LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS. HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN ÑAËT VAÁN ÑEÀ ÔÛ nöôùc ta, ngheà troàng luùa vaãn coøn laø moät ngheà quan troïng vì noù nuoâi soáng khoaûng 80% daân soá caû nöôùc. Nhöõng naêm gaàn ñaây, vôùi söï thaâm canh taêng vuï vaø tieán boä khoa hoïc kyõ thuaät ñöôïc aùp duïng trong saûn xuaát luùa giuùp caûi tieán chaát löôïng, naêng suaát luùa, cuï theå ôû Ñoàng baèng soâng Cöûu Long (ÑBSCL) trong hôn möôøi naêm qua ñaõ mang laïi nhieàu lôïi ích, giuùp ñaûm baûo an ninh löông thöïc cho caû nöôùc ñoàng thôøi giuùp naâng saûn löôïng luùa xuaát khaåu. Nhieàu nôi ñaõ saûn xuaát luùa lieân tuïc nhieàu vuï trong naêm vaø canh taùc nhieàu naêm lieàn, chính ñieàu naøy ñaõ taïo ñieàu kieän cho söï phaùt trieån cuûa caùc taùc nhaân gaây haïi, trong ñoù phaûi keå ñeán laø caùc loaøi coân truøng maø raày naâu ñöôïc xeáp vaøo taùc nhaân nhoùm gaây haïi nhieàu nhaát.
Raày naâu laø moät trong nhöõng loaøi coân truøng gaây haïi phoå bieán treân caùc ruoäng luùa baèng caùch chích huùt nhöïa caây laøm caây chaùy khoâ, truyeàn beänh vaøng luøn vaø luøn xoaén laù. ÔÛ nöôùc ta trong nhöõng naêm gaàn ñaây, nhaát laø treân nhöõng caùnh ñoàng ôû Ñoàng Baèng Soâng Cöûu Long ñaõ xuaát hieän nhöõng ñôït raày naâu raát lôùn gaây haïi treân nhieàu caùnh ñoàng. Maëc duø ngaøy nay ñaõ coù nhieàu thuoác ñaëc trò raày naâu nhö: Osin, Chess… nhöng vieäc söû duïng caùc loaïi thuoác naøy coù theå daãn ñeán vieäc maát caân baèng sinh thaùi trong khu vöïc, vaø ngaøy caøng taïo ñieàu kieän taêng khaû naêng khaùng thuoác. Maø raày naâu loaøi coù khaû naêng khaùng thuoác raát nhanh.
Ngoaøi ra, vieäc tieâu dieät loaøi naøy coù theå laøm xuaát hieän caùc loaøi khaùc nguy hieåm hôn. SVTH: PHAN THÒ LEÄ CHI Trang 1 LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS. HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN Do ñoù, vieäc söû duïng caùc loaøi thuoác phoøng ngöøa, caùc cheá phaåm sinh hoïc nhö: cheá phaåm AIM laø cheá phaåm coù chöùa hoaït chaát Salicylic acid giuùp cho caây luùa coù khaû naêng xua ñuoåi, phoøng traùnh ñöôïc nhöõng ñôït taán coâng cuûa raày naâu laø raát caàn thieát. Noäi dung baøi baùo caùo nhaèm ñaùnh giaù khaû naêng xua ñuoåi raày naâu cuûa cheá phaåm AIM.
GIÔÙI THIEÄU VEÀ CAÂY LUÙA HIEÄN NAY 1. Nguoàn goác vaø phaân loaïi 1.1 Nguoàn goác Veà nguoán goác caây luùa, ñaõ coù nhieàu taùc giaû ñeà caäp tôùi nhöng cho tôùi nay vaãn chöa coù nhöõng döõ lieäu chaéc chaén vaø thoáng nhaát. cho raèng veát tích caây luùa coå xöa nhaát ñöôïc tìm thaáy treân caùc di chæ ñaøo ñöôïc ôû vuøng Penjab AÁn Ñoä cuûa caùc boä laïc soáng ôû vuøng naøy caùch ñaây khoaûng 2000 naêm. Coøn theo Grist D.H caây luùa xuaát phaùt töø Ñoâng Nam AÙ, töø ñoù lan daàn leân phía Baéc Gutcnghtchin, Ghose, Erughin vaø nhieàu taùc giaû khaùc thì cho raèng Ñoâng Döông laø caùi noâi cuûa luùa troàng.
De Candolle, Rojevich laïi quan nieäm raèng AÁn Ñoä môùi laø nôi xuaát phaùt chính cuûa luùa troàng. Ñinh Dónh (Trung Quoác) döïa vaøo lòch söû phaùt trieån luùa hoang ôû trong nöôùc cho raèng luùa troàng coù xuaát xöù töø Trung Quoác. Moät soá nhaø nghieân cöùu Vieät Nam laïi cho raèng nguoàn goác caây luùa laø ôû Mieàn Nam Vieät Nam vaø Campuchia. Nhöng theo T.T Chang (1976), laø nhaø di truyeàn hoïc caây luùa cuûa Vieän Nghieân Cöùu luùa Quoác Teá (IRRI), ñaõ toång keát nhieàu taøi lieäu khaùc nhau vaø cho raèng vieäc thuaàn hoùa luùa troàng coù theå ñaõ ñöôïc tieán haønh moät SVTH: PHAN THÒ LEÄ CHI Trang 2 LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS.
HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN caùch ñoäc laäp cuøng moät luùc ôû nhieàu nôi, doïc theo vaønh ñai traûi daøi töø ñoàng baèng soâng Ganges döôùi chaân phía ñoâng cuûa daõy nuùi Hy-Maõ-Laïp-Sôn (Himalayas-AÁn Ñoä), ngang qua Baéc Mieán Ñieän, Baéc Thaùi Lan, Laøo vaø Vieät Nam, ñeán Taây Nam vaø Nam Trung Quoác. Ngoaøi ra, caên cöù vaøo caùc taøi lieäu lòch söû, di tích khaûo coå, ñaëc ñieåm sinh thaùi hoïc cuûa caây luùa troàng vaø söï hieän dieän roäng raõi cuûa nhieàu loaøi luùa hoang daïi trong khu vöïc, nhieàu ngöôøi ñoàng yù raèng nguoàn goác caây luùa laø vuøng ñaàm laày Ñoâng Nam AÙ, roài töø ñoù lan daàn ñi caùc nôi. Theâm vaøo ñoù, söï kieän thöïc teá laø caây luùa vaø ngheà troàng luùa ñaõ coù töø raát laâu ôû vuøng naøy, lòch söû vaø ñôøi soáng cuûa caùc daân toäc Ñoâng Nam AÙ laïi gaén lieàn vôùi luùa gaïo ñaõ chöùng minh ñöôïc nguoàn goác cuûa luùa troàng. Tuy coù nhieàu yù kieán chöa thoáng nhaát, nhöng coù moät ñieàu laø lòch söû caây luùa ñaõ coù tö ø laâu vaø gaén lieàn vôùi lòch söû phaùt trieån cuûa nhaân daân caùc nöôùc Chaâu AÙ.
Hai loaøi luùa troàng hieän nay laø Oryza sativa L. ôû Chaâu AÙ vaø Oryza glaberrima Steud. ôû Chaâu Phi. Ngöôøi ta cho raèng toå tieân cuûa chi luùa Oryza hieän nay laø moät loaïi caây hoang daïi treân sieâu luïc ñòa Gondwana xuaát hieän caùch ñaây ít nhaát laø 130 trieäu naêm vaø phaùt taùn roäng khaép caùc chaâu luïc trong quaù trình troâi giaït luïc ñòa.
Loaøi caây hoang daïi naøy sau ñoù ñöôïc con ngöôøi choïn loïc vaø thuaàn hoaù taïo thaønh caây luùa troàng nhö hieän nay. Caùc loaøi thuoäc chi Oryza ñeàu laø hoï haøng vôùi caây luùa troàng ngaøy nay. Hieän nay chi Oryza coù khoaûng 21 loaøi, tuy nhieân soá löôïng loaøi naøy khoâng ñoàng nhaát vaø thay ñoåi tuøy theo ngöôøi nghieân cöùu nhö 19 loaøi theo Roschiwicz SVTH: PHAN THÒ LEÄ CHI Trang 3 LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS. HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN (1950), 23 loaøi theo Erygin P.S (1960), 25 loaøi theo Grist D.
Trong ñoù loaøi Oryza sativa laø ñöôïc troàng phoå bieán.2 Phaân Loaïi Vôùi kyõ thuaät choïn loïc, lai taïo gioáng, con ngöôøi ñaõ taïo ra ñöôïc raát nhieàu gioáng luùa khaùc nhau. Vaø hieän nay vieäc phaân loaïi chuùng cuõng coù raát nhieàu hình thöùc khaùc nhau. Theo heä thoáng phaân loaïi thöïc vaät Ñaây laø heä thoáng phaân loaïi chung cuûa taát caû caùc loaøi thöïc vaät. Theo ñoù thì caây luùa ñöôïc phaân loaïi nhö sau: Giôùi : Plantae Thöïc vaät.
Ngaønh : Angiospermae Thöïc vaät coù hoa Lôùp : Monocotyledones Moät laø maàm (Liliopsida) Boä : Poales Hoaø thaûo coù hoa. Hoï : Poaceae Hoaø thaûo. Chi : Oryza Luùa SVTH: PHAN THÒ LEÄ CHI Trang 4 LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS. HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN Loaøi : Oryza sativa Luùa Chaâu AÙ.
Oryza glaberrima Luùa Chaâu Phi. Luùa laø caây haèng nieân coù toång soá nhieãm saéc theå 2n = 24. Veà phaân loaïi thöïc vaät, chi Oryza coù khoaûng 20 loaøi, trong ñoù chæ coù 2 loaøi laø luùa troàng, coøn laïi laø luùa hoang haèng nieân vaø ña nieân. Oryza sativa L laø loaøi luùa troàng quan troïng nhaát, thích nghi roäng raõi nhaát vaø chieám ñaïi boä phaän dieän tích luùa theá giôùi.
Theo Tateoka (1963, 1964) (trong Oka,1988) phaân bieät 22 loaøi, trong ñoù 2 loaøi luùa troàng vaãn laø Oryza sativa L vaø Oryza glaberrima Steud. Vaø oâng boå sung theâm 2 loaøi luùa môùi: O. longiglumis Jansen vaø O. Theo ñieàu kieän moâi tröôøng canh taùc: Döïa vaøo ñieàu kieän moâi tröôøng canh taùc, ñaëc bieät laø nöôùc coù thöôøng xuyeân ngaäp ruoäng hay khoâng, ngöôøi ta phaân bieät nhoùm luùa raãy (upland rice) hoaëc luùa nöôùc (lowland rice).
Tuy theo ñaëc tính thích nghi vôùi moâi tröôøng maø chia thaønh: luùa chòu pheøn, luùa chòu uùng. Luùa chòu haïn, luùa chòu maën… Tuøy theo cheá ñoä nhieät khaùc nhau, ngöôøi ta coøn phaân bieät luùa chòu laïnh vaø luùa chòu nhieät. Theo sinh thaùi ñòa lyù: ñöïôc chia thaønh 3 nhoùm laø Indica, Japonica vaø janvanica. Theo ñaëc tính sinh hoùa haït gaïo Tuøy theo löôïng amylose trong tinh boät haït gaïo, ngöôøi ta phaân bieät luùa neáp vaø luùa teû.
Bieát raèng tinh boät coù 2 daïng laø amylose vaø amylapectin. Haøm löôïng amylopectin trong thaønh phaàn tinh boät gaïo caøng cao, haøm löôïng amylose seõ SVTH: PHAN THÒ LEÄ CHI Trang 5 LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS. HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN thaáp khi ñoù haït gaïo seõ caøng deûo.T Chang (1980) ñaõ phaân caáp gaïo döïa vaøo haøm löôïng amylose nhö baûng sau: Baûng 1.1 : Phaân loaïi gaïo döïa vaøo haøm löôïng amylose trong tinh boät Haøm löôïng Amylose Caáp Loaïi gaïo (%) Neáp 0 < 3.0 Raát thaáp (gaïo 1 3,1 – 10 deõo) 3 10,1 – 15 Thaáp deõo 5 15,1 – 20 Trung bình (hôi 7 20,1 – 25 deõo) 9 25,1 – 30 Cao – Trung bình Cao Nguoàn: Nguyeãn Ngoïc Ñeä, 2008 d. Theo ñaëc tính cuûa hình thaùi Döïa vaøo ñaëc tính hình thaùi cuûa caây luùa, ngöôøi ta coøn phaân bieät theo: Caây: cao (>120 cm) - trung bình (100 – 120 cm) – thaáp (döôùi 100 cm).
Laù: thaúng hoaëc cong ruû, baûn laù to hoaëc nhoû, daøy hoaëc moûng. Boâng: loaïi hình nhieàu boâng (nôû buïi maïnh) hoaëc to boâng (nhieàu haït), daïng boâng tuùm hoaëc xoøe, coå boâng hôû hoaëc coå kính (tuøy theo ñoä troå cuûa boâng so vôùi coå laù côø) … Haït luùa: daøi, trung bình hoaëc troøn (döïa vaøo chieàu daøi vaø tæ leä daøi/ngang cuûa haït luùa). SVTH: PHAN THÒ LEÄ CHI Trang 6 LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS. HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN 1.
Ñaëc ñieåm hình thaùi vaø söï sinh tröôûng cuûa caây luùa 1.1 Ñaëc ñieåm hình thaùi cuûa caây luùa Haït luùa: Ñaây laø thaønh phaàn quan troïng nhaát cuûa caây luùa. Haït luùa bao goàm voû traáu, maøy traáu, raâu, noäi nhuõ vaø phoâi. Noäi nhuõ (haït gaïo) laø nguoàn döï tröõ chaát dinh döôõng cho maàm sau naøy. Caây maï: Caây maï hoaøn chænh goàm ba boä phaän laø laù, reã vaø Hình thaân.1: ÑeåDaïng toång caây maï quaùt taêng tröôûng toát thì caàn cung cuûa caây luùa caáp ñaày ñuû chaát dinh döôõng, nöôùc, aùnh saùng vaø nhieät ñoä (23 – 25oC) thích hôïp.
Laù: bao goàm caùc boä phaän laø phieán laù, beï laù, coå laù, tai laù vaø thìa laø. Ñaây laø nôi dieãn ra quaù trình quang hôïp toång hôïp chaát höõu cô cho caây. Soá löôïng vaø maøu saéc cuûa laù luùa thay ñoåi theo gioáng. Bình thöôøng cöù 7 ngaøy laø coù moät laù luùa hình thaønh.
SVTH: PHAN THÒ LEÄ CHI Trang 7 LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP GVHD: KS. HÖÙA QUYEÁT CHIEÁN Reã luùa: Reã luùa coù daïng chuøm, giuùp cho luùa ñöùng vöõng trong moâi tröôøng, huùt nöôùc vaø chaát dinh döôõng cung caáp cho caây. Thaân luùa: Coù hai loaïi laø thaân giaû vaø thaân thaät. Thaân giaû do caùc beï laù keát laïi taïo thaønh.
Thaân thaät goàm caùc loùng thaân noái tieáp nhau qua caùc maét. Thöôøng moãi caây luùa coù töø 4 ñeán 6 loùng. Choài: Sau khi caáy khoaûng 10 ngaøy thì choài baét ñaàu xuaát hieän vaø soá choài ñaït toái ña vaøo khoaûng 50 – 60 ngaøy sau caáy. Khaû naêng naûy choài thay ñoåi tuøy theo gioáng luùa.
Boâng luùa: Ñaây laø cô quan taïo haït, ñöôïc hình thaønh ôû choùp treân cuøng cuûa thaân. Boâng luùa goàm coù truïc boâng, gieù caáp 1, gieù caáp 2,… Moãi boâng luùa coù khoaûng 100 – 150 hoa, moät soá gioáng coù theå ñaït tôùi 600 hoa treân moät boâng. Sau khi boâng luùa troå moät ngaøy thì bao phaán seõ nôû. Hoa luùa nôû roä nhaát vaøo khoaûng 9 – 10 giôø saùng.