MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế - xã hội của đất nƣớc, đời sống của con ngƣời Việt Nam ngày đƣợc nâng cao, kéo theo đó là sự gia tăng về nhu cầu tham gia sinh hoạt, hƣởng thụ văn hóa tinh thần. Lễ hội là một loại hình sinh hoạt văn hóa tinh thần độc đáo, phong phú, đa dạng đáp ứng đƣợc những nhu cầu cần thiết của con ngƣời. Sau những ngày tháng lao động vất vả mệt nhọc, đến với những dịp lễ hội là lúc con ngƣời tìm lại chính mình, đƣợc tịnh tâm, đƣợc hòa đồng, cộng cảm với tất cả trong một không gian, không khí linh thiêng nhƣ vậy.
Tham dự vào lễ hội, con ngƣời sẽ cảm thấy thanh thản hơn, nhẹ nhàng hơn. Đến với lễ hội cũng là dịp để con ngƣời đƣợc giao hòa, gần gũi với thần linh hơn, kính trọng, cảm tạ và cầu xin những điều may mắn sẽ đến với bản thân, gia đình và bạn bè. Chính bởi lẽ đó mà lễ hội nói chung, lễ hội truyền thống nói riêng ngày nay càng thu hút đƣợc sự quan tâm đông đảo của mọi ngƣời. Và lễ hội đền Đồng Bằng, xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình là một trong những lễ hội truyền thống đã để lại những ấn tƣợng sâu đậm đến đông đảo mọi ngƣời.
Mảnh đất Quỳnh Phụ- Thái Bình là nơi có nhiều lễ hội diễn ra nhƣ hội làng An Thái, hội A Sào, lễ hội đền Trần ở An Vũ… Trong đó lễ hội đền Đồng Bằng là lễ hội nổi tiếng, khai hội chính thức từ ngày 20 đến ngày 26 tháng Tám âm lịch hàng năm với quy mô lớn, sinh động và linh thiêng đã thu hút hàng vạn ngƣời trong tỉnh và khách thập phƣơng về dự. Lễ hội đền Đồng Bằng đáp ứng đƣợc nhu cầu đi tìm hạnh phúc của con ngƣời thông qua niềm tin tôn giáo. Đây còn là dịp để củng cố và phát triển mối quan hệ cá nhân - gia đình - công đồng - quốc gia trên cơ sở một hệ giá trị dân tộc. Đặc biệt, lễ hội đền Đồng Bằng còn làm cho diện mạo của đời sống văn hóa của địa phƣơng thêm sinh động, đa dạng và là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế xã hội.
Bên cạnh những mặt tích cực thì lễn hội đền Đồng Bằng còn tồn tại những hạn chế nhƣ sự thiếu đa dạng về nội dung, chƣa thỏa mãn đƣợc nhu cầu thẩm mỹ, vấn đề vệ sinh môi trƣờng, vấn đề lợi dụng lễ hội để kiếm lời bất chính, và các tệ nạn xã hội nhƣ cờ bạc, lừa đảo, móc túi, ăn xin… Từ thực tế trên, việc quan tâm tìm hiểu, đánh giá đúng thực trạng lễ hội, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động lễ hội, bảo tồn, phát huy và khai thác hết giá trị của lễ hội đền Đồng Bằng nhằm mục đích phát triển du lịch là vấn đề đặc biệt quan trọng. Đồng thời, với ý thức trách nhiệm của một ngƣời con của quê hƣơng Quỳnh Phụ, Thái Bình trƣớc một di sản quý báu của cha công; tôi đã mạnh dạn chọn đề tài : “Lễ hội đền Đồng Bằng xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong kho tàng các giá trị văn hóa Việt Nam, lễ hội truyền thống là một di sản tinh thần vô giá mà ông cha ta đã để lại. Lễ hội là một hình thức sinh hoạt văn hóa của cộng đồng thể hiện đầy đủ bản sắc, giá trị văn hóa của một vùng quê nói riêng và dân tộc nói chung.
Theo thống kê 2009, hiện cả nƣớc Việt Nam có 7.966 lễ hội; trong đó có 7.039 lễ hội dân gian (chiếm 88,36%), 332 lễ hội lịch sử (chiếm 4,16%), 544 lễ hội tôn giáo (chiếm 6,28%), 10 lễ hội du nhập từ nƣớc ngoài (chiếm 0,12%), còn lại là lễ hội khác (chiếm 0,5%). Trong những năm qua đã có rất nhiều tác giả đã nghiên cứu về lễ hội Việt Nam. Trƣớc hết phải kể đến nhƣ Lê Hồng Lý, Lê Trung Vũ (2005), “ Lễ hội Việt Nam”, Nhà xuất bản Văn hóa- Thông tin và Hoàng Lƣơng (2002), “Lễ hội truyền thống của các dân tộc Việt Nam khu vực phía Bắc”, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, tác giả đã cung cấp một cách có hệ thống lý thuyết và đặc điểm chủ yếu của lễ hội truyền thống các dân tộc Việt Nam khu vực phía Bắc. Công trình phải kể đến nữa là Nhiều tác giả (2002), “ Kho tàng lễ hội cổ truyền Việt Nam”, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc, với cái nhìn tổng quan về lễ hội cổ truyền gắn với vùng văn hóa, đã có đƣợc ý nghĩa lý luận và thực tiễn nhất định, đóng góp có hiệu quả vào việc sƣu tầm, nghiên cứu lễ hội cố truyền văn hóa dân gian và dân tộc… Lễ hội đền Đồng Bằng ở xã An lễ huyện Quỳnh Phụ là một lễ hội tâm linh lớn, có truyền thuyết liên quan đến công lao giữ nƣớc của Vua cha Bát Hải Đồng Đình (Long cung hoàng tử Giao Long).
Lễ hội là một món ăn tinh thần không thể thiếu của ngƣời dân Xã An Lễ và khách du lịch thập phƣơng. Vì vậy lễ hội đã thu hút khá nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu lịch sử về đây tìm hiều và đã có nhiều công trình, bài nghiên cứu có liên quan đến vấn đề này. Lễ hội đền Đông Bằng đã xuất hiện trong một số các bài viết đăng trên các báo, tạp chí của Thái Bình nhƣ bài viết (02/12/2014), “Đền Đồng Bằng – nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống cần được bảo tồn và phát huy” Cổng thông tin điện tử Thái Bình. Đã giới thiệu cũng nhƣ cung cấp thông tin về lịch sử hình thành và khái quát các hoạt động diễn rat rang lễ hộ và giá trị văn hóa, kiến trúc của đền Đồng Bằng đến bạn đọc.
Tuy nhiên tác phẩm này mới chỉ đề cập một cách chung chung về lễ hội chƣa đi sâu vào nghiên cứu lễ hội và vấn đề khai thác bảo tồn các giá trị lịch sử - văn hóa của lễ hội. Do đó, tuy không phải là một để tài mới, song khóa luận này, tôi đi sâu tìm hiểu cụ thể nguồn gốc hình thành, qúa trình phát triển, các bƣớc tiến hành trong lễ hội… và đặc biệt là vấn đề khai thác và bảo tồn các giá trị lịch sử - văn hóa của lễ hội để sử dụng vào việc phát triển du lịch tại lễ hội. Mục tiêu nghiên cứu - Khóa luận tìm hiểu về di tích lịch sử và lễ hội đền Đồng Bằng. - Khảo sát và đánh giá về công tác quản lý và thực trạng phát triển du lịch tại đền Đông Bằng - Đồng thời đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả phát triển du lịch tại đền Đồng Bằng.
Đối tƣợng và phạm vi đề tài - Đối tượng: - Di tích lịch sử và lễ hội đền Đồng Bằng; công tác tổ chức, quản lý lễ hội và phát triển du lịch tại đền Đồng Bằng. - Phạm vi nghiên cứu: Lễ hội đền Đồng Bằng xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình. Nguồn tƣ liệu và phƣơng pháp nghiên cứu 5. Nguồn tài liệu Nguồn tài liệu đƣợc lấy từ các phƣơng tiện thông tin đại chúng.
Các tài liệu cũng đƣợc lấy từ các tạp chí và các sách vở nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu Để cho nội dung phong phú và sát với thực tế, tôi đã kết hợp nhiều phƣơng pháp nghiên cứu nhƣ: Phƣơng pháp quan sát thực tiễn: quan sát thực tế công tác tín dụng, các nghiệp vụ quy trình tín dụng tại chi nhánh để có cái nhìn thực tiễn và tổng quan Phƣơng pháp thu thập thông tin: thu nhập thông tin cần thiết về tín dụng tại chi nhánh, đồng thời thu thập thêm thông tin trên báo, internet… Phƣơng pháp phân tích, so sánh số liệu theo chỉ tiêu tuyệt đối và tƣơng đối và so sánh. Phương pháp luận Đây là đề tài liên quan đến đời sống văn hóa tình thân, tâm linh của con ngƣời và việc phát triển du lịch. Do vậy tôi dựa trên quan điểm của Đảng về văn hóa và việc vận dụng văn hóa dân tộc để phát triển du lịch.
Phương pháp lịch sử logic Thông qua phƣơng pháp này đề phân tích có cái nhìn đúng đắn hơn các vấn đề có liên quan đến lịch sử của một vùng đất, những tài liệu, câu chuyện có liên quan đến lịch sử dân tộc. Phương pháp thu thập tài liệu Sử dụng phƣơng pháp này vào việc thu thập các tài liệu có liên quan đến lễ hội. các tài liệu có liên quan tới đề tài đƣợc thu thập từ nhiều nguồn khác nhau 5. Phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp Tiến hành so sánh đối chiếu các tài liệu, số liệu… sau đó phân tích và tổng hợp các tài liệu dựa trên mục đích nghiên cứu làm cơ sở cho việc hoàn thành khóa luận.
Phương pháp quan sát trực tiếp Vận dụng phƣơng pháp này để quan sát công trình kiến trúc của di tích. Đồng thời tôi sử dụng phƣơng pháp này vào việc quan sát công việc chuẩn bị lễ hội của chính quyền và ngƣời dân, diễn trình của lễ hội, các trò chơi, cuộc thi diễn ra ở lễ hội… 6. Đóng góp của khóa luận Góp phần tìm hiểu một lễ hội truyền thống ở quê hƣơng – Lễ hội Đền Đồng Bằng. Kết quả nghiên cứu về lễ hội giúp hiểu rõ hơn về lễ hội, giá trị truyền thống, văn hóa của một vùng đất mình đang sống, tinh thần cố kết cộng đồng đƣợc thể hiện qua nhiều sinh hoạt văn hóa trong lễ hội.
Trên cơ sở đó giúp nhìn nhận một các khách quan nhất thực trạng khai thác và bảo tồn các giá trị văn hóa lịch sử - văn hóa của lễ hội. Đề xuất một số giải pháp để phát triển du lịch tại lễ hôi Đền Đồng Bằng. Bố cục của đề tài CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CHƢƠNG 2.
LỄ HỘI ĐỀN ĐỒNG BẰNG – MỘT LỄ HỘI ĐỘC ĐÁO CỦA TỈNH THÁI BÌNH CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ CỦA LỄ HỘI ĐỀN ĐỒNG BẰNG NHẰM MỤC ĐÍCH PHÁT TRIỂN DU LỊCH KẾT LUẬN DANH MỤC THAM KHẢO NỘI DUNG CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tổng quan về lễ hội 1. Khái niệm lễ hội Gs.