LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề lài Với sự sùng nỗ của công nghệ thông lin, lr0ng những năm gần đây nó đojợc áp dụng rộng rãi lr0ng mọi lĩnh vực đời sống xã hội. các chuyên gia ch0 rằng, hiện nay chúng †a đang sống lr0ng một xã hội “rất giàu về thông lin nhoIng nghè0 về tri thức”. chính vì vậy đòi hỏi phải phái triển các phoøjơng pháp khai phá, phái hiện ra những thông lin, lri thức có ích bị che lap tr0ng các “múi” đữ liệu phục vụ ch0 công việc của các nhà quản lý, các chuyên gia, lừ đó thúc đây khả năng sản xuất, kinh d0anh, cạnh tranh của các lỗ chức, d0anh nghiệp.
Khai phá dữ liệu (Dala Mining) là một lĩnh vực kh0a học liên ngành mới xuất hiện gần đây nhằm đáp ứng nhu cầu này. các kết quả nghiên cứu còng với những ứng dụng thành công tr0ng khai phá dữ liệu, khám phá tri thức ch0 thấy khai phá đữ liệu là một lĩnh vực kh0a học tiềm năng, mang lại nhiều lợi ích, đồng thời có øỊu thế hơn hắn s0 với các công cụ phân tich dữ liệu truyền thống. hiện nay, các cơ sở dữ liệu (cSDL) cần khai phá thơiờng có kích thojóc rất lon, chang han cdc SDL lin- sinh-hoc (bi0infOrmatics), cSDL da phojong hén, cSDL gia0 tac, cSDL van bản,. các cSDL này thơjờng chứa lới hàng ngàn thuộc lính, gây rất nhiều khó khăn ch0 việc khai phá, thậm chí còn làm ch0 nhiệm vụ khai phá tro nên Bat kha thi.
Van dé dat ra là phải lìm cách rút gọn số thuộc lính mà không làm những thông lin cần thiết phục vụ nhiệm vụ khai phá. Khai phá dữ liệu là một lĩnh vực liên quan đến rất nhiều ngành học who hệ cơ sở đữ liệu, thống kê, trực quan hóa với nhiều cách liếp cận, sử Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 2 dụng các kỹ thuật khác nhau nhơi mạng nor0n, lý thuyết lập thô, lập mờ, siêu diễn tri thức,. Khai phá đữ liệu là sojớc rất quan lrọng nhằm lrích suất ra các thông Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn lin có giá lrị, có hiệu quả tiềm ân tr0ng lojợng dữ liệu lớn đojợc loIu trữ lr0ng các cơ sở đữ liệu, kh0 dữ liệu. Đề khai thác nguồn thông lin có hiệu quả thì cic phojong phaép quan tri và khai thác cơ sở đữ liệu truyền thống đang ngày càng không đáp ứng nhu cầu.
Vì vậy việc nghiên cứu lỗ chức khai thác đữ liệu văn sản đề khám phá tri thức thông in là vấn đề cần thiết. Xuất phát từ những lý dO trên, chúng lôi chọn và nghiên cứu đề lài luận văn: “Khai phá dữ liệu văn sản sằng lý thuyết lập thô”. Mục liêu của luận văn Mục liêu của luận văn là nghiên cứu lý thuyết lập thô phân lOại văn bản liếng Việt the0 chủ đề. các đóng góp của luận văn Luận văn đã có ba đóng góp chính sau đây: - Dé xual phojong pháp: Đề tai da dé xuat dooce phojong pháp phân 10ai van sản dựa trên lý thuyết lập thô.
- Xây dựng hệ thống: Xây dựng hệ thông phân l0ại văn sản Hếng Việt the0 chủ đề dựa trên phojơng pháp đã đề xuất. - Xây dựng kh0 ngữ liệu: các văn sản tiếng Việt đơjợc tổng hợp lừ các trang in Việt nam hÌlp:/www.nel, hllp:/vnbbnews.cÖm và hHp://vielniamnet. bố cục của luận văn Luận văn đơiợc số cục thành 4 chơiơng, gồm 74 trang. choơng 1 giới thiệu lổng quan về khai phá đữ liệu văn sản và lý thuyết lập thô.
choJơng 2 trình sày các phơiơng pháp siều diễn văn sản, phân nhóm và phan 10ai van ban. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn chojơng 3 trình sày kiến trúc hệ thống phân l0ại văn sản lự động và phojong phap phan 10ai van sản áp dụng lý thuyét lập thô. choJơng 4 Xây dựng hệ thống phan 10ai van bản tiếng việt the0 chủ đề cuối còng, luận văn doja ra một số kết luận và đề xuất các hojớng nghiên cuu tr0ng tojomg lai. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn chŒJƠIG 1.
TÓIG QUAII VÉ KhAI PhÁ DỮ LIỆU VĂN bẢII VÀ LÝ ThUVÉT TẬP ThÔ Tr0ng choJơng này, chúng lôi trình sày lỗổng quan về khai phá dữ liệu ba0 gồm khai phá dữ liệu văn sản, các khía cạnh khai phá đữ liệu văn sản, các chu trình khai phá và tổng quan về lý thuyết lập thé. Khai phá dữ liệu văn bản 1. Khai phá dữ liệu 1. Khái niệm Trojoc sự phái triển không ngừng của inlernet dẫn đến những kh0 đữ liệu đã lơu trữ một lơjợng đữ liệu không lồ, tr0ng lơjợng đữ liệu không lồ đó ấn chứa rất nhiều những thông tin quan trọng.
Tuy nhiên, lrojớc đây ngojời la vẫn thojờng sử dụng những phoJơng pháp thủ công mà rất khó khan dé khai phá chúng. IIhững thông tin quan trọng luôn Thôi thúc cÔn ngojời lìm cách đề khai phá. còn các hệ thống kh0 dữ liệu chỉ nhằm làm nhiệm vụ lơiu lrữ dữ liệu. còng với sự phát triển của kỹ thuật máy lính và kỹ thuật thông tin, thông lin ngày càng đojợc phát triển mạnh mẽ, đã voiợ† qua mọi khả năng phân tích thủ công của c0n ngojời, ch0 dò hệ thống kh0 dữ liệu có thề nâng ca0 khả năng tim kiếm, thống kê.
nhoIng không thé phát hiện đojợc những mối quan hệ và những quy luật nằm bên lr0ng dữ liệu, đồng thời cũng không thể căn cứ và0 những phojơng pháp phân lích truyền thống đojợc nữa. Tr0ng một siển dữ liệu không lồ, làm thế mà0 đề lấy đojợc những thong tin có giá trị co tri thuc da lrở thành một nhiệm vụ vô còng quan trong, cOn mgojoi mOng muốn lOại bỏ những dữ liệu thô dé chat lọc những Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 6 dữ liệu linh, Khai phá dữ liệu DM tắt nguồn lừ đây. Hó xuất hiện và0 cuối những năm 80 của thế kỷ 20, từ những năm 90 nó sắt đầu khởi phái, ch0 lới thế kỷ 21, rất nhiều các khái niệm gần Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn đúng với nó ví dụ KDD(KnO0wledge DiscOvery In Dalabase), phân lích dữ liệu, Dala Fusi0n, Dala wareh0use. Tr0ng lúc này, một lĩnh vực nằm lr0ng ngành trí luệ nhân ta0 1a hoc máy dang không ngừng phát trién.
hoc may lam nâng ca0 lính năng của những choJơng lrình máy tinh, thu mhan dojgc tr nhiều ngành kh0a học khác nhau sa0 gồm: trí tuệ nhân lạ0, xác suất thống kê, tâm lý học, triết học. rồi căn cứ và0 những mô hình học khác nhau để đoỊa ra phojong pháp học, ví dụ: học không giám sát, học có giám sat, mang n0r0n va di truyền. cuối còng: Daia Mining là việc liễn hành xử lý, khai phá từ le0ng kh0 dữ liệu lớn, không hUàn chỉnh, nhiều nhiễu, mơ hô, để laích eúl ea những thông tin có giá lsị, đó lei thức. Lịch sử nghiên qứu Khái niệm về KDD lần đầu liên đơjợc tổ chức và0 ngày 20 tháng § năm 1989 lại hội nghị tri tuệ nhân 1a0 quốc lế lần thứ 11[32] thu hút các nhà kh0a học lừ 69 ngjớc lrên thế giới tham gia.
Từ đó lới nay, rất nhiều các chuyên gia, học giả ở nhiều quốc gia đã nghiên cứu về DM. các hiệp hội dgjoc hinh thanh mho, ACM SIGKDD, IEEE, IcDM, SDM, PAKDD, VLDB, FSKD, MLDM. Tại Việt Iam, khOảng 10 năm trở lại đây, ngày càng có nhiều các chuyên gia nghiên cứu DM và DM cũng ngày đơjợc phát triển, nó đang là một xu thế mới †rÔng nghiên cứu để ứng dụng vàO0 cuộc sống. các khía qạnh khai phá chủ yếu IIhiệm vụ chủ yếu là phân tích dữ liệu, phân lop, phan 10ai, dO lojong, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.
Phân Iích kết hợp (ass0ciai0n analysic) Khai phá luật kết hợp d0 Takesh Apwal và cộng sự cùng đoỊa ra. Giá trị giữa 2 biến hOặc hai biến trở lên tồn lại một lính quy luật đojợc gọi là kết hợp. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn Luật kết hợp dữ liệu là một vấn đề khá quan trọng tr0ng kh0 đữ liệu, để nhằm phát hiện ra tri thức. Kết hợp đojợc phân thành kết hợp đơn giản, kết hợp lime-series và kết hợp nhân quả.
Mục đích của phân lích kết hợp là fim ra mang két hợp tiềm an tr0ng kh0 đữ liệu. Phân lớp ( cluslering ) Phân lớp là căn cứ và0 lính chất của đữ liệu để phân thành lừng lớp khác nhau. Tr0ng một lớp dữ liệu có nhiều đặc lính lolơng thích, phân lớp là căn cứ vàO các đặc lroIng khái quát của đữ liệu để phân chúng thành lừng lớp khác nhau, ví dụ nhơi căn cứ và0 mô hình phân số của dữ liệu, quan hệ giữa các thuộc lính của dữ liệu. Phân l0ại ( classificali0n ) Phan 10ai 14 tim ra khái niệm miêu lả của một lớp nàO đó, nó đại diện ch0 chỉnh thể lin lức của dữ liệu, rồi dựa và0 hàm miêu tả, đồng thời dòng hàm mô lả này để miêu lá mô hình dữ liệu.
Thông thojờng, dòng mô hình cây quyết định để siêu thị. Phân l0ại là lợi dụng việc huấn luyện lập dữ liệu thông qua mội số các thuật l0án nhất định đề đạt đơtợc quy lắc phân l0ại. Dự đ0án ( predicali0n ) Dự đ0án là lợi dụng lịch sử của dữ liệu dé tìm ra đơjợc quy luật siến hóa, xây dựng mô hình, đồng thời lừ mô hình đó để áp dụng và0 l0ại đữ liệu tr0ng lojơng lai dé liến hành khăng định, khẳng định quan lâm tới độ tinh và lính chuân xác, thông thojờng dùng phơjơng sai của khẳng định đề đ0 lơjờng. Mô hình chuỗi thời gian (time —series) Time —series chỉ sự thông qua sự luần tự của thời gian lìm kiếm những Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 10 mô hình phát sinh.
Tựa nhơi hồi quy, nó cũng dòng để nhận siết giá lrị 1ơJơng lai của dữ liệu. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 11 Độ lệch ( deviali0n) Tr0ng độ lệch sa0 gồm rất nhiều tri thức, tr0ng kh0 dữ liệu, đữ liệu lồn lại những khác siệt, phát hiện những khác siết lr0ng kh0 đữ liệu là rất quan trọng. Độ lệch giữa kết quả quan sát đơxợc giữa giá trị trả về the0 lính 10án và kết quả thực lé. Quy lình qia DM Quy trình của DM lhe0 sơ đồ nhơi sau Đánh giá Tri thức kết quả mẫu Khai phá dữ liệu Chuyên đổi đữ liệu ot = Cae mau ~~.
4 ® »” : Dữliệu Ÿ r : da chuyén : S34 parties basi ï - - qua tiên 7 ——— Dữ liệu : xử lý : Mụctiêu 5 " Làm sạch tiên xử lý dữ liệu Trích lọc dữ liệu DữÌiệu? = ——'— m=—== = =.