Khái Niệm và Phân Loại Quyền Lực Chính Trị

Giáo trình về quyền lực chính trị, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Đề tài: Khái Niệm và Phân Loại Quyền Lực Chính Trị

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI QUYỀN LỰC
• 1.1. Khái niệm quyền lực
• 1.2. Phân loại quyền lực
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ
• 2.1. Khái niệm quyền lực chính trị
• 2.2. Phân loại quyền lực chính trị
• 3. CHƯƠNG 3: CHỨC NĂNG, KẾT CẤU VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA CHÍNH TRỊ
• 3.1. Chức năng và kết cấu của quyền lực chính trị
• 3.2. Đặc trưng của quyền lực chính trị
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG THỨC VÀ NHÂN TỐ ĐẢM BẢO THỰC THI QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ
• 4.1. Phương thức thực thi quyền lực chính trị
• 4.2. Nhân tố bảo đảm thực thi quyền lực
• 5. CHƯƠNG 5: KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ
• 5.1. Định nghĩa, tính tất yếu và mục tiêu của kiểm soát quyền lực chính trị
• 5.2. Nội dung và hình thức, phương thức và cơ chế của kiểm soát quyền lực chính trị
• 6. CHƯƠNG 6: CON NGƯỜI CHÍNH TRỊ - CHỦ THỂ CỦA QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ
• 6.1. Khái niệm con người chính trị
• 6.2. Phân loại và đặc điểm của con người chính trị
• 7. CHƯƠNG 7: TỔ CHỨC VÀ THỰC THI QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY
• 7.1. Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị ở Anh
• 7.2. Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị ở Mỹ
• 7.3. Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị ở Pháp
• 7.4. Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị ở Nhật Bản
• 7.5. Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị ở Nga
• 7.6. Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị ở Trung Quốc
• 8. CHƯƠNG 8: QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ TRONG XÃ HỘI HIỆN ĐẠI
• 9. CHƯƠNG 9: QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ CỦA NHÂN DÂN VÀ TỔ CHỨC, THỰC THI QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ CỦA NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 9.1. Khái niệm quyền lực chính trị của nhân dân
• 9.2. Cơ sở và đặc trưng, phương thức và nhân tố bảo đảm quyền lực chính trị của nhân dân
• 9.3. Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị của nhân dân ở Việt Nam hiện nay
• 9.4. Đảm bảo quyền lực chính trị của nhân dân ở Việt Nam hiện nay
• 9.5. Thực thi quyền lực chính trị của nhân dân ở Việt Nam hiện nay
• 9.6. Về xây dựng và thực hiện quyền lực chính trị của nhân dân ở Việt Nam trong điều kiện hiện nay
• TÀI LIỆU HỌC TẬP

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khái Niệm Quyền Lực Chính Trị

Khái niệm quyền lực chính trị là một trong những nội dung cốt lõi trong nghiên cứu chính trị. Quyền lực không chỉ đơn thuần là khả năng ra quyết định mà còn là khả năng ảnh hưởng đến hành vi của người khác. Theo các nhà nghiên cứu, quyền lực chính trị có thể được hiểu là khả năng của một cá nhân hoặc tổ chức trong việc điều khiển, chi phối các hoạt động chính trị trong xã hội. Điều này bao gồm việc thiết lập các quy tắc, luật lệ và chính sách mà mọi người phải tuân theo.

1.1. Định Nghĩa Quyền Lực Chính Trị

Quyền lực chính trị được định nghĩa là khả năng của một cá nhân hoặc nhóm trong việc ảnh hưởng đến quyết định và hành động của các cá nhân khác trong xã hội. Điều này có thể được thực hiện thông qua các phương tiện như luật pháp, chính sách công, hoặc thậm chí là sức mạnh quân sự.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Khái Niệm Quyền Lực

Khái niệm quyền lực đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ thời kỳ cổ đại đến hiện đại. Các nhà tư tưởng như Khổng Tử, Plato và Machiavelli đã có những quan điểm khác nhau về quyền lực, từ đó hình thành nên những lý thuyết chính trị hiện đại.

II. Phân Loại Quyền Lực Chính Trị Cách Tiếp Cận Khác Nhau

Việc phân loại quyền lực chính trị giúp hiểu rõ hơn về các hình thức và cách thức mà quyền lực được thực thi trong xã hội. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau để phân loại quyền lực, từ quyền lực nhà nước đến quyền lực xã hội. Mỗi loại quyền lực đều có những đặc điểm và chức năng riêng biệt, ảnh hưởng đến cách thức tổ chức và vận hành xã hội.

2.1. Quyền Lực Nhà Nước

Quyền lực nhà nước là quyền lực được thực thi bởi các cơ quan nhà nước, bao gồm lập pháp, hành pháp và tư pháp. Quyền lực này có tính hợp pháp và được quy định bởi hiến pháp và các văn bản pháp luật.

2.2. Quyền Lực Xã Hội

Quyền lực xã hội là quyền lực được thực hiện thông qua các tổ chức xã hội, như các đảng phái chính trị, tổ chức phi chính phủ và các nhóm lợi ích. Quyền lực này thường không có tính hợp pháp như quyền lực nhà nước nhưng vẫn có ảnh hưởng lớn đến chính sách công.

III. Các Phương Pháp Thực Thi Quyền Lực Chính Trị Hiệu Quả

Để thực thi quyền lực chính trị một cách hiệu quả, các nhà lãnh đạo cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ bao gồm việc sử dụng sức mạnh mà còn cần đến sự thuyết phục và hợp tác từ các bên liên quan. Việc hiểu rõ các phương pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc quản lý và điều hành xã hội.

3.1. Phương Pháp Thuyết Phục

Thuyết phục là một trong những phương pháp quan trọng trong việc thực thi quyền lực. Các nhà lãnh đạo cần biết cách truyền đạt thông điệp của mình một cách rõ ràng và thuyết phục để nhận được sự ủng hộ từ công chúng.

3.2. Phương Pháp Sử Dụng Quyền Lực

Sử dụng quyền lực có thể bao gồm việc áp dụng các biện pháp pháp lý hoặc hành chính để đảm bảo rằng các quyết định được thực hiện. Điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về hệ thống pháp luật và quy trình hành chính.

IV. Tác Động Của Quyền Lực Chính Trị Đến Xã Hội

Quyền lực chính trị có tác động sâu rộng đến mọi khía cạnh của xã hội. Từ việc định hình chính sách công đến ảnh hưởng đến đời sống hàng ngày của người dân, quyền lực chính trị không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một thực tế sống động. Sự hiểu biết về tác động này giúp các nhà nghiên cứu và nhà lãnh đạo có cái nhìn toàn diện hơn về vai trò của quyền lực trong xã hội.

4.1. Tác Động Đến Chính Sách Công

Quyền lực chính trị ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng và thực thi các chính sách công. Những quyết định của các nhà lãnh đạo có thể tạo ra những thay đổi lớn trong đời sống xã hội, từ giáo dục đến y tế.

4.2. Tác Động Đến Quan Hệ Xã Hội

Quyền lực cũng có thể tạo ra những mối quan hệ xã hội phức tạp. Sự phân chia quyền lực giữa các nhóm khác nhau có thể dẫn đến xung đột hoặc hợp tác, ảnh hưởng đến sự ổn định của xã hội.

V. Kết Luận Tương Lai Của Quyền Lực Chính Trị

Tương lai của quyền lực chính trị sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của công nghệ, thay đổi trong tư duy chính trị và sự tham gia của công dân. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về quyền lực chính trị sẽ giúp các nhà lãnh đạo và nhà nghiên cứu có thể dự đoán và ứng phó với những thay đổi trong tương lai.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Quyền Lực

Xu hướng phát triển quyền lực chính trị có thể thấy rõ qua sự gia tăng của các phong trào xã hội và sự tham gia của công dân trong các quyết định chính trị. Điều này cho thấy quyền lực không chỉ nằm trong tay của một số ít mà còn được chia sẻ rộng rãi hơn.

5.2. Thách Thức Đối Với Quyền Lực Chính Trị

Các nhà lãnh đạo sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì quyền lực, bao gồm sự phản kháng từ các nhóm xã hội và sự thay đổi trong nhu cầu của công dân. Sự thích ứng với những thay đổi này sẽ quyết định sự bền vững của quyền lực chính trị.

Nội dung chính

Giáo Trình Quyền Lực Chính Trị: Khung Lý Thuyết, Thể Chế Và Thực Tiễn Vận Hành

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Quyền lực chính trị do Khoa Khoa học chính trị thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội biên soạn (PGS. Lê Minh Quân chủ biên cùng TS. Lưu Minh Văn, hoàn thành vào tháng 05 năm 2017). Đây là tài liệu giảng dạy chính thức được thiết kế chuyên biệt cho môn học "Quyền lực chính trị", thuộc khối kiến thức chuyên ngành bắt buộc trong khung chương trình đào tạo cử nhân ngành Chính trị học.

Về mặt học thuật, quyền lực chính trị được xác định là phạm trù trung tâm, xuất phát điểm và đối tượng nghiên cứu cơ bản của các ngành khoa học chính trị. Mục tiêu đào tạo của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học toàn diện, có hệ thống và cập nhật về:

• Lịch sử hình thành các quan niệm, khái niệm, bản chất, chức năng, kết cấu và đặc trưng của quyền lực nói chung và quyền lực chính trị nói riêng.
• Vị trí, vai trò của các chủ thể quyền lực chính trị (nhà nước, chính đảng, các tổ chức chính trị - xã hội và con người chính trị) trong hệ thống chính trị.
• Phương thức thực thi, các nhân tố bảo đảm và cơ chế kiểm soát quyền lực chính trị nhằm hạn chế sự tha hóa quyền lực.
• Khả năng vận dụng khung lý thuyết để phân tích việc tổ chức quyền lực tại một số quốc gia tiêu biểu trên thế giới và đánh giá thực tiễn thực thi quyền lực chính trị của nhân dân tại Việt Nam.

Cấu trúc giáo trình gồm 9 chương được thiết kế theo tiến trình logic chặt chẽ: phát triển từ phạm trù quyền lực xã hội khái quát đến quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước; từ nhận thức lý luận, lịch sử tư tưởng đến phân tích thể chế so sánh quốc tế và liên hệ hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân bổ kiến thức qua 9 chương chuyên đề:

Chương 1: Khái niệm và phân loại quyền lực
  ├── Khái lược quan niệm lịch sử & hiện đại
  ├── Định nghĩa, phân loại & kết cấu quyền lực
  └── Các đặc trưng cơ bản của quyền lực

Chương 2: Khái niệm và phân loại quyền lực chính trị
  ├── Tiếp cận lịch sử tư tưởng Đông - Tây & hiện đại
  └── Tiêu chí & các hình thức phân loại quyền lực chính trị

Chương 3: Chức năng, kết cấu và đặc trưng của quyền lực chính trị
  ├── Chức năng & các thành tố kết cấu
  └── Đặc trưng: Tính khách quan, tính chính đáng, tính giai cấp

Chương 4: Phương thức và nhân tố đảm bảo thực thi quyền lực chính trị
  ├── Phương thức: Tập quyền, phân quyền, tản quyền, ủy quyền
  └── Nhân tố: Đường lối, bộ máy, con người, nghệ thuật chính trị

Chương 5: Kiểm soát quyền lực chính trị
  ├── Định nghĩa, tính tất yếu & mục tiêu kiểm soát
  └── Nội dung, hình thức, phương thức & cơ chế kiểm soát

Chương 6: Con người chính trị - Chủ thể của quyền lực chính trị
  ├── Khái niệm & quan niệm về con người chính trị
  └── Phân loại & đặc điểm của con người chính trị

Chương 7: Tổ chức và thực thi quyền lực chính trị ở một số nước trên thế giới
  └── Khảo sát tại: Anh, Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc

Chương 8: Quyền lực chính trị trong xã hội hiện đại
  ├── Tác động của KH-CN, toàn cầu hóa, kinh tế tri thức
  └── Biến đổi về nguồn lực, chủ thể, phương thức & chính trị sinh thái

Chương 9: Quyền lực chính trị của nhân dân và thực thi tại Việt Nam
  ├── Khái niệm, cơ sở & đặc trưng quyền lực của nhân dân
  ├── Cơ chế: Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân làm chủ
  └── Thực trạng tổ chức & phương hướng bảo đảm quyền lực nhân dân

• Chương 1 & Chương 2 (Khái niệm và Phân loại): Khái quát lịch sử tư tưởng về quyền lực từ thời Cổ đại (Khổng Tử, Lão Tử, Hàn Phi, Plato, Aristotle, Cicero), Trung đại (S. Augustin, Thomas Aquinas), Phục hưng (N. Machiavelli), Cận đại (T. Hobbes, J. Locke, C. Montesquieu, J.J. Rousseau, I. Kant, G.W.F. Hegel, F. Nietzsche) đến Hiện đại (Chủ nghĩa Mác - Lênin, T. Parsons, P. Blau, D. Wrong, H. Arendt, M. Foucault, Z. Bauman, R. Dahl, J. Nye). Phân loại quyền lực theo nguồn gốc, cơ sở, hình thức thể hiện và lĩnh vực xã hội.
• Chương 3 & Chương 4 (Cấu trúc và Vận hành): Đi sâu vào chức năng thống trị, tổ chức đời sống xã hội, quản lý và kiểm soát; phân tích kết cấu gồm chủ thể, đối tượng, cơ sở, nguồn lực và phương tiện; làm rõ các đặc trưng cốt lõi (tính quan hệ, mục đích, chính đáng, giai cấp, khách quan). Trình bày các phương thức thực thi: tập quyền, phân quyền, tản quyền, ủy quyền, cùng các công cụ mệnh lệnh hành chính, thể chế và tư vấn.
• Chương 5 & Chương 6 (Kiểm soát và Chủ thể con người): Luận giải tính tất yếu của việc kiểm soát quyền lực nhà nước nhằm chống lạm quyền; phân loại các cơ chế kiểm soát bên trong bộ máy nhà nước và kiểm soát từ xã hội. Phân tích nhân tố "con người chính trị" với tư cách chủ thể sáng tạo, tổ chức và vận hành các mối quan hệ quyền lực.
• Chương 7 (Thể chế chính trị so sánh): Khảo sát việc tổ chức và thực thi quyền lực dựa trên cơ sở Hiến pháp, bộ máy nhà nước, hệ thống đảng phái và các tổ chức chính trị - xã hội tại 6 quốc gia đại diện cho các mô hình chính thể khác nhau: Vương quốc Anh (đại nghị), Hợp chúng quốc Hoa Kỳ (tổng thống), Cộng hòa Pháp (bán tổng thống), Nhật Bản (quân chủ lập hiến đại nghị), Liên bang Nga (bán tổng thống đặc thù) và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (xã hội chủ nghĩa).
• Chương 8 & Chương 9 (Hiện đại hóa và Thực tiễn Việt Nam): Đánh giá biến đổi của quyền lực dưới tác động của khoa học - công nghệ, toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và lý thuyết chính trị sinh thái (biopolitics). Phân tích cấu trúc hệ thống chính trị Việt Nam theo cơ chế "Đảng lãnh đạo – Nhà nước quản lý – Nhân dân làm chủ", phân định chức năng của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và 5 tổ chức chính trị - xã hội thành viên (Tổng Liên đoàn Lao động, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hình thành hệ thống lý luận vững chắc dựa trên:

1. Lý luận Mác - Lênin: Tiếp cận quyền lực chính trị từ góc độ quan hệ giai cấp, sự phân hóa kinh tế, chuyên chính vô sản và sự chuyển hóa từ quyền lực giai cấp sang quyền lực của nhân dân lao động.
2. Các lý thuyết khoa học chính trị và xã hội học đương đại: Lý thuyết cấu trúc - chức năng (T. Parsons), lý thuyết hành vi và đa nguyên (R. Dahl), lý thuyết trao đổi nguồn lực (P. Blau), lý thuyết trường quyền lực (P. Bourdieu), lý thuyết hành động giao tiếp (H. Arendt, J. Habermas), lý thuyết quyền lực mềm/quyền lực cứng (J. Nye).
3. Các nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước: Nguyên tắc phân quyền (tam quyền phân lập), nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc pháp quyền và tính chính đáng của quyền lực (legitimacy).

Kỹ năng phát triển

Người học tiếp thu giáo trình sẽ phát triển các nhóm kỹ năng:

• Kỹ năng phân tích thể chế: Giải mã cấu trúc tổ chức bộ máy nhà nước, phân tích thẩm quyền và mối quan hệ giữa các nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp.
• Kỹ năng đánh giá chính sách và kiểm soát quyền lực: Nhận diện các nguy cơ tha hóa quyền lực, đánh giá hiệu lực của các cơ chế thanh tra, giám sát, phản biện xã hội và kiểm soát nội bộ.
• Kỹ năng nghiên cứu so sánh: Đối chiếu cơ sở hiến định, văn hóa chính trị và hệ thống đảng phái của các quốc gia để rút ra các bài học kinh nghiệm cho quản trị công và cải cách hành chính.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ cả phương pháp giảng dạy trên lớp lẫn tiến trình tự nghiên cứu của người học:

Tiến trình tiếp cận học phần Quyền lực chính trị:
[Nghiên cứu văn bản lý luận & Triết học chính trị]
                        │
                        ▼
[Phân tích cấu trúc, Chức năng & Phương thức thực thi]
                        │
                        ▼
[Nghiên cứu tình huống so sánh quốc tế (6 quốc gia)]
                        │
                        ▼
[Khảo sát thể chế & Đánh giá thực tiễn Việt Nam (Hiến pháp 2013)]

Phương pháp sư phạm của giảng viên

• Thuyết giảng định hướng lý thuyết: Làm rõ các khái niệm trừu tượng, hệ thống hóa lịch sử tư tưởng chính trị Đông - Tây và phân tích bản chất giai cấp, bản chất xã hội của quyền lực.
• Phương pháp so sánh thể chế: Sử dụng tài liệu Chương 7 để tổ chức thảo luận chuyên đề, đối chiếu mô hình tổ chức quyền lực của các nhà nước tư sản (Anh, Mỹ, Pháp, Nhật Bản) với nhà nước xã hội chủ nghĩa (Trung Quốc, Việt Nam).
• Phương pháp thảo luận tình huống (Case studies): Phân tích các trường hợp cụ thể về kiểm soát quyền lực, thực thi pháp quyền, cơ chế phân công - phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở.

Hướng dẫn tự học và nghiên cứu cho sinh viên

• Nghiên cứu tài liệu gốc: Kết hợp nội dung giáo trình với các văn kiện kinh điển được dẫn chiếu ở cước chú (Luận Ngữ, Đạo Đức Kinh, Hàn Phi Tử, Nền Cộng hòa, Chính trị, Leviathan, Hai khảo luận về chính phủ, Khế ước xã hội, Bàn về quyền uy).
• Theo dõi tiến trình lập pháp và văn kiện: Tra cứu trực tiếp Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các Văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Phương pháp đánh giá học phần: Kết hợp điểm đánh giá quá trình (chuyên cần, bài tập nhóm, thuyết trình so sánh thể chế) và bài thi kết thúc học phần (tiểu luận nghiên cứu hoặc thi tự luận phân tích lý luận gắn với thực tiễn).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Tính hệ thống và bao quát lịch sử tư tưởng: Giáo trình không chỉ trình bày quan điểm mác-xít mà còn phân tích có hệ thống các quan niệm từ cổ đại phương Đông (Nho gia, Đạo gia, Pháp gia), cổ đại Hy - La, phong kiến Tây Âu, thời kỳ Ánh sáng đến các trường phái phương Tây đương đại.
2. Khảo sát quốc tế quy chuẩn: Việc phân tích thể chế chính trị của 6 quốc gia (Anh, Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc) cung cấp bức tranh so sánh đa dạng về các hình thức chính thể và cấu trúc nhà nước phổ biến trên thế giới.
3. Cập nhật khung thể chế và pháp lý Việt Nam: Nội dung Chương 9 được biên soạn bám sát các nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước theo Hiến pháp năm 2013, làm rõ điểm mới về nguyên tắc: "Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp".
4. Bổ sung các chiều kích đương đại: Giáo trình tiếp cận các vấn đề mới của xã hội hiện đại như tác động của cuộc cách mạng công nghệ thông tin, toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và khái niệm "chính trị sinh thái" (biopolitics).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Mục đích và Phạm vi sử dụng
Sinh viên đại học	Sinh viên năm thứ 2 hoặc năm thứ 3 các ngành: Chính trị học, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước, Quản lý công, Luật học, Xã hội học, Quan hệ quốc tế.
Học viên sau đại học	Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính trị học, Triết học chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học sử dụng làm khung lý thuyết tham chiếu.
Giảng viên & Nhà nghiên cứu	Dùng làm đề cương, tài liệu chuẩn để thiết kế bài giảng chuyên đề hoặc phát triển các đề tài nghiên cứu về khoa học chính trị và quản trị nhà nước.
Cán bộ trong hệ thống chính trị	Cán bộ, công chức làm việc tại các cơ quan Đảng, cơ quan Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội dùng để nghiên cứu, nâng cao nhận thức về cơ chế vận hành quyền lực công.

Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng gồm Triết học Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử tư tưởng chính trị và Lý luận chung về nhà nước và pháp luật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp nhất với những đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên hệ cử nhân ngành Chính trị học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) và các cơ sở giáo dục đại học có đào tạo khối ngành khoa học chính trị, hành chính công và luật học.

2. Người học cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần nắm vững kiến thức về Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử tư tưởng chính trị thế giới và Việt Nam, cùng các khái niệm cơ bản của Lý luận nhà nước và pháp luật để có thể tiếp thu các khái niệm trừu tượng về cấu trúc và bản chất quyền lực.

3. Điểm khác biệt giữa giáo trình này với các tài liệu lý luận chính trị khác là gì?

Giáo trình kết hợp đồng thời ba khối kiến thức: lịch sử tư tưởng triết học chính trị Đông - Tây, các lý thuyết khoa học chính trị hiện đại (lý thuyết hệ thống, hành vi, trường quyền lực), và nghiên cứu so sánh thể chế thực chứng (6 quốc gia trên thế giới và hệ thống chính trị Việt Nam).

4. Làm thế nào để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học nên học tuần tự theo logic từng chương, vẽ sơ đồ cấu trúc của các nhánh quyền lực, đối chiếu các trích dẫn cước chú với các tác phẩm kinh điển và tra cứu trực tiếp các điều khoản trong Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam.

5. Giáo trình sử dụng những nguồn tài liệu tham khảo và căn cứ thực tiễn nào?

Tài liệu khai thác hệ thống tư liệu học thuật phong phú gồm các tác phẩm kinh điển phương Đông, các công trình của các triết gia phương Tây, tác phẩm kinh điển Mác - Lênin (Toàn tập), các tài liệu chuyên khảo của các tác giả hiện đại (R. Dahl, J. Nye, M. Foucault) và hệ thống văn kiện chính thức của Đảng, Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam.

---

Kết luận

Giáo trình Quyền lực chính trị là tài liệu học thuật cơ bản, phản ánh chuẩn xác các quy luật, cấu trúc và phương thức vận hành của quyền lực chính trị trong lịch sử và đời sống đương đại. Thông qua việc phân tích từ phạm trù trừu tượng đến thể chế cụ thể, giáo trình cung cấp nền tảng tri thức phục vụ công tác đào tạo cử nhân Chính trị học, đáp ứng yêu cầu nghiên cứu và thực hành quản trị xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. QUYỀN LỰC 23 phục tùng ý chí của mình. Chủ thể quyền lực phải có ít nhất những ưu thế về điều kiện, phương tiện và công cụ như: vị thế hay địa vị xã hội (thế lực xã hội lớn, địa vị xã hội cao, quan hệ xã hội rộng, ảnh hưởng xã hội lớn, v.); sức mạnh (thé lực, kinh tế, trí tuệ, v.); sự kết hợp cả vị thế, địa vị và sức mạnh, bởi khi có sức mạnh thì thường có địa vị và ưu thế xã hội và ngược lại, v. Đối tượng của quyền lực là thực thể bị chỉ phối, bị chỉ huy trước chủ thể của quyền lực; bắt buộc tuân thủ, phục tùng ý chí của chủ thể quyền lực, phải làm điều nó không mong muốn.

Đối tượng của quyền lực là thực thể không có những ưu thế, điều kiện, phương tiện và công cụ - hoặc không có ưu thế về chúng, để thực hiện điều mình mong muốn. Sự phân định cá thể, nhóm nào đó là chủ thể quyền lực hay đối tượng quyền lực là khá phức tạp và có tính tương đối. Chẳng hạn, tùy thuộc hệ thống tham gia một người là chủ thể quyền lực trong gia đình, nhưng là nhân viên (đối tượng quyền lực) ở cơ quan, hay nhân dân luôn là thần dân (đối tượng quyền lực) trong chính thể phong kiến, nhưng lại là chủ thể quyền lực nhà nước trong các chính thể dân chủ. Cơ sở của quyền lực là các yếu tố hợp thành nền tang cua quyén lực, với xã hội người trước hết phải nói đến các yếu tố cơ bản- kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, v.

Nguồn lực của quyền lực là sức mạnh, uy tín, sự giàu có, lợi ích, sự bí mật, sự hiểu biết (tri thức), ý tưởng, tổ chức, pháp luật, v. Phương tiện của quyền lực là công cụ chủ thé quyén lực sử dung để tác động đến đối tượng quyên lực nhằm đạt mục đích của mình. Phương tiện của quyền lực rất phong phú tùy theo lĩnh vực và cách thức sử dụng; có các phương tiện kinh tế, văn hóa, tư nướng, pháp luật, bao luc, v. Quan hé ' quyền lực là quan hệ giữa chủ thể và đối tượng quyền lực; là quan hệ quan hệ giữa một bên (chủ thể) nhận thức, ý thức được 24 GIÁO TRÌNH QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ lợi ích của mình và quyết tâm thực hiện lợi ích đó, thể hiện thành ý chí chi phối, còn bên kia thừa nhận, chấp nhận ý chí ấy.

Sự “chỉ phối” của bên này (chủ thể quyền lực) và sự “chấp nhận” của bên kia (đối tượng quyền lực) là quan hệ cơ bản tạo nên quyền lực. Khi quyền lực chỉ dựa trên sự “thừa nhận” của bên bị chi phối thì trở thành quyền uy. Quyền uy lấy sự phục tùng làm tiền đề (Ph. Từ cách nhìn khác, “quyền”.

(quan hệ thừa nhận ý chí) và “lực” (sự tác động có sức mạnh bắt buộc) là hai yếu tố tạo thành quyền lực. Hai yếu tổ này có thể chuyên hóa lẫn nhau, quyền có thể tạo ra lực và lực có thể tạo ra quyền và kết hợp với nhau để tạo ra quyền lực. Quan hệ quyền lực thể hiện ở hành vi của ít nhất hai thực thể - chủ thể chỉ phối và đối tượng bị chi phối, hay chủ thể chỉ huy ra lệnh và đối tượng tuân thủ, phục tùng. Những yếu tố tạo nên sức mạnh của chủ thể quyển lực tất đa đạng, phức tạp.

Nó tùy thuộc vào các loại quan hệ xã hội - từ kinh tế, chính trị, văn hóa, đến đạo đức, tôn giáo, v.; tùy thuộc vào tính chất của các quan hệ xã hội như xã hội nguyên thủy, xã hội chiếm hữu nô lệ, xã hội phong kiến, xã hội tư bản, xã hội xã hội chủ nghĩa .; tùy thuộc vào trình độ phát triển xã hội như các xã hội tiền công nghiệp, công nghiệp, hậu công nghiệp hay tri thức, v. Ngoài ra, quyền lực của cá nhân còn có thể bị quy định bởi những nhân tổ khác như thể lực, trí tuệ, tiền của, chủng tộc, dòng dõi, tuổi tác, văn hóa, uy tín, v. Trong xã hội có giai cấp, những nhân tố luật pháp, ý chí hay bạo lực có ảnh hưởng rất lớn đến quyền lực. Đặc trưng của quyền lực a.

Quyên lực có tính quan hệ Quyền lực là quan hệ giữa các thực thể - chủ thể và đối tượng, của quyền lực. Quyền lực chỉ tồn tại khi có sự tương tác giữa hai thực thể trở lên, một chủ thể quyền lực có thể tác động đến nhiều đối tượng quyền lực. Khả năng chỉ phối (áp đặt, ép buộc) của chủ thể quyền lực và khả năng phản ứng của đối tượng quyên lực đều tác động quan trọng đến hiệu lực và hiệu quả của quyền lực trong thực Chương 1. QUYỀN LỰC 25 tế.

Quan hệ quyền lực giữa chủ thể và đối tượng quyền lực có thé là _ trực tiếp hoặc gián tiếp. Cần phân biệt quyên Iực (một chiều, áp đặt, có chủ đích, có hiệu lực) với sự ảnh hưởng nói chung (là quan hệ hai chiều, không chủ đích, không chắc chắn về hiệu lực, không rõ sắc thái bắt buộc, cưỡng chế, ép buộc, v. Phân biệt rõ các cấp độ quan hệ chủ thể nêu trên rất quan trọng trong nghiên cứu Chính trị học. Quan hệ xã hội phong phú và phức tạp, nên quan hệ quyền lực cũng phong phú và phức tạp.

Quyền lực có tính mục đích Chủ thể quyền lực buộc đối tượng quyền lực làm điều mà chủ thể mong muốn. Việc sử dụng quyền lực là một hành động mang tính mục đích vì nó chủ ý tác động đến người khác theo những cách thức nhất định và hướng đến những mục tiêu nhất định. Tính mục đích của việc sử dụng quyền lực thể hiện dưới đạng công khai và không công khai, trực tiếp và gián tiếp (qua trung gian). Quyền lực có thể được sử dụng để thúc đây, hoặc ngăn chặn một hành động theo mục đích nhất định.

Tính mục đích cũng qui định phạm vi của quyền lực. Ngoài ra, việc sử dụng quyền lực còn có thê đưa đến những hệ quả ngoài dự định hay ngoài ý muốn. Quyển lực có tính chính đáng Tính chính đáng (Legitimacy) của quyền lực bắt nguồn từ tính tat yếu khách quan của quyên lực trong việc tổ chức và phối hợp hành động của con người trong xã hội nói chung và trong sản xuất nói riêng. Tính chính đáng của quyền lực là chủ đề phức tạp và rất quan trọng trong chính trị và Chính trị học, nó liên quan đến hàng loạt câu hỏi, chang han, về cơ sở của quyền lực, về uy tín của quÿền lực và chủ thể của nó, về sự chấp nhận quyền lực từ phía đối tượng quyền lực, v.

Khả năng áp đặt của chủ thể quyền lực đù lớn đến đâu cũng không là đủ đảm bảo hiệu quả và hiệu lực của mệnh lệnh, vì nó còn phụ thuộc vào sự phản ứng (chống đối) của đối tượng quyền lực. Tính chính đáng càng cao thì “chi phí” cưỡng chế càng thấp, mục đích quyền lực càng đạt được nhanh chóng và chính xác. Tính chính đáng 26 GIAO TRINH QUYEN LUC CHINH TRI của quyền lực phụ thuộc vào tính hợp lý, tính đại điện lợi ích và tính hợp pháp, hợp lệ của quyền lực. Ngược lại, tính không chính đáng của quyền-lực là tính chủ quan, bắt nguồn từ ý muốn chủ quan của con TBƯỜI.

Quyền lực do ép buộc hay tước đoạt của người khác, từ người khác theo ý muốn chủ quan thì không có tính chính đáng. Tính không chính đáng càng cao thì “chỉ phí” cưỡng chế càng cao và đạt đến mục đích càng khó,khăn. Quyền lực có tính tương xứng và bat tương xứng Quyền lực thường là quan hệ bất tương xứng, chủ thể quyền lực có ưu thế (thậm chí vượt trội) so với đối tượng quyền lực, nhờ sử dụng sự ảnh hưởng hoặc kiểm soát được các nguồn lực nhằm đạt được lợi ích của mình. Năng lực của chủ thể quyền lực có thể quy về năng lực thưởng phạt (về vật chất, tỉnh thần) các đối tượng quyền lực.

Tuy nhiên, trong các tương tác xã hội có thể xuất hiện những tình huống mà hai bên tham gia vào một quan hệ quyền lực có sự tương xứng quyền lực nhất định, khi cán cân quyền lực cân bằng, mỗi chủ thể sử dụng mức độ ảnh hưởng, hoặc kiểm soát nguồn lực ngang nhau. Quyển lực có tính tiềm năng và tính thực tế Quyền lực có tính tiềm năng khi những điều kiện và nhu cầu sử dụng quyền lực chưa đầy đủ, nhưng đã xuất hiện cảm giác, nhận thức của đối tượng quyền lực về sự kiểm soát, chỉ phối của chủ thể quyền lực. Quyền lực chỉ trở thành thực tế khi có đầy đủ các điều kiện và nhu cầu sử dụng quyền lực. Quyền lực thực tế chỉ việc sử dụng các nguồn lực để chỉ phối đối tượng một cách rõ ràng, công khai.

Quyền lực tiềm năng mang tính tuyệt đối, có thể đo được bằng nhiều cách một cách khách quan. Quyền lực thực tế, quan sát được lại mang tính tương đối. Sự chuyển biến quyền lực tiềm năng thành quyền lực thực ° Trong các nghiên cứu chính trị cho đến nay người ta thường phân biệt hai khái niệm “quyên lực” (power) và “quyền uy, thâm quyền” (authority) từ cách nhìn nhận này. Quyên lực có thể là quyền uy khi nó được coi là chính đáng - xứng - đáng, có uy tín v.

hay là được sự chấp nhận từ phía đối tượng của quyền lực. Tính hợp lý, tính đại diện lợi ích và tính hợp pháp, hợp lệ của quyền lực được Ph.Ănghen phân tích cô đọng trong tác phẩm Bàn về quyển uy (1872). [ women Chương 1. QUYỀN LỰC 27 tế phụ thuộc vào nhận thức và năng lực chống đối của đối tượng quyền lực.

Quyên lực có tính thúc đẩy và tính ngăn chặn hành động Việc thực thi quyền lực có thể tác động đến hành động hoặc tư tưởng của người khác theo hướng buộc đối tượng làm điều họ không muốn, hoặc cản trở, ngăn chặn họ làm điều họ muốn. Quyền lực ngăn chặn nhằm kiểm soát hành vi của đối tượng để không tạo ra kết quả không mong muốn, hạn chế sự tự do hành động của người khác. Quyền lực thúc đây là khuyến khích đối tượng tạo ra kết quả mong đợi. Quyền lực có tính khách quan và tính phố biến Quyền lực ra đời, tồn tại cùng với hoạt động xã hội của con người, là đòi hỏi khách quan của hoạt động xã hội, vấn đề là ở chỗ con người nhận thức và sử dụng quyền lực như thế nào.

Tính khách quan (tất yếu) của quyền lực bắt nguồn từ tính quy định của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và phát triển của loài người.