Tài Liệu Giảng Dạy ArcGIS: Hướng Dẫn Chi Tiết và Cách Sử Dụng

Chuyên khảo Hướng dẫn sử dụng arcgis: tài liệu giảng dạy chi tiết phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực hiện nay

• Trường học: Trung Tâm Địa Tin Học
• Chuyên ngành: Công Nghệ Thông Tin
• Đề tài: Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS: Tài Liệu Giảng Dạy Chi Tiết
• Loại tài liệu: tài liệu giảng dạy
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1. Giới thiệu ArcMap
• 1.1. Các khái niệm cơ bản trong ArcMap
• 1.2. Khởi động ArcMap
• 1.3. Mở bản đồ
• 1.4. Table of contents
• 1.5. Data View và Layout View
• 1.6. Xem bản đồ
• 1.7. Sử dụng Bookmarks
• 1.8. Cửa sổ phóng đại và cửa sổ tổng quát
• 1.9. Tìm kiếm thông tin trên bản đồ
• 2. PHẦN A: XÂY DỰNG VÀ HIỂN THỊ DỮ LIỆU
• 2.1. Bài 2. Tạo bản đồ
• 2.2. Quản lý các layer
• 2.3. Sửa chữa liên kết bị hỏng của dữ liệu
• 2.4. Soạn thảo dữ liệu không gian
• 2.5. Thể hiện ký hiệu các đối tượng bản đồ
• 2.6. Hiển thị nhãn bản đồ với text và graphic
• 2.7. Thiết kế trang in
• 2.8. Tạo mới kí hiệu đường (polyline)
• 2.9. Tạo mới kí hiệu vùng (polygon)
• 2.10. Tạo mới kí hiệu điểm (point)
• 2.11. Tạo mới kí hiệu text
• 2.12. Làm việc với bảng màu
• 3. PHẦN B: TRUY VẤN DỮ LIỆU
• 3.1. Bài 9. Làm việc với dữ liệu dạng bảng
• 3.2. Bài 10. Tạo biểu đồ cho dữ liệu thuộc tính
• 3.3. Bài 12. Truy vấn dữ liệu bản đồ
• 4. PHẦN C: NÂNG CAO
• 4.1. Bài 13. Nắn chỉnh không gian
• 4.2. Bài 14. Làm việc với ArcToolbox
• 4.3. Bài 15. Làm việc với ArcCatalog

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS Tổng Quan Chi Tiết

ArcGIS là một phần mềm mạnh mẽ trong lĩnh vực GIS, cho phép người dùng phân tích và trực quan hóa dữ liệu không gian. Tài liệu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về cách sử dụng ArcGIS, từ việc tạo bản đồ đến phân tích dữ liệu. Việc nắm vững các chức năng cơ bản của ArcGIS sẽ giúp người dùng tối ưu hóa quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả trong các dự án GIS.

1.1. Giới thiệu về ArcGIS và các thành phần chính

ArcGIS bao gồm nhiều thành phần như ArcMap, ArcCatalog và ArcToolbox. Mỗi thành phần có chức năng riêng, giúp người dùng dễ dàng quản lý và phân tích dữ liệu không gian.

1.2. Các ứng dụng của ArcGIS trong thực tiễn

ArcGIS được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như quy hoạch đô thị, quản lý tài nguyên thiên nhiên và nghiên cứu môi trường. Việc áp dụng ArcGIS giúp cải thiện khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu không gian.

II. Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS Vấn Đề và Thách Thức

Mặc dù ArcGIS là một công cụ mạnh mẽ, nhưng người dùng thường gặp phải một số thách thức trong quá trình sử dụng. Những vấn đề này có thể bao gồm việc quản lý dữ liệu lớn, khó khăn trong việc phân tích và trực quan hóa thông tin. Hiểu rõ các thách thức này sẽ giúp người dùng tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Các vấn đề thường gặp khi sử dụng ArcGIS

Người dùng thường gặp khó khăn trong việc xử lý dữ liệu lớn và phức tạp. Điều này có thể dẫn đến việc phần mềm hoạt động chậm hoặc không ổn định.

2.2. Giải pháp cho các thách thức trong ArcGIS

Sử dụng các công cụ tối ưu hóa và phân tích dữ liệu có thể giúp cải thiện hiệu suất của ArcGIS. Ngoài ra, việc đào tạo và nâng cao kỹ năng sử dụng phần mềm cũng rất quan trọng.

III. Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS Phương Pháp Tạo Bản Đồ

Tạo bản đồ trong ArcGIS là một trong những chức năng cơ bản và quan trọng nhất. Quy trình này bao gồm việc thêm dữ liệu, tùy chỉnh hiển thị và xuất bản đồ. Việc nắm vững quy trình này sẽ giúp người dùng tạo ra những bản đồ chất lượng cao.

3.1. Các bước tạo bản đồ trong ArcGIS

Để tạo bản đồ, người dùng cần mở ArcMap, thêm dữ liệu từ các nguồn khác nhau và tùy chỉnh các lớp dữ liệu để hiển thị thông tin một cách rõ ràng.

3.2. Tùy chỉnh hiển thị bản đồ

Người dùng có thể thay đổi màu sắc, kiểu đường và biểu tượng để làm nổi bật các thông tin quan trọng trên bản đồ. Việc này giúp bản đồ trở nên trực quan và dễ hiểu hơn.

IV. Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS Phân Tích Dữ Liệu Không Gian

Phân tích dữ liệu không gian là một trong những chức năng mạnh mẽ của ArcGIS. Người dùng có thể thực hiện các phân tích phức tạp để rút ra thông tin hữu ích từ dữ liệu không gian. Việc hiểu rõ các phương pháp phân tích sẽ giúp tối ưu hóa quy trình làm việc.

4.1. Các phương pháp phân tích dữ liệu trong ArcGIS

ArcGIS cung cấp nhiều công cụ phân tích như phân tích không gian, phân tích địa lý và phân tích thống kê. Mỗi công cụ có những ứng dụng riêng, giúp người dùng giải quyết các vấn đề cụ thể.

4.2. Ứng dụng thực tiễn của phân tích dữ liệu không gian

Phân tích dữ liệu không gian có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực như quy hoạch đô thị, quản lý tài nguyên và nghiên cứu môi trường. Việc này giúp đưa ra các quyết định chính xác hơn dựa trên dữ liệu.

V. Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS Kết Luận và Tương Lai

ArcGIS là một công cụ không thể thiếu trong lĩnh vực GIS. Việc nắm vững cách sử dụng phần mềm này sẽ giúp người dùng tối ưu hóa quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả trong các dự án. Tương lai của ArcGIS hứa hẹn sẽ có nhiều cải tiến và tính năng mới, giúp người dùng dễ dàng hơn trong việc phân tích và trực quan hóa dữ liệu không gian.

5.1. Tương lai của ArcGIS trong lĩnh vực GIS

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, ArcGIS sẽ tiếp tục cải tiến và cung cấp nhiều tính năng mới, giúp người dùng dễ dàng hơn trong việc xử lý và phân tích dữ liệu không gian.

5.2. Lời khuyên cho người mới bắt đầu với ArcGIS

Người mới bắt đầu nên tham gia các khóa học và tìm hiểu tài liệu hướng dẫn để nắm vững các chức năng cơ bản của ArcGIS. Việc thực hành thường xuyên sẽ giúp nâng cao kỹ năng sử dụng phần mềm.

Nội dung chính

Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS: Tài Liệu Giảng Dạy Chi Tiết

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS: Tài Liệu Giảng Dạy Chi Tiết" được biên soạn bởi Trung tâm Địa Tin học (Geomatics Center) thuộc Khu Công nghệ Phần mềm – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, hoàn thành vào tháng 03 năm 2011. Trong chương trình đào tạo chuyên ngành Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS), Địa tin học, Quản lý Đất đai, Trắc địa - Bản đồ và Khoa học Môi trường, tài liệu đóng vai trò là giáo trình thực hành nền tảng, trang bị kiến thức và kỹ năng thao tác trên phần mềm ArcGIS (trọng tâm là phiên bản ArcGIS 9).

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

• Giúp người học nắm vững các khái niệm cốt lõi về cấu trúc dữ liệu không gian và dữ liệu thuộc tính trong môi trường GIS.
• Xây dựng khả năng thiết lập, quản lý và tổ chức các lớp dữ liệu (layers), khung dữ liệu (data frames) và bảng nội dung (Table of Contents - TOC).
• Rèn luyện kỹ năng số hóa, biên tập hình học không gian, xử lý quan hệ tương quan không gian (topology) và chỉnh sửa bảng thuộc tính.
• Làm chủ kỹ thuật trực quan hóa dữ liệu theo chuẩn biên tập bản đồ chuyên đề, thiết kế bố cục in ấn (Layout) và trích xuất dữ liệu.
• Phát triển năng lực phân tích dữ liệu qua việc xây dựng các biểu thức truy vấn thuộc tính (SQL), truy vấn không gian (Spatial Query) và nắn chỉnh hình học (Spatial Adjustment).

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo tiến trình thực hành logic gồm 3 phần chính (Phần A: Xây dựng và hiển thị dữ liệu; Phần B: Truy vấn dữ liệu; Phần C: Nâng cao) với 15 bài học chi tiết. Điểm đặc thù của giáo trình là phương pháp tiếp cận trực quan dựa trên các tác vụ phần mềm thực tế, phân tích cặn kẽ từng hộp thoại chức năng và chuẩn hóa quy trình xử lý dữ liệu đa nguồn (Shapefile, Coverage, Geodatabase, CAD, TIN, bảng tọa độ X,Y).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

• Bài 1 – Giới thiệu ArcMap: Tổng quan về các chức năng chính (hiển thị trực quan, tạo lập bản đồ chuyên đề, hỗ trợ ra quyết định phân tích không gian, trình bày và tùy biến giao diện bằng VBA/Module). Giới thiệu thành phần bản đồ, cấu trúc bảng nội dung (TOC với các thẻ Display, Source, Selection), phân biệt cơ chế làm việc của Data View (xem, phân tích, soạn thảo) và Layout View (chế bản, in ấn). Hướng dẫn sử dụng các công cụ điều hướng (Zoom in, Zoom out, Pan, Zoom to layer, Bookmarks, Magnifier, Overview) và tìm kiếm dữ liệu (Identify, Find, Map Tips, Measure).
• Bài 2 – Tạo bản đồ: Quy trình khởi tạo bản đồ từ bản đồ rỗng (New empty map) hoặc mẫu (Template); phương thức nạp các định dạng dữ liệu không gian (Coverage, Shapefile, Geodatabase), dữ liệu mô hình độ cao số (TIN), dữ liệu điểm tọa độ (Add XY data từ GPS hoặc hố khoan) và bản vẽ kỹ thuật (CAD). Hướng dẫn thiết lập hệ quy chiếu tọa độ (Geographic Coordinate System, Projected Coordinate System) và đăng ký tọa độ cho bản vẽ CAD bằng World File (.wld) hoặc nắn chỉnh tham số Rotate, Scale, Translate.
• Bài 3 – Quản lý các Layer: Cơ chế tổ chức lớp dữ liệu trong TOC; quản lý liên kết nguồn (Set data source); thiết lập hiển thị theo tỷ lệ (Visibility scale range); đóng gói nhóm lớp (Group layer); lưu trữ tệp lớp (.lyr); cấu hình và quản lý nhiều khung dữ liệu (Data Frame, Active Data Frame).
• Bài 4 – Soạn thảo dữ liệu không gian: Vận hành thanh công cụ Editor (Start editing, Stop editing); thiết lập môi trường bắt dính (Snapping environment với Tolerance, Vertex, Edge, End point); các kỹ thuật tạo đối tượng mới qua bản phác thảo (Sketch: Absolute X,Y, Delta X,Y, Distance-Distance, Intersection, Angle/Length, Deflection); các phép biến đổi hình học (Copy parallel, Buffer, Mirror, Merge, Union, Intersect, Split, Trim, Extend); chỉnh sửa hình học chia sẻ ranh giới (Topology: Shared edit, Auto complete polygon); hiệu chỉnh bảng thuộc tính (Attributes).
• Bài 5 đến Bài 8 – Thể hiện ký hiệu và Thiết kế bản đồ: Nguyên lý biểu diễn ký hiệu học bản đồ gồm hiển thị đơn ký hiệu (Single symbol), định tính theo loại (Unique values), định lượng qua thang màu (Graduated colors) hoặc kích thước ký hiệu (Graduated symbols), biểu diễn kết hợp biểu đồ (Pie/Bar chart). Thiết lập nhãn (Labels), vẽ các đối tượng đồ họa (Graphic) và hoàn thiện trang in trong Layout View.
• Bài 9 đến Bài 12 – Quản trị bảng thuộc tính và Truy vấn dữ liệu: Thao tác cấu trúc bảng (Add/Delete Field, Field Calculator, Join and Relate); tạo biểu đồ thống kê và xuất báo cáo (Reports); các phương pháp truy vấn thông tin nâng cao gồm lọc điều kiện SQL (Select by Attributes) và truy vấn tương quan vị trí không gian (Select by Location, Spatial Join).
• Bài 13 đến Bài 15 – Kỹ thuật nâng cao và Quản trị hệ thống: Phương pháp nắn chỉnh dữ liệu không gian (Spatial Adjustment), ghép biên bản đồ (Edge matching); chuyển đổi định dạng và phân tích tự động bằng ArcToolbox (Feature Class to Shapefile/Geodatabase, CAD Conversion); duyệt, chuẩn hóa và quản lý siêu dữ liệu (Metadata) trên ArcCatalog.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hình thành nền tảng lý thuyết và nguyên lý vận hành GIS thông qua các khái niệm:

1. Bản chất của Layer trong GIS: Khẳng định layer không lưu trữ trực tiếp dữ liệu địa lý thực tế mà hoạt động như một con trỏ tham chiếu (reference pointer) tới các nguồn dữ liệu gốc (Shapefile, Geodatabase, Raster, CAD), giúp tối ưu hóa dung lượng và đảm bảo tính cập nhật của dữ liệu.
2. Hệ tọa độ và Lưới chiếu: Làm rõ sự khác biệt giữa hệ tọa độ địa lý 3 chiều (kinh độ, vĩ độ tính bằng độ) và hệ tọa độ phẳng 2 chiều (lưới chiếu tính bằng đơn vị đo chiều dài thực tế), nguyên lý chuyển đổi hệ trục tọa độ và phép biến đổi affine trong nắn chỉnh bản đồ:

$$\begin{cases} x' = Ax + By + C \ y' = -Bx + Ay + D \end{cases}$$

3. Cấu trúc Quan hệ Không gian (Topology): Nguyên tắc chia sẻ ranh giới và đỉnh giữa các đối tượng đa giác liền kề, ngăn ngừa sai số chồng lấn hoặc khe hở hình học trong quá trình số hóa.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Xử lý, chuyển đổi linh hoạt giữa các định dạng tệp GIS; số hóa đối tượng không gian với độ chính xác hình học cao; chuẩn hóa hệ quy chiếu cho dữ liệu đa nguồn; khắc phục các lỗi đứt gãy đường dẫn dữ liệu (Broken data links).
• Kỹ năng phân tích: Khai thác dữ liệu không gian kết hợp dữ liệu phi không gian; thiết lập câu truy vấn logic cấu trúc SQL; phân tích vùng đệm (Buffer), giao cắt (Intersect) và tương quan vị trí (Spatial Join).
• Kỹ năng trực quan hóa và chế bản: Áp dụng quy tắc ký hiệu học bản đồ để biểu diễn dữ liệu định tính và định lượng; xây dựng biểu đồ và bố cục bản đồ chuyên đề hoàn chỉnh phục vụ in ấn hoặc xuất bản số.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được xây dựng theo phương pháp sư phạm tiếp cận tác vụ thực hành tuần tự (procedural step-by-step instruction). Mỗi chủ đề bắt đầu bằng việc giải thích nguyên lý vận hành của công cụ, phân tích mục đích ứng dụng thực tế, sau đó cung cấp quy trình thao tác chi tiết trên giao diện đồ họa người dùng (GUI).

Hệ thống bài tập thực hành được tích hợp xuyên suốt, gắn liền với các tình huống kỹ thuật phổ biến:

• Xử lý dữ liệu CAD chưa được định vị tọa độ bằng kỹ thuật liên kết World File (.wld).
• Xây dựng bản đồ phân bố dân cư hoặc sử dụng đất từ các bảng dữ liệu thống kê qua công cụ Graduated Color và Graduated Symbol.
• Tạo lập các vùng đệm bảo vệ (Buffer) cho hệ thống sông ngòi hoặc mạng lưới giao thông phục vụ bài toán phân tích quy hoạch.
• Xử lý hiện tượng mất liên kết dữ liệu nguồn thông qua cảnh báo dấu chấm than đỏ ! trong TOC bằng lệnh Set Data Source.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập tập trung vào sản phẩm thực hành: kiểm tra độ chuẩn xác của hệ quy chiếu dữ liệu, tính toàn vẹn hình học không gian (không lỗi topology), cấu trúc bảng thuộc tính đã chuẩn hóa và tính khoa học trong trình bày layout bản đồ.

Đối với hoạt động tự học, giáo trình cung cấp cấu trúc chỉ mục rõ ràng, phân định cụ thể giữa thanh công cụ (Standard, Tools, Editor) và các hộp thoại thuộc tính (Layer Properties, Data Frame Properties), cho phép người học tự tra cứu, thực hành lặp lại và xử lý độc lập các sự cố dữ liệu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện các đặc tính kỹ thuật tiêu biểu của hệ thống phần mềm ArcGIS 9:

• Chuẩn hóa quy trình làm việc chuẩn công nghiệp: Hướng dẫn toàn diện bộ ba ứng dụng trụ cột của ArcGIS Desktop gồm ArcMap (hiển thị, phân tích, biên tập), ArcCatalog (duyệt, quản lý dữ liệu, siêu dữ liệu) và ArcToolbox (chuyển đổi định dạng, phân tích địa xử lý nâng cao).
• Khả năng tích hợp dữ liệu đa dạng: Cung cấp hướng dẫn đồng bộ cho nhiều cấu trúc dữ liệu không gian khác nhau, từ các định dạng vector truyền thống (Coverage, Shapefile), mô hình cấu trúc hướng đối tượng (Geodatabase: Feature Class, Feature Dataset), mô hình độ cao số (TIN), đến việc nhúng trực tiếp bản vẽ kỹ thuật (CAD .dwg/.dxf) và định vị điểm đo đạc tọa độ thực địa (GPS X,Y).
• Nâng cao năng lực xử lý hình học phức tạp: Trình bày chi tiết các công cụ chỉnh sửa topology nâng cao (Shared edit, Auto complete polygon) và công cụ nắn chỉnh không gian (Spatial Adjustment), giúp học viên tiếp cận kỹ thuật xử lý dữ liệu chuẩn xác thay vì chỉ dừng lại ở các thao tác vẽ đơn giản.
• Tính thực tiễn cao: Các ví dụ, lớp dữ liệu mẫu và tình huống kỹ thuật bám sát nhu cầu xử lý dữ liệu bản đồ địa chính, quy hoạch đô thị, tài nguyên đất và quản lý mạng lưới hạ tầng tại Việt Nam.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình hướng đến các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học và nghiên cứu ứng dụng:

1. Sinh viên Đại học và Cao học: Sinh viên năm thứ hai đến năm thứ tư thuộc các ngành Hệ thống Thông tin Địa lý, Địa tin học, Quản lý Đất đai, Khoa học Môi trường, Kỹ thuật Trắc địa - Bản đồ, Quy hoạch Đô thị và Nông lâm nghiệp.
2. Kiến thức điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức tin học văn phòng căn bản, nguyên lý bản đồ học đại cương (khái niệm tỷ lệ, tọa độ địa lý, lưới chiếu bản đồ) và cấu trúc dữ liệu bảng.
3. Giảng viên và Nghiên cứu viên: Sử dụng làm tài liệu khung để thiết kế đề cương môn học, biên soạn giáo án thực hành phòng máy (lab manual), xây dựng ngân hàng đề kiểm tra kỹ năng thao tác và hướng dẫn nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp.
4. Cán bộ kỹ thuật và Người tự học: Đóng vai trò là tài liệu tra cứu kỹ thuật chuẩn cho các chuyên viên đang công tác tại các trung tâm địa chính, viện quy hoạch, sở tài nguyên môi trường có nhu cầu chuẩn hóa kỹ năng vận hành công cụ ArcGIS.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Tài liệu được thiết kế cho sinh viên, giảng viên và cán bộ kỹ thuật chuyên ngành GIS, Địa tin học, Quản lý Đất đai, Trắc địa và Môi trường cần nắm vững kỹ năng biên tập và phân tích dữ liệu trên hệ thống ArcGIS Desktop.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình?

Người học cần có kiến thức cơ bản về tin học máy tính và các nguyên lý bản đồ học nền tảng như: hệ tọa độ địa lý, hệ quy chiếu phẳng, tỷ lệ bản đồ và phương pháp đọc bảng dữ liệu thuộc tính.

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa cơ chế lưu trữ của Map Document (.mxd) và Layer (.lyr) trong tài liệu là gì?

Tài liệu chỉ rõ: Tệp bản đồ (.mxd) và tệp lớp (.lyr) không trực tiếp lưu trữ tọa độ hay thuộc tính hình học của đối tượng địa lý, mà chỉ lưu các tham chiếu (đường dẫn đường dẫn tập tin) tới nguồn dữ liệu gốc trên ổ đĩa (Shapefile, Geodatabase, TIN, CAD) cùng các thiết lập về ký hiệu học và tỷ lệ hiển thị.

4. Giáo trình hướng dẫn xử lý những nguồn dữ liệu không gian nào?

Tài liệu hướng dẫn chi tiết quy trình xử lý đa nguồn dữ liệu gồm: vector (Coverage, Shapefile, Geodatabase), raster (ảnh vệ tinh, ảnh hàng không), mô hình bề mặt độ cao (TIN), bảng tọa độ điểm (X,Y Data) và bản vẽ kỹ thuật (CAD .dwg/.dxf).

5. Có những công cụ nâng cao nào được giới thiệu trong giáo trình?

Giáo trình cung cấp các nhóm công cụ chuyên sâu bao gồm: biên tập quan hệ Topology (Shared edit, Auto complete polygon), nắn chỉnh hình học không gian (Spatial Adjustment), liên kết không gian (Spatial Join), truy vấn điều kiện SQL và bộ công cụ chuyển đổi dữ liệu trong ArcToolbox.

---

Kết luận

Tài liệu giảng dạy "Hướng Dẫn Sử Dụng ArcGIS: Tài Liệu Giảng Dạy Chi Tiết" do Trung tâm Địa Tin học (Khu Công nghệ Phần mềm – ĐHQG TP.HCM) biên soạn là tài liệu học thuật thực hành có cấu trúc chặt chẽ, cung cấp đầy đủ các thao tác kỹ thuật từ cơ bản đến nâng cao trong hệ sinh thái ArcGIS Desktop.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Giai đoạn 1 (Bài 1 – 3): Nắm vững giao diện ArcMap, làm chủ cơ chế quản lý Layer, Data Frame và xử lý hệ tọa độ.
2. Giai đoạn 2 (Bài 4 – 8): Rèn luyện kỹ năng số hóa dữ liệu chuẩn xác với thanh công cụ Editor, xử lý Topology và hoàn thiện kỹ thuật biểu diễn bản đồ chuyên đề.
3. Giai đoạn 3 (Bài 9 – 12): Thực hiện quản trị bảng dữ liệu thuộc tính, xây dựng báo cáo và tối ưu hóa các phép truy vấn SQL/truy vấn không gian.
4. Giai đoạn 4 (Bài 13 – 15): Ứng dụng công cụ địa xử lý trong ArcToolbox, nắn chỉnh không gian chuyên sâu và quản lý cơ sở dữ liệu trên ArcCatalog.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BAI HOC QUOC GIA THANH PHO HO CHI MINH KHU CONG NGHE PHAN MEM A TRUNG TAM DIA TIN HOC G^C BEOMATICS CENTER TAI DAY LIEU GIANGARCGIS - Thanh pho Ho Chi Minh, thang 03 nAm 2011- Trung Tam Dia Tin HQc Noi dung MIrJC LVC Bai 1. Gidi thieu ArcMap .1 Cac khai niem co ban trong ArcMap .2 Khasi dong ArcMap .4 Table of contents .5 Data View va Layout View .6 Xem ban do .7 St dung Bookmarks .8 CiYa so phong dai va ctta so tong quat .9 Tim kiem thong tin tren ban do. 1-11 PHANA XAY DIJNG VA HIEN THI DU LIEU Bai 2. Tao ban do .1 Tao ban do .2 Them dY? lieu kieu Coverage , Shapefile , Geodatabase .3 Them ban ve CAD .4 Dang ki toa do cho file CAD .5 Them dt? lieu be mat (TIN) .6 Them dit lieu dang toa d o.

X,Y vao ban do .7 He truc toa do. Quan ly cac layer. Thay doi dung mo to layer. Xoa layer tren ban do.

Hien thi thuoc tinh cda layer. 3-6 Hien thi layer trong mot gidi han ti le. 3-6 Sd dung data frame trong to chiic cac layer. Lu'u lai mot layer tren dia.

3-8 i Trung Tam Dia Tin HQc NQi dung 3. S&:ta chita lien ket bi hong c6a dt lieu. Soan thao d3 lieu khong gian. Thanh cong cu Editor.

Khc i dong Edit. M6i tracing troy bat doi Wong. Chon doi ttrdng. Dich chuyen doi tu'dng.

Xoa doi tuidng. Copy va paste doi ttrcing. Tao d6i tircing mdi. Tao d6i ttrdng tip( d61 tuc5ng khac.

Chinh sira doi tudng co sAn. Chinh stta di? lieu topology. Chinh st'ta thu6c tinh. The hien ky hieu cac doi tdgng ban do.

Trinh bay ban do. Hien thi tat ca cac doi tucing theo mot ky hieu. Hien thi d6i tu'dng theo loai. Quin ly loai doi tirdng.

Cac phlfdng phap lap ban do di? lieu dinh lu'dng. Ltrcic d6 phan loai chuan. Hien thi doi tu'dng bang dinh ltrdng. Hien thi d6i Wong theo nhieu di? lieu thu6c tinh.

Hien thi doi ttrdng bang bie-u do. Stt dung b6 ki hieu cua layer khac. Hien thi nhan ban do vii text va graphic. Ve diem, dtfcing thang, v6ng tron.

Di chuyen, xoay va sap xep thti tti cac graphic. Hien thi nhan. Quyen tru tien va vi tri cua nhan. 6-9 ii Trung Tam Dia Tin HQc NQi dung 6.

My dung chuoi cho nhan doi ttidng. In ban do vdi nhan. Thiet k6 trang in. Tao va si' dung ban do mau.

Dinh cach hien thi trang. Thay doi layout. Dinh dang data frame. Men thi lurdi.

Them data frame. Sa dung cac doi tuning ghi chu tren ban do. Lam viec vdi cac doi turdng graphic. Sap xep va nhdm cac doi ttidng tren ban do.

In ban do. Tao mdi ki hieu dui ng(polyline). Tao mdi ki hieu vung (polygon). Tao mdi ki hieu diem (point).

Tao mdi ki hieu text. Lam viec vdi bang mau. 8-3 A PHAN B TRUY VAN DU LIEU Bai 9. Lam viec vdi di lieu dang bang.

Md bang thuoc tinh cua mot layer. Hien thi dit lieu dang bang. Dieu khien giao dien cua bang. Sap xep cac record.

Chon doi turong trong bang. Tao bang mdi vdi cac record da chon. Them va xoa field, record. Tinh town tren field.

Join va Relate. 9-9 iii Trung Tam Dia Tin HQc NQi dung Bai 10. Tao bieu do cho dif lieu thuoc tinh. Kieu bieu do.

Tao bieu do. Hien thi bieu do. Chinh stla bieu do. Quan 1y bieu do .Lifuva ma bieu do.

Xuat bieu do. Tao bao cao. Tao bao cao. Lam viec vdi field.

To chitc di? lieu trong bao cao. Them doi ttidng vao bao cao. Dieu khien each hien thi bao cao .Luu va mabaocao .11-6 Bai 12 Truy van d3 lieu ban d6. Chon doi ttidng tren ban do.

Xuat doi ttfdng dttdc chon. Tao lien ket dii lieu vdi doi ttfdng. Tim doi arcing thong qua bieu thdc truy van SQL. Tim doi tudng thong qua quan he khong gian.

Tao vi ng dem. Lien ket dOi lieu theo quan he khong gian. Tao lop ctia nhting doi tuidng dtictc chon. 12-9 PHAN C NANG CAO Bai 13 NAn chinh khong gian.

Nan chinh khong gian. Ghep Bien ban do. Chuyen doi thuoc tinh. 13-8 iv Trung Tam Dia Tin HQc NQi dung Bai 14 Lam viec vdi ArcToolbox.

Gidi thieu tong quat ve ArcToolbox. Mot so' dinh nghia trong ArcToolBox. Cac cong cu chuyen doi dinh dang. Chuyen doi sang dinh dang CAD.

Chuyen doi sang dinh dang Coverage. Chuyen doi sang dinh dang dBase. Chuyen doi sang dinh dang Geodatabase. Feature class to Feature class.

Feature Class to Geodatabase. Import CAD Annotation. Chuyen doi sang dinh dang ShapeFile. Cac cong cu quan 1y di lieu.

Cac cong cu phan tich thtidng dung. Cac cong cu quan 1y dii lieu. 14-8 Bai 15 Lam viec vdi ArcCatalog. Gidi thieu ArcCatalog.

Cac chic nang cd ban cua ArcCatalog. KMi d6ng va dong ArcCatalog. Duyet di? lieu thong qua ArcCatalog. Quan 1y dii lieu vdi ArcCatalog.

Sita chiia cac nguon di? lieu trong Catalog. Lam viec vdi shapefile. Lam viec vdi di lieu CAD. Lam viec vdi Metadata.

f , V Trung Tam Dia Tin HQc Bai 1: Gidi thieu ArcMap BA11: GIOI THIEU ARCMAP ArcMap la mot phan mem quan trong trong bo ArcGIS. ArcMap cho phep ngtidi sit dung thttc hien cac chtic nang sau: • Hie'n thi truc quan The hien dt? lieu theo su phan bo kong gian giup ngir6i dung nhan bier dticgc cac quy luat phan bo cu 'a di? lieu, cac moi quan he kong gian ma neu stY dung phiidng phap truyen thong thi rat kho nhan bier. • Tao Iap ban d8 Nh^m gitip cho ngtidi sti dung de dang xay dung cac ban do chuyen de de truyen tai thong tin can thiet mot cach nhanh chong va chuan xac, ArcMap cung cap hang loat cac cong cu de ngtiiii dung dtta dt? lieu cua ho len ban do, the hien, trlnh bay chong sao cho co hieu quava an thong nhat. • Try[ gitip ra quyot dinh ArcMap cung cap cho ngtidi dung cac cong cu de phan tich, xtY ly dt? lieu kong gian , gidp cho ngtidi dung de dang tlm ditdc ldi giai dap cho cac cau hdi nhtt la "6 dau.?", "Co bao nhieu.

Cac thong tin nay se gidp cho ngtidi dung co nht?ng quyet dinh nhanh chong, chinh xac hcn ve mot van de cu the xuat phat ttr thtic to ma can phai dtidc giai quyet. • Trinh bay ArcMap cho phep ngitdi dung trinh bay, hien thi ket qua cong vies cua ho mot cach de dang. Ngitdi dung co the xay dung nhi?ng ban do chat Idong va tao cac hien thi ttidng tac de k6t not cac bao cao, do thi, bieu do, bang bieu, ban ve, tranh anh va nht?ng thanh phan khac vdi dt? lieu cua ngttdi dung. Ho co the tim kiem, truy van thong tin dia 19 thong qua cac cong cu xtt ly d3 lieu rat manh va chuyen nghiep cua ArcMap.

• Kha nang toy bien cua chtidng trinh Moi trttdng toy bien cua ArcMap cho phep ngtidi dung to to cac giao then phu hcip vdi muc dich, doi Uldng sit dung, xay dung nhiing cong cu mdi de thtic hien cong viec cua ngtidi dung mot each to dong, hoc to nhing chtidng trInh i?ng dung doc lap thtic thi tren nen tang cua ArcMap.1 Cac khai niem cd ban trong ArcMap Ban do 1a mot thanh phan cd ban trong ArcMap. Ngtidi sit dung co the hien thi thong tin dia ly tren ban do theo nhieu layer. Nht?ng layer nay hien thi mot kieu di? lieu dac trong nhti la: song ngoi, ao ho, dtidng giao thong, dia gidi hanh chanh, khu bao ton dong vat hoang dd. Layer kong lab tri7 dff lieu thong tin dia 1y thuc.

No chi tham chieu den nht?ng d3 lieu lttu t-I7 trong coverage, shapefile, geodatabase, image , grid. va dinh cach hie-'n thi thong tin tren ban do. Viec tham chieu nht?ng dff lieu bang each nay cho phep layer phan anh lai hau het nhiing thong tin mdi nhSt trong du' lieu GIS. TOC (Table of contents) la mot danh sach china tat ca layer tren ban do va hien thi nhCrng doi ttidng trong cac layer do.

Hop thoai nho ben canh cac layer bieu thi tinh trang Trang 1 - 1 Trung Tam Dia Tin Hoc BAi 1: Gidi thieu ArcMap hien hanh layer do tat hay md, tiic 1A layer do dude hien thi tren ban do hay khong. Thit tai c6 a cac layer trong TOC cung rat quan trong. Layer dat d tren se dui is nam de len Mang layer dtidi trong ban do. Cac layer trong ban do du'dc to chi.tc trong mot data frame.

Mot data frame la mot nhom cac layer hien thi trong cung mot khong gian tham chieu ( project). Ngttc i sit dung luon luon nhan mot data frame khi tao mot ban do mdi. Nod vi tri tren cung cua nhtrng layer ma no chi(a. data frame co the dtidc thay d6i ten cho phu hdp vdi muc Bich stt dung.

Khi mot ban do bao gom nhieu data frame , thi mot trong so chting se la data frame active. Data frame active 1A mot data frame nhan trtic tie-p cac thao tac tren ArcMap. Vi du neu them mot layer vao ban do, thi layer do diidc them vao data frame active. Data frame active co the de d ang nhan biet dtidc trong ban do, bdi vi no dttcgc to dam vii not bat tren data view.

Neu ban do chi co mot data frame thi no la data frame active. Chi co data frame active 1A dttdc hien thi tren data view.2 Khdi dung ArcMap TIY menu Start cua man hinh Window chon Programs ---> ArcGIS---> ArcMap. r Trang 1 - 2 Trung Tam Dia Tin HQc Bai 1: Gidi thieu ArcMap Khi ArcMap dticic kh8i dong , se thay splash screen dti¢c hien thi dau tien ArcGIS 9 Splash screen co the ttt , de no se khong Wen thi moi khi kh6i dOng ArcMap bang cach sau. Trong ArcMap chon menu Tools ---> Options.

Bo chon trong hop kiem Show Splash Screen. WO MIN- I DateVion I Laaod Vkw i Tatke i Naeas i CAD i TOt: I - 5wy p F Show Kafto drop StAw anvil Map.Swt p Mdu ns.4 added Wpm yob. by ddat p Show WQrd.M avddfe Sau khi splash screen hien thi ngt(Oi stt dung se thay hop thoai startup .