Luận văn thạc sĩ hay đa dạng các loài bò sát reptilia và ếch nhái amphibia tại vườn quốc gia cúc phương tỉnh ninh bình

Khám phá sự đa dạng của các loài bò sát và ếch nhái tại vườn quốc gia Cúc Phương, Ninh Bình qua luận văn thạc sĩ chi tiết và hấp dẫn.

• Tác giả: Nguyễn Huy Quang
• Người hướng dẫn: Ts. Lƣu Quang Vinh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Đa dạng các loài bò sát (Reptilia) và ếch nhái (Amphibia) tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng luận các công trình đã công bố về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 1.3. ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Vị trí địa lý
• 1.3.2. Lịch sử địa chất và địa hình
• 1.3.2.1. Lịch sử địa chất
• 1.3.3. Khí hậu, thủy văn
• 1.3.3.1. Độ ẩm không khí
• 1.3.4. Đặc điểm khu hệ động, thực vật. Thảm thực vật. Khu hệ động vật có xương sống. Hệ động vật không xương sống
• 1.3.5. Điều kiện kinh tế xã hội
• 1.3.5.1. Dân tộc, dân số và lao động
• 1.3.5.2. Hiện trạng sản xuất. Điều kiện giao thông vận tải, y tế giáo dục
• 1.4. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.3.1. Khảo sát thực địa
• 1.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.5.1. Đa dạng và đặc điểm phân bố các loài bò sát tại VQG Cúc Phương. Thành phần loài bò sát cập nhật cho VQG Cúc Phương
• 1.5.2. Đa dạng về thành phần loài bò sát theo họ
• 1.5.3. Mô tả các loài bò sát ghi nhận mới cho VQG Cúc Phương
• 1.5.4. Khả năng phát hiện loài. Đa dạng về sinh cảnh sống và phân bố của bò sát tại VQG Cúc Phương
• 1.5.5. So sánh sự tương đồng về thành phần loài bò sát của VQG Cúc Phương và các khu bảo tồn khác có sinh cảnh tương đồng
• 1.5.6. Đa dạng về thành phần loài ếch nhái tại VQG Cúc Phương. Thành phần loài ếch nhái cập nhật cho VQG Cúc Phương
• 1.5.7. Đa dạng về thành phần loài ếch nhái theo họ
• 1.5.8. Mô tả các loài ếch nhái ghi nhận mới cho VQG Cúc Phương
• 1.5.9. Khả năng phát hiện loài ếch nhái
• 1.5.10. Đa dạng về sinh cảnh và phân bố của ếch nhái tại VQG Cúc Phương
• 1.5.11. So sánh sự tương đồng về thành phần ếch nhái của VQG Cúc Phương và các khu bảo tồn có cùng sinh cảnh tương đồng
• 1.5.12. Giá trị bảo tồn, các mối đe dọa đến khu hệ bò sát, ếch nhái và đề xuất một số kiến nghị cho công tác quản lý và bảo tồn
• 1.5.12.1. Giá trị bảo tồn
• 1.5.12.2. Các nhân tố đe dọa
• 1.5.12.3. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn
• 1.6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Khám Phá Đa Dạng Bò Sát và Ếch Nhái Tại Cúc Phương

Vườn Quốc gia Cúc Phương là một trong những khu vực bảo tồn đa dạng sinh học quan trọng nhất tại Việt Nam. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài bò sát và ếch nhái quý hiếm. Theo nghiên cứu, khu vực này có khoảng 655 loài bò sát và ếch nhái, trong đó có nhiều loài mới được phát hiện trong những năm gần đây. Việc khám phá và bảo tồn các loài này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái.

1.1. Tổng Quan Về Đa Dạng Bò Sát và Ếch Nhái

Đa dạng sinh học tại VQG Cúc Phương bao gồm nhiều loài bò sát và ếch nhái, với sự phong phú về hình thái và sinh thái. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng khu vực này có khoảng 417 loài bò sát và 238 loài ếch nhái, tạo nên một hệ sinh thái đa dạng và phong phú.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn

Bảo tồn các loài bò sát và ếch nhái tại Cúc Phương không chỉ giúp duy trì sự đa dạng sinh học mà còn bảo vệ các hệ sinh thái khác nhau. Việc này cũng góp phần vào việc nghiên cứu và phát triển du lịch sinh thái, mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Tồn Bò Sát và Ếch Nhái

Mặc dù VQG Cúc Phương có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự phát triển đô thị đang đe dọa đến sự sống còn của các loài bò sát và ếch nhái. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Biến Đổi Khí Hậu và Ảnh Hưởng Đến Hệ Sinh Thái

Biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của bò sát và ếch nhái. Nhiệt độ tăng cao và sự thay đổi về lượng mưa có thể làm giảm khả năng sinh sản và sinh tồn của các loài này.

2.2. Ô Nhiễm Môi Trường và Tác Động Đến Động Vật

Ô nhiễm từ các hoạt động nông nghiệp và công nghiệp đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng môi trường sống của bò sát và ếch nhái. Các chất độc hại có thể làm giảm số lượng và đa dạng loài trong khu vực.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Bò Sát và Ếch Nhái

Để hiểu rõ hơn về sự đa dạng của bò sát và ếch nhái tại Cúc Phương, các nhà nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Từ khảo sát thực địa đến phân tích hình thái học, các phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phong phú của các loài.

3.1. Khảo Sát Thực Địa và Ghi Nhận Dữ Liệu

Khảo sát thực địa là phương pháp chính để ghi nhận các loài bò sát và ếch nhái. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thu thập mẫu vật và ghi chép thông tin về môi trường sống của chúng.

3.2. Phân Tích Hình Thái và Phân Loại

Phân tích hình thái học giúp xác định các loài bò sát và ếch nhái mới. Các nhà khoa học đã so sánh các đặc điểm hình thái với các mẫu vật đã được lưu trữ tại các bảo tàng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu về bò sát và ếch nhái tại Cúc Phương đã cung cấp nhiều thông tin quý giá. Những phát hiện này không chỉ giúp bổ sung vào danh sách loài mà còn hỗ trợ cho công tác bảo tồn và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Danh Sách Các Loài Mới Được Phát Hiện

Nhiều loài bò sát và ếch nhái mới đã được phát hiện tại Cúc Phương, góp phần làm phong phú thêm danh sách loài của Việt Nam. Những loài này có thể có giá trị cao trong nghiên cứu và bảo tồn.

4.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Bảo Tồn

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn hiệu quả hơn. Việc này không chỉ bảo vệ các loài mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của đa dạng sinh học.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Đa Dạng Bò Sát và Ếch Nhái

Đa dạng bò sát và ếch nhái tại VQG Cúc Phương là một phần quan trọng trong hệ sinh thái Việt Nam. Việc bảo tồn và nghiên cứu các loài này cần được tiếp tục để đảm bảo sự tồn tại của chúng trong tương lai.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Đa Dạng Sinh Học

Đa dạng sinh học không chỉ mang lại giá trị về mặt khoa học mà còn có ý nghĩa lớn trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Việc bảo tồn các loài bò sát và ếch nhái là cần thiết để bảo vệ môi trường sống.

5.2. Định Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát hiện và bảo tồn các loài mới, đồng thời đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái. Điều này sẽ giúp xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Khu hệ bò sát và ếch nhái của nƣớc ta rất đa dạng với khoảng 655 loài, trong đó 417 loài bò sát và 238 loài ếch nhái [31],[58]. Chúng phân bố rộng ở cả 3 vùng đồng bằng, trung du và miền núi. Hàng năm tại các Vƣờn Quốc gia (VQG), Khu bảo tồn (KBT), nhiều loài bò sát, ếch nhái mới đƣợc phát hiện, bổ sung cho danh lục của quốc gia, khu vực và thế giới. Từ năm 2010 đến nay có hơn 100 loài mới đã đƣợc phát hiện cho khoa học và 26 loài ghi nhận mới cho khu hệ ếch nhái và bò sát Việt Nam [31],[58].

Tuy nhiên những nghiên cứu này ở vùng núi đá vôi chƣa nhiều, một số điểm ở vùng núi đá vôi đã đƣợc nghiên cứu nhƣ: VQG Phong Nha – Kẻ Bàng, Ziegler & Vu (2009) [64] đã báo cáo một tổng cộng 138 loài với 93 loài bò sát và 45 loài ếch nhái. Gần đây, Luu et al. (2013) [37] đã đƣa ra một danh lục cập nhật với tổng cộng 151 loài bò sát, ếch nhái (101 loài bò sát, 50 loài ếch nhái), trong đó ghi nhận thêm 13 loài mới cho VQG Phong Nha – Kẻ Bàng và tỉnh Quảng Bình. VQG Cúc Phƣơng đƣợc thành lập ngày 07 tháng 07 năm 1962 theo Quyết định số 72-TTg của Thủ tƣớng Chính phủ, với tổng diện tích 22.000 ha trải rộng trên địa phận của 3 tỉnh Ninh Bình (51,1%), Hoà Bình (26,4%) và Thanh Hoá (22,5%).

Cho đến nay các công trình nghiên cứu về bò sát và lƣỡng cƣ ở VQG Cúc Phƣơng vẫn còn hạn chế. Nguyễn Văn Sáng và cs (2003) [14] đã ghi nhận 73 loài bò sát thuộc 47 giống, 15 họ và 2 bộ và 42 loài lƣỡng cƣ thuộc 17 giống, 6 họ, 1 bộ cho VQG Cúc Phƣơng. Ngo et al. (2011) [41] công bố một loài mới cho khoa học (Cyrtodactylus cucphuongensis) và kết quả nghiên cứu phân loại các loài đã chủ yếu dựa vào đặc điểm hình thái.

Nghiên cứu về thành phần loài bò sát, ếch nhái có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần đánh giá hiện trạng về đa dạng thành phần loài, bổ sung vào danh lục loài còn thiếu, cung cấp các dẫn liệu về phân bố theo sinh cảnh và theo vùng nhằm tạo cơ sở khoa học cho đề xuất một số biện pháp quản lý bền vững tài nguyên rừng nói chung và bò sát, ếch nhái nói riêng làm cơ sở cho công tác quy hoạch bảo tồn của VQG Cúc Phƣơng. Chính vì vậy, tôi chọn đề tài “Đa dạng các loài bò sát LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 (Reptilia) và ếch nhái (Amphibia) tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình”. Đề tài cũng sẽ s dụng chính phƣơng pháp phân tích chi tiết các đặc điểm hình thái và so sánh với các dữ liệu của mẫu vật tại các bảo tàng và tài liệu đã công bố để phân loại các loài, đặc biệt đối với những loài có hình thái tƣơng đồng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng luận các công trình đã công bố về vấn đề nghiên cứu Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và có địa hình phức tạp tạo nên sự đa dạng về sinh cảnh ở cả vùng đồng bằng, trung du và vùng núi nên phù hợp cho sự phát triển của động vật nói chung, bò sát và ếch nhái nói riêng. Nỗ lực nghiên cứu về bò sát và ếch nhái ở Việt Nam đƣợc thể hiện qua các giai đoạn cụ thể nhƣ sau: Hình 1. Lƣợc sử kết quả nghiên cứu khu hệ bò sát và ếch nhái ở Việt Nam Công trình đƣợc công bố đầu tiên về bò sát và ếch nhái ở Việt Nam phải kế đến cuốn ''Nam dược thần hiệu'' của Tuệ Tĩnh đã liệt kê các vị thuốc đƣợc làm từ các loài bò sát và ếch nhái (đƣợc dịch sang tiếng Việt và tái bản vào năm 1972). Giai đoạn trƣớc năm 1945, đã có một số nhà khoa học nƣớc ngoài nghiên cứu về bò sát và ếch nhái ở khu vực Đông Dƣơng, trong đó có Việt Nam.

Hàng loạt các sách chuyên khảo đƣợc ra đời trong thời gian này có thể kể đến nhƣ Bourret (1936, 1941, 1942) và Smith (1921, 1935, 1943) [19]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Giai đoạn 1954-1975, nghiên cứu về bò sát và lƣỡng cƣ ở miền Bắc do các nhà khoa học trong nƣớc thực hiện nhƣ Đào Văn Tiến, Trần Kiên, Lê Vũ Khôi, các công bố về thành phần loài và sinh thái của các bò sát và lƣỡng cƣ (Dao 1957, 1962) [19]. Ở miền Nam đáng chú ý là công trình nghiên cứu về rắn của Camp-den Main (1970) [19]. Giai đoạn 1975-1996, với sự kết hợp của các nhà khoa học trong và ngoài nƣớc các nghiên cứu tập trung vào khám phá đa dạng thành phần loài đã tiến hành ở nhiều vùng khác nhau trong cả nƣớc.

Nổi bật trong giai đoàn này có thể kể đến các khóa định loài về bò sát và ếch nhái của Đào Văn Tiến (1977, 1978, 1879, 1981, 1982) [4],[19]. Nguyễn Văn Sáng & Hồ Thu Cúc (1996) [13], đã ghi nhận ở Việt Nam có 340 loài bò sát và ếch nhái đến năm 1996. Giai đoạn từ 1997 đến nay, bên cạnh phƣơng pháp định loài hình thái truyền thống, nhờ sự hỗ trợ của phƣơng pháp sinh học phân t trong phân tích các mối quan hệ di truyền đã góp phần khám phá thêm nhiều loài bò sát và ếch nhái mới cho Việt Nam. Nguyễn Văn Sáng và cs (2005) [15] đã ghi nhân 458 loài và số loài đã tăng lên 545 loài vào năm 2009 (Nguyen et al.

Theo thống kê của hệ thống cơ sở dữ liệu bò sát và ếch nhái thế giới, đến năm 2017 ở Việt Nam có 655 loài, trong đó có 238 loài ếch nhái, 186 loài thằn lằn, 195 loài rắn, 34 loài rùa và 2 loài cá sấu [31], [58]. Những kết quả nghiên cứu về khu hệ bò sát và ếch nhái tại khu vực hệ sinh thái núi đá vôi ở Việt Nam gần đây có thể kể đến: Luu et al. (2013) [37], đã báo cáo tổng cộng 151 loài (101 loài bò sát và 50 loài lƣỡng cƣ) trong đó ghi nhận 13 loài mới cho VQG Phong Nha - Kẻ Bàng và tỉnh Quảng Bình. Ziegler et al.

(2014) [66] đã cung cấp một danh lục của 102 loài (52 loài bò sát và 50 loài ếch nhái) trong đó ghi nhận lần đầu tiên cho tỉnh Hà Giang 12 loài bò sát và 8 loài ếch nhái. Nguyen et al. (2016) [49] đã ghi nhận 31 loài lƣỡng cƣ và bò sát từ kết quả nghiên cứu thực địa ở năm 2015 và 2016 trong đó có 8 loài mới ghi nhận cho huyện Hƣớng Hóa và 4 loài ghi nhận mới cho tỉnh Quảng Trị. Pham et al.

(2017) [51] đã lần đầu báo cáo 21 loài ếch nhái cho hệ sinh thái núi đá vôi của huyện Hà Lang, tỉnh Cao Bằng trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 đó ghi nhận mới 3 loài (Odorrana bacboensis, O. graminea, Rhacophorus maximus) cho tỉnh Cao Bằng. Hoàng Thị Tƣơi và cs (2017) [6] đã ghi nhận lần đầu tiên 27 loài bò sát và 18 loài ếch nhái tại hệ sinh thái núi đá vôi của Quần thể danh thắng Tràng An, tỉnh Ninh Bình. Số loài mới cho khoa học đƣợc công bố hàng năm cũng tăng lên rõ rệt qua các thời kỳ.

Nếu trong thời kỳ 1954–1975 chỉ phát hiện đƣợc 1 loài bò sát mới cho khoa học, thì từ năm 1976–1996, số loài phát hiện mới cho khoa học đã tăng lên 16 loài (4 loài ếch nhái, 12 loài bò sát), trong giai đoạn từ 1996-2005 số lƣợng loài mới phát hiện là 57 loài (28 loài ếch nhái, 29 loài bò sát), trong giai đoạn gần đây từ 2006-2017 số lƣợng loài mới phát hiện đã tăng nhanh lên đến 158 loài (66 loài ếch nhái và 92 loài bò sát). Một số loài mới đƣợc công bố gần đây có thể kể đến: 14 loài ếch nhái mới đƣợc công bố với mẫu chuẩn thu ở Việt Nam gồm: Leptolalax applebyi Rowley & Cao, 2009; Leptolalax croceus Rowley, Hoang, Le, Dau & Cao, 2010; Odorrana geminata Bain, Stuart, Nguyen, Che & Rao, 2009; Theloderma lateriticum Bain, Nguyen & Doan, 2009; Rhacophorus vampyrus Rowley, Le, Tran, Stuart & Hoang, 2010; Gracixalus quangi Rowley, Dau, Nguyen, Cao & Nguyen 2011; Theloderma nebulosum Rowley, Le, Hoang, Dau & Cao, 2011; Theloderma palliatum Rowley, Le, Hoang, Dau & Cao, 2011; Gracixalus waza Nguyen, Le, Pham, Nguyen, Bonkowski & Ziegler, 2012; Tylototriton ziegleri Nishikawa, Matsui & Nguyen 2013; và 2 loài mới ghi nhận cho Việt Nam là Leptobrachium promustache và Tylototriton notialis (Bain et al. 2009, Nishikawa et al. 2013) và 47 loài bò sát nhƣ: Cnemaspis psychedelica Grismer, Ngo & Grismer, 2010; Calamaria concolor Orlov, Truong, Tao, Ananjeva & Cuc, 2010; Tropidophorus boehmei Nguyen, Nguyen, Schmitz, & Ziegler, 2010; Scincella darevskii Nguyen, Ananjeva,, Orlov, Rybaltovsky & Bohme, 2010; Scincella apraefrontalis Nguyen, Nguyen, Bohme & Ziegler, 2010; Scincella apraefrontalis Nguyen, Nguyen, Böhme & Ziegler 2010; Acanthosaura brachypoda Ananjeva, Orlov, Nguyen & Ryabov, 2011; Cyrtodactylus huongsonensis Luu, Nguyen, Do & Ziegler, 2011; Kaloula indochinensis, Leptolalax botsfordi, Oreolalax sterlingae, Rhacophorus LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 helenae, Tylototriton ziegleri, Azemiops kharini Orlov, Ryabov & Nguyen, 2013; Cyrtodactylus kingsadai Ziegler, Phung, Le & Nguyen, 2013; Sphenomorphus sheai Nguyen, Nguyen, Van Devender, Bonkowski & Ziegler, 2013; Cyrtodactylus phuocbinhensis Nguyen, Le, Tran, Orlov, Lathrop, Macculloch, Le, Jin, Nguyen, Nguyen, Hoang, Che, Murphy & Zhang, 2013; Calotes bachae Hartmann, Geissler, Poyarkov, Ihlow, Galoyan, Rödder & Böhme, 2013; Cyrtodactylus dati Ngo, 2013; Gekko adleri Nguyen, Wang, Yang, Lehmann, Le, Ziegler & Bonkowski, 2013; Hemiphyllodactylus zugi Nguyen, Lehmann, Le, Duong, Bonkowski & Ziegler, 2013; Oligodon cattienensis Vassilieva, Geissler, Galoyan, Poyarkov Jr, Van Devender & Böhme, 2013; Azemiops kharini Orlov, Ryabov & Nguyen, 2013.[31],[58] Riêng năm 2017 có 12 loài bò sát và ếch nhái mới cho khoa học đƣợc phát hiện trong đó có 4 loài bò sát gồm: Cyrtodactylus gialaiensis Luu, Dung, Nguyen, Le & Ziegler, 2017; Cyrtodactylus Sonlaensis Nguyen, Pham, Ziegler, Ngo & Le, 2017; Japalura Ngoclinensis Ananjeva, Orlov & Nguyen, 2017; Oligodon Culaochamensis Nguyen, Nguyen, Nguyen, Phan, Jiang & Murphy, 2017 và 8 loài ếch nhái gồm: Limnonectes quangninhensis Pham, Le, Nguyen, Ziegler, Wu, and Nguyen, 2017; Leptobrachella petrops Rowley, Dau, Hoang, Le, Cutajar, and Nguyen, 2017; Leptobrachella puhoatensis Rowley, Dau, and Cao, 2017; Megophrus koui Mahony, Foley, Biju, and Teeling, 2017; Megophrys elfina Poyarkov, Duong, Orlov, Gogoleva, Vassilieva, Nguyen, Nguyen, Nguyen, Che, and Mahony, 2017; Megophrys rubrimera Tapley, Cutajar, Mahony, Chung, Dau, Nguyen, Luong, and Rowley, 2017; Gracixalus sapaensis Matsui, Ohler, Eto, and Nguyen, 2017; Rhacophorus hoabinhensis Nguyen, Pham, Nguyen, Ninh, and Ziegler, 2017.

[31],[57] Số lƣợng loài tăng lên nhanh chóng và những khám phá mới liên tục đƣợc công bố chứng tỏ khu hệ ếch nhái, bò sát của Việt Nam rất đa dạng và cần tiếp tục đƣợc nghiên cứu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.