Hướng dẫn chi tiết cách viết khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc

Đề tài tốt nghiệp về Hướng dẫn viết ngành ngôn ngữ trung quốc hiệu quả điều tra thực trạng, đề xuất biện pháp cải thiện trong lĩnh vực

• Tác giả: Nguyễn Thùy Dương
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại học Thủ đô Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Trung Quốc
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm ngữ nghĩa của từ “心” trong tiếng Hán hiện đại và phương thức chuyển dịch sang tiếng Việt
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: 绪论
• 1.1. 选题缘由
• 1.2. 选题意义
• 1.3. 研究目标和研究任务
• 1.3.1. 研究目标
• 1.3.2. 研究任务
• 1.4. 研究现状
• 1.4.1. 中国对“心”字的研究现状
• 1.4.2. 越南对“心”字的研究现状
• 1.5. 理论基础
• 1.5.1. 认知语言学理论
• 1.5.2. 对比语言学理论
• 1.5.3. 翻译语言学理论
• 1.6. 研究对象
• 1.7. 研究方法
• 1.8. 语料来源
• 1.8.1. 中文语料库
• 1.8.2. 外文语料库
• 2. CHƯƠNG 2: 现代汉语“心”字概述
• 2.1. 现代汉语“心”字的来源以及字形演变
• 2.2. 现代汉语含“心”词语的结构
• 2.3. 现代汉语含有“心”字词语的语法功能
• 2.4. 含“心”词语的词类
• 2.5. 含“心”词语的句法功能
• 3. CHƯƠNG 3: 现代汉语“心”字语义分析
• 3.1. “心”字语义考察分析
• 3.2. “心”字语义发展过程分析
• 3.3. 现代汉语“心”字感情色彩的特征
• 3.4. 汉语“心”字与越南语中 “tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý” 的语义对比
• 4. CHƯƠNG 4: 现代汉语“心”的越译方法
• 4.1. 现代汉语“心”字越译动态调查
• 4.2. 越南高校汉语学习者(以河内首都大学汉语学习者为例) “心”字越译调查问卷
• 4.3. 越南高校汉语学习者(以河内首都大学汉语学习者为例) 含“心”词语的翻译方法
• 4.4. 越南学习者含“心”成语的翻译方法
• 4.5. 越南学习者“心”字越译偏误分析
• 4.6. 现代汉语“心”字越译静态调查
• 4.7. 文学作品、电影、歌曲中的“心”字越译调查结果
• 4.8. 文学作品、电影、歌曲中的“心”字越译方法
• 4.9. “心”字越译的方法
• 4.9.1. “心”含有“心脏，人心”或“指心脏的状态和变化表现”等意义时，译成“Tim”
• 4.9.2. “心”含有“心理、心智、精神”等意义时，译成“Tâm”
• 4.9.3. “心”含有“与感情、爱情有关”等意义时译成“Tim”或“lòng”
• 4.9.4. “心”含有“感受、情绪、想法”等意义时，译成“lòng”
• 4.9.5. “心”含有“中心、中央的部分”等意义时，译成“tâm”、“lòng”、“giữa”或“lõi”
• 4.9.6. “心”含有“心情、情绪或状态”等意义时译成表达相应情绪、状态的词语
• 5. CHƯƠNG 5: 结语
• 5.1. 内容总结
• 5.2. 主要结论
• 5.3. 创新之处
• 5.4. 研究的不足
• 参考文献

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung

Khóa luận tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Trung Quốc là một công trình nghiên cứu quan trọng, đòi hỏi sự đầu tư kỹ lưỡng về mặt nội dung và phương pháp. Hướng dẫn viết khóa luận tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Trung Quốc hiệu quả cung cấp các bước cụ thể để sinh viên có thể hoàn thành bài luận một cách chuyên nghiệp. Tài liệu này tập trung vào việc phân tích ngữ nghĩa của từ '心' trong tiếng Hán hiện đại và phương pháp chuyển dịch sang tiếng Việt, một chủ đề có ý nghĩa sâu sắc trong nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa.

1.1. Lý do chọn đề tài

Việc nghiên cứu từ '心' trong tiếng Hán hiện đại không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa của từ này mà còn phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa Trung Quốc và Việt Nam. Từ '心' có nhiều nghĩa và cách sử dụng phức tạp, đòi hỏi một phương pháp dịch thuật linh hoạt. Đây là lý do chính để chọn đề tài này làm trọng tâm nghiên cứu.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của khóa luận là phân tích ngữ nghĩa của từ '心' trong tiếng Hán hiện đại và đề xuất các phương pháp dịch thuật hiệu quả sang tiếng Việt. Nghiên cứu này không chỉ có giá trị học thuật mà còn hỗ trợ cho việc giảng dạy và học tập tiếng Trung tại Việt Nam.

II. Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, kết hợp phân tích ngữ nghĩa và khảo sát thực tế. Hướng dẫn viết khóa luận tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Trung Quốc hiệu quả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các nguồn đáng tin cậy như từ điển, tài liệu học thuật và khảo sát thực tế.

2.1. Phân tích ngữ nghĩa

Phương pháp phân tích ngữ nghĩa được áp dụng để xác định các nghĩa khác nhau của từ '心' trong tiếng Hán hiện đại. Các nguồn dữ liệu bao gồm từ điển tiếng Hán, tiếng Việt và các tài liệu học thuật liên quan.

2.2. Khảo sát thực tế

Khảo sát thực tế được thực hiện thông qua bảng hỏi và phân tích các tác phẩm văn học, phim ảnh, và bài hát có sử dụng từ '心'. Kết quả khảo sát giúp đưa ra các phương pháp dịch thuật phù hợp với ngữ cảnh cụ thể.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy từ '心' trong tiếng Hán hiện đại có nhiều nghĩa phức tạp, đòi hỏi phương pháp dịch thuật linh hoạt. Hướng dẫn viết khóa luận tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Trung Quốc hiệu quả đã đề xuất các phương pháp dịch thuật cụ thể dựa trên ngữ cảnh và ý nghĩa của từ '心'.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa của từ 心

Từ '心' trong tiếng Hán hiện đại có các nghĩa như 'trái tim', 'tâm trí', 'tình cảm', và 'trung tâm'. Mỗi nghĩa đòi hỏi cách dịch thuật khác nhau sang tiếng Việt, tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng.

3.2. Phương pháp dịch thuật

Các phương pháp dịch thuật được đề xuất bao gồm dịch theo nghĩa đen, dịch theo ngữ cảnh, và sử dụng từ đồng nghĩa trong tiếng Việt. Ví dụ, từ '心' có thể được dịch là 'tim', 'tâm', hoặc 'lòng' tùy thuộc vào ngữ cảnh.

IV. Kết luận và đề xuất

Khóa luận đã đạt được mục tiêu nghiên cứu bằng cách phân tích ngữ nghĩa của từ '心' và đề xuất các phương pháp dịch thuật hiệu quả. Hướng dẫn viết khóa luận tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Trung Quốc hiệu quả khẳng định tầm quan trọng của việc hiểu rõ ngữ nghĩa và ngữ cảnh trong dịch thuật.

4.1. Kết luận

Nghiên cứu này đã làm rõ các nghĩa khác nhau của từ '心' trong tiếng Hán hiện đại và đề xuất các phương pháp dịch thuật phù hợp. Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho việc giảng dạy và học tập tiếng Trung tại Việt Nam.

4.2. Đề xuất

Để nâng cao hiệu quả nghiên cứu, cần tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát và phân tích các tài liệu văn học, phim ảnh khác. Đồng thời, cần phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật để tăng tính chính xác và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống ngôn ngữ và văn hóa Trung Hoa, chữ “心” (tâm) chiếm giữ vị trí trọng yếu, phản ánh thế giới nội tâm bao gồm tư tưởng, tình cảm, ý chí và đạo đức của con người. Khác với quan niệm phương Tây coi tư duy thuộc về bộ não, người Trung Quốc quan niệm các trạng thái cảm xúc, tâm lý và nhận thức đều bắt nguồn từ “tâm”. Chữ “心” trong tiếng Hán hiện đại là một từ đa nghĩa có nội hàm sâu rộng, diễn tiến ngữ nghĩa phức tạp và phong phú về mặt ẩn dụ, hoán dụ.

Quan hệ hợp tác và giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc ngày càng phát triển kéo theo số lượng người học tiếng Hán tại Việt Nam gia tăng. Tuy nhiên, sự khác biệt về văn hóa và tư duy ngôn ngữ khiến người học gặp nhiều khó khăn trong việc nắm bắt toàn diện các nét nghĩa của chữ “心”, dẫn đến việc chuyển dịch sang tiếng Việt còn thiếu chính xác hoặc rập khuôn cơ học. Khảo sát dữ liệu học thuật cho thấy các nghiên cứu về “心” trước đây tập trung chủ yếu vào bình diện ngữ nghĩa, ngữ pháp, ngữ tộc hoặc chuyển dịch sang tiếng Anh, tiếng Hàn, tiếng Nhật, tiếng Nga, tiếng Thái; trong khi mảng nghiên cứu chuyển dịch đối chiếu Hán - Việt đối với chữ “心” vẫn còn phân tán và chưa hình thành hệ thống hoàn chỉnh.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài xác định mục tiêu chính là phân tích đặc điểm ngữ nghĩa cùng quá trình diễn biến ngữ nghĩa của từ “心” trong tiếng Hán hiện đại, đồng thời thông qua khảo sát thực nghiệm động và tĩnh để xây dựng hệ thống phương pháp chuyển dịch chữ “心” sang tiếng Việt.

Để đạt được mục tiêu trên, tác giả đề ra 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Thống kê và hệ thống hóa các đặc trưng ngữ nghĩa của chữ “心” trong các từ điển tiếng Hán, từ điển Hán - Việt và từ điển Hán - Nôm.
2. Phân tích mối liên hệ giữa các nét nghĩa nhằm làm sáng tỏ quá trình phát triển ngữ nghĩa của chữ “心”.
3. Tiến hành đối chiếu ngữ nghĩa giữa chữ “心” trong tiếng Hán với các từ tương ứng trong tiếng Việt: “tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý”.
4. Thực hiện khảo sát động đối với sinh viên chuyên ngành tiếng Trung và khảo sát tĩnh trên các tác phẩm văn học, phim ảnh, âm nhạc nhằm tổng kết các phương thức chuyển dịch chữ “心” sang tiếng Việt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Đặc điểm ngữ nghĩa, cấu tạo từ, chức năng cú pháp của từ “心” trong tiếng Hán hiện đại; mối quan hệ ngữ nghĩa đối chiếu với các từ tiếng Việt (“tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý”) và các phương thức chuyển dịch tương ứng.
• Phạm vi ngữ liệu: Ngữ liệu khảo sát từ các bộ từ điển tiêu chuẩn Hán - Hán, Hán - Việt, Hán - Nôm, Việt - Việt; 1.000 ngữ cảnh trích xuất từ Ngữ liệu tiếng Hán hiện đại của Đại học Bắc Kinh (CCL); 971 đơn vị từ chứa chữ “心” trên Baidu Hán ngữ; bài khảo sát thực tế tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội và các bản dịch tác phẩm văn học, phim ảnh, âm nhạc đương đại.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng nghiên cứu dựa trên ba trụ cột lý thuyết chuyên ngành ngôn ngữ học:

1. Lý thuyết Ngôn ngữ học Tri nhận (Cognitive Linguistics): Vận dụng luận điểm của George Lakoff và các học giả về mối quan hệ giữa kinh nghiệm tương tác môi trường, tri giác cơ thể và ngôn ngữ; phân tích cơ chế tạo nghĩa thông qua ẩn dụ tri nhận và hoán dụ tri nhận của từ chỉ bộ phận cơ thể người.
2. Lý thuyết Ngôn ngữ học Đối chiếu (Contrastive Linguistics): Dựa trên nguyên tắc đối chiếu đồng đại từ các công trình nền tảng của J. Grimm, F. Bopp, R. Rask và nghiên cứu đối chiếu của Lê Quang Thiêm (2004) nhằm làm rõ sự tương đồng và dị biệt về diện mạo ngữ nghĩa giữa chữ “心” trong tiếng Hán và hệ thống từ vựng chỉ tâm thức/nội tạng trong tiếng Việt.
3. Lý thuyết Ngôn ngữ học Dịch thuật (Translation Studies): Kế thừa quan điểm dịch thuật ngôn ngữ học của Roman Jakobson (chức năng ngôn ngữ), Eugene Nida (tương đương chức năng và bối cảnh văn hóa) và Gideon Toury (nghiên cứu dịch thuật mô tả) để phân loại và đề xuất chiến lược dịch.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp thu thập và thống kê tài liệu: Thu thập ngữ liệu từ 6 bộ từ điển lớn gồm Cổ đại Hán ngữ Từ điển (2003), Hiện đại Hán ngữ Từ điển (bản thứ 7, 2016), Hán ngữ Đại Từ điển 2.0 (bản điện tử), Từ điển Hán Nôm trực tuyến (393.570 mục từ), Từ điển Hán-Việt (Phan Văn Các, 2007) và Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, 1988).
• Phương pháp phân tích ngữ nghĩa và ngữ pháp: Phân xuất nét nghĩa, phân loại cấu trúc hình thái học và phân tích vai trò ngữ pháp trong câu.
• Phương pháp phân tích đối chiếu: So sánh đối lập đa chiều các trường nghĩa Hán - Việt.
• Phương pháp điều tra xã hội học ngôn ngữ (Khảo sát động & tĩnh): Phát phiếu điều tra thực nghiệm đối với sinh viên đại học và thống kê ngữ liệu chuyển dịch trong các sản phẩm văn hóa.
• Nguồn cơ sở dữ liệu:
  • Tiếng Trung: Ngữ liệu CCL Đại học Bắc Kinh (ccl.pku.edu.cn), Cơ sở dữ liệu học thuật CNKI, Baidu Hán ngữ.
  • Tiếng Việt và dịch thuật: Trung tâm Từ điển học Việt Nam (vietlex.com), kho dữ liệu Từ điển Hán Nôm (hvdic.net), nền tảng FPT Play và YouTube.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu (第 1 章 绪论)

Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết, mục tiêu, nhiệm vụ và cơ sở phương pháp luận. Tác giả khảo sát tổng quan lịch sử nghiên cứu chữ “心” tại Trung Quốc và Việt Nam. Thống kê trên hệ thống CNKI tính đến ngày 19/10/2022 ghi nhận 507 công trình nghiên cứu liên quan đến “心” (305 bài báo khoa học, 26 luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ). Các công trình tại Trung Quốc phân thành 6 nhóm: nghiên cứu ngữ nghĩa, nghiên cứu bộ thủ 心, nghiên cứu ngữ tộc chữ 心, nghiên cứu ca bệnh/tác phẩm đơn lẻ, nghiên cứu đối chiếu liên ngôn ngữ (Hán - Anh, Hán - Hàn, Hán - Thái, Hán - Nga, Hán - Nhật) và nghiên cứu dịch thuật. Tại Việt Nam, các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận chữ “心” từ góc độ triết học, tư tưởng đạo giáo, Phật giáo hoặc đối chiếu thành ngữ đơn lẻ (Phan Lệ Xuyên, Triệu Yến Hoa).

Chương 2: Khái quát về chữ “心” trong tiếng Hán hiện đại (第 2 章 现代汉语“心”字概述)

Chương 2 tập trung khảo sát nguồn gốc, diễn biến tự hình và đặc trưng ngữ pháp của chữ “心”:

• Diễn biến tự hình: Khởi nguyên từ thời Đồ đá mới, chữ “心” là chữ tượng hình thể hiện hình ảnh quả tim người dùng trong tế lễ. Thời kỳ Giáp cốt văn, tự hình mô phỏng bàn tay nâng trái tim; Kim văn bổ sung các nét biểu thị mạch máu ra vào; Triện văn thời Chiến quốc phát triển mang tính biểu tượng sinh thực khí gắn với tín ngưỡng phồn thực; Lệ thư thời Hán lược bỏ bao cơ quan; cuối cùng cố định thành thể Khải thư đơn giản hóa.
• Cấu trúc từ vựng chứa “心”: Khảo sát 971 từ ngữ chứa “心” trên Baidu Hán ngữ, chia thành các mô hình kết cấu âm tiết:

Cấu trúc hình thái	Vị trí xuất hiện của chữ “心”	Số lượng từ	Tỷ lệ (%)
Song âm tiết (AB)	Vị trí 1 (VD: 心爱, 心思, 心碎)	189	19,5%
	Vị trí 2 (VD: 放心, 中心, 决心)	511	52,6%
3 âm tiết (ABB, ABC)	ABB - Vị trí 1 (心痒痒)	1	0,1%
	ABC - Vị trí 1 (VD: 心理学, 心脏病)	18	1,9%
	ABC - Vị trí 2 (VD: 核心力, 空心砖)	119	12,3%
	ABC - Vị trí 3 (VD: 同情心, 自尊心)	63	6,5%
4 âm tiết (AABB, AABC, ABAC, ABCB, ABCC)	AABB (心心念念, 开开心心)	2	0,2%
	AABC (VD: 心心相印, 拳拳孝心)	14	1,4%
	ABAC (VD: 一心一意, 诚心诚意)	31	3,2%
	ABCB (VD: 将心比心, 心服口服)	9	0,92%
	ABCC (VD: 小心翼翼, 野心勃勃)	14	1,4%

• Phân loại từ loại: Lọc trùng còn 932 từ chứa “心”, phân tích thấy danh từ chiếm ưu thế tuyệt đối với 490 từ (52,6%), động từ chiếm 368 từ (39,5%), tính từ chiếm 78 từ (8,4%).
• Chức năng cú pháp: Khảo sát 1.000 câu chứa “心” trong ngữ liệu CCL:

Chức năng cú pháp trong câu	Số lượng câu	Tỷ lệ (%)
Vị ngữ	436	43,6%
Chủ ngữ	299	29,9%
Định ngữ	132	13,2%
Trạng ngữ	112	11,2%
Tân ngữ	13	1,3%
Bổ ngữ	9	0,9%

Chương 3: Phân tích ngữ nghĩa của từ “心” trong tiếng Hán hiện đại (第 3 章 现代汉语“心”字语义分析)

Chương 3 đi sâu khảo sát các nét nghĩa thông qua đối chiếu từ điển và phân tích tiến trình ngữ nghĩa:

• Hệ thống hóa nghĩa hạng: Tổng hợp 14 nghĩa hạng trong Hán ngữ Đại Từ điển 2.0 và đối chiếu với các từ điển khác, quy nạp chữ “心” thành 6 nhóm nghĩa cốt lõi:
  1. Tim, lồng ngực, dạ dày (cơ quan tuần hoàn sinh học).
  2. Cơ quan tư duy, nhận thức, ý thức tình cảm, hoạt động tinh thần.
  3. Phần trung tâm, chính giữa của sự vật.
  4. Chồi non, ngọn cây, nhụy hoa hoặc gai nhọn trên thân cây.
  5. Tên một ngôi sao trong Nhị thập bát tú (Sao Tâm).
  6. Thuật ngữ triết học Trung Quốc cổ đại.
• Diễn tiến biến đổi ngữ nghĩa: Quá trình mở rộng ngữ nghĩa xuất phát từ nghĩa gốc thể chất (cơ quan tim) -> chuyển nghĩa hoán dụ sang cơ quan tư duy/tình cảm (do cảm nhận nhịp tim biến đổi khi suy nghĩ, xúc động) -> chuyển nghĩa ẩn dụ vị trí không gian sang “phần trung tâm/trọng yếu” (do tim nằm giữa lồng ngực và chi phối lục phủ ngũ tạng) -> mở rộng sang thực vật (chồi cây, nhụy hoa).
• Sắc thái tình cảm: Phân tích 1.000 ngữ liệu CCL ghi nhận: nghĩa trung tính chiếm 83,9% (839 ngữ liệu), nghĩa tiêu cực/phê phán (贬义) chiếm 9,5% (95 ngữ liệu: 狠心, 狼心狗肺, 勾心斗角), nghĩa tích cực/biểu dương (褒义) chiếm 6,2% (62 ngữ liệu: 诚心, 善心, 全心全意).
• Đối chiếu Hán - Việt: So sánh đối chiếu nghĩa của chữ “心” với 6 từ tiếng Việt (tâm, tim, lòng, bụng, dạ, ý) theo định nghĩa của Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê):

Nét nghĩa của chữ “心”	Tương đồng trong tiếng Việt
Nghĩa 1: Tim, bộ phận tuần hoàn	Khớp với Tim (nghĩa 1), Tâm (nghĩa 3)
Nghĩa 2: Tình cảm, ý chí, tư duy	Khớp với Tâm (nghĩa 2), Lòng (nghĩa 3), Bụng (nghĩa 2), Dạ (nghĩa 2, 3), Ý (nghĩa 1, 3, 4)
Nghĩa 3: Trung tâm, chính giữa	Khớp với Tâm (nghĩa 1, 5), Tim (nghĩa 3), Lòng (nghĩa 4)

Các nét nghĩa khác biệt: Chữ “心” tiếng Hán có nét nghĩa chỉ chồi cây, thiên văn, triết học mà các từ thuần Việt (lòng, bụng, dạ) không có; ngược lại tiếng Việt dùng lòng, bụng để chỉ nội tạng động vật ăn được hoặc dạ dày, vật liệu vải (dạ), từ xưng hô lễ phép (dạ).

Chương 4: Phương pháp chuyển dịch chữ “心” sang tiếng Việt (第 4 章 现代汉语“心”的越译方法)

Chương 4 kết hợp phương pháp điều tra thực nghiệm động (khảo sát thói quen và lỗi sai của sinh viên ngành tiếng Trung Đại học Thủ đô Hà Nội) và khảo sát tĩnh (thống kê ngữ liệu dịch văn học, phim, nhạc) để đưa ra các phương thức dịch thuật:

1. Dịch thành “Tim”: Áp dụng khi “心” chỉ cơ quan tuần hoàn sinh học hoặc các trạng thái cơ thể của tim (心跳 - nhịp tim, 心肌 - cơ tim, 换心 - thay tim).
2. Dịch thành “Tâm”: Áp dụng khi “心” mang hàm nghĩa tâm lý, tâm trí, tinh thần, đạo đức học hoặc thuật ngữ triết học (心理 - tâm lý, 良心 - lương tâm, 核心 - cốt lõi/trọng tâm).
3. Dịch thành “Tim” hoặc “Lòng”: Áp dụng trong bối cảnh cảm xúc, tình yêu lứa đôi (心碎 - tan nát cõi lòng/vỡ tim, 伤心 - đau lòng).
4. Dịch thành “Lòng” / “Bụng” / “Dạ”: Áp dụng khi diễn đạt tâm trạng, suy nghĩ nội tâm, ý đồ kín đáo (人心 - lòng người, 好心 - lòng tốt, 心虚 - chột dạ, 操心 - bận lòng).
5. Dịch thành “Tâm”, “Lòng”, “Giữa”, “Lõi”: Áp dụng khi chỉ vị trí trung tâm hoặc phần cốt lõi của sự vật (市中心 - trung tâm thành phố, 空心菜 - rau muống bè/rau rỗng ruột, 树心 - lõi cây).
6. Dịch linh hoạt thành từ chỉ cảm xúc/trạng thái tương ứng: Chuyển đổi từ loại hoặc dùng các từ ngữ đặc thù mà không bảo lưu hình vị tương đương trực tiếp (心急 - sốt ruột, 心烦 - bực bội, 放心 - yên tâm/an lòng).

Chương 5: Kết luận (第 5 章 结语)

Tổng kết toàn diện kết quả nghiên cứu, tái khẳng định hệ thống nghĩa và phương thức dịch, nêu rõ đóng góp mới, hạn chế nội tại và đề xuất hướng mở rộng nghiên cứu.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Thống kê định lượng toàn diện: Phân loại chi tiết 971 cấu trúc từ chứa chữ “心” và xác định quy luật phân bố ngữ pháp trên 1.000 ngữ cảnh mẫu (Vị ngữ chiếm 43,6%, Chủ ngữ chiếm 29,9%, Định ngữ chiếm 13,2%).
• Xác lập mô hình tiến hóa ngữ nghĩa: Chứng minh quy luật mở rộng nghĩa từ cụ thể (cơ quan sinh học) đến trừu tượng (tư duy, tâm thức) và không gian (vị trí trung tâm, chồi cây) dựa trên cơ chế tri nhận thân thể.
• Hệ thống hóa tương đương dịch thuật: Xây dựng bảng quy chiếu chi tiết tương ứng giữa các nét nghĩa của “心” và 6 đơn vị từ vựng tiếng Việt (tâm, tim, lòng, bụng, dạ, ý), khắc phục tình trạng dịch thiên lệch, đồng nhất hóa một-đối-một.

Đóng góp học thuật và ứng dụng thực tiễn

• Về mặt lý luận: Bổ sung khoảng trống trong lĩnh vực ngôn ngữ học đối chiếu Hán - Việt đối với nhóm từ chỉ cơ quan nội tạng/tâm lý, cung cấp ngữ liệu kiểm chứng cho lý thuyết ẩn dụ và hoán dụ tri nhận.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở định hướng cho hoạt động giảng dạy tiếng Hán tại các trường đại học tại Việt Nam, nâng cao kỹ năng dịch thuật cho người học, đồng thời đóng góp tư liệu đối chiếu phục vụ công tác biên soạn từ điển Hán - Việt.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi điều tra khảo sát thực nghiệm động mới chỉ tập trung giới hạn tại nhóm sinh viên chuyên ngành tiếng Trung thuộc Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, chưa mở rộng quy mô đa trung tâm trên phạm vi các trường đại học khác. Khảo sát tĩnh chủ yếu dựa trên các ngữ liệu phổ thông trích lọc từ tác phẩm văn hóa, chưa bao quát hết văn bản chuyên ngành sâu.
• Hướng phát triển: Mở rộng khảo sát lỗi dịch thuật trên tập mẫu sinh viên quy mô lớn hơn; đi sâu nghiên cứu đối chiếu các quán ngữ, thành ngữ 4 chữ chứa “心” trong các thể loại văn bản chức năng chuyên biệt; ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên để xây dựng bộ nhớ dịch tự động cho các cấu trúc đa nghĩa chứa “心”.

---

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị đối với:

• Giảng viên và sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, Sư phạm tiếng Trung, Ngôn ngữ học ứng dụng và Biên - Phiên dịch Hán - Việt.
• Người nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu và ngữ nghĩa học tri nhận quan tâm đến trường từ vựng biểu thị bộ phận cơ thể người.
• Các chuyên gia biên soạn sách giáo trình, tài liệu giảng dạy ngữ pháp - từ vựng Hán ngữ và nhóm chuyên viên làm công tác biên soạn, hiệu đính từ điển Hán - Việt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chữ “心” trong tiếng Hán cổ lại được coi là cơ quan tư duy thay vì bộ não?

Do người xưa dựa trên nhận thức trực quan và kinh nghiệm cảm tính: khi suy nghĩ, lo lắng hay xúc động mạnh, nhịp tim có sự thay đổi rõ rệt và nhanh chóng hơn não bộ, khiến người cổ đại tin rằng tim chính là nơi phát sinh mọi cảm xúc, nhận thức và ý chí. Quan niệm này chi phối hệ thống chữ viết và văn hóa phương Đông suốt thời kỳ dài trước khi các luận điểm y học về não bộ xuất hiện.

2. Sự khác nhau cơ bản giữa chữ “心” tiếng Hán và từ “tim” trong tiếng Việt là gì?

Từ “tim” thuần Việt chủ yếu giữ chức năng biểu đạt cơ quan giải phẫu học và trung tâm hình học của một số vật thể. Trong khi đó, chữ “心” tiếng Hán bao hàm cả chức năng của “tim” (giải phẫu học) lẫn toàn bộ các trường nghĩa trừu tượng về đạo đức, tư tưởng, tâm lý, nhận thức mà tiếng Việt phải phân tán sang các từ như “tâm”, “lòng”, “dạ”, “bụng”, “ý”.

3. Trong cấu trúc câu tiếng Hán, từ chứa “心” đảm nhiệm chức năng ngữ pháp nào nhiều nhất?

Theo kết quả khảo sát 1.000 ngữ liệu CCL của khóa luận, từ chứa “心” đảm nhiệm chức năng làm Vị ngữ nhiều nhất với 436 trường hợp (chiếm 43,6%), tiếp theo là Chủ ngữ với 299 trường hợp (chiếm 29,9%) và Định ngữ với 132 trường hợp (chiếm 13,2%).

4. Từ “心” có những biến đổi tự hình quan trọng nào qua các thời kỳ lịch sử?

Chữ “心” khởi nguồn là chữ tượng hình thời Đồ đá mới mô phỏng quả tim hiến tế; sang thời Giáp cốt văn có hình dạng hai bàn tay nâng quả tim; Kim văn bổ sung mạch máu; Triện văn Chiến quốc gắn với hình tượng sinh thực khí và ước vọng phồn thực; Lệ thư thời Hán lược bỏ các bao cơ quan; và cuối cùng định hình dạng Khải thư hiện đại.

5. Tiêu chí lựa chọn dịch “心” thành “lòng”, “bụng” hay “dạ” trong tiếng Việt là gì?

Việc lựa chọn dựa vào bối cảnh ngữ nghĩa và phong cách văn bản:

• Dịch thành “lòng” khi diễn đạt tình cảm, cảm xúc nội tâm sâu sắc, lòng trắc ẩn (好心 - lòng tốt, 伤心 - đau lòng).
• Dịch thành “bụng” hoặc “dạ” khi phản ánh tâm địa, ý nghĩ thầm kín, toan tính cá nhân hoặc phản ứng tâm lý tức thời (心虚 - chột dạ, 狠心 - bụng dạ hiểm độc).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thùy Dương đã hoàn thành xuất sắc việc khảo sát toàn diện đặc trưng ngữ nghĩa và ngữ pháp của từ “心” trong tiếng Hán hiện đại dựa trên nền tảng lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận và đối chiếu. Thông qua việc phân tích ngữ liệu từ điển chuẩn xác kết hợp khảo sát thực nghiệm định lượng, công trình đã làm sáng tỏ cơ chế phát triển nghĩa của chữ “心” và thiết lập hệ thống quy tắc chuyển dịch tương đương sang tiếng Việt khoa học, thực chứng. Đây là công trình nghiên cứu nghiêm túc, có giá trị học thuật cao và mang tính ứng dụng thực tế sâu sắc cho công tác giảng dạy, học tập và dịch thuật Hán - Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI KHOA NGOẠI NGỮ NGUYỄN THÙY DƯƠNG 现代汉语“心”的语义及其越译策略研究 (Nghiên cứu đặc điểm ngữ nghĩa của từ “心” trong tiếng Hán hiện đại và phương thức chuyển dịch sang tiếng Việt) KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH NGÔN NGỮ TRUNG QUỐC Hà Nội, tháng 5 năm 2023 河内首都大学 外语系 汉语专业 阮垂阳 现代汉语“心”的语义及其越译方法研究 (Research on the semantic characteristics of the word "心" in modern Chinese and the method of translation into Vietnamese) 毕业论文 导师：武清香博士 河内，2023 年 5 月 致谢 时光如流水，一转眼四年大学生活现已即将结束。还记得四年前，第 一次走进学校大门的那一刻，我欣喜若狂，激动得热泪盈眶。 这四年对我来说是一段充满挑战和机会的时期，它不仅为我提供了很 多必备的知识和技能，还能影响到我今后的发展和职业生涯。在这里，我 面对着各种新的经历和任务，需要学习如何独立思考和解决问题。但同时， 我也学会了在课堂和社交中寻找平衡，发展自己的技能和兴趣爱好。即将 完成大学生涯，迎来人生新的篇章之际，我知道将面临更多的挑战和机会， 但我相信，我在大学所积累的知识和技能足以使我有能力和勇气迎接未来， 开启新的征程。 在完成本篇论文之际，我想要向所有在研究、写作过程中给予我帮助 与支持的人表示最真挚的感谢。首先，我要感谢我的导师武清香博士。感 谢武老师给予我研究和探索我感兴趣的主题的机会。在整个论文写作过程 中，老师不仅给予了我最专业的指导和帮助，还一直鼓励我不断探索，不 断挑战自己。感谢老师在研究和撰写过程中给了我的宝贵意见和建议。每 次与老师讨论我的想法和研究进展时，我都能够从老师深厚的学术知识和 丰富的研究经验中得到启发。老师不仅为我指导和提出建议，还帮助我梳 理了研究的思路和方法，开阔了我的视野，帮我提高自己的写作能力和增 加论文的价值。没有武老师尽心无私的帮助与关怀，也没有我今天的成果。 在此，我想向您致以最崇高的敬意和谢意。 其次，还要感谢我的同学们、朋友们，在生活和学习中给予我帮助和 支持，鼓励我在繁忙的生活和工作之余投入到论文完成的每一个环节中， 他们的支持和陪伴使我一路走来有很多帮助和鼓励，感谢他们的陪伴与支 持。最后，我要感谢家人们对我学业的支持和理解。他们一直以来给予了 我无私的鼓励和无尽的支持，让我能够尽情的追求自己的梦想和成长，感 谢他们的爱和关心。 I 虽然语言无法表达我的心意，但我深深地感激所有给予我帮助的人， 感谢有你们的陪伴，我的研究之路才能如此精彩，也减轻了我在匆匆忙忙 的研究过程中的困惑和苦恼。在这里，我再次向所有帮助我的人表示最崇 高的谢意和诚挚的感谢！ II 摘要 “心”字在中国传统文化中具有非常重要的地位，其深深地扎根于人们 的生活、信仰和思想中，成为了一个不可分割的存在。“心”代表了人们的 内心世界，包括感情、思想、意志、品德等方面，“心”被视为人格的核心， 是人类最高的精神活动和道德修养的基础。中国古代哲学家认为，人的心 态能够决定个体的境遇和整个社会的命运。因此，在修养和发展自己的心 境方面，一直是中国文化中的重要内容之一。在传统中国文化中，修身齐 家、治国平天下的理念也离不开对心境的重视。在中国书法中，书写“心” 字有着非常高的要求，体现了中国书法中“气韵生动”的美学理念。“心”在 文字上也有着特殊的构造和形态。汉字“心”字由左右两个部分组成，左侧 代表肌肉牵动的形象，右侧则代表了心脏的形状，整体代表了情感的真实 表达和内心的起伏变化。在道家、儒家、佛家三大思想体系中“心”字也具 有不同意涵、现代汉语中“心”也是一个多义词，它不仅是人类感知、情感 和思维的核心所在，还被视为人类内部理论、道德和转化的关键所在。综 合来看，“心”字在中国文化中的地位和意义非常重要，是精神层面的重要 象征之一。 目前，“心”字的研究成果颇丰，现有的研究主要针对其语义、语法、 部首、“心”族词等方面进行研讨。但是从翻译角度去考察研究的却较为罕 见，尤其是“心”字的越译。目前只有几篇相关的文章，主要是针对“心”的 英译、韩译、日译、泰译、俄译等方面，专门针对“心”字的越译方法目前 未形成系统，还处于探索阶段。 本文将以现代汉语中“心”字为研究对象，专门针对“心”字的语义及提 出一系列“心”字越译的策略。全文共分为 5 章，具体如下： 第一章：绪论，主要提出本文的选题缘由及意义、“心”字研究现状、 理论基础、研究对象、研究方法和语料来源。 III 第二章：现代汉语“心”字概述，本章对“心”字的字形演变进行探索， 并对含“心”词语的结构、词类和句法功能等方面做出了一个较为详细的阐 述。 第三章：现代汉语“心”字语义分析，本章将以 2003 年出版的《古代汉 语词典》、《现代汉语词典》（第 7 版）、《汉语大词典 2.0》（电子版）、 《汉越词典》、《汉喃词典》和《越南语词典》等辞书中“心”字的义项为 研究对象并指出语义发展过程。接着，就现代汉语“心”字与越南语中“tâm”， “tim”,“lòng”,“bụng”,“dạ”,“ý”的语义进行对比研究。 第四章：现代汉语“心”的越译方法，本章为了了解越南高校汉语学习 者(以河内首都大学汉语学习者为例) 在翻译现代汉语“心”字时的方法、习 惯以及常犯偏误，设计了调查问卷。除此之外，为了取得更为全面且具有 时代性的研究成果，我们在文学作品、电影、歌曲等方面上进行收集更多 “心”字相关的语料，并考察其越译现状。最后，通过上述的调查结果，总 结出一系列汉语“心”字的越译方法，并且对汉语教学和词典编纂提供参考 价值。 第五章：结语，总结了本文的主要研究内容、重要结论，创新点以及 不足之处，并提出研究的后续方向。 关键词：现代汉语“心”字；语义研究；汉越语对比；越译方法 IV Abstract The “Xin” letter occupies a prominent place in traditional Chinese culture, which is profoundly ingrained in people's lives, beliefs, and thoughts. Therefore, this wonderful character has become an inseparable existence. The “Xin” character represents the inner world of a person, which includes their emotions, thoughts, will, and also morality. Then, the “Xin” is regarded as the essence of personality, the basis of spiritual activities, and the pinnacle of man's moral development.

Ancient Chinese philosophers believed that the interior self of a person could determine his or her fate as well as the future of the entire society. As a result, mind cultivation and self- development have always been one of the most significant aspects of Chinese culture. Moreover, the values of developing oneself, administering the family, and governing a nation are intertwined with the human mind in traditional Chinese culture. Furthermore, the way to write the character "Xin" also has very high requirements, which helps express the aesthetic concept of "vivid tetralogy" in Chinese calligraphy.

In addition, the "Xin" letter has a unique structure and form in words. The "Xin" consists of two sections, including left and right. The left side is a symbol that represents the heart muscle, while the right side represents the heart shape. Then, the whole character indicates the expression of genuine emotions and interior transformations.

China has three main philosophical systems, which include Taoism, Confucianism, and Buddhism. Therefore, the term "Xin" has also profoundly distinct meanings in contemporary Chinese. It is the core of not only human perception, emotion, and thought, but also of theory, morality, and internal development. In general, the role and significance of the term "level importance" in Chinese culture are extremely important, and it is one of the most essential spiritual symbols.

Recently, the existing research on the term "Xin" focuses primarily on semantics, grammar, the Xin script, and the vocabulary field. Nonetheless, surveys and research from the perspective of translation, V specifically the Vietnamese translation of the word "Xin" are relatively uncommon. Particularly, the majority of previous research focus on the English, Korean, Japanese, Thai, and Russian translations of the word "Xin", while the Vietnamese translation methodology is still in the reference phase and has not yet formed a system. In conclusion, this article will investigate the modern Chinese word "Xin" by focusing primarily on its semantics and proposing possible Vietnamese translations.

The comprehensive document is divided into five chapters as follows: Chapter 1: The introduction section mainly presents the purpose and significance of the topic, the current state of research on the word "Xin", the theoretical basis, research objects, research methods, and references. Chapter 2: Overview of the word "Xin" in modern Chinese. This chapter investigates the historical development of the letter "Xin". The description of the structure, word types, and grammatical functions of words containing "Xin." Chapter 3: The analysis of the semantics of the word "Xin" in modern Chinese.

The main objective of this chapter is the definition of "Xin" in the dictionaries and the process of its development. Following that, conduct a comparative study of the semantics of the words "Xin" in modern Chinese and "tâm", "tim", "lòng", "bụng", "dạ", and "ý" in Vietnamese. Chapter 4: The translation methodology of the “Xin” letter in modern Chinese. In this chapter, we conducted a survey to determine the methods, habits, and common errors made by Vietnamese learners of modern Chinese when translating the word "Xin".

In addition, we also gathered literary, film, and musical documents related to the term "Xin" in order to obtain more comprehensive and current research results. Lastly, we used the survey results to summarize the methods for translating the word "Xin" into Vietnamese, which would be useful for teaching and compiling a Chinese dictionary. VI Chapter 5: The conclusion, the summary of the main research content, the novelty of the topic, the limitation of the research, and the suggestion for future research. Keywords: The “Xin” letter in modern Chinese, semantic research, Chinese-Vietnamese comparison, Vietnamese translation methodology VII 图示目录 图 1.

中国知网中相关“心”字研究的发表年度考察. “心”字的字形演变过程. 现代汉语含“心”词语的词类考察结果. 现代汉语含“心”词语的句法功能考察结果.

“心”字词义的演变路径 （《“心”字义项演变研究》- 宋红）. 现代汉语含“心”词语的感情色彩考察结果. 现代汉语“心”字越译方法的动态调查结果. 越南学习者翻译含“心”成语的方法.

现代汉语“心”字越译方法的静态调查结果. 现代汉语“心”字在各方面上的越译方法调查结果. 52 VIII 表格目录 表 2. 含“心”词语的结构.

现代汉语含“心”词语的词类考察结果. 现代汉语含“心”词语的句法功能考察结果. 现代汉语“心”字各义项间的相关联系分析. 现代汉语“心”字与越南语“tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý”的 相同点.

现代汉语“心”字与越南语“tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý”的 不同点. 越南高校汉语学习者(以河内首都大学汉语学习者为例) “心”字越译 问卷设计. 越南高校汉语学习者(以河内首都大学汉语学习者为例) “心”字越译 的调查结果. 文学作品、电影、歌曲中的“心”字越译调查结果.

现代汉语“心”字在各方面上的越译方法调查结果. 52 IX 目录 致谢. V 图示目录 .VIII 表格目录. IX 第 1 章 绪论.

选题缘由. 选题意义. 研究目标和研究任务. 研究目标.

研究任务. 研究现状. 中国对“心”字的研究现状. 越南对“心”字的研究现状.

理论基础. 认知语言学理论. 对比语言学理论. 翻译语言学理论.

研究对象. 研究方法. 语料来源. 中文语料库.

外文语料库. 11 第 2 章 现代汉语“心”字概述. 现代汉语“心”字的来源以及字形演变. 现代汉语含“心”词语的结构.

现代汉语含有“心”字词语的语法功能. 含“心”词语的词类. 含“心”词语的句法功能. 23 第 3 章 现代汉语“心”字语义分析.

“心”字语义考察分析. “心”字语义发展过程分析. 现代汉语“心”字感情色彩的特征. 汉语“心”字与越南语中 “tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý” 的语义对比.

39 第 4 章 现代汉语“心”的越译方法. 现代汉语“心”字越译动态调查. 越南高校汉语学习者(以河内首都大学汉语学习者为例) (以河内首都大学汉 语学习者为例) “心”字越译调查问卷. 越南高校汉语学习者(以河内首都大学汉语学习者为例) 含“心”词语的翻译 方法.

越南学习者含“心”成语的翻译方法. 越南学习者“心”字越译偏误分析. 现代汉语“心”字越译静态调查. 文学作品、电影、歌曲中的“心”字越译调查结果.

文学作品、电影、歌曲 中的“心”字越译方法. “心”字越译的方法 .“心”含有“心脏，人心”或“指心脏的状态和变化表现”等意义时，译成“Tim” 56 4. “心”含有“心理、心智、精神”等意义时，译成“Tâm”. “心”含有“与感情、爱情有关”等意义时译成“Tim”或“lòng”.

“心”含有“感受、情绪、想法”等意义时，译成“lòng”. “心”含有“中心、中央的部分”等意义时，译成“tâm”、“lòng”、“giữa”或“lõi”. “心”含有“心情、情绪或状态”等意义时译成表达相应情绪、状态的词语. 59 第 5 章 结语.

内容总结. 主要结论. 创新之处. 研究的不足.

62 参考文献. 67 XI 第1章 绪论 1. 选题缘由 语言是文化与智慧最重要的载体。汉语是一种具有深厚文化底蕴的语 言，它承载着许多中国人的观念、感情思想以及博大精深的文化内涵。随 着中国独特丰富的文化不断推广，汉语在世界上也越来越受欢迎，学习者 想通过学习汉语来深入了解中国人的优秀传统文化和丰富精神生活。 众所周知，越中两国山水相连，在政治、经济和文化等多个领域上的 关系越来越紧密。两国的文化交流一向保持着良好的发展势头。现在在越 南，学习汉语的人数也日益增多。笔者本身也是一个非常热爱汉语的人， 并对中国文化充满兴趣与好奇。但是在学习过程中，我发现，由于越中两 国文化之间存在着不少差异，汉语又是一种具有悠久历史以及丰富内涵的 语言，使得学习者在使用汉语时难免发生差错。 以“心”字为例，光从基本语义来看就有四个义项，其内涵和比喻等 其他方面更为丰富多样，且差别细微，不易掌握，不能一对一地进行翻译。 西方人认为思考是头脑的功能，但在中国人的观念里，人的所有喜怒哀乐 悲欢离合都是从心出发的。东野奎吾的《白夜行》有一句：“世上有两样 东西不可直视，一是太阳，二是人心。”1 因为，前者灿烂无比，后者深 不可测！所以说“心”这个词很特别，先举个例子：“用心听、用心看”。 心里又不长耳朵，也没有眼睛，那怎么去听，怎么去看呢？如果我们使用 耳朵、眼睛，那每个人所听，所看到的东西几乎是大同小异的，可用“心” 却不尽相同了。因为“心”与人们的智慧、思维、感情思想息息相关， “心”是最难把持和掌控的东西，“心”似乎无处不在，但我们却无法真 正地靠近。 1. 选题意义 1 “世上有两样东西不可直视，一是太阳，二是人心”出自东野圭吾的《白夜行》（1997-1999） 1 自古至今，在任何一个社会中，“心”这个词一直很受人们重视。“心” 不仅能反映人的精神世界，它还体现着一个国家的核心价值观。因此，中 国文化与“心”有着密切的关系，研究“心”字能够一步一步地探究中国人的 思想与情感，感受中国汉字丰富的魅力与底蕴，同时了解中国的优秀传统 文化。考虑到这些因素，笔者决定选择现代汉语“心”的语义及其越译方法 进行研究。 当前，以“心”字为研究主题的论文不占少数，大部分主要集中于其语 义、语用、语法、“心”部字等方面。针对“心”字译法的，尤其是越译方面 的研究论文目前不多。本文在前人研究成果的基础上，不仅进行研究现代 汉语“心”字的语义以及其演变过程，还从“心”字的越译法着手，做出了一 个比较全面的研究。 该研究将进行综合和补充汉语“心”字的越译方法，希望可以帮助选择 汉语为第二语言的人，尤其是越南学习者，提高学习汉语的效率，并对了 解中国文化过程或语言研究工作提供一定的参考价值。 1.

研究目标和研究任务 1. 研究目标 本篇论文的主要研究目标是将现代汉语“心”字的语义及其演变过程进 行研究分析，同时，通过对“心”字的越译方法进行动态与静态调查总结出 “心”字的一系列翻译方法。该研究成果将对与“心”字相关的语言教学与研 究，教材和词典的编纂有所帮助。 1. 研究任务 为实现上述研究目的，本文需要完成以下任务： （1）对汉语词典、汉-越词典、汉-喃词典中“心”字的语义特征进行统计与 系统化； （2）通过分析“心”字各义项之间的联系阐明“心”字的语义演变过程； 2 （3）与越南语中的“tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý”在语义上进行对 比。 （4）通过对越南大学生“心”字越译方法进行动态调查以及对文学作品、电 影、歌曲中“心”字越译的静态调查，总结出“心”字的一系列翻译方法。 1. 研究现状 1.

中国对“心”字的研究现状 研究“心”字相关内容的文章若干篇，尤其是在中国，语言学者对其的 关注程度越来越高。着手深究这方面之初，截止 2022 年 10 月 19 日，本人 在中国知网全文数据库中检索到一共 507 篇与“心”字有关的文章。其中学 术期刊共有 305 篇，硕士博士等学位论文共有 26 篇。 据考察，从 20 世纪 80 90 年代就有些学者开始对“心”字着手研究，现 将一些比较突出的研究成果介绍如下：（1981）夏纪梅的《“心”字汉译英 举例》指出“心”是一个一词多义的词，所以，将“心”字翻译成英语时，要 注意到语境及含义。 （1985）曾桃英在《我怎样教“心”字》中讲述了他给一年级学生教“心” 字时所采取的方法，他认为，“心”的字义、拼音、字音并不难学，就是字 形比较难掌握，因此，曾桃英老师就把精力花在“心”字字形教学上。 （1995）文兵的《唐诗“心”字探索》通过了解唐诗中的“心”发现中国 人一直很重视心灵世界，这种心态也常出现在文学创作中。 （1996）在《浅谈汉语“心”的英译》中，曹俊武指出汉语“心”与英语 “heart”存在着较大的差异，所以想要把握好“心”字的英译法，最关键是了 解中西哲学观点和语言文化的差异所在。 （2007）李秀明在《《说文解字》“心部”字的隐喻研究》分析了《说 文解字》中“心部”字的隐喻思维特征，还把其造字中的隐喻类型归纳并分 类。李秀明认为“心部”字的隐喻与民族文化有密切关系，它能够反映出人 类的隐喻思维的普遍性。 3 （2010）王琪的《《说文解字》“火、心、人”部字的语义研究》则通 过研究“心”部字的丰富语义，得出古人造字思维方式的规律,并对汉语教学 提出建议。 上述的优秀文献已为后者奠定了坚实的基础，使得“心”字在语言学研 究方面越来越受欢迎。按其发表年度进行分析可见，研究数量最为丰富的 是共有 13 篇学术期刊和 4 篇硕士论文的 2021 年，其次是 2015 年、2016 年、2019 年和 2020。 图 1. 中国知网中相关“心”字研究的发表年度考察 对其进行分析后，大概可以将研究的内容分为 6 大类： （一）“心”字的语义研究 “心”，也称心脏，不仅是人体内推动血液循环的器官，还被视为人的 思维器官，也表示中央、思想情感、意念、愿望等多个意义。可见其字义 非常丰富，正因如此，“心”字语义这方面常被学者们选为研究主题。 如（1994）史锡尧在《“心”族词语的语义、语用考察》整理了“心”族 词语的各个义项，然后将其归纳为几个语义类型，最后结合与深入分析这 族词语。 （2011）宋红的《“心”字的义项演变研究》，该文章主要将“心”字的 义项进行研究分析，笔者通过考察词典中“心”字的意义衍生，找出“心”字 义项演变的方式，从而验证词典中对“心”字义项解释的合理性。 4 （2020）艾红娟和李仕春的研究文献《基于平衡语料库的现代汉语 “心”字义项分布研究》运用了抽样统计方法得出“心”字的义项分布情况。 因为“心”字不断地从各个方面发生隐喻性的语义扩张，因此，越来越 多学者将其转喻和隐喻义作为研究内容。 如（2005）张建理的《汉语“心”的多义网络:转喻与隐喻》；（2006） 李群的《以“心”为部首汉字的情感隐喻及转喻》；（2008）严婷和李冀宏 的《隐喻转喻下“心”词语语义的生成与演变》;（2019）戴维和俞霞君的 《汉字“心”的隐喻和转喻认知分析》等。这些研究都通过分析“心”字所含 的转喻和隐喻义项，讲述了中国文化的核心与精髓。 （二）“心”部字分析研究 （2019）黄青青的《“心”部字考释分析及对外汉语教学策略》从“心” 的本义及其他义项引申进行分析“心”部字所构建的语义系统，同时阐述了 “心”部字的教学方法。 （2021）林源在《《说文解字》心部字研究》中，对《说文》中“心” 部字的内涵做出了全面的梳理综合，作者将“心”部字分成心态、心情、心 性、心智等四大类，并深入分析其丰富的思想文化内涵。 同样是对《说文解字》中的“心部字”进行研究，（2002）罗志翔的 《《说文》“心部字”研究及溯源》却将甲骨文、金文、战国文字与《说文》 中的“心部字”分析并详细对比，从而探索古人思想和心里的演变历程。 （三）“心”族词研究 （2010）赵斌的《汉语“心”族词语研究》一文从结构形式、意义类型、 表义特点和“心”字义项的演变过程等几个方面进行考察研究。 （2018）郭思梦的《面向汉语国际教育的“心”族词语研究》则不仅针 对“心”族词语语义这一方面，还对其提出了一个具有针对性的教学方法。 5 （四）“心”字个案分析 例如：（2003）谢蔚的《《诗经》“心”字运用探析》；（2009）闻永 毅和樊新荣的《《素问》中“心”字的统计分析研究》；（2015）黄效的 《论“心”字在《孟子》中大量出现——兼与戴兆国先生商榷》；（2016） 彭威的《认知视角下鲁迅小说中人体隐喻（心）的类型及翻译研究》等。 这些文章指出“心”字在作文中的重要作用以及作者们的感情思想。 （五）现代汉语的“心”字与某种语言中的“心”字的对比分析研究 例如:（2007）肖锐的《汉、泰“心”族词对比研究》；（2009）周立选 的《韩国语与汉语心的对比》；（2015）赵燕华的《汉越“心”的转喻义与 隐喻义对比分析》；（2015）魏丽春的《日语“心”的多义性及其汉译考 察》；（2017）张天龙的《汉泰含“心”的成语意义对比研究》；（2018） 陆持的《汉俄语“心”的空间隐喻对比研究》等。 这些文章主要从义项、单词构造、转喻隐喻义或含“心”字的成语等方 面进行深究。 （六）“心”字的翻译 关于翻译方面，目前有两个主要的研究方向: 一是，专门研究在某种语言中“心”字的译法。其中研究成果最丰收的 是“心”字英译的研究，如：（2003）边立红的《从语义对应角度看汉语“心” 的翻译》；（2010）杨恒达的《心字如何翻译》；（2012）冯菁华的《论 “心”的隐喻及其翻译》等。 二是，论“心”字在某作品中并将其译本进行比照分析，如：（2016） 究彭威的《认知视角下鲁迅小说中人体隐喻（心）的类型及翻译研》； （2020）董昵珂的《论“心”字的翻译 ——一项基于自建《习近平谈治国理 政》平行语料库的研究》。 6 1. 越南对“心”字的研究现状 “心”，一个具有如此丰富涵义的汉字，引起了不少越南学者的关注。 前人对“心”字的研究主要是从哲学、道教、唐诗等几个方面着手，通过梳 理分析指出“心”字的文化内涵，比较有影响的文章如： （2015）东方哲学中“心”字的意义（Ý nghĩa chữ Tâm trong triết học phương Đông），此文指出“心”字是东方道学的主要思想，它的意义及其 丰富，还包括了修身、养性、处世、接物等含义。笔者认为，“心”是心脏， 既良心。人若没了心，只剩下一具死去的躯壳，做人若没良心，生活只有 仇恨与痛苦，有良心才知仁义、道理、该做的与不该做的。 阮氏燕硕士在《教业之“心”》（Chữ tâm của nghề giáo）表示“心”字 的含义比较广，即指精神、意识，又指感情、理智，也是心脏、思考思器 官。一名教师的“心”不仅仅是对职业的热心，对学者的爱心，还包含了教 学方法，因此，阮氏燕硕士指出了教育行业中“心”字在五个方面的表现， 并肯定保持一颗纯良的“心”是一名老师最核心的价值。 智心的《论“tâm”与“tim”的意念》（Bàn về ý niệm tâm và tim）指出 越南语中“tâm”与“tim”是两个意义不完全相同的近义词，还从基督教、佛 教、越南古代文学、中国古代哲学、埃及文化和英文等多个角度进行分析 “心”字的义项和文化内涵。 （2021）《万法不外一“心”》（Vạn Pháp không ngoài một chữ Tâm） 一文则通过佛教、儒教、公教、书法、汉语、经营以及含有“心”字的诗语 钻研“心”字的精华。 显而易见，“心”字的研究一直以来很受越—中学者们的欢迎，研究角 度丰富多彩，研究成果不可胜数。但关于越南语中“心”字的研究却寥寥无 几。（2015）赵燕华的《汉越“心”的转喻义与隐喻义对比分析》通过对比 发现越语中的“心”与汉语中的“心”在构词的转喻和隐喻方式上不完全相 同，（2017）盘丽川的《汉、越有关“心（tâm, lòng, dạ）”的成语对比研 究》则主要针对含有“心”字的成语进行对比研究。 7 总之，笔者通过考察前人的文献发现，目前在“心”字的越译研究这方 面的关注度不够，仍有许多可探讨的地方。此文继承了上述的研究成果并 专门针对“心”字的语义及其越译方法进行分析研究。 1. 理论基础 1.

认知语言学理论 认知语言学是语言学的一门在反对主流语言学转换生成语法的基础上 诞生的分支学科。其逐渐成型于 1980 年代后期至 1990 年代，并主要提出 语言的创建、学习及运用等过程。认知学家认为认知能力是人类知识的根 本，语言能力可以反映出一个人的认知能力。 乔治·莱卡夫(George P. Lakoff)是认知语言学理论的奠基人之一，他 在 20 世纪 60 年代和 70 年代提出了著名的普遍语法理论。他认为，语言能 力是人类固有的和先天的，而语言的规则是由这种能力本身确定的。此 外，一些重要的作品包括：（1978）雷诺·马迪尔的《语言的模态性》 （Language Universals and Linguistic Typology）、（1975）乔治·莱卡夫 的《理解语言的机制》（Mechanisms of Language）、（1984）斯蒂芬·克 劳塞的《签名和活动》（Signs and Activities）. 认知语言学是语言学与认知科学相结合的交叉学科研究方向。目前在 越南，认知语言学在语言研究和教学中有着非常高的应用。认知语言学源 于人们在通过与周围环境互动来理解世界的过程中所所取的经验。认知是 大脑接收以图像、命题等心理符号形式为感官数据的过程，同时认知也被 定义为计算（computation），即处理符号信息，将其从一种形式到另一种 形式。 本文以认知语言学的理论基础为基础，将进行分析研究“心”字丰富的 语义，为语言研究、教学以及词典编纂提供了参考。 8 1. 对比语言学理论 随着各国文化交流的需求越来越高，对比语言学也越来越得到人们的 重视。对比语言学通过对比研究两种语言的语音、语法、词汇、语义、语 用等方面，提出合理且有效的教学及翻译方法。德国语言学家格林 （Grimn）、博普（Bopp）和丹麦语言学家拉斯克（Rask）都是对比语言 学的奠基人。在越南，Lê Quang Thiêm（2004）的《语言学对比研究》是 越南对比语言学的奠基之作。 对比语言学的主要研究对象是两种或两种以上的不同语言，用比较的 方法来阐明它们之间的异同，对语言学的主要目的是理论和实践。 比较语言学的主要研究原则是共时性原则，比较范围可围绕以下原 则：(1) 阐明语言范畴的特征，如时间、形式、性别范畴、多义词、同音 词、同义词、反义词等对比；（2）音素、语素、类型词、句法等的特点 对比；（3）功能风格对比；（4）发展演变过程对比，以阐明各种语言之 间的演变规律。 本文在运用对比语言学理论的基础上，对现代汉语“心”字与越南语意 义相应词语的语义进行比较，同时指出两种语言的异同以及提出“心”字的 越译方法。 1.

翻译语言学理论 翻译是把一种语言文字所表达的意义转换成另一种语言文字表达出 来，其分为文学翻译和语言学翻译。语言学翻译深入研究两种语言之间的 系统转换规律，主要目的是将其研究成果用于翻译，同时促进语言学的发 展。 罗曼·雅柯布逊（Roman Jakobson），20 世纪最杰出的语言学家，被 称为翻译语言学派的奠基人之一，他提出的语言功能理论揭示了翻译的语 用层面，将翻译看作是一种信息交流的过程，主张翻译应当保持原文信息 的传达和表达。尤金·奈达(Eugene Nida)则提出了文化语境和目标语读者 9 的重要性，主张翻译应当尽可能地接近目标语读者的语言文化习惯和认知 水平。吉迪恩·图里（Gideon Toury）提出的“描述性翻译学”强调翻译作为 一种文化现象，翻译研究应当遵循描述性而非规范性的方法。。一些重要 的作品包括：Jakobson 的《语言功能与翻译》，Nida 的《语言学与翻译原 理》和《功能对等的理论与其应用》，Toury 的《翻译研究导论》和《文 化翻译学述评》等。此外，还有一些重要的翻译研究期刊，如《翻译研 究》和《翻译学报》等。 本文借用翻译语言学理论，将对现代汉语“心”字的越译进行研究梳 理，希望能为语言研究工作提供一定的参考价值。 1. 研究对象 研究对象为现代汉语中的“心”字的语义以及分析各义项之间的联系以 指出“心”字语义的演变过程，同时将其与越南语中意义对应的词语“tâm”、 “tim”、“lòng”、“bụng” 、“dạ” 、“ý”进行语义对比。 本文的语料重点考察了 3 部汉语词典、2 部汉-越词典和汉-喃词典中 “心”字的语义，包括：《古代汉语词典》2-《现代汉语词典》3-《汉语大词 典 2.0》4、《汉喃词典》5、《汉越词典》6，并通过《越南词典》7一书中 的“tâm”、“tim”、“lòng”、“bụng” 、“dạ” 、“ý”等词进行对比。 1. 研究方法 本文的研究问题如下: 一，通过参考前人研究成果的基础上，找出论文可探讨的空间并确定 研究主题。 2 《古代汉语词典》(第一版) 商务印书馆 2003 3 《现代汉语词典（第 7 版）》, 出版社:商务印书馆, 作者:中国社会科学院语言研究所 4 《汉语大词典 2.0》出版社和香港商务印书馆联合推出 5 “Từ điển Hán Nôm”, từ điển online có dữ liệu bao gồm 393.570 mục từ, được tổng hợp đa dạng từ nhiều nguồn || https://hvdic.net/ 6 “Từ điển Hán-Việt”, Phan Văn Các, NXB Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh, 2007. 7 Còn gọi là “Từ điển Hoàng Phê” là công trình của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 1988, do nhiều nhà khoa học biên soạn, Hoàng Phê là chủ biên 10 二，将汉语“心”字进行研究概述，笔者拟从“心”字的语义、语法、语 用等角度进行研究。 三，将汉语中的“心”字与越南语中的“tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý”等词语进行语义上的对比。 四，通过考察研究“心”字在两种语言的语义特征，提出相应的翻译方 法。 五，本文的研究内容将对语言教学和词典编纂提供一定的参考价值。 本文似采取以下的研究方法： 一，文献研究法。通过阅读大量文献获取了关于“心”的语料，并对“心” 的语义进行归纳和分析。 二，本文的语料重点考察了三部汉语词典、两部汉越词典和汉喃词典 中“心”字的语义，包括：《古代汉语词典》-《现代汉语词典》-《汉语大 词典 2.0》、《汉越词典》、《汉喃词典》，并通过《越南语词典》对 “tâm”, “tim”, “lòng”, “bụng”, “dạ”, “ý” 等词进行对比。 三，对比分析法。本文采取对比分析的研究方法将汉语和越南语中 “心”字的语义进行对比研究，从中得出“心”字越译方法。 1.

语料来源 1. 中文语料库 （1）北京大学现代汉语语料库：http://ccl.cn:8080/ccl_corpus/ （2）中国知网 CNKI 平台系列数据库：www.net （3）百度汉语词典：https://hanyu. 外文语料库 （1）越南词典学研究中心语料库: http://www.com/kho-ngu-lieu （2）越南语在线词典： https://hvdic.net/ （3）影片分享网站：https://www.com/ （4）娱乐应用程序：https://fptplay.vn/ 11 第2章 现代汉语“心”字概述 “心”字是汉字中最具代表性且含义丰富的一个字，在中国文化中占有 重要的地位。其最早的形态为象形，表示心脏的形状，后来逐渐演变成为 一个象征内在情感、思想和意识等符号。 在中国传统文化中，“心”字有多种含义，包括心理、情感、思想、意 识等方面。在中医理论中，“心”是五脏之首，代表着人体的情感、心理状 态和意志力。在佛教、道教等宗教中，“心”也有着不同的解释和涵义。 本章将对“心”字的字形、含“心”词语的结构、词类和句法功能等方面 进行研究概述。 2. 现代汉语“心”字的来源以及字形演变 汉字文化壮阔而美丽得像一条源远流长的大河，每个汉字都有它的来 源和故事，“心”字也不例外。 图 2.

“心”字的字形演变过程 深挖“心”字的发展演变过程时，人们发现其初次出现于新石器时代， 是一个象形字。古人是用人的心脏来祭祀，所以甲骨文的“心”形轮廓就像 一双手捧着一颗心，准备奉献给神圣，其造字本义是指人体中央位置的泵 血器官。（图 2.1-A）青铜器时代则盛行金文，此时“心”字已增加动脉和静 脉入口管道的笔画和象征着血液的符号。（图 2.1-B1, B2, B3） 12 到了战国时期，中国处在经济文化快速发展的时代，此时的篆文“心” 基本上承续金文的字形。（图 2.1-C）实则，“心”字从金文演变到篆文的过 程极像男性生殖器官，因为当时盛行男权文化，父系氏族，使得人们对生 殖格外崇拜。他们完全不知道“心脏”是何物，还认为生殖器官与情感和生 命直接相关，所以应该将其叫做“心”。所以，“心”在此时的字形代表着古 人对家族子孙满堂，人丁兴旺，后代兴盛的愿望。 接着是汉朝时期，隶书的“心”字变形较大，泵血器官的包形以及血管 形状已消失。（图 2.1-D）此时人们发现，心不仅是推动血液循环的器官， 也是感知器官，具有直觉思维的能力。最终逐渐演变成楷书体简化版的 “心”字。（图 2. 现代汉语含“心”词语的结构 为了调查现代汉语中 “心”字的语义场，我们已对最为权威并受各家语 言学者高评价的纸质词典和电子词典中含有“心”字的词进行了统计分析。 具体是贸易局出版社现代汉语词典（第七版）（现代汉语词典（第七版） [Z].北京:商务印书馆,2016）和 https://hanyu.com/。 调查结果统计显示，在中文百度上与“心”字相关的词约有 971 个，包 括 AB、ABB、ABC、AABB、AABC、ABAC、ABCB、ABCC 结构，具 体如下： 表 2. 含“心”词语的结构 序号 音节数 结构 “心”字所在位置 数量 占比 1 2 个音节 AB 第一个位置 189 19.5% 第二个位置 511 52.6% 2 3 个音节 ABB 第一个位置 01 0.1% ABC 第一个位置 18 1.9% 第二个位置 119 12.3% 13 第三个位置 63 6.5% 3 4 个音节 AABB 第一个位置 01 0,1% 第三和第四个位置 01 0.1% AABC 第一和第二个位置 03 0.3% 第三个位置 01 0.1% 第四个位置 10 1% ABAC 第一和第三个位置 03 0.3% 第二个位置 26 2.7% 第四个位置 02 0.2% ABCB 第一个位置 02 0.2% 第二和第三个位置 06 0.62% 第四个位置 01 0.1% ABCC 第一个位置 02 0.2% 第二个位置 12 1.2% • AB 结构, “心”字在第一个位置有 189 个，包括心爱、心得、心头、心 愿、心里、心灵、心碎、心扉、心悸、心窍、心志、心地、心切、心仪、 心肠、心声、心迹、心软、心血、心腹、心数、心传、心尖、心口、心力、 心肝、心胸、心焦、心窄、心急、心潮、心房、心思、心绪、心目、心音、 心绪、心音、心率、心计、心包、心醉、心虚、心理、心机、心裁、心宽、 心盛、心慌、心怀、心魄、心领、心服、心领、心经、心正、心倕、心净、 心颜、心影、心灯、心阵、心诺、心水、心违、心号、心莲、心亏、心识、 心期、心腑、心苗、心波、心唈、心体、心忺、心趣、心城、心恙、心鞿、 心旌、心光、心曹、心根、心中、心慵、心招、心中、心痛、心景、心海、 心兵、心程、心解、心要、心关、心慢、心度、心证、心衔、心度、心鬼、 心誓、心猿、心怡、心狠、心恸、心疾、心字、心肌、心疚、心往、心源、 14 心竞、心趄、心胁、心宗、心甜、心月、心斾、心制、心孔、心几、心息、 心汗、心嗔、心版、心惊、心动、心土、心耳、心间、心诀、心坌、心形、 心造、心专、心困、心化、心语、心学、心忪、心风、心倾、心感、心顺、 心臆、心豓、心髓、心主、心师、心坌、心膂、心抱、心涂、心略、心马、 心诀、心密、心楚、心流、心想、心远、心肺、心法、心垢、心热、心法、 心环、心虑、心邪、心眼、心实、心允、心死、心铁、心犀、心凉、心眼、 心热、心垢、心寄、心胆、心别、心念、心吕、心疑、心材、心意 ⚫ AB 结构，“心”字在第二个位置有 511 个，包括手心、细心、小心、可 心、知心、中心、放心、多心、点心、动心、热心、用心、好心、开心、 空心、会心、爱心、圆心、信心、忠心、重心、伤心、耐心、丹心、背心、 灰心、省心、烦心、衷心、悉心、担心、精心、决心、留心、匠心、核心、 祸心、堵心、痛心、隔心、壮心、成心、攻心、潜心、悬心、腹心、恒心、 在心、劳心、雄心、死心、本心、外心、扪心、心底、挂心、疑心、散心、 忧心、呕心、归心、爽心、一心、吃心、贪心、糟心、随心、变心、上心、 垓心、闲心、当心、笔心、苦心、歇心、宽心、醋心、掏心、偏心、顶心、 窝心、欢心、有心、静心、溏心、欢心、有心、静心、溏心、昧心、尽心、 违心、忍心、凡心、街心、后心、页心、尽心、费心、质心、松心、贰心、 塌心、满心、戒心、揪心、靶心、谈心、离心、公心、后心、掌心、诚心、 交心、倾心、清心、过心、铭心、善心、醉心、虔心、实心、黑心、脚心、 正心、容心、下心、畅心、洞心、机心、桀心、奈心、降心、读心、捧心、 匿心、起心、惊心、奈心、乾心、险心、筠心、躁心、应心、厌心、江心、 波心、迷心、载心、换心、病心、肆心、对心、坚心、百心、竱心、云心、 凭心、鬟心、均心、檀心、纠心、怵心、非心、克心、瘁心、送心、协心、 非心、悛心、弦心、殚心、丢心、悲心、江心、菜心、烛心、植心、贯心、 遭心、扎心、概心、兽心、德心、怀心、劈心、扣心、霜心、幸心、盐心、 怀心、概心、研心、极心、革心、推心、深心、慈心、烟心、素心、耽心、 沿心、角心、向心、养心、问心、梅心、桑心、论心、兴心、惬心、阅心、 15 携心、感心、染心、词心、盗心、烈心、投心、腻心、龙心、翕心、淫心、 鄙心、摘心、拿心、婴心、叙心、腻心、理心、龙心、翕心、束心、烈心、 历心、寄心、肉心、琴心、悟心、隆心、妄心、虞心、幻心、牧心、斋心、 格心、入心、尧心、从心、词心、虱心、大心、劬心、格心、葵心、肯心、 鸷心、淫心、骇心、客心、常心、叶心、印心、阅心、旧心、害心、灵心、 闹心、玉心、宅心、客心、做心、左心、恶心、简心、愚心、耻心、共心、 谋心、立心、生心、湛心、藕心、宿心、力心、捆心、记心、托心、登心、 懽心、恫心、措心、摇心、力心、言心、池心、房心、顽心、标心、伪心、 诲心、恕心、遐心、注心、调心、剐心、竭心、翘心、拊心、处心、文心、 嗔心、尘心、恕心、玩心、注心、枯心、体心、镇心、俗心、扁心、疾心、 酒心、毫心、奸心、执心、怡心、摄心、南心、闭心、冲心、驯心、假心、 澄心、劝心、唯心、语心、斗心、军心、娱心、轻心、邪心、栖心、整心、 由心、争心、抓心、豺心、志心、萦心、踏心、竞心、刳心、张心、废心、 足心、乱心、孤心、顷心、柔心、咈心、毛心、惼心、切心、搏心、沃心、 叩心、贫心、刳心、幽心、因心、秋心、冯心、心定、挑心、洒心、宗心、 介心、远心、低心、志心、溪心、钦心、挖心、萦心、酬心、逊心、惠心、 任心、垂心、宁心、湖心、众心、流心、孤心、函心、攒心、挑心、洒心、 屑心、燋心、抓心、搏心、青心、盛心、遁心、佛心、退心、鸭心、钱心、 训心、胸心、愤心、危心、掩心、试心、蠹心、敦心、究心、画心、断心、 啮心、致心、谄心、躭心、冀心、治心、暖心、如心、委心、提心、剖心、 砂心、地心、传心、元心、师心、熏心、道心、愁心、达心、皈心、浮心、 朴心、积心、没心、甄心、否心、觊心、哀心、豪心、罄心、属心、盟心、 率心、造心、厝心、鸡心、话心、战心、缓心、魄心、设心、戎心、白心、 运心、琐心、忮心、狂心、厉心、群心、侈心、肃心、怒心、业心、钻心、 野心、良心、淹心、观心、朋心、內心、乐心、罄心、输心、讬心、厉心、 平心、狂心、警心、求心、血心、纂心、勤心、游心、桃心、香心、四心、 16 戳心、悔心、乐心、破心、群心、怒心、谿心、疚心、快心、定心、珠心、 蓬心、酸心 ⚫ ABB 结构有 1 个，包括心痒痒 ⚫ ABC 结构，“心”字在第一个位置有 18 个，包括心眼儿、心理学、心上 人、心窝儿、心机重、心理战、心理剧、心肥大、心意识、心气高、心情 簿、心尖子、 心里话、心主言、心脏病、心滑冷、心志喜、心头肉 ⚫ ABC 结构，“心”字在第二个位置有 119 个，包括包心菜、离心力、定 心丸、唯心论、灯心草、空心菜、主心骨、穿心莲、通心粉、空心砖、卷 心菜、念心儿、会心侣、洗心经、枣心笔、黄心树、手心毒、有心力、傻 心眼、蹬心拳、人心齐、粽心草、同心结、攻心计、同心缕、同心莲、同 心扣、昧心钱 、偏心轮、忠心经、护心栏、醒心杖、决心书、黑心狼、枣 心砚、披心腹、蛀心虫、还心愿、软心肠、内心里、丧心病、息心客、水 心剑、江心镜、没心肠、实心板、灶心土、难心丸、画心纸、甘心氏、定 心骨、知心话、窝心酒、负心郎、失心风 、实心眼、大心脏、小心眼、莲 心散、直心肠、同心藕、中心角、好心肠、圆心角、强心针、无心想、一 心人、护心帕、腹心疾、食心虫、黑心棉、无心想、中心轴、护心镜、关 心人、强心剂 、丹心谱、死心眼、偏心眼、澄心纸、实心球、窝心脚、黑 心肠、中心线、撞心拳、劈心里、劳心者、铁心肠、猪心羹、攻心战、挂 心钩、攻心联、呕心血、挂心肠、无心炙、缺心眼、撂心思、暖心句、无 心毫、赏心斋、同心带、对心眼、素心兰、红心草、恶心烦、空心球、丹 心格、护心捶、没心肝、挂心鈎、夹心糖、三心牌、牛心炙、脊心骨、做 心儿、薄心肠、钻心虫、野心家、偏心率 ⚫ ABC 结构, “心”字在第三个位置有 63 个，包括赔小心、气门心、一条 心、寻开心、得人心、同情心、紫芳心、菩提心、不长心、包容心、老臣 心、还愿心、铁了心、甜点心、槿花心、一盼心、虎狼心、多核心、羞耻 心、自尊心、公德心、膝点心、自尊心、狗马心、放宽心、一扑心、方寸 心、鸿鹄心、巨好心、岁寒心、鸟兽心、魏阙心、一寸心、脂肪心、两同 17 心、李慧心、平常心、进取心、鬼迷心、烟霞心、五湖心、不甘心、紫芝 心、平等心、不留心、横了心、青云心、烟霞心、横下心、五柳心、自信 心、缘虑心、丧良心、嗔恚心、寸草心、三已心、陪小心、铃铛心、铁石 心、无量心、上进心、铁石心、巨好心 ⚫ AABB 结构，“心”字在第一和第二个位置有 1 个，包括心心念念 ⚫ AABB 结构，“心”字在第三和第四个位置有 1 个，包括开开心心 ⚫ AABC 结构，“心”字在第一和第二个位置有 3 个，包括心心相印、心 心相惜、心心相通 ⚫ AABC 结构，“心”字在第三个位置有 1 个，包括拳拳心语 ⚫ AABC 结构，“心”字在第四个位置有 10 个，包括拳拳孝心、耿耿此心、 字字诛心、眷眷之心、拳拳之心、区区此心、耿耿在心、耿耿寸心、切切 于心、拳拳爱心 ⚫ ABAC 结构，“心”字在第一和第三个位置有 3 个，包括心跳心慌、心 上心下、心声心画 ⚫ ABAC 结构，“心”字在第二个位置有 26 个，包括一心一意、诚心诚意、 好心好意、仁心仁术、没心没肺、真心真意、离心离德、全心全意、随心 随意、冷心冷面、实心实意、扑心扑肝、即心即佛、尽心尽责、一心一腹、 煤心煤样、用心用意、有心有意、劳心劳力、善心善缘、彻心彻骨、耐心 耐肠、铁心铁意、巴心巴肝、耐心耐意、知心知意 ⚫ ABAC 结构，“心”字在第四个位置有 2 个，包括佛眼佛心、古貌古心 ⚫ ABCB 结构，“心”字在第一个位置有 2 个，包括心服口服、心正笔正 ⚫ ABCB 结构，“心”字在第二和第四个位置有 6 个，包括将心比心、以 心问心、以心传心、以心换心、苦心婆心、何心劳心 ⚫ ABCB 结构，“心”字在第二和第四个位置有 1 个，包括不是心是 ⚫ ABCC 结构，“心”字在第一个位置包括有 2 个，包括心事重重、心有 戚戚 18 ⚫ ABCC 结构，“心”字在第二个位置有 12 个，包括野心勃勃、人心惶惶、 小心翼翼、忠心耿耿、忧心忡忡、忧心悄悄、人心皇皇、人心汹汹、芳心 可可、劳心忉忉、中心摇摇、天心恋恋 2. 现代汉语含有“心”字词语的语法功能 我们在中文百度上搜索到 971 个含“心”的相关词语，过滤重复的词语 后，将剩下的 932 个含“心”词语进行分析词类。其中有些词同时具有多种 词类，得出的结果如下： 表 2.

现代汉语含“心”词语的词类考察结果 词类 数量 所含意义 占比 ⚫ 以心为思维器官，故后沿用为脑的代称 名词 490 52.6% ⚫ 中心、中央 ⚫ 挂怀、关心 动词 368 39.5% ⚫ 表示思想、意念、感情 形容词 78 ⚫ 指思考的器官和思想、感情 8.4% 接着我们在北京大学现代汉语 CCL 语料库搜索“心”关键词并筛选出 1000 条语料进行分析含“心”词语的句法功能，得出的结果如下： 表 2. 现代汉语含“心”词语的句法功能考察结果 句法功能 数量 占比 状语 112 11. 含“心”词语的词类 8% 名词 动词 39% 53% 形容词 图 2. 现代汉语含“心”词语的词类考察结果 在词类方面，我们在中文百度上搜索到 971 个含“心”的相关词语，过 滤重复的词语后，将剩下的 932 个含“心”词语进行分析词类。其中有些词 同时具有多种词类，结果如下： 含“心”词语作名词的一共有 490 个，占总量的 52.6%，如：心理（tâm lí）、核心（cốt lõi）、中心（trung tâm）、人心（lòng người）、内心 （nội tâm）、心里（trong lòng）…… 这些词语主要含有“以心为思维器 官，故后沿用为脑的代称”和“中心、中央”等意思； 含“心”词语作动词的有 368 个，占总量的 39.5%，如：关心（quan tâm）、放心（yên tâm）、心悦（vui lòng）、操心（bận tâm）、担心（lo lắng）…… 等一些所指心理活动的词语，这些词语含有“挂怀、关心”和表 示“思想、意念、感情”等义项。 含“心”词语是形容词有 78 个，占总量的 8.4%，如：热心（nhiệt tình）、 诚心诚意（thành tâm thành ý / thật lòng thật dạ）、真心（thật lòng）、 耐心（nhẫn nại）.

这些词语大部分是指人的感情、心里状态侧重于感 受，是属于“指思考的器官和思想、感情”的义项。 20 2.