Đồng Âm và Đa Nghĩa Trong Tiếng Việt (Đối Chiếu Với Tiếng Hán Hiện Đại)

Tài liệu nghiên cứu Đồng âm và đa nghĩa trong tiếng việt đối chiếu với tiếng hán hiện đại, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Đào Mạnh Toàn
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Lê
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lí luận ngôn ngữ
• Đề tài: Khám Phá Đồng Âm và Đa Nghĩa Trong Tiếng Việt So Với Tiếng Hán
• Loại tài liệu: luận án

Mục lục chi tiết

• DẪN NHẬP
• 1. CHƯƠNG 1: ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 2.1. Ở Việt Nam, trước 1945
• 2.2. Từ sau 1945 đến 1975
• 2.3. Từ 1976 tới nay

Tóm tắt

I. Đồng Âm Đa Nghĩa Tiếng Việt và Tiếng Hán Tổng Quan Nghiên Cứu

Hiện tượng đồng âm (ĐÂ) và đa nghĩa (ĐN) là những đặc điểm phổ quát trong ngôn ngữ, tồn tại ở cả từ, ngữ và câu. Trong đó, đồng âm và đa nghĩa trong từ là phổ biến nhất. Các nghiên cứu về từ đồng âm và từ đa nghĩa đã được thực hiện từ nhiều góc độ khác nhau, mỗi hướng tiếp cận mang lại những phát hiện riêng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh luận trong giới nghiên cứu về hiện tượng này. Luận án này tập trung vào nghiên cứu từ đồng âm và từ đa nghĩa trong tiếng Việt, đối chiếu với tiếng Hán, để tìm ra điểm tương đồng và khác biệt. Đặc biệt, luận án đi sâu vào sự đối lập giữa từ đồng âm chính gốc (ĐÂCG) và từ đồng âm ngẫu nhiên (ĐÂKG), một khía cạnh chưa được nhiều nghiên cứu trước đó đề cập đến. Mục tiêu là làm rõ đặc điểm của từ đồng âm và từ đa nghĩa trong tiếng Việt, cũng như vị trí và vai trò của từ ĐÂCG trong hệ thống từ vựng.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Đồng Âm Đa Nghĩa Tại Việt Nam

Trước năm 1945, hiện tượng đồng âm và đa nghĩa trong tiếng Việt đã được đề cập gián tiếp trong một số tự vị nhằm chuẩn hóa chính tả. Ví dụ, Đại Nam quấc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của (1895) đã phân biệt được các đề mục đồng âm ngữ nghĩa. Năm 1925, Nguyễn Văn Mai xuất bản Đồng âm tự vị, công trình đầu tiên đề cập trực tiếp đến hiện tượng đồng âm của tiếng Việt. Các công trình như Việt Nam tự điển (1931) chú trọng phân biệt các đơn vị đồng âm và đa nghĩa. Hán Việt từ điển của Đào Duy Anh (1932) coi trọng việc thu thập, giải thích và phân biệt, xử lí các đơn vị đồng âm Hán và Hán -Việt. Những nghiên cứu này, dù còn hạn chế, đã đặt nền móng cho các nghiên cứu chuyên sâu sau này.

1.2. Vấn Đề Từ Đồng Âm Chính Gốc ĐÂCG và Đồng Âm Ngẫu Nhiên ĐÂKG

Luận án tập trung vào việc nghiên cứu từ đồng âm và đa nghĩa trong loại từ ĐÂCG và ĐÂKG của tiếng Việt. Nghiên cứu này sẽ làm rõ đặc điểm của từ đồng âm, từ đa nghĩa trong tiếng Việt, đồng thời làm rõ vị trí, vai trò và đặc điểm của từ ĐÂCG, từ vừa ĐÂ vừa ĐN trong khu vực ĐÂCG và ĐÂKG của tiếng Việt. Từ đó làm rõ được những đồng nhất và khác biệt cũng như thấy được những điểm giao thoa giữa hai hiện tượng này. Luận án cũng đối chiếu từ đồng âm, từ đa nghĩa, từ đồng âm và đa nghĩa trong tiếng Việt với từ đồng âm, từ đa nghĩa, từ đồng âm và đa nghĩa trong tiếng Hán hiện đại để tìm ra những điểm tương đồng và dị biệt trong hai ngôn ngữ.

II. Thách Thức Phân Loại Đồng Âm và Đa Nghĩa Trong Tiếng Việt

Việc phân biệt đồng âm và đa nghĩa là một thách thức lớn trong ngôn ngữ học. Ranh giới giữa hai hiện tượng này đôi khi rất mờ nhạt, gây khó khăn trong việc xác định một từ nên được coi là nhiều nghĩa hay nhiều từ đồng âm. Theo Hoàng Phê, nếu quan hệ giữa các nghĩa ngày nay không rõ ràng lắm, thì tốt hơn là tách ra thành đồng âm. Quan điểm này cho thấy tính chủ quan và sự cần thiết của các tiêu chí rõ ràng để phân loại. Ngoài ra, sự ảnh hưởng của tiếng Hán và các ngôn ngữ khác càng làm phức tạp thêm vấn đề này. Việc thiếu các công cụ và phương pháp phân tích ngữ nghĩa hiện đại cũng là một trở ngại.

2.1. Sự Khác Biệt Giữa Từ Đa Nghĩa và Các Từ Đồng Âm

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định sự khác biệt giữa đa nghĩa của một từ thông thường (giữa các nghĩa thường có quan hệ phái sinh) với đa nghĩa giữa các từ đồng âm (không có quan hệ phái sinh, thường chỉ có liên hệ về nghĩa). Việc xác định rõ các loại từ đa nghĩa và mối quan hệ giữa các nghĩa khác nhau là cần thiết. Đỗ Hữu Châu nhấn mạnh tầm quan trọng và những khó khăn của việc biên soạn từ điển một thứ tiếng, đặc biệt là những khó khăn trong việc giải thích nghĩa của từ tiếng Việt và khẳng định: “điều quan trọng nhất là tính hệ thống trong cách làm việc”.

2.2. Ảnh Hưởng của Tiếng Hán Đến Đồng Âm và Đa Nghĩa Tiếng Việt

Sự du nhập của từ Hán Việt đã làm phong phú vốn từ vựng tiếng Việt, nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều hiện tượng đồng âm. Nhiều từ Hán Việt có âm đọc giống nhau nhưng nghĩa khác nhau, gây khó khăn cho người học và sử dụng. Trần Trọng Kim, Bùi Kỉ, Phạm Duy Khiêm trong Việt Nam văn phạm nêu ví dụ về chữ minh có nhiều nghĩa khác nhau trong chữ Hán, nhưng viết bằng chữ Quốc ngữ thì đều giống nhau cả. Vì thế, việc hiểu rõ nguồn gốc và ý nghĩa của từ Hán Việt là rất quan trọng để phân biệt các từ đồng âm.

III. Phương Pháp Phân Tích và Đối Chiếu Đồng Âm Đa Nghĩa Hiệu Quả

Để giải quyết các thách thức trên, cần áp dụng các phương pháp phân tích ngữ nghĩa hiện đại, kết hợp với việc nghiên cứu lịch sử và nguồn gốc của từ. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như phần mềm phân tích văn bản, cơ sở dữ liệu từ vựng cũng rất quan trọng. Ngoài ra, cần xây dựng các tiêu chí rõ ràng và khách quan để phân loại đồng âm và đa nghĩa, dựa trên mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các nghĩa của từ. Phương pháp đối chiếu giữa tiếng Việt và tiếng Hán cũng cần được thực hiện một cách cẩn thận, chú ý đến sự khác biệt về cấu trúc và ngữ pháp của hai ngôn ngữ. Từ điển học đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác và đầy đủ về từ vựng.

3.1. Áp Dụng Ngữ Nghĩa Học trong Phân Tích Đồng Âm Đa Nghĩa

Ngữ nghĩa học cung cấp các công cụ và lý thuyết để phân tích ý nghĩa của từ và câu. Các phương pháp như phân tích thành tố nghĩa (componential analysis), lý thuyết nguyên mẫu (prototype theory) có thể giúp xác định mối quan hệ giữa các nghĩa khác nhau của một từ, từ đó phân biệt đa nghĩa với đồng âm. Việc áp dụng ngữ cảnh học (contextual semantics) cũng rất quan trọng, vì ý nghĩa của từ thường phụ thuộc vào ngữ cảnh sử dụng.

3.2. Vai Trò của Từ Điển Học trong Nghiên Cứu Đồng Âm Đa Nghĩa

Từ điển học đóng vai trò trung tâm trong việc thu thập, mô tả và phân loại từ vựng. Các từ điển tốt cần cung cấp thông tin chi tiết về nguồn gốc, ý nghĩa, cách sử dụng và quan hệ ngữ nghĩa của từ. Việc xây dựng các từ điển chuyên ngành về đồng âm và đa nghĩa sẽ rất hữu ích cho các nhà nghiên cứu và người học tiếng Việt. Hơn nữa, từ điển nên cập nhật thường xuyên và dựa trên các nghiên cứu ngôn ngữ học mới nhất.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Đồng Âm Đa Nghĩa trong Dạy và Học Tiếng Việt

Nghiên cứu về đồng âm và đa nghĩa có nhiều ứng dụng thực tiễn trong dạy và học tiếng Việt, đặc biệt là cho người nước ngoài. Việc hiểu rõ các hiện tượng này giúp người học tránh nhầm lẫn và sử dụng từ vựng một cách chính xác và tự tin hơn. Các bài tập và trò chơi ngôn ngữ có thể được thiết kế để giúp người học phân biệt các từ đồng âm và nắm vững các nghĩa khác nhau của từ đa nghĩa. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng có thể được sử dụng để cải thiện chất lượng sách giáo khoa và tài liệu học tập.

4.1. Phát Triển Các Bài Tập Phân Biệt Đồng Âm Đa Nghĩa

Các bài tập thực hành đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người học nắm vững các kiến thức về đồng âm và đa nghĩa. Các dạng bài tập có thể bao gồm: chọn từ đúng để điền vào chỗ trống, nối từ với nghĩa tương ứng, phân tích ngữ cảnh để xác định nghĩa của từ, và viết câu sử dụng các từ đồng âm hoặc đa nghĩa một cách chính xác. Các bài tập nên được thiết kế đa dạng và thú vị để thu hút người học.

4.2. Ứng Dụng Nghiên Cứu vào Biên Soạn Giáo Trình Tiếng Việt

Các nghiên cứu về đồng âm và đa nghĩa nên được tích hợp vào chương trình và giáo trình dạy tiếng Việt. Các giáo trình cần cung cấp thông tin rõ ràng và đầy đủ về các hiện tượng này, đồng thời đưa ra các ví dụ minh họa cụ thể và dễ hiểu. Các giáo trình cũng nên khuyến khích người học tự tìm hiểu và khám phá thêm về từ vựng tiếng Việt.

V. Kết Luận Tầm Quan Trọng và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu

Nghiên cứu về đồng âm và đa nghĩa trong tiếng Việt, so với tiếng Hán, không chỉ có ý nghĩa về mặt lý thuyết mà còn mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc hiểu rõ các hiện tượng này giúp chúng ta sử dụng tiếng Việt một cách chính xác và hiệu quả hơn, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của ngôn ngữ. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác nhau của đồng âm và đa nghĩa, áp dụng các phương pháp phân tích ngôn ngữ hiện đại và xây dựng các công cụ hỗ trợ cho việc dạy và học tiếng Việt. Nghiên cứu này có thể mở ra những hướng đi mới trong lĩnh vực ngôn ngữ học và đóng góp vào sự phát triển của tiếng Việt.

5.1. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Đồng Âm Đa Nghĩa

Các hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc xây dựng cơ sở dữ liệu từ vựng tiếng Việt đầy đủ và chính xác, phát triển các thuật toán tự động phân tích đồng âm và đa nghĩa, và nghiên cứu ảnh hưởng của công nghệ thông tin đến việc sử dụng từ vựng. Ngoài ra, cần có thêm các nghiên cứu so sánh giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách xử lý đồng âm và đa nghĩa.

5.2. Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Ngôn Ngữ Tiếng Việt

Việc nghiên cứu và hiểu rõ các đặc điểm của tiếng Việt, bao gồm đồng âm và đa nghĩa, là một phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của ngôn ngữ. Chúng ta cần khuyến khích việc sử dụng tiếng Việt một cách chính xác và sáng tạo, đồng thời tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ngôn ngữ trong thời đại mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I Những điều khái lược (tr.18-19) và ở mục Lời tựa (tr. VIII, XI) là những chỗ thể hiện rõ quan điểm của họ về từ ĐÂ và ĐN. Theo họ, “tiếng ĐÂ là những tiếng viết giống nhau và đọc đồng một âm như nhau, nhưng cái nghĩa thì khác mà không có liên – lạc gì với nhau cả. Ví như một tiếng nước là nói một xứ có vua quan cai trị; một tiếng nước khác là nói chất lỏng ở sông ở biển.

Một tiếng năm là nói khoảng thời gian có mười – hai tháng; một tiếng năm khác là nói số đếm sau số bốn” (Việt Nam văn phạm, tr. Họ còn bàn về nguồn gốc của từ ĐÂ và nhược điểm của chữ Quốc ngữ: “những tiếng ĐÂ ấy nhiều nhất là những tiếng gốc ở chữ nho mà ra” , họ nêu ví dụ: Chữ minh là sáng thì viết chữ 明, chữ minh là tối thì viết chữ 冥, chữ minh là mờ - mịt bát - ngát thì viết chữ 瞑, chữ minh là thề thì viết chữ 盟, chữ minh là ghi, khắc thì viết chữ 铭, chữ minh là kêu (nói về chim) thì viết chữ 鸣”.Theo họ thì “những chữ ấy viết bằng chữ nho là sáu chữ khác nhau, mà viết bằng quốc - ngữ thì tiếng nào cũng như nhau cả. Song ta phải biết phân – biệt rằng đó là sáu tiếng minh có sáu nghĩa riêng, chứ không phải là một tiếng minh mà có sáu nghĩa.” (Việt Nam văn phạm; tr. Trong Lời tựa, họ đưa ra nhận xét: “Chữ quốc – ngữ rất tiện – lợi là nhờ có năm cái dấu giọng có thể phiên – dịch đúng hết thảy các âm.

Chỉ hiềm vì các âm 6 tuy đúng, song khi gặp những tiếng đồng – âm thì viết giống nhau cả, thành ra người nào không biết chữ nho, không làm thế nào phân - biệt những nghĩa khác nhau trong những tiếng ấy.” (Việt Nam văn phạm; tr. Có thể nói rằng, ngay từ rất sớm, HTĐÂ, ĐN trong TV đã được quan tâm lưu ‎ý. Ở giai đoạn này, do những hạn chế về thời đại nên chưa có những công trình có tính lí luận, những công trình tập thể còn ít, chủ yếu là những công trình dựa trên sự nỗ lực, cố gắng và kinh nghiệm của một số học giả nên thành tựu nghiên cứu chưa nhiều, còn bỏ sót nhiều vấn đề liên quan đến HTĐÂ, ĐN trong TV song bước đầu đã hé mở những vấn đề lí luận như: (1) tầm quan trọng và cái khó của việc phân biệt những ĐVĐÂ thuần Việt và những ĐVĐÂ gốc Hán khi không có chữ Hán chú kèm, (2) HTĐÂ giữa từ toàn dân với từ địa phương, (3) việc chuẩn hóa chính tả, chữ viết, (4) sự xung đột giữa các loại văn tự đã và đang được sử dụng (chữ Hán, chữ Nôm, chữ Quốc ngữ) trong việc nhận diện các ĐVĐÂ, ĐN của TV, (5) nhược điểm của chữ Quốc ngữ trong phản ánh các cách phát âm vùng miền, (6) phân biệt những ĐVĐÂ với những ĐVĐN. Từ sau 1945 đến 1975, HTĐÂ, ĐN tiếp tục nhận được sự quan tâm của các nhà Việt ngữ học.

Khảo sát những công trình này chúng tôi nhận thấy, trong khi các học giả phía Nam vẫn tuân theo tôn chỉ chuẩn hóa chính tả, chữ viết và góp phần truyền bá chữ Quốc ngữ là chính thì các học giả phía Bắc lại có xu thế nghiêng nhiều về lí luận. Những quan điểm có tính lí luận ở giai đoạn này phần lớn là về vấn đề từ điển học. Đáng chú‎ý là các công trình và quan điểm sau: Năm 1947, ở Sài Gòn có Đồng âm vận tuyển của Trần Văn Khải [68]. Tiến bộ hơn Nguyễn Văn Mai, Trần Văn Khải đã phát hiện và chỉ ra những nhược điểm, những bất cập của chữ Quốc ngữ trong việc ghi âm, thể hiện giọng nói của ba miền.

Tác giả đã rất chú trọng đến thao tác so sánh đối chiếu và chọn mẫu trong việc thu thập ngữ liệu: “trong quyển từ điển nầy, chúng tôi đối chiếu các tự điển ở ba kỳ và chọn lấy cách viết của phần đông, hầu ngày sau điển - chế và thống - nhứt văn – tự Việt – Nam” (Phàm lệ). Trần Văn Khải cũng đã có những cải tiến, sáng tạo hơn về phương pháp biên soạn, điều này thể hiện ở phương pháp sắp xếp các ĐVĐÂ của tác giả: thứ nhất, sau mỗi một đầu mục từ hay sau 7 mỗi một hình vị được giải thích đều có đánh số Ả-Rập chỉ rõ những từ hay hình vị ĐÂ trong đầu mục ấy. Thứ hai, nghĩa của những hình vị ĐÂ được cho vào ngoặc đơn để phân biệt với hình vị được giải thích. Sau cùng, là việc liệt kê những kết hợp từ có chứa hình vị được giải thích.(Yêu) : ân ái ; ái chủng ; ái đái ; ái hộ ; ái hữu ; ái kỷ ; ái quốc ; ái sủng ; ái tình ; bác ái ; bể ái ; luyến ái.

Êm ái ; ái đau ; ái ôi. Nghĩa của các từ hay các hình vị ĐÂ được thống kê và giải thích trong Đồng âm vận tuyển khá rõ ràng và chính xác, nhất là các hình vị Hán Việt. Theo thống kê của LA, ngoài 3647 hình vị và từ được đưa ra giải thích còn có phần Câu rời là phần thu thập thêm những kết hợp từ có chứa những hình vị được giải thích trong các mục từ trước đó và những chữ dễ gây nhầm lẫn với hình vị được đưa ra giải thích. Phần này được tác giả cấu tạo thành những câu thơ lục bát nhằm mục đích giúp người học dễ học, dễ nhớ, dễ phân biệt.

Chẳng hạn, án và áng được tác giả phân biệt như sau: “Án binh, hương án, án quan Áng công danh, với áng chiến trường có g” (Đồng âm vận tuyển; tr. Ngoài việc thu thập giải thích các hình vị Hán Việt, thuần Việt, Đồng âm vận tuyển còn thu thập, giải thích cả những hình vị ĐÂ gốc Pháp. Năm 1951, có Tự- điển Việt- Nam phổ- thông của Đào Văn Tập [118]. Công trình này vẫn bộc lộ khá nhiều nhược điểm ở các khâu xác định nghĩa, sắp xếp nghĩa, phân biệt các ĐVĐN với các ĐVĐÂ.

Chẳng hạn: khi xác định nghĩa của hình vị Hán Việt 白(bạch) tác giả đã gán thêm cho nó nghĩa của hình vị bạch trong các kết hợp như: bạch đinh, bạch thủ, trinh bạch khi quan niệm hình vị này ngoài cái nghĩa là “sắc trắng” ra còn có nghĩa là “sạch sẽ, sáng sủa; trắng trơn, không có của cải, không có chức tước” (Tự- điển Việt- Nam phổ- thông; tr 27). Về việc xử lí các ĐVĐÂ, Đào Văn Tập đã đem tất cả các ĐVĐÂ mà ngày nay được dán nhãn là “ĐÂ được cấu tạo theo kiểu chuyển loại” như: cuốc (dt) <-> cuốc (đgt); bào (dt) <-> bào (đgt). nhập chung vào một mục từ ĐN. (Tự- điển Việt- Nam phổ- thông; tr.

8 Năm 1969, đáng chú ý là quan điểm phân loại từ ĐN và từ Đ của Hoàng Phê [104, tr. Ông cho rằng: “phân biệt HT từ nhiều nghĩa với HT từ Đ là một vấn đề khó khăn. Nhiều khi rất khó quyết định nên coi đây là một từ nhiều nghĩa hay là nên tách ra thành mấy từ ĐÂ. Trong từ điển phổ thông, nếu quan hệ giữa các nghĩa ngày nay không rõ ràng lắm, thì tốt hơn là tách ra thành Đ”.

Năm 1969, Đỗ Hữu Châu [17, tr.43-50] thông qua quá trình khảo sát việc giải thích nghĩa của các ĐV từ trong TĐTV 1967 (Văn Tân chủ biên) đã thể hiện quan điểm và phương pháp xử lí nghĩa của mình đối với các ĐVĐN. Đây là một công trình thể hiện rõ những vấn đề lí luận ở giai đoạn này. Trong phần thứ nhất của bài viết, ông nhấn mạnh tầm quan trọng và những khó khăn của việc biên soạn từ điển một thứ tiếng, đặc biệt là những khó khăn trong việc giải thích nghĩa của từ TV và khẳng định: “điều quan trọng nhất là tính hệ thống trong cách làm việc”. Ở phần thứ hai, ông chỉ ra những nhược điểm thường thấy trong những quyển từ điển của ta trước đó.

Trong đó, nhược điểm lớn nhất theo ông là “rời rạc, thiếu tính hệ thống”. Nhược điểm này thể hiện ở ba điểm sau: (1) Bộc lộ ở cách sắp xếp theo thứ tự chữ cái mà hệ quả của nó là “không thể giúp cho người đọc thấy được những mối quan hệ giữa các ĐV từ vựng [.] cho rằng từ vựng chỉ là một tập hợp hỗn độn những ĐVcô lập với nhau”.(2) Bộc lộ ở cách giải thích các nghĩa khác nhau cho cùng một ĐV từ vựng mà hệ quả của nó là “người đọc từ cách giải thích đó thường không thấy được mối quan hệ giữa các nghĩa ấy như thế nào”. (3) Bộc lộ ở cách tách từ ĐÂ và tách nghĩa của từ với những biểu hiện sau: ở những từ có cấu trúc ngữ nghĩa giống nhau thì trong trường hợp A được tách thành 04 hay 05 nghĩa nhưng ở trường hợp B lại gộp thành 01 hay 02 nghĩa. Có khi, với hai nghĩa khác nhau của cùng một từ, tác giả tách làm hai từ nhưng ở một từ khác tương tự lại được nhập làm một như trường hợp các từ băng, đèn, bay.

Trong phần thứ ba, ông trình bày quan điểm của mình về cơ sở phân tách nghĩa của từ, các nguyên tắc cần chú ý khi giải thích nghĩa của từ trong từ điển. Tác giả đưa ra 02 nguyên tắc và 03 tiêu chuẩn khi giảng nghĩa của các từ như sau: 9 Nguyên tắc thứ nhất, “khi xử lí một ĐV từ vựng nào đó về mặt nghĩa cần chú ý đến các HT giống nhau xảy ra trong toàn nhóm, tránh tình trạng cô lập đối tượng. […] Vì việc tách một ĐV thành những từ riêng rẽ có liên quan tới lí luận về ranh giới giữa HT nhiều nghĩa và HTĐ”. Đỗ Hữu Châu đề ra tiêu chuẩn tách từ Đ như sau: “nếu HT chuyển nghĩa xảy ra một cách cá biệt mà ngày nay không thể giải thích mối quan hệ giữa nghĩa ấy với các nghĩa khác của từ thì có thể tách nghĩa ấy thành một từ Đ hay một quán ngữ.

Không thể tách các từ ĐÂ nếu HT chuyển nghĩa đó xảy ra giống nhau trong cả một loạt từ. Còn đối với các HT cá biệt thì việc có tách thành từ ĐÂ hay không là tùy vào cách xử lí của người biên soạn và việc ấy không có ảnh hưởng gì tới toàn hệ thống”. Nguyên tắc thứ hai, “khi xử lí một từ cần nêu được thuộc tính thường trực tổ chức và chi phối các nghĩa khác nhau của từ đó”. Theo Đỗ Hữu Châu, “đối với các từ một nghĩa thì việc so sánh nó với các từ khác cùng nhóm (trái nghĩa, đồng nghĩa) là điều quan trọng.