Phần mở đầu Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về kế toán hoạt động thu – chi tại các đơn vị sự nghiệp công lập có thu. Chƣơng 2: Quy trình và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng kế toán hoạt động thu - chi Bảo hiểm Y tế tại Trung tâm Y tế huyện Ba Vì. Chƣơng 4: Một số giải pháp nâng cao kết quả kế toán hoạt động thu - chi Bảo hiểm Y tế tại Trung tâm Y tế huyện Ba Vì.
Kết luận Tài liệu tham khảo 4 CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN HOẠT ĐỘNG THU - CHI TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP CÓ THU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới Công tác bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe cho nhân dân đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm của các quốc gia trên thế giới. Để đáp ứng nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế ngày một tăng cao, ngành Y tế nói chung và các cơ sở y tế công lập nói riêng hiện nay phải gồng mình, nỗ lực tìm ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và vận hành của mình.
Tuy nhiên do sự khác biệt về môi trƣờng, văn hóa, chính trị, cũng nhƣ đặc điểm và các quy định hoạt động trong lĩnh vực tài chính công, rất khó để tham khảo những nghiên cứu nƣớc ngoài nên tác giả chỉ nêu 02 nghiên cứu tiêu biểu, phù hợp nhất với tình hình quản lý thu – chi trong khu vực sự nghiệp công lập tại Việt Nam. (2020) đã có bài viết về “Thực tiễn Quản lý Tài chính và Sự phát triển của các Bệnh viện Công ở Hạt Nyeri, Kenya” đăng trên Tạp chí quốc tế về các khía cạnh hiện tại trong tài chính, ngân hàng và kế toán. Bằng việc khảo sát 202 nhân viên của các bệnh viện công ở Hạt Nyeri, nghiên cứu cho thấy quy trình quản lý tài chính của các bệnh viện công còn yếu, bị chi phối bởi điều kiện khan hiếm nguồn lực và có sự gia tăng chi phí hoạt động ở hầu hết các bệnh viện. Đa số những ngƣời đƣợc hỏi đều cho rằng thiếu sự phối hợp của ban lãnh đạo khi muốn tiến hành giám sát, theo dõi công khai tài chính tại các bệnh viện công.
Một thực trạng đáng buồn ở Hạt Nyeri là tình trạng nhân viên y tế nghỉ việc tại các bệnh viện công, chuyển sang y tế tƣ nhân ngày càng gia tăng do sự quản lý yếu kém của ngành Y tế, cơ sở hạ tầng không đáp ứng đƣợc nhu cầu khám chữa bệnh. Nghiên cứu cũng đƣa ra một số giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại các bệnh viện công và nhấn mạnh mối quan hệ giữa thực trạng kiểm tra, giám sát tài chính với sự phát triển của bệnh viện công là hết sức chặt chẽ, quan trọng, có ý nghĩa tích cực trong tăng trƣởng bền vững. 5 Tác giả Sooyeol Park (2021), Phòng Quản lý và Chính sách Chăm sóc Sức khỏe, Khoa Khoa học Y tế Công cộng, Trƣờng Cao học Y tế Công cộng, Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc đã có bài viết về “Tình hình sử dụng dịch vụ y tế và mức độ tự chi trả của các hộ cận nghèo trong Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc”. Nghiên cứu này nhằm mục đích kiểm tra việc sử dụng dịch vụ y tế, mức độ tự chi trả và sự xuất hiện của chi phí thảm họa y tế (catastrophic health expenditures) ở nhóm cận nghèo so với nhóm đƣợc hỗ trợ y tế và các thành viên khác (có thu nhập cao hơn) của Chƣơng trình Bảo hiểm Y tế Quốc gia (NHI).
Kết quả cho thấy sự khác biệt trong việc sử dụng dịch vụ y tế giữa các nhóm nghiên cứu là không đáng kể. Tuy nhiên, mức độ tự chi trả và sự xuất hiện của chi phí thảm họa y tế ở nhóm cận nghèo cao hơn hẳn so với hai nhóm còn lại. Điều này chứng tỏ nhóm cận nghèo là đối tƣợng dễ bị tổn thƣơng nhất trong dân số Hàn Quốc vì khả năng họ phải chịu các chi phí tự chi trả và chi phí thảm họa y tế cao hơn hơn so với nhóm hƣởng trợ cấp y tế và nhóm trên chuẩn nghèo. Do đó các chính sách y tế cần cân nhắc đến những vấn đề của các hộ cận nghèo này.
Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước Việc mở rộng quyền lợi hƣởng BHYT trong những năm gần đây đã giúp cho những ngƣời khám chữa bệnh bằng thẻ BHYT có thể tiếp cận tối đa các loại thuốc và dịch vụ kỹ thuật y tế tiên tiến. Đồng thời, các cơ sở y tế công lập cũng có thể tăng thêm nguồn thu cho đơn vị mình, từ đó tăng thu nhập của cán bộ y tế, mở rộng cơ hội đầu tƣ phát triển cho nguồn lực con ngƣời, máy móc. Do đó để đảm bảo hoạt động thu - chi nguồn quỹ viện phí BHYT đƣợc thực hiện đúng mức, hiệu quả, kịp thời, Nhà nƣớc đã ban hành rất nhiều các văn bản pháp luật, quy định hiện hành để hƣớng dẫn các cơ sở y tế nhƣ: Luật Bảo hiểm y tế năm 2008 và sửa đổi năm 2014; Nghị định số 146/2018/NĐ-CP ngày 17/10/2018 của Chính phủ quy định chi tiết và hƣớng dẫn biện pháp thi hành một số điều của Luật bảo hiểm y tế ; Thông tƣ 107/2017/TT-BTC ngày 10/10/2017 của Bộ Tài Chính hƣớng dẫn Chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp…. Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu về hoạt động thu – chi và công tác khám chữa bệnh BHYT tại các cơ sở sự nghiệp công lập, cụ thể nhƣ: 6 Nguyễn Thị Hoài Thu (2016) đã có bài nghiên cứu về công tác kế toán hoạt động khám chữa bệnh đối tƣợng có thẻ BHYT tại Bệnh viện đa khoa Thành phố Buôn Mê Thuật.
Phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng trong luận văn là phƣơng pháp thu thập, tổng hợp, phân tích dữ liệu để đánh giá thực trạng công tác kế toán viện phí Bảo hiểm Y tế tại Bệnh viện. Từ đó tác giả đƣa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán này trong thời gian tới. Đỗ Thị Thùy Trang (2019) đã nghiên cứu về quản lý thanh toán chi phí khám, chữa bệnh tại Phòng khám đa khoa Hà Nội – Bắc Ninh. Phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng trong luận văn của tác giả là thống kê mô tả và so sánh kết quả hoạt động giữa các năm để khái quát hóa tình hình hoạt động thanh toán chi phí khám, chữa bệnh tại Phòng khám.
Trong đó có phân tích thực trạng và đƣa ra các biện pháp cải thiện công tác thanh toán chi phí khám, chữa bệnh bằng thẻ BHYT. Vũ Bá Huỳnh (2019) đã có bài luận văn nghiên cứu mô tả thực trạng, phân tích những khó khăn trong công tác giám định và thanh toán chi phi khám chữa bệnh BHYT đối với các cơ sở y tế thuộc Sở Y tế Hà Nội giai đoạn 2015-2017. Từ đó, ngƣời đọc có cái nhìn tổng quan hơn về công tác thanh toán chi phí khám chữa bệnh BHYT tại các cơ sở y tế trên địa bàn Thành phố Hà Nội, đồng thời giúp các cơ sở khám chữa bệnh có những giải pháp để chủ động hơn trong quản lý và sử dụng quỹ BHYT. Trần Thị Bích Liễu (2020) đã tiến hành nghiên cứu về công tác kế toán hoạt động thu - chi tại Trung tâm Y tế huyện Vĩnh Thạnh.
Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng, phân tích những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế tại đơn vị, tác giả đƣa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán thu – chi vào bài luận văn của mình; có thể áp dụng không chỉ ở Trung tâm Y tế huyện Vĩnh Thạnh mà còn ở các đơn vị sự nghiệp công lập, nhằm giải quyết, hạn chế tối đa những khó khăn tồn đọng đồng thời phát huy đƣợc những thế mạnh sẵn có, nhằm nâng cao chất lƣợng hoạt động của mỗi đơn vị. Tại Tọa đàm chuyên gia “Về thực trạng quản lý, sử dụng Quỹ bảo hiểm y tế” ngày 21/08/2020 đã chỉ ra các điểm bất hợp lý trong việc sử dụng, thanh toán quỹ 7 khám chữa bệnh (KCB) BHYT của một số cơ sở KCB, đặc biệt là trong thời gian dịch bệnh Covid-19 bùng phát và đƣa ra một số biện pháp để khắc phục. Nguyễn Quỳnh Anh, Trần Thanh Bình (2021), đã có bài nghiên cứu về những khó khăn, thuận lợi trong công tác thu, chi tài chính của Bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Nông trong những năm 2018-2020 trên Tạp chí Y học Việt Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc các tác giả sử dụng là: Thiết kế nghiên cứu định tính sử dụng kỹ thuật phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với đại diện ban giám đốc bệnh viện, lãnh đạo phòng/ban chức năng, cán bộ y tế tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Nông.
Từ đó đƣa ra kết luận về các yếu tố thuận lợi trong thu, chi tài chính của đơn vị, gồm: quy định về tự chủ tài chính của bệnh viện; việc hoàn thiện các quy định, quy chế chi tiêu tài chính của bệnh viện; công tác quản lý, lãnh đạo của bệnh viện; việc ứng dụng công nghê thông tin. Các yếu tố khó khăn gồm: việc cân đối các nguồn thu chi của bệnh viện; thiếu các văn bản hƣớng dẫn chi tiết, đồng bộ liên quan đến tài chính bệnh viện; thiếu nhân lực cả về số lƣợng và chất lƣợng; tỷ lệ xuất toán BHYT; những tác động của bệnh dịch COVID-19 đến công tác khám chữa bệnh. Đồng thời tác giả cũng đƣa ra một số đề xuất và kiến nghị để hoàn thiện thu, chi tài chính tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Nông. Bài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thanh Hƣơng, Hứa Quang Thành (2021) đăng trên Tạp chí Y học Việt Nam đã phân tích cơ cấu chi phí khám chữa bệnh BHYT tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Lạng Sơn năm 2019 bằng phƣơng pháp mô tả cắt ngang và xử lý số liệu của toàn bộ bảng thống kê chi phí khám chữa bệnh của 35.239 bệnh nhân đến khám và điều trị nội trú của Bệnh viện trong năm 2019.
Từ đó giúp nhà quản lý phát hiện những bất cập trong sử dụng thuốc và dịch vụ kỹ thuật tại cơ sở khám chữa bệnh và đƣa ra những giải pháp nhằm sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí từ BHYT, tập trung chủ yếu ở các dịch vụ kỹ thuật và thuốc. Lê Văn Dụng (2021) đã có bài nghiên cứu về “Thực trạng thanh toán chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế và một số khuyến nghị” trên Tạp chí Tài chính Online.