CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ XÂY DỰNG TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1.1 Cơ sở lý luận về kế toán chi phí xây dựng công trình 1.1 Khái niệm và phân loại chi phí xây dựng 1.1 Khái niệm chi phí xây dựng Theo lý thuyết kinh tế học thì nền sản xuất của bất kỳ phương thức sản xuất nào cũng gắn liền với sự vận động và tiêu hao các yếu tố cơ bản tạo nên quá trình sản xuất. Đó là sự kết tinh của 3 yếu tố : tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Chi phí là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong một thời kỳ nhất định. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 thì chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của DN như: Giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý DN, chi phí lãi tiền vay, và những chi phí liên quan khác.
Những chi phí này phát sinh dưới dạng tiền và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao máy móc, thiết bị. Như vậy, Chi phí xây dựng là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành hoạt động xây dựng trong một thời kỳ nhất định.2 Phân loại chi phí xây dựng công trình Đặc thù của hoạt động xây dựng là được tiến hành ở nhiều địa điểm với nhiều công trình, hạng mục khác nhau. Vì vậy để tập hợp chi phí và tính giá thành công trình một cách chính xác, hợp lý là một vấn đề không hề đơn giản. Đối với mỗi công trình xây dựng ta thường quan tâm đến việc DN chi ra trong kỳ những loại chi phí nào? Số lượng là bao nhiêu? Quá trình hạch toán, phương pháp tập hợp chi phí như thế nào? Để làm được điều đó mỗi doanh nghiệp cần có cách phân loại chi phí sao cho phù hợp với đặc điểm, mục đích, yêu cầu quản lý và trình độ nghiệp vụ của mình.
Phân loại chi phí một cách hợp lý không chỉ quá trình hạch toán, kiểm tra, kiểm soát chi phí dễ dàng hơn mà còn cung cấp những thông tin cơ bản để nhà ban SV: Mai Thị Thùy Linh Lớp: K52BK1 12 Khóa Luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại quản lý đưa ra giải pháp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Sau đây là những cách phân loại chi phí: Theo nội dung tính chất kinh tế của chi phí Theo cách phân loại này các CPXD Công trình có cùng hoạt động, tính chất kinh tế được xếp chung vào một yếu tố. - Chi phí nguyên vật liệu là chi phí về các loại nguyên liệu, vật liệu chính, nhiên liệu, phụ tùng thay thế.dùng cho các công trình của DNXD. Chi phí nguyên liệu, vật liệu chính như sắt, thép, tôn, cát, sỏi đá.Chi phí nhiên liệu có thể là xăng dầu, gas, bình khí.
- Chi phí nhân công: Là toàn bộ số tiền lương và các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ tính trên tiền lương của công nhân xây dựng và nhân viên quản lý xây dựng ở các bộ phận. - Chi phí khấu hao tài sản cố định là giá trị hao mòn của các loại tài sản trong doanh nghiệp như nhà xưởng, máy móc thi công, phương tiện vận tải, thiết bị quản lý. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm toàn bộ số tiền trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động xây dựng công trình của DN như tiền điện, nước, tiền điện thoại,. - Chi phí khác bằng tiền: Là toàn bộ chi phí khác dùng cho hoạt động xây dựng công trình ngoài bốn yếu tố chi phí nói trên.
Phân loại chi phí theo tiêu thức này cho biết kết cấu tỷ trọng của từng loại chi phí xây dựng công trình từ đó phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán. Nó cũng là cơ sở để lập kế hoạch cung ứng vật tư, quỹ tiền lương, vốn xây dựng.một cách chính xác, hợp lý. Theo công dụng, chức năng của chi phí xây dựng công trình Theo cách phân loại này thì chi phí xây dựng công trình chia thành 2 phần: Chi phí xây dựng công trình là những khoản chi phí phát sinh gắn liền với các hoạt động xây dựng của DN. Chi phí xây dựng bao gồm: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là giá trị NVL chính, vật liệu phụ, nhiên liệu dùng trực tiếp cho công trình xây dựng như: Sắt thép, xi măng, cát đá, gạch.
SV: Mai Thị Thùy Linh Lớp: K52BK1 13 Khóa Luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại - Chi phí nhân công trực tiếp: Là tiền lương, phụ cấp, khoản phải trả khác cho công nhân trực tiếp thi công. Chi phí nhân công trực tiếp không bao gồm các khoản trích BHXH, bảo hiểm y tế, KPCĐ của nhân công xây dựng công trình trực tiếp. - Chi phí sử dụng máy thi công : Là CP liên quan đến hoạt động của máy thi công- nhiên liệu, tiền lương, phụ cấp của công nhân điều khiển máy, khấu hao, bảo dưỡng, sửa chữa,.Chi phí sử dụng máy thi công không bao gồm khoản trích BHXH, bảo hiểm y tế, KPCĐ của công nhân điều khiển và phục vụ máy thi công. - Chi phí sản xuất chung(CPSXC):Chi phí SXC trong doanh nghiệp xây dựng là những chi phí phát sinh trực tiếp trong quá trình hoạt động xây dựng, phục vụ và quản lý sản xuất ở từng tổ, đội thi công ngoài các chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp.
Chi phí SXC bao gồm chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương như BHXH, BHYT, KFCĐ của công nhân trực tiếp xây dựng, công nhân điều khiển và phục vụ máy thi công, nhân viên quản lý đội xây dựng.Ngoài ra chi phí SXC còn bao gồm chi phí trích dự phòng phải trả về bảo hành công trình xây dựng. Chi phí SXC gồm có biến phí và định phí - Biến phí là những CP có sự thay đổi về tổng số khi có sự thay đổi về khối lượng HĐ. Các khoản chi phí như nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp.là những chi phí biến đổi. - Định phí là những chi phí mang tính chất ổn định, không thay đổi về tổng số khi có sự thay đổi về khối lượng hoạt động.
Trong hoạt động xây dựng cơ bản, lập dự toán công trình, hạng mục công trình xây dựng là khâu công việc không thể thiếu.Cách phân loại này có tác dụng phục vụ yêu cầu quản lý CPXD theo dự toán. Giúp doanh nghiệp đưa ra những điều chỉnh kịp thời, đảm bảo tiến độ thi công cũng như tính toán giá thành công trình một cách hợp lý. Phân loại theo phương pháp tập hợp chi phí và đối tượng chịu chi phí Theo cách phân loại này chi phí xây dựng bao gồm: - Chi phí trực tiếp: là những chi phí có quan hệ trực tiếp đến một đối tượng chịu chi phí nhất định. Do đó kế toán có thể căn cứ số liệu từ chứng từ kế toán để ghi trực tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí.
SV: Mai Thị Thùy Linh Lớp: K52BK1 14 Khóa Luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại - Chi phí gián tiếp: là những chi phí có liên quan đồng thời đến nhiều đối tượng chịu chi phí khác nhau. Do đó kế toán phải tập hợp lại cuối kỳ tiến hành phân bổ cho các đối tượng liên quan theo những tiêu chuẩn nhất định: Tổng số chi phí cần phân bổ Tiêu thức Chi phí chung phân bổ của phân bổ cho từng = * Tổng tiêu thức phân bổ từng đối đối tượng tượng Phương pháp phân loại chi phí này giúp kế toán tập hợp chi phí một cách rõ ràng chính xác cho từng đối tượng chịu chi phí. Đối với các doanh nghiệp xây dựng thì chi phí trực tiếp giữ vai trò chủ đạo vì đặc thù của ngành là có những công trình riêng biệt, chi phí liên quan trực tiếp đến những công trình đó.2 Đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí xây dựng công trình Như chúng ta đã biết hoạt động xây dựng các công trình là hoạt động mang những đặc thù riêng với những công trình khác nhau ở những địa điểm khác nhau, thường có giá trị lớn, thời gian xây dựng lâu dài, có thể trực tiếp xây dựng hoặc vừa xây dựng vừa giao thầu lại;. Đối tượng tập hợp CP xây dựng công trình là phạm vi, giới hạn mà CP xây dựng cần tập hợp theo.
Xuất phát từ đặc điểm hoạt động xây dựng, trình độ và yêu cầu quản lý xây dựng công trình mà đối tượng tập hợp chi phí có thể là nơi phát sinh chi phí như đội xây dựng hoặc nơi chịu chi phí như: Công trình, hạng mục công trình xây dựng. hoặc giai đoạn công việc, khối lượng xây dựng có thiết kế riêng, có điểm dừng kỹ thuật riêng.2 Kế toán chi phí xây dựng theo quy định của chuẩn mực và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành 1.1 Kế toán chi phí xây dựng công trình theo quy định của một số chuẩn mực kế toán Việt Nam Như chúng ta đã biết chức năng, nhiệm vụ của kế toán chi phí nói chung và kế toán chi phí xây dựng trong DNXD nói riêng là đo lường giá trị tiêu hao của nguồn lực đã sử dụng để xây dựng - tính giá thành sản phẩm, phản hồi về tính hiệu quả của các công việc hoàn thành để kiểm soát hoạt động, xác định kết quả kinh SV: Mai Thị Thùy Linh Lớp: K52BK1 15 Khóa Luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại doanh- có giá thành để tính giá vốn hàng bán, xác định trị giá hàng tồn kho.Để đảm bảo nguyên tắc kế toán hàng tồn kho thì kế toán chi phí xây dựng công trình phải tuân thủ nguyên tắc kế toán cơ bản theo VAS 01. Mục đích của VAS01 là quy định và hướng dẫn các nguyên tắc, yêu cầu kế toán cơ bản, các yếu tố và ghi nhận các yếu tố của BCTC của doanh nghiệp nhằm: - Làm cơ sở xây dựng và hoàn thiện các chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán cụ thể theo khuôn mẫu thống nhất. - Giúp cho DN ghi chép kế toán và lập BCTC theo các chuẩn mực kế toán, chê độ kế toán đã ban hành một cách thống nhất, xử lý các vấn đề chưa được quy định cụ thể nhằm đảm bảo các thông tin trên BCTC phản ánh trung thực và hợp lý.