Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KẾ HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT HÀNG NĂM CỦA CẤP HUYỆN, PHÁP LUẬT VỀ KẾ HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT HÀNG NĂM CỦA CẤP HUYỆN 1. Khái niệm, đặc điểm của kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện 1. Các khái niệm liên quan đến đề tài - Đất đai là một loại tài nguyên tự nhiên, một loại tài nguyên sản xuất, bao gồm cả lục địa và mặt nước trên bề mặt trái đất; đất đai là tài sản vì đất đai có đầy đủ thuộc tính của một tài sản như: đáp ứng được nhu cầu nào đó của con người (có giá trị sử dụng), con người có khả năng chiếm hữu và sử dụng, là đối tượng trao đổi mua bán.Trong quan hệ đất đai và bất động sản thì đất đai là bất động sản, bất động sản bao gồm đất đai và tài sản gắn liền với đất do đó đất đai giữ vai trò rất quan trọng, đất vừa là một bộ phận cấu thành bất động sản, vừa là một hàng hóa độc lập; đất đai là bộ phận có tầm quan trọng quyết định giá trị của bất động sản. Đất đai về mặt thuật ngữ khoa học được hiểu theo nghĩa rộng như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó bao gồm: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước (hồ, sông suối, đầm, lầy…) các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật và động vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa…)’’[21].
Luật Đất đai năm 2003 cũng đã khẳng định đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh và quốc phòng. Như vậy đất đai có vai trò rất quan trọng đối 8 luan an với sản xuất và đời sống con người, nó giữ một vị trí độc tôn và cốt lõi trong xã hội, chính trị và lý thuyết kinh tế, là nguồn lực tài chính. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Bắt nguồn từ khái niệm “quy hoạch” là quản trị các hoạt động kinh tế - xã hội trên một không gian địa lý nhất định, mang tính định hướng cao hơn kế hoạch, gồm việc tổ chức, bố trí không gian các định hướng phát triển.
“Kế hoạch” chỉ thể hiện các mục tiêu, định hướng cho thời gian ngắn; là cụ thể hóa quy hoạch. Các từ “quy hoạch” và “kế hoạch” khi dịch sang tiếng Anh thường được dùng chung bằng từ “planning” (quy hoạch/kế hoạch). Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO), “Quy hoạch sử dụng đất là việc đánh giá có hệ thống tiềm năng đất đai, nước, các giải pháp thay thế cho việc sử dụng đất và các điều kiện kinh tế xã hội để lựa chọn và áp dụng các lựa chọn tối ưu. Mục đích của quy hoạch sử dụng đất là để lựa chọn và đưa vào thực hiện những mục đích sử dụng đất mà sẽ đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người dân trong khi vẫn đảm bảo các nguồn tài nguyên cho tương lai.
Các động lực trong quy hoạch là cần thiết cho sự thay đổi nhu cầu quản lý được cải thiện hay là cần thiết cho một mô hình hoàn toàn khác nhau sử dụng đất chi phối bởi hoàn cảnh thay đổi”[35] Luật Đất đai năm 2013 (Khoản 2 Điều 3) quy định: Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai theo không gian sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực đối với từng vùng kinh tế - xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định [28, tr.7]; (Khoản 3 Điều 3) quy định: Kế hoạch sử dụng đất là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất theo thời gian để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất [28, tr. Như vậy, quy hoạch sử dụng đất đai là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai theo không gian sử dụng trên cơ sở phân tích đánh giá hiện trạng sử dụng đất, chất lượng đất, tiểm năng đất đai và điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; là 9 luan an hệ thống các biện pháp của Nhà nước về tổ chức, quản lý nhằm mục đích sử dụng hiệu quả tối đa tài nguyên đất và các các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác, bảo vệ môi trường để phát triển bền vững trên cơ sở phân bố quỹ đất vào các mục đích phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng theo vùng và các đơn vị hành chính các cấp. Kế hoạch sử dụng đất là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất theo thời gian cụ thể để thực hiện, gồm các chỉ tiêu về diện tích từng loại đất, diện tích đất thu hồi, diện tích đất chuyển mục đích sử dụng, diện tích đất chưa sử dụng đưa vào sử dụng; có thể phân chia quy hoạch sử dụng đất theo từng năm hoặc theo từng năm (05) năm; đồng thời đưa ra các giải pháp để tổ chức thực hiện. Quy hoạch sử dụng đất bao giờ cũng gắn liền với kế hoạch sử dụng đất.
Bởi vì kế hoạch sử dụng đất chính là việc xác định các biện pháp, thời gian để sử dụng đất theo quy hoạch. Do vậy trong nhiều trường hợp, quy hoạch sử dụng đất đã bao gồm kế hoạch sử dụng đất. Kế hoạch sử dụng đất bao gồm: Kế hoạch sử dụng đất quốc gia; Kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; Kế hoạch sử dụng đất cấp huyện; Kế hoạch sử dụng đất quốc phòng; Kế hoạch sử dụng đất an ninh. Thời kỳ kế hoạch sử dụng đất quốc gia, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh, kế hoạch sử dụng đất quốc phòng và kế hoạch sử dụng đất an ninh là 05 năm; Từ những khái niệm nêu trên, có thể hiểu Kế hoạch sử dụng đất cấp huyện là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất cấp huyện theo thời gian để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất cấp huyện, là bản kế hoạch chi tiết nhất, phù hợp với từng đơn vị hành chính cấp huyện.
Nhằm đảm bảo tính khả thi của kế hoạch sử dụng đất, Luật đất đai năm 2013 quy định “Kế hoạch sử dụng đất cấp huyện được lập hàng năm” (Khoản 2 Điều 37). Đặc điểm của kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện Kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất cấp huyện theo thời gian từng năm một để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất cấp huyện nên vừa mang đặc điểm của của quy hoạch, kế 10 luan an hoạch sử dụng đất nói chung vừa có đặc điểm riêng biệt, cụ thể các đặc điểm giống với đặc đặc điểm của của quy hoạch, kế hoạch sử dụng gồm: - Tính lịch sử - xã hội: Lịch sử phát triển của xã hội chính là lịch sử phát triển của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều thể hiện theo hai mặt là quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất luôn làm quan hệ giữa người với đất đai, quan hệ giữa người với người được nảy sinh.
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thể hiện là một bộ phận của phương thức sản xuất của xã hội đồng thời là yếu tố thúc đẩy các mối quan hệ sản xuất và phát triển lực lượng sản xuất. - Tính tổng hợp: Đặc tính này của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thể hiện rõ rệt nhất ở hai mặt: Thứ nhất khai thác, sử dụng, cải tạo, bảo vệ. toàn bộ tài nguyên đất đai cho nhu cầu của cả nền kinh tế quốc dân là đối tượng của quy hoạch; Thứ hai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đề cập đến nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội và khoa học gồm: đất đai và dân số, khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, môi trường sinh thái, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp. - Tính chính sách: Tính chính trị và chính sách xã hội thể hiện rất rõ trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến đất đai luôn được quán triệt khi xây dựng phương án quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đảm bảo các mục tiêu ổn định kế hoạch kinh tế - xã hội, phát triển kinh tế quốc dân được thể hiện cụ thể trên mặt bằng đất đai; tuân theo các quy định, các chỉ tiêu đất đai, môi trường và dân số. - Tính khả biến: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là quy hoạch, kế hoạch động. Vì thế, khi chính sách thay đổi, tình hình kinh tế - xã hội phát triển hay khoa học kỹ thuật tiến bộ thì các dự kiến của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất không còn phù hợp. Khi đó, cần thiết phải điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Điều này thể hiện tính khả biến của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Ngoài ra kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện có đặc điểm riêng được thể hiện ở các mặt sau: 11 luan an - Tính ngắn hạn: Kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất cấp huyện theo thời gian từng năm một để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất cấp huyện. Khác với tính dài hạn của quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện mang tính ngắn hạn vì được lập hàng năm. - Tính chỉ đạo vi mô: Khác với quy hoạch sử dụng đất mang tính chiến lược và chỉ đạo vĩ mô chỉ dự kiến trước được các xu thế thay đổi phương hướng, mục tiêu, cơ cấu và phân bố sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất theo thời gian từng năm một để thực hiện, gồm các chỉ tiêu về diện tích từng loại đất, diện tích đất thu hồi, diện tích đất chuyển mục đích sử dụng, diện tích đất chưa sử dụng đưa vào sử dụng; đồng thời đưa ra các giải pháp để tổ chức thực hiện một cách chi tiết, cụ thể do khoảng thời gian dự báo tương đối ngắn.