CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TY QUẢN LÝ VÀ KHAI THÁC TÀI SẢN (AMC). KHÁI NIỆM, CHỨC NĂNG, VAI TRÒ CỦA AMC. Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản (AMC) là một định chế tài chính đặc biệt, có quyền lực đặc biệt trong việc thực hiện chức năng mua, quản lý các khoản nợ khó đòi từ hệ thống ngân hàng và xử lý khoản nợ này một cách tối ưu nhất. Lĩnh vực hoạt động của AMC mang tính đặc thù.
“Hàng hóa” được các AMC mua bán không thuộc các ngành sản xuất thông thường mà là các khoản nợ xấu, nợ khó đòi của các TCTD. Với những “hàng hóa” đặc biệt này, AMC cũng được giao những quyền lực đặc biệt, được thể hiện qua các thông tư, nghị định, thậm chí là một bộ luật riêng cho công ty hoạt động, chỉ rõ từng vấn đề, từng nội dung cụ thể, điều khoản nào của luật không điều chỉnh vấn đề đó và quy định nội dung mới để áp dụng riêng đối với công ty quản lý tài sản. Ngoài ra, AMC có có những thẩm quyền đặc biệt để có thể xử lý nợ xấu một cách tối ưu nhất như thẩm quyền quản lý các khoản vay và tài sản, thẩm quyền tuyên bố lệnh hoãn trả nợ, thẩm quyền mua nợ, tài sản mà không phải có sự đồng ý trước của con nợ, thẩm quyền quyết định bán tài sản, quyền được pháp luật bảo vệ và miễn trừ. AMC được thành lập với chức năng cơ bản là đánh giá các khoản nợ, mua lại các khoản nợ và tối đa hóa khả năng thu hồi các khoản nợ này.
Đầu tiên khi tiếp xúc với một khoản nợ xấu, các AMC sẽ tiến hành đánh giá các khoản nợ. Việc đánh giá các khoản nợ của các AMC dựa trên các tiêu chí định lượng và định tính nhất định. Từ việc đánh giá các khoản nợ, các AMC xem xét xem khoản nợ đó có thuộc đối tượng mua bán nợ của mình không và ra quyết định mua nợ. Các khoản nợ được AMC mua lại theo những phương thức và các mức giá khác nhau, tuỳ thuộc vào “tình trạng” của khoản nợ cũng như sự thoả thuận giữa 2 bên, bên bán và bên mua.
Thông thường, ngân hàng sẽ có nhu cầu bán lại nợ đọng cho công ty quản lý nợ và khai thác tài sản khi tỷ lệ nợ quá hạn của hệ thống đã vượt quá mức tối đa cho phép. Sau khi các khoản nợ được mua về, AMC tiến hành bán hoặc xử lý các khoản nợ. Các khoản nợ có thể được AMC bán một phần hoặc toàn bộ cho nhà đầu tư mới sau khi mua hoặc được bán sau khi được AMC chứng khoán hóa. Vì nợ được mua bán là những khoản nợ tồn đọng khó đòi, với rất nhiều khó khăn và vướng mắc trong việc thu hồi nợ từ khách nợ hay từ việc xử lý TSĐB, nên khả năng thu hồi toàn bộ giá trị món vay gần như là không thể.
Trong trường hợp không thể bán những khoản nợ này, AMC sẽ tiến hành cổ phần hóa các khoản nợ, trở thành cổ đông của doanh nghiệp dựa trên khoản nợ xấu đã mua hoặc sử dụng biện pháp cuối cùng là xóa nợ. Vai trò của AMC 1. Đối với ngân hàng. Việc thành lập AMC là một tất yếu khách quan đối với các nước kinh tế thị trường có tỷ lệ nợ quá hạn cao hoặc gặp các vấn đề nghiêm trọng về nợ xấu.
Ngoài ra, AMC còn đóng một vai trò quan trọng không thể thiếu được trong các chương trình quốc gia về cơ cấu lại hệ thống ngân hàng, lành mạnh hoá hệ thống tài chính và là một phần trong chương trình khôi phục hệ thống kinh tế. Công ty được thành lập với các hoạt động chính là: mua lại nợ khó đòi tồn đọng của các TCTD; quản lý và xử lý các khoản nợ này bằng các biện pháp và kỹ năng đặc biệt; quản lý và xử lý các tài sản thế chấp, cầm cố gắn liền với các khoản nợ đã mua; tập trung vào việc bán tối đa hoá giá trị ròng cao nhất trong một khoảng thời gian hợp lý, nhằm giảm thiểu tổn thất cho quốc gia. Với các nhiệm vụ trên, AMC đóng một vai trò quan trọng trong việc cơ cấu lại ngân hàng. Cụ thể, AMC đóng vai trò chủ động, tích cực trong việc thúc đẩy phát triển khu vực ngân hàng thông qua xử lý các khoản nợ xấu, làm lành mạnh tình hình tài chính của các ngân hàng và cho phép các ngân hảng trở lại các hoạt động kinh doanh thương mại với chất lượng hoạt động được cải thiện.
Ngoài mục đích cải thiện tình hình nợ xấu, nợ đọng, công ty quản lý nợ và tài sản còn được thành lập với mục đích là để ngăn chặn khủng hoảng ngân hàng bằng cách cung cấp một cơ chế cho các ngân hàng yếu kém bán tài sản có vấn đề để lấy tiền hay giấy nhận nợ. Việc này giúp bơm tiền vào các ngân hàng, cải thiện khả năng thanh toán của khu vực ngân hàng, trợ giúp các ngân hàng yếu kém quay trở lại cách thức hoạt động cho vay thận trọng, làm cho các NHTM thoát khỏi gánh nặng xử lý các khoản vay có vấn đề, đồng thời cải thiện được tỷ lệ vốn đối với ngân hàng, tuỳ thuộc vào việc trích lập dự phòng ban đầu và giá trị bán tài sản thu được để hệ thống ngân hàng thu hồi được vốn tiếp tục quay vòng phục vụ các doanh nghiệp, tăng lợi nhuận, giảm chi phí, ngăn ngừa các nguy cơ đổ vỡ cục bộ trong hệ thống. Như vậy, bằng các biện pháp kỹ năng đặc biệt của mình trong việc xử lý nợ và tồn đọng ngân hàng, các AMC đã giúp lành mạnh hoá hoạt động của các ngân hàng, góp phần cơ cấu lại hệ thống ngân hàng một cách hiệu quả. Có thể nói thành lập AMC chính là một phần thiết yếu quan trọng trong chương trình cơ cấu lại các ngân hàng.
Đối với nền kinh tế. Trong nền kinh tế, hệ thống tài chính – ngân hàng đóng một vai trò vô cùng quan trọng, sự tăng trưởng hay suy yếu của nền kinh tế được thể hiện qua sự hùng mạnh hay yếu kém của hệ thống tài chính ngân hàng. Ngược lại, sức khỏe của hệ thống ngân hàng cũng xẽ có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của nền kinh tế. Vì thế, các AMC giúp lành mạnh hoá hoạt động ngân hàng cũng chính là giúp tăng cường sức mạnh, lành mạnh hoá các hoạt động của nền kinh tế.
Nền kinh tế tăng trưởng bền vững, ổn định chính là một trong những yếu tố quan trọng thu hút đầu tư từ bên ngoài cũng như kích thích đầu tư trong nước để xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển khoa học kỹ thuật, tạo động lực cho sự phát triển kinh tế. Khi các khoản nợ xấu được các AMC xử lý, vốn sẽ được thu hồi lại một phần để đầu tư vào những dự án khả thi khác, với khả năng sinh lời cao hơn. Xét trên góc độ cả nền kinh tế, hoạt động của các AMC sẽ giúp đẩy nhanh quá trình thay đổi cơ cấu kinh tế theo hướng lợp lý và hiệu quả. Nguồn lực sẽ được tập trung vào những ngành, lĩnh vực có tiềm năng phát triển và đem lại lợi nhuận cao, tránh tình trạng vốn bị sử dụng một cách lãng phí, đọng tại những dự án đầu tư kém hiệu quả.
Điều này sẽ đẩy nhanh vòng quay của vốn, nhờ đó làm tăng thu nhập quốc dân, đời sống nhân dân được nâng cao, xã hội ổn định. Tóm lại, mua bán nợ thúc đẩy quá trình chu chuyển vốn và hàng hoá trong nền kinh tế, giúp ổn định và lành mạnh hoá hệ thống tài chính – ngân hàng, giúp tăng cường uy tín, vị thế của quốc gia nói chung và các doanh nghiệp trong nước nói riêng trong cộng đồng tài chính quốc tế, tham gia hội nhập vào thị trường vốn, công nghệ ngân hàng với các nước trong khu vực và thế giới 1. MÔ HÌNH TỔ CHỨC CỦA AMC. Tùy theo điều kiện từng nước, mô hình Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản có thể trực thuộc Nhà nước hoặc do tư nhân sở hữu.
Về cơ bản, trên thế giới tồn tại các mô hình sau: 1. Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản là các cơ quan xử lý của trung ương, thường trực thuộc Chính phủ: Chính phủ đứng ra thành lập một cơ quan xử lý nợ tồn đọng cho cả hệ thống ngân hàng. Mô hình này được áp dụng tại Hàn Quốc, Malaysia, còn được gọi là mô hình tập trung. Công ty quản lý tài sản riêng của các ngân hàng: Các ngân hàng sẽ tự mình đứng ra thành lập Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản trực thuộc ngân hàng mình, với nhiệm vụ chủ yếu là giải quyết nợ tồn đọng trước tiên là cho chính ngân hàng đó.
Mô hình này được áp dụng tại Trung Quốc và Thái Lan. Các khoản nợ khó đòi được ủy quyền theo từng hợp đồng cho bên thứ ba xử lý. Mô hình này được áp dụng tại Phần Lan. Bán nhanh, chuyển nhượng nhanh, khối lượng lớn: Tài sản có của những tổ chức có nguy cơ bị đổ vỡ sẽ được bán, chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ cho một tổ chức có tình hình tài chính lành mạnh.
Mô hình này được áp dụng tại Mỹ. Ngân hàng tự xử lý, thu nợ hoặc tòa án thu nợ. Mô hình này được áp dụng tại Ấn Độ. Trong các mô hình trên, theo các chuyên gia kinh tế thì Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản theo mô hình tập trung (Mô hình 1) là có khả năng đạt mức độ thành công cao nhất trên mặt lý thuyết.
Nguyên nhân là do: - AMC phi tập trung sẽ trực thuộc các phòng ban thu hồi nợ nằm tại các ngân hàng hoặc các đơn vị, không đủ khả năng và nguồn lực để tái cấu trúc một khối lượng khổng lồ nợ xấu. - AMC phi tập trung là mô hình không hiệu hiệu quả tại các nước có hạ tầng pháp lý nghèo nàn, không đủ chính sách, thủ tục cho AMC hoạt động. - AMC tập trung trực thuộc Chính phủ, Chính phủ có thể trao cho AMC những đặc quyền trong việc mua bán, xử lý nợ. Hoạt động của AMC vì thế mà linh động hơn, có khả năng đạt hiệu quả cao hơn.
CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA AMC. Nguồn vốn hoạt động của AMC. Hầu hết hoạt động của các AMC đều tạo ra các khoản lỗ, vì vậy việc chia sẻ thiệt hại phát sinh từ các hoạt động của AMC là điều rất đáng được quan tâm. Nguồn vốn của AMC thường được tài trợ từ nguồn vốn của Chính phủ hoặc dưới các hình thức phát hành công cụ nợ của chính các AMC này.