ng t¸c phÈm tiªu biÓu nh: "Suy nghÜ vÒ b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc", Huy CËn, Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, 1994. "T×m vÒ b¶n s¾c v¨n hãa ViÖt Nam", PGS. ViÖn sÜ TrÇn Ngäc Thªm, Nxb Thµnh phè Hå ChÝ Minh, 2001.
"B¶n s¾c v¨n hãa ViÖt Nam", Phan Ngäc, Nxb 4 V¨n häc, 2002. "X©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn v¨n hãa ViÖt Nam tiªn tiÕn ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc", NguyÔn Khoa §iÒm (chñ biªn). "B¶n s¾c v¨n hãa d©n téc", Hå B¸ Th©m, Nxb V¨n hãa Th«ng tin, 2003. Nghiªn cøu vÒ v¨n hãa c¸c d©n téc thiÓu sè cã: "T×m hiÓu v¨n hãa vïng c¸c d©n téc thiÓu sè" cña Lß Giµng P¸o, Nxb V¨n hãa d©n téc, Hµ Néi, 1997.
"V¨n hãa c¸c d©n téc thiÓu sè ë ViÖt Nam", Ng« V¨n LÖ, Nxb Gi¸o dôc, Hµ Néi, 1998. §Ò tµi: "V¨n hãa truyÒn thèng cña c¸c d©n téc Jrai vµ Bahnar ë tØnh Gia Lai hiÖn nay - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p", LuËn v¨n th¹c sÜ TriÕt häc cña Lª ThÞ Mü V©n, 1999, §¹i häc KHXH & NV - §HQG Hµ Néi."V¨n hãa truyÒn thèng c¸c d©n téc thiÓu sè trong cuéc sèng h«m nay", NguyÔn Khoa §iÒm, T¹p chÝ V¨n hãa nghÖ thuËt, sè 7/2000. §Ò tµi: "VÊn ®Ò gi÷ g×n vµ ph¸t huy gi¸ trÞ v¨n hãa c¸c d©n téc thiÓu sè ë Gia Lai trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay", LuËn v¨n th¹c sÜ TriÕt häc, Häc viÖn ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh, 2003 cña §ç V¨n Hßa. Nghiªn cøu v¨n hãa d©n téc Th¸i cã c¸c c«ng tr×nh: “NghÖ thuËt trang phôc th¸i”, Lª Ngäc Th¾ng, Nxb V¨n hãa D©n téc, Hµ Néi, 1990.
"V¨n hãa th¸i ViÖt Nam", CÇm Träng, Phan H÷u DËt, Nxb V¨n hãa D©n téc, Hµ Néi, 1995. "V¨n hãa vµ lÞch sö ngêi Th¸i ë ViÖt Nam", Nxb V¨n hãa D©n téc, Hµ Néi, 1996."B¶n Mêng - mét cÊu tróc x· héi truyÒn thèng Th¸i, B¸o c¸o khoa häc tr×nh bµy t¹i héi nghÞ quèc tÕ Th¸i häc lÇn thø 4, ChiÒng Mai - Th¸i Lan, (10-1996), CÇm 5 Träng.97: "Nghiªn cøu v¨n hãa b¶n d©n téc Th¸i §en, trªn c¬ së ®ã ®Ò xuÊt néi dung, gi¶i ph¸p x©y dùng m« h×nh b¶n v¨n hãa", 1999, UBND tØnh S¬n La. "Vµi nÐt vÒ ngêi Th¸i ë S¬n La", V× Träng Liªn, Nxb V¨n hãa D©n téc, Hµ Néi, 2002. "Hoa V¨n Th¸i" cña Hoµng L¬ng, Nxb Lao ®éng, Hµ Néi, 2003.
"B¶o tån vµ ph¸t triÓn v¨n hãa truyÒn thèng ë vïng nói B¾c Trung Bé hiÖn nay", Cao V¨n Thanh (chñ biªn), Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2004. Vµ nhiÒu bµi viÕt trªn c¸c t¹p chÝ: D©n téc häc, nghiªn cøu lÞch sö. Nh×n chung: C¸c c«ng tr×nh, t¸c phÈm ®Òu ®· ®i vµo khai th¸c nh÷ng ®Æc ®iÓm chung vÒ b¶n s¾c v¨n hãa; v¨n hãa c¸c d©n téc thiÓu sè; v¨n hãa cña d©n téc Th¸i ë níc ta. Tuy nhiªn, nh÷ng nghiªn cøu nµy míi chØ dõng l¹i ë viÖc t×m hiÓu nh÷ng gi¸ trÞ v¨n hãa, phong tôc tËp qu¸n cña ngêi Th¸i (nãi chung), ngêi Th¸i ë T©y B¾c (nãi riªng) nh»m giíi thiÖu vÒ ngêi Th¸i; nh÷ng nÐt ®Æc s¾c - c¸i hay, c¸i ®Ñp cña v¨n hãa d©n téc Th¸i.
Mét sè ®Ò tµi, c«ng tr×nh còng ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò b¶o tån, gi÷ g×n vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc Th¸i nhng míi chØ ®Ò cËp mét c¸ch chung chung hoÆc ®i s©u t×m hiÓu mét sè nÐt v¨n hãa cô thÓ; ®· ®Ò cËp ®Õn thùc tr¹ng vµ mét sè gi¶i ph¸p cho sù ph¸t triÓn v¨n hãa c¸c d©n téc T©y B¾c nhng còng chØ lµ nh÷ng gi¶i ph¸p mang tÝnh ®Þnh híng chung cho c¸c d©n téc thiÓu sè; chñ yÕu nghiªn cøu vÒ v¨n hãa d©n téc Th¸i ë gãc ®é v¨n hãa, cha ®i s©u vµo nghiªn cøu mét c¸ch cã hÖ thèng díi gãc ®é 6 triÕt häc, cha bµn nhiÒu tíi vÊn ®Ò kÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc Th¸i ë T©y B¾c mét c¸ch kh¸i qu¸t. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu cña luËn v¨n * Môc ®Ých nghiªn cøu: trªn c¬ së lµm râ thùc tr¹ng kÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc Th¸i ë T©y B¾c hiÖn nay (qua thùc tÕ ë tØnh S¬n La), luËn v¨n ®a ra mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m kÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa cña d©n téc Th¸i ë T©y B¾c nãi chung, vµ d©n téc Th¸i ë S¬n La nãi riªng. * NhiÖm vô: luËn v¨n tËp trung gi¶i quyÕt nh÷ng nhiÖm vô chÝnh sau: Mét lµ, lµm râ b¶n s¾c v¨n hãa cña d©n téc Th¸i vµ tÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan cña viÖc kÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa cña d©n téc Th¸i. Hai lµ, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng vÊn ®Ò kÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc Th¸i ë T©y B¾c hiÖn nay (minh häa b»ng c¸c sè liÖu, thùc tÕ.kh¶o s¸t ë tØnh S¬n La).
Ba lµ, chØ ra nguyªn nh©n cña thùc tr¹ng vµ ®Ò ra mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n, nh»m kÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c d©n téc Th¸i ë T©y B¾c vµ S¬n La. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu * §èi tîng nghiªn cøu: Víi môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu ®· tr×nh bµy ë trªn, luËn v¨n x¸c ®Þnh ®èi tîng nghiªn cøu lµ v¨n hãa d©n téc Th¸i ë T©y B¾c (néi dung chñ yÕu lµ v¨n hãa d©n téc Th¸i ë tØnh S¬n La) trªn gãc ®é triÕt häc. * Ph¹m vi nghiªn cøu: 7 V¨n hãa lµ mét vÊn ®Ò rÊt réng, v¨n hãa c¸c d©n téc còng rÊt ®a d¹ng vµ phong phó.