TUẦN: 3 TIẾT: 1 (KHTN), 1 – 2 (KHXH) LUYỆN ĐỌC VĂN BẢN THẦN THOẠI NỮ THẦN MẶT TRỜI VÀ MẶT TRĂNG Hai chị em Mặt Trời và Mặt Trăng hình như là con gái của Ngọc Hoàng. Nhiệm vụ của hai cô hàng ngày phải đi xem xét dân sự một vòng, luân phiên nhau. Cô chị Mặt Trời được ngồi kiệu có bốn người khiêng đi. Trong số những người khiêng kiệu đó có hai bọn: một bọn già và một bọn trẻ thay đổi nhau.
Bản tính bọn trẻ hay la cà dọc đường cho nên những khi đến lượt bọn họ khiêng kiệu, cô Mặt Trời thường về chậm, ngày ở dưới hạ giới hoá dài ra. Trái lại, đến lượt các cụ già khiêng kiệu thì lo làm tròn phận sự mà không nghĩ gì đến những điều khác nên nữ thần đi được nhanh chóng, ngày ngắn lại. Cô Mặt Trăng nguyên xưa kia nghe nói tính tình nóng nảy có phần hơn cả cô chị. Cô không biết rằng nhân dân ở mặt đất khổ sở về tính tình gay gắt của cô.
Việc ấy về sau đến tai Ngọc Hoàng. Bà mẹ phải trát cho nữ thần một lần tro vào mặt. Từ đó, tính tình của cô trở nên dịu dàng, hiền lành, ở hạ giới ai cũng ưa thích. Người ta nói mỗi lần cô ngoảnh mặt nhìn xuống nhân gian thì lúc đó là trăng rằm; cô ngoảnh lưng lại tức là ba mươi, mồng một; cô ngoảnh sang phải, sang trái tức là thời kì trăng thượng huyền hay hạ huyền.
Những lúc trăng có quầng là lúc tro trát mặt ngày trước hiện bụi ra. Về chuyện cô Mặt Trăng, có thuyết kể lại hơi khác. Như ta đã biết, cô Mặt Trăng nóng ghê gớm đã làm hại người cũng như muốn vật rất nhiều. Nhưng cô vẫn chủ quan, thích sà xuống nhân gian để xem dân sự làm ăn.
Cô có biết đâu mỗi lần mình sà xuống gần chừng nào thì dân sự kinh hãi chừng nấy. Họ rủa cô không ngớt, chỉ mong làm sao cô che mặt lại và đi xa ra cho họ đã khốn khổ. Bấy giờ trong nhân dân có chàng Quải, thân thể to lớn, sức khỏe tuyệt trần. Anh ta quyết tâm trị cho cô Mặt Trăng một mẻ.
Anh ta bèn trèo lên một ngọn núi cao, đứng chực tại đó. Hôm ấy, cô Mặt Trăng cứ quen thói cũ sà xuống nhìn muôn vật. Chàng Quải chờ lúc cô đến gần nắm cát vụt túi bụi vào mặt cô. Anh ta ném mãi đến hồi trời đang nóng gay gắt bỗng tự nhiên dịu lại.
Nhân dân ở dưới núi hò reo vui mừng khôn xiết. Về phần cô Mặt Trăng bất ngờ bị ném tối tăm cả mặt mũi, vội lảng xa ra và từ đấy cô không dám sà xuống gần hạ giới nữa. Mặt cô từ đó bị cát giắt vào nên cũng không còn sáng như trước. (Theo Nguyễn Đổng Chi, Lược khảo về thần thoại Việt Nam, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2009) Thực hiện các yêu cầu sau: Câu 1.
Chỉ ra các từ ngữ chỉ không gian và thời gian trong văn bản trên. Trong văn bản, nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng được giao nhiệm vụ gì? Câu 3. Theo văn bản, chi tiết bọn trẻ và các cụ già khiêng kiệu nhằm để lí giải hiện tượng tự nhiên nào? Câu 4. Những dấu hiệu nào giúp anh chị nhận biết truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là truyện thần thoại? Câu 5.
Thông qua truyện, tác giả dân gian muốn gửi gắm khát vọng gì của người xưa? Câu 6. Theo anh/chị, có thể lược bỏ những chi tiết “Chàng Quải chờ lúc cô đến gần nắm cát vụt túi bụi vào mặt cô. Anh ta ném mãi đến hồi trời đang nóng gay gắt bỗng tự nhiên dịu lại” không? Vì sao? Câu 7. Từ nội dung câu chuyện, anh/chị rút ra bài học sâu sắc gì cho bản thân? Trả lời bằng đoạn văn ngắn khoảng 3 – 5 dòng.
Có ý kiến cho rằng: Truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng thể hiện sự xung đột giữa con người và tự nhiên. Anh/chị có đồng tình với ý kiến này không? Vì sao? Câu 1. Không gian: hạ giới, nhân gian; Thời gian: hôm ấy, từ đó, hôm ấy. Nhiệm vụ của hai nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là hàng ngày phải đi xem xét dân sự một vòng, luân phiên nhau.
Theo văn bản, chi tiết bọn trẻ và các cụ già khiêng kiệu nhằm để lí giải hiện tượng tự nhiên: ngày dài, ngày ngắn. - Thời gian: không xác định, cổ sơ. - Không gian: không xác định nơi chốn cụ thể. - Nhân vật: nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng.
- Cốt truyện: chuỗi sự kiện xoay quanh các hiện tượng tự nhiên gắn với việc mặt trời và mặt trăng. Khát vọng chinh phục thiên nhiên, Lí giải các hiện tượng tự nhiên. Không thể lược bỏ chi tiết trên vì sẽ làm mất tính chỉnh thể của tác phẩm, người đọc sẽ khó hiểu. Học sinh rút ra được 01 thông điệp phù hợp với nội dung truyện (tuân thủ đạo đức và pháp luật).
Gợi ý: Thông điệp mà người xưa muốn gửi gắm qua câu chuyện này là: + Thiên nhiên và cuộc sống con người có mối quan hệ gắn bó thân thiết. + Thiên nhiên có ảnh hưởng rất lớn đối với cuộc sống con người. + Con người luôn có khát vọng chinh phục thiên nhiên. HS thực hiện được các yêu cầu sau: Nêu rõ quan điểm của cá nhân (đồng tình hoặc không đồng tình); Lí giải hợp lí, thuyết phục; Viết đúng dung lượng.
TUẦN: 4 TIẾT: 2 (KHTN), 3 – 4 (KHXH) LUYỆN ĐỌC VĂN BẢN SỬ THI (Đăm Săn cùng với một người dẫn đường vượt qua rất nhiều khó khăn đã tới được buôn làng của tù trưởng Đăm Par Kvây. Đăm Săn được Đăm Par Kvây đón tiếp nồng nhiệt.) Đăm Par Kvây – Ơ diêng, ơ diêng, rượu tôi đã cột, gà tôi đã đốt, cơm tôi đã dọn trong mâm đồng chậu thau, xin mời diêng đến ăn cho! Xin hỏi diêng đi có việc gì? Phải chăng đã có kẻ đến đánh diêng tại nhà, vây diêng tại làng, bắt hết trai gái làng diêng đi rồi phải không? Đăm Săn – Không phải thế đâu, diêng ơi. Tôi đi đây chẳng vì công này, cũng không vì việc nọ. Tôi đến rủ diêng, muốn cùng diêng giáp mặt bàn xem chúng ta đi bắt Nữ Thần Mặt Trời có được hay không? Đăm Par Kvây - Ấy chết, diêng ơi! Rừng này nhiều cọp, đường này nhiều rắn, không ai vào bắt Nữ Thần Mặt Trời được đâu.
Đường đi hái cà người ta trồng chông lớn, đường đi hái ớt người ta trồng chông nhỏ, người lớn đi chết đằng người lớn, nhà giàu đi chết đằng nhà giàu, dũng tướng đi chết đăng dũng tướng. Đăm Săn – Người dũng tướng chắc chết mười mươi vẫn không lùi bước há cũng không vào đó được sao! (Ông Đu, ông Điê nghe được liền đét cho Đăm Săn một đét vào người). Diêng không cho tôi đi, cũng mặc. Tôi đã mang theo đây các ngải từng giúp ông chúng tôi chiến thắng, những ngải cho sức mạnh chém tê giác dưới vực, giết hùm beo trên rừng.
Để xem tê giác, hùm beo có chết dưới mũi giáo lưỡi gươm của Đăm Săn này hay không! Dù diêng có bảo đường đi lắm rết, nhiều bọ cạp, núi rừng đầy tê giác, hùm beo, chưa từng có ai đi vào đó, tôi cũng không nghe diêng đâu. Đăm Par Kvây - Ối chao! Chết thật đó, diêng ơi! Nước thì nhiều đỉa, rừng thì nhiều vắt, người ta chưa hề đem nhau đi vào đó bao giờ. Ven rừng đầy xương người. Trong rừng đầy xương bò, xương trâu.
Biết bao tù trưởng nhà giàu, biết bao dũng tướng anh hùng đã bỏ mạng nơi đây. Rừng Đen đất nhão là nơi đã chôn vùi nhiều tù trưởng nhà giàu. Tôi cột diêng bằng thừng, tôi trói diêng bằng dây, tôi không cho diêng vào đấy đâu. Tôi xin cũng cầu phúc cho diêng một lợn, tôi xin tiễn chân diêng một trâu, tôi không cho diêng đi vào rừng thiêng của Nhà Trời đâu.
Ở đấy, chông lớn nhiều như lông nhím, chông nhỏ nhiều như lông chó, con sóc nhảy vào thân nó cũng khó mà toàn vẹn nữa là. Đăm Săn – Mặc, diêng cứ để tôi làm bàn trang tôi san đường tôi đi. Gặp cọp, tôi sẽ giết cọp. Gặp tê giác, tôi sẽ giết tê giác.
Đăm Par Kvây - Giữ diêng, diêng không ở. Cầm diêng, diêng không dừng. Vậy diêng định đốt đuốc ra đi trong đêm này ư. Đăm Săn – Khắp vùng Ê-đê trên cao, M’nông dưới thấp, khắp tây đông, thử hỏi còn ai dám chống lại Đăm Săn này, chống lại người tù trưởng giàu mạnh đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa này? Tôi không sợ đâu.
Đăm Par Kvây - Cột không đừng, giữ không ở, đốt đuốc ra đi giữa canh khuya. Diêng hãy coi chừng kẻo rơi vào rừng cỏ cằn đất nhão. Rừng bà Sun Y Rít đó diêng ơi. Đến đây Đăm Par Kvây quay gót trở về.
Trời đã nửa đêm, gà đã te te gáy. (Nguyễn Hữu Thấu sưu tầm, biên dịch, chỉnh lí, Khan Đăm Săn và Khan Đăm Kteh Mlan, tập II, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003) Thực hiện các yêu cầu sau: Câu 1. Xác định ngôi kể trong văn bản trên. Theo văn bản, Đăm Săn mong muốn làm việc gì? Câu 3.
Trong văn bản, chi tiết nào chỉ vẻ đẹp của nhân vật Đăm Săn? Câu 4. Tóm tắt những sự kiện chính trong văn bản trên. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu văn: “Ở đấy, chông lớn nhiều như lông nhím, chông nhỏ nhiều như lông chó, con sóc nhảy vào thân nó cũng khó mà toàn vẹn nữa là. Thái độ của Đăm Săn trước lời khuyên của Đăm Par Kvây không nên đi bắt Nữ Thần Mặt Trời? Câu 7.
Từ việc Đăm Săn quyết tâm đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, tác giả dân gian muốn gửi gắm khát vọng gì của người Tây Nguyên xưa? Câu 8. Qua đoạn văn bản trên, anh/chị rút ra được bài học gì cho bản thân? Câu 1. Ngôi thứ ba. Theo văn bản, Đăm Săn mong muốn đi bắt Nữ thần Mặt Trời.
Theo văn bản, chi tiết người tù trưởng giàu mạnh đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa chỉ vẻ đẹp của nhân vật Đăm Săn Câu 4. Đăm Săn đến nhà Đăm Par Kvây, muốn Đăm Par Kvây cùng mình đi bắt Nữ Thần Mặt Trời. Trước quyết định đó, Đăm Par Kvây đã đưa ra lời khuyên cho Đăm Săn. Đăm Săn không run sợ, vẫn kiên quyết đi chinh phục nữ thần Mặt Trời.
- Biện pháp tu từ so sánh. - Tác dụng: + Làm tăng sức gợi hình gợi cảm. + Nhấn mạnh vào sự khó khăn, chông gai trên đường chinh phục nữ thần Mặt Trời, đồng thời khắc họa sự mạnh mẽ, ngoan cường của Đăm Săn. Đăm Săn tỏ thái độ kiên quyết, quyết tâm và không run sợ bất kì điều gì.