CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình phát triển hiện nay ngành ô tô 1.1 Trên thế giới Những chiếc ôtô đầu tiên Trang sử ngành ôtô thế giới bắt đầu vào ngày 29/01/1886 khi Karl Benz (người Đức) nhận bằng sáng chế số DRP 37435 cho chiếc xe ba bánh gắn máy của ông. Tuy nhiên trước đó, chiếc xe có thể gọi là chiếc ôtô đầu tiên là chiếc Fardier của Bộ Trưởng Bộ Quốc Phòng Pháp, do Nicolas Joesph Cugnot phát minh vào năm 1771. Đây là một chiếc xe ba bánh, trang bị động cơ hơi nước tốc độ 2,3 dăm/giờ. Cỗ máy kồng kềnh này chưa bao giờ được sản xuất bởi nó quá chậm chạp và nặng nề so với một chiếc xe ngựa.
Một người Pháp khác là Amedee Bollee đã cho ra đời một chiếc xe 12 chỗ, tuy động cơ có cải tiến hơn nhưng một lần nữa loại động cơ này chứng tỏ vẫn chưa phải là đối thủ của chiếc xe ngựa kéo! Tính khả thi của ôtô chỉ có được cho đến khi động cơ đốt trong ra đời. Năm 1889 đã đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử ngành ôtô thế giới khi chiếc xe do Gottlied Daimler và Wilhelm Mayback phát minh được sản xuất tại Đức. Chiếc xe này được trang bị động cơ xăng 1,5 sức ngựa, hai xi lanh hộp số 4 tốc độ, và tốc độ tối đa 10 dặm một giờ. Cùng năm đó, người ta cũng chứng kiến sự ra đời của động cơ xăng cũng do một người Đức, Karl Benz phát minh.
Ôtô với động cơ xăng do mới được sản xuất với số lượng rất ít tại Châu Âu và Châu Mỹ. Tuy không phải là đất nước phát minh ra ôtô nhưng Mỹ lại là miền đất cho sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp ôtô khi mà ở những năm cuối của thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 đã có đến 30 hãng sản xuất ôtô ở đất nước này, với nhiều thương hiệu nổi tiếng như: Ford, Chevrolet, Chresler, Cadillac, Dogde,… Cùng với châu Âu và châu Mỹ, tại châu Á cũng có một đất nước nổi lên là Nhật Bản. Chiếc xe đầu tiên của Nhật Bản có tên Takkuri, do Uchiyama Komanosuke, kỹ sư ôtô đầu tiên của xứ mặt trời mọc sản xuất vào năm 1907. Tuy nhiên, số lượng ít, giá thành cao khiến xe Nhật không thể cạnh tranh được với xe nhập từ Mỹ.
Trong suốt chiến tranh thế giới 2 thứ hai, Nhật chỉ sản xuất ôtô phục vụ cho chiến tranh. Từ năm 1952, sự phát triển mới bắt đầu trở lại. Nhật Bản vươn lên mạnh mẽ với các hãng xe hàng đầu thế giới như Toyota, Honda, Nissan xuất khẩu. Sở dĩ xe Nhật được ưa chuộng rộng khắp bởi nhỏ gọn, ít tốn nhiên liệu, giá cả hợp lý và đặc biệt bền, ít trục trặc.
Đến thời điểm hiện nay, châu Á vẫn là nơi sản xuất nhiều ôtô trên thế giới nhất với sự nổi lên của Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan. Xu hướng hiện nay, ngoài vấn đề tiết kiệm, chất lượng tốt thì người tiêu dùng còn hướng tới yếu tố thiết kế ấn tượng và tính tiện dụng cao. Vì thế sự cạnh tranh về mức giá dần mất ý nghĩa, thay vào đó là thỏa mãn và gợi mở nhu cầu khách hàng. Ngành công nghệ ô tô thế giới đã và đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ.
Tính đến các tháng đầu năm 2021, quy mô thị trường sản xuất ô tô toàn cầu ước tính trị giá 2,7 triệu USD và được mong đợi sẽ đạt 9,7% về mức độ tăng trưởng thị trường sản xuất ô tô thế giới trong năm nay. Nếu xét cả giai đoạn 2016-2021, tỷ trọng ngành công nghiệp ô tô thế giới đang giảm dần trung bình 1,3% một năm. Đây có thể nói là kết quả do tác động nghiêm trọng của dịch COVID-19 lên toàn cầu trong 2 năm trở lại đây. Về mảng sản xuất phụ tùng ô tô, thị trường sản xuất phụ tùng ô tô toàn cầu đạt giá trị khoảng 380 tỷ USD vào năm 2020.
Ngành công nghiệp này dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng với tốc độ CAGR là 3% trong giai đoạn dự báo 2022-2027 để đạt giá trị khoảng 453 tỷ USD vào năm 2026. Trong đó, khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nổi lên như một thị trường quan trọng cho sản xuất phụ tùng ô tô vào năm 2020. Khu vực này cũng được dự đoán là thị trường toàn cầu lớn trong giai đoạn dự báo, chứng kiến tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ. Về xu hướng của nhóm ngành này hiện tại, các nhà sản xuất xe ô tô trên toàn cầu đang chuyển hướng quan tâm về thiết kế ô tô mới.
Vấn đề về ô nhiễm môi trường bắt nguồn từ khói bụi của phương tiện vận chuyển đang ngày càng trở nên đáng lo ngại. 3 Do đó, ngành công nghệ ô tô thế giới cũng đang hướng tới cho ra mắt những ô tô sử dụng nhiên liệu thân thiện với môi trường như điện. Theo Triển vọng xe điện 2020, sẽ có hơn 500 mẫu xe điện khác nhau được phát triển và ra mắt vào năm 2022 ngay cả khi đại dịch COVID-19 vẫn gây ra nhiều hạn chế và khó khăn. Các hãng xe nổi tiếng trong ngành công nghệ ô tô thế giới Toyota Cái tên không thể không nhắc đến trong bảng xếp hạng các thương hiệu ô tô nổi tiếng thế giới là Toyota.
Được thành lập vào năm 1937 dưới bàn tay của Kiichiro Toyoda, Toyota là một công ty đa quốc gia có trụ sở ở Nhật Bản và được xếp vào là nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới vào năm 2015. Trong mắt người tiêu dùng, Toyota là hãng xe sản xuất các ô tô có tính bền bỉ cao, tiết kiệm nhiên liệu và giá trị ít bị khấu hao khi về lâu dài. Không những vậy, Toyota cũng được biết đến bởi sự thiết kế sang trọng diện mạo đột phát và được trang bị đầy đủ nội thất phục vụ cho người sử dụng. Các thương hiệu con của Toyota có độ phổ biến rộng rãi là Lexus, Daihatsu, Scion với các dòng xe như Fortuner, Innova, Camry, Vios, Corolla Altis,… Ford Ford là một trong những thương hiệu ô tô hàng đầu thế giới và cũng là thương hiệu đưa nền công nghiệp ô tô thế giới đến giai đoạn trưởng thành.
Ford có trụ sở chính tại Dearborn, Michigan, ngoại ô Detroit, Mỹ, được lấy tên theo người sáng lập Henry Ford. Tính đến thời điểm hiện tại, Ford là nhà sản xuất ô tô lớn thứ năm trên thế giới sau Toyota, VW, Hyundai-Kia và General Motors. Trong đó, những dòng xe chủ yếu được biết đến ở thị trường Mỹ thuộc thương hiệu này có thể kể đến là Lincoln, Troller. 4 BMW BMW (Bayerische Motoren Werke AG) được biết đến là một trong những hãng xe ô tô hàng đầu thế giới.
Được Franz Josef Popp sáng lập vào năm 1916, là một công ty sản xuất ô tô và xe máy có tiếng và quan trọng ở Đức. Với thiết kế thể thao đầy sang trọng và có khả năng vận hành cao, các sản phẩm của BMW được rất nhiều người tiêu dùng toàn cấu ưa chuộng. Cùng với BMW, Audi và Mercedes là bộ tam thương hiệu xe Đức nổi tiếng toàn thế giới. Hai thương hiệu con được mọi người biết biết đến dưới cái tên BMW là Mini và Rolls – Royce.
Hyundai Motor Group Khi nhắc đến hãng xe ô tô hàng đầu thế giới, ta không thể bỏ qua cái tên đại diện của đất nước Hàn Quốc là Hyundai. Đây là một công ty con trực thuộc tập đoàn Hyundai và được thành lập vào tháng 12 năm 1967. Bên cạnh việc Hyundai là hãng sản xuất xe hơi có quy mô lớn nhất tại Hàn Quốc thì nó còn sở hữu một vai trò là nhà sản xuất – lắp ráp ô tô, động cơ xe hơi, xe tải, xe buýt, tàu thủy, xe điện lớn thứ ba trên thế giới. Volkswagen Volkswagen (được viết tắt là VW) có thể nói là cái tên cuối cùng và cực kì đáng chú ý trong danh sách hãng xe ô tô nổi tiếng trên thế giới.
Đây là công ty được thành lập vào năm 1937 bởi nhà sáng lập German Labour Front, có trụ sở chính được đặt tại Wolfsburg của Đức. Các dòng xe của Volkswagen rất được đánh giá cao không chỉ về thiết kế đẹp mắt mà còn sở hữu động cơ mạnh mẽ và khả năng vận hàng ưu việt. Vì vậy, Volkswagen đã nhận được rất nhiều sự quan tâm và yêu thích từ người tiêu dùng. Đặc biệt, Volkswagen còn sở hữu hàng loạt các thương hiệu con khủng nhất hiện nay là Audi (Đức), Bentley (Anh), Bugatti (Pháp), Lamborghini (Italia), Porsche (Đức), SEAT (Tây Ban Nha), Volkswagen (Đức), Skoda (Cộng Hòa Séc).2 Tại Việt Nam Ngành công nghiệp ôtô Việt Nam được bắt đầu vào năm 1991 với sự xuất hiện của 2 công ty ôtô có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là Mekong và VMC.
Sau hơn 15 năm hình thành và phát triển, đến nay đã có hơn 160 DN sản xuất lắp ráp ôtô ra đời, trong đó có tới gần 50 doanh nghiệp lắp ráp ôtô và con số này chưa dừng lại ở đây. Nền tảng của các doanh nghiệp ôtô trong nước là những doanh nghiệp cơ khí lớn trước kia làm công việc sửa chữa đại tu xe, nay được bổ sung, nâng cao năng lực sản xuất. Các doanh nghiệp này hầu hết được tổ chức theo hướng chuyên môn hoá một số chủng loại xe (xe tải, xe khách, xe chuyên dùng) với dây chuyền sản xuất đơn giản là gò, hàn, sơn, lắp ráp. thiếu sự hợp tác lẫn nhau.
Trang thiết bị phần lớn lạc hậu. Trừ một vài doanh nghiệp có đầu tư lớn như Xuân Kiên, Trường Hải. còn lại tổng giá trị tài sản mỗi doanh nghiệp không vượt quá 20 tỷ đồng. Với các doanh nghiệp FDI ôtô, trừ Công ty Hino sản xuất xe tải nặng, còn lại đều có thể tổ chức sản xuất bất kỳ sản phẩm nào.
Các doanh nghiệp này đại diện cho những nhà sản xuất lớn với bí quyết công nghệ khác nhau nên hầu như ít phối hợp, mà cạnh tranh lộn xộn. Hầu hết các liên doanh chỉ mới thực hiện phương thức lắp ráp với dây chuyền công nghệ gần giống nhau như hàn lắp khung xe, tẩy rửa sơn. Tỷ lệ nội địa hoá của các liên doanh cao nhất không quá 25% (Toyota Việt Nam cho biết chiếc xe Vios mới ra mắt cuối tháng 9/2007 có tỷ lệ nội địa hoá đạt 25%), thấp nhất là 2%. Việc đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ cũng mới chỉ đáp ứng cho công đoạn lắp ráp ôtô.
Trình độ công nghệ còn hạn chế cùng với đội ngũ lao động non trẻ, ít kinh nghiệm đang là khó khăn lớn đối với sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô. Chúng ta dồi dào về lao động, giá thuê nhân công rẻ, con người Việt Nam tháo vát khéo léo.