Tài Liệu Bồi Dưỡng Nghiệp Vụ Tuyên Truyền Miệng (Dành Cho Cấp Ủy Và Cán Bộ Tuyên Giáo Ở Cơ Sở)
Tổng quan về giáo trình
Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ tuyên truyền miệng (Dành cho cấp ủy và cán bộ tuyên giáo ở cơ sở) là ấn phẩm nghiệp vụ do Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng biên soạn và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản (tái bản lần thứ hai vào năm 2020). Trong hệ thống đào tạo lý luận chính trị và nghiệp vụ công tác Đảng, tài liệu này nằm trong bộ ba tài liệu chuyên đề phục vụ công tác bồi dưỡng lý luận chính trị và nghiệp vụ toàn khóa của Ban Tuyên giáo Trung ương, được giảng dạy tại hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các trung tâm chính trị cấp huyện.
Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho cán bộ cấp ủy, cán bộ tuyên giáo cơ sở, đội ngũ báo cáo viên và tuyên truyền viên hệ thống kiến thức lý luận cơ bản về công tác tư tưởng, đồng thời rèn luyện kỹ năng thực hành nghiệp vụ tuyên truyền miệng. Sau khi học tập tài liệu, người học có thể nắm vững vị trí, vai trò, chức năng của tuyên truyền miệng trong công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam; phân định rõ mô hình tổ chức, nhiệm vụ của báo cáo viên và tuyên truyền viên; thành thạo quy trình chuẩn bị đề cương bài nói và tổ chức điều hành một buổi tuyên truyền miệng trực tiếp hoặc trực tuyến.
Về cấu trúc và cách tiếp cận, tài liệu được xây dựng gồm 3 chuyên đề chuyên sâu theo tiến trình từ nhận thức lý luận đến kỹ năng thực hành:
- Chuyên đề 1: Tuyên truyền miệng và tổ chức, hoạt động của báo cáo viên, tuyên truyền viên.
- Chuyên đề 2: Kỹ năng chuẩn bị bài tuyên truyền miệng.
- Chuyên đề 3: Kỹ năng tổ chức một buổi tuyên truyền miệng.
Điểm đặc thù của tài liệu là tính pháp lý và tính quy chuẩn nghiệp vụ cao. Nội dung được biên soạn dưới sự chỉ đạo của TS. Bùi Trường Giang cùng tập thể biên soạn gồm các nhà khoa học, giảng viên lý luận chính trị như PGS. Nguyễn Thị Phương Hoa, TS. Phạm Văn Hiến, PGS. Lương Khắc Hiếu, ThS. Vũ Hữu Phê, ThS. Mai Yến Nga, ThS. Đào Mai Phương, CN. Trương Ngọc Vinh, TS. Nguyễn Kim Phượng, ThS. Trần Thị Thùy, ThS. Đinh Văn Bắc; đồng thời tiếp thu ý kiến phản biện của các chuyên gia: PGS. Nguyễn Viết Thông, PGS. Nguyễn Bá Dương, PGS. Phạm Duy Đức, PGS. Ngô Tuấn Nghĩa, PGS. Nguyễn Tài Đông. Tài liệu thể chế hóa các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về công tác tư tưởng thành quy trình nghiệp vụ cụ thể cho cấp cơ sở.
Nội dung kiến thức cốt lõi
Các chương/chủ đề chính
Cấu trúc nội dung của tài liệu được phân chia thành ba chuyên đề lớn, xây dựng theo logic tuyến tính từ cơ sở lý luận, mô hình tổ chức đến thao tác kỹ năng thực thi:
-
Chuyên đề 1: Tuyên truyền miệng và tổ chức, hoạt động của báo cáo viên, tuyên truyền viên
Chuyên đề này tập trung làm rõ bản chất lý luận của tuyên truyền miệng trong mối tương quan với ba bộ phận cấu thành công tác tư tưởng theo học thuyết Lênin. Nội dung phân tích các ưu thế đặc trưng của ngôn ngữ nói, yếu tố phi ngôn ngữ và tương tác hai chiều trong giao tiếp trực tiếp; chỉ ra những giới hạn của hình thức này và giải pháp bổ trợ từ tuyên truyền trực tuyến. Chuyên đề xác lập hệ thống tổ chức báo cáo viên từ Trung ương đến cơ sở, phân định vai trò giữa báo cáo viên và tuyên truyền viên, đồng thời quy định cụ thể thẩm quyền lãnh đạo của cấp ủy và vai trò tham mưu của Ban Tuyên giáo các cấp.
-
Chuyên đề 2: Kỹ năng chuẩn bị bài tuyên truyền miệng
Chuyên đề phân tích toàn bộ quy trình xây dựng một bài tuyên truyền miệng khoa học. Các bước cơ bản bao gồm: nghiên cứu, nắm bắt đối tượng tuyên truyền; lựa chọn chủ đề; thu thập, xử lý và phân tích tư liệu; lập đề cương chi tiết (mở đầu, nội dung trọng tâm, kết luận); xây dựng hệ thống dẫn chứng thực tiễn; và phương pháp chuẩn bị tâm thế, phương tiện hỗ trợ trình chiếu trước khi trình bày.
-
Chuyên đề 3: Kỹ năng tổ chức một buổi tuyên truyền miệng
Chuyên đề đi sâu vào nghiệp vụ điều hành và thực hành diễn thuyết. Nội dung bao gồm kỹ năng mở đầu thu hút sự chú ý, nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ diễn đạt rõ ràng, truyền cảm, kỹ thuật vận dụng ngôn ngữ cơ thể, kỹ năng kiểm soát hội trường, phương pháp chuyển từ độc thoại sang đối thoại, giải đáp thắc mắc của người nghe và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình thông tin trực tiếp.
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Tài liệu thiết lập hệ thống lý luận dựa trên các nguyên lý căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống văn kiện chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam:
- Cấu trúc ba hình thái của công tác tư tưởng theo V.I. Lênin: Tài liệu trích dẫn luận điểm xác định công tác tư tưởng gồm ba bộ phận cấu thành hữu cơ: (1) Công tác lý luận, (2) Công tác tuyên truyền, và (3) Công tác cổ động. Trong đó, tuyên truyền miệng là một hình thái tuyên truyền có mục đích, lấy lời nói trực tiếp làm công cụ chủ đạo.
- Khái niệm khoa học về tuyên truyền miệng: Tài liệu định nghĩa tuyên truyền miệng là loại hình tuyên truyền được tiến hành bằng lời nói trực tiếp nhằm mục đích nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin và cổ vũ tính tích cực hành động của đối tượng tiếp nhận thông tin.
- Khung văn bản chỉ đạo của Đảng: Hệ thống cơ sở chính trị và nguyên tắc tổ chức của tài liệu được căn cứ vào các văn kiện chính thức:
- Chỉ thị số 14-CT/TW ngày 03/8/1977 của Ban Bí thư khóa IV về việc tổ chức đội ngũ báo cáo viên và tuyên truyền viên của Đảng.
- Thông báo số 71-TB/TW ngày 07/6/1997 của Thường vụ Bộ Chính trị khóa VIII về việc tăng cường lãnh đạo và đổi mới công tác tuyên truyền miệng.
- Chỉ thị số 17-CT/TW ngày 15/10/2007 của Ban Bí thư khóa X về tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền miệng trong tình hình mới.
- Quy chế hoạt động báo cáo viên của Đảng ban hành kèm theo Quyết định số 518-QĐ/BTGTW ngày 10/11/2011 của Ban Tuyên giáo Trung ương.
- Hướng dẫn số 31-HD/BTGTW ngày 30/10/2011 của Ban Tuyên giáo Trung ương về xây dựng và kiện toàn đội ngũ báo cáo viên các cấp.
Kỹ năng phát triển
Tài liệu cung cấp các nhóm kỹ năng nghiệp vụ thực hành dành cho người làm công tác tuyên truyền giáo dục:
- Kỹ năng phân tích và định hướng thông tin: Năng lực phân tích bản chất chính trị - xã hội của các sự kiện thời sự trong nước và quốc tế; khả năng phân biệt thông tin chính thống với thông tin sai lệch; kỹ năng truyền đạt định hướng của Đảng đối với các vấn đề nhạy cảm, phức tạp mà dư luận quan tâm.
- Kỹ năng giao tiếp và truyền đạt trực tiếp: Kỹ thuật sử dụng ngôn ngữ nói linh hoạt, phát âm chuẩn xác, diễn đạt mạch lạc; kỹ năng kết hợp các yếu tố phi ngôn ngữ (tư thế, ánh mắt, nét mặt, cử chỉ) nhằm tăng cường độ tập trung của người nghe; kỹ năng điều tiết cảm xúc và phong cách tương tác.
- Kỹ năng tổ chức đối thoại và xử lý dư luận: Năng lực thực hiện cơ chế thông tin hai chiều ("chiều xuống và chiều lên"); phương pháp lắng nghe, thu thập tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, đảng viên và nhân dân để phản ánh kịp thời với cấp ủy; kỹ năng trả lời chất vấn, đối thoại trực tiếp và giải tỏa những băn khoăn về tư tưởng tại cơ sở.
- Kỹ năng bảo vệ nền tảng tư tưởng: Năng lực nhận diện âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; phương pháp lập luận đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, thù địch một cách khoa học, có căn cứ lý luận và thực tiễn.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Phương pháp tiếp cận của tài liệu được thiết kế bám sát nguyên lý giáo dục lý luận chính trị kết hợp rèn luyện nghiệp vụ thực tế, phù hợp với môi trường đào tạo cán bộ:
Phương pháp tiếp cận sư phạm
Giảng viên áp dụng phương pháp thuyết trình kết hợp nêu vấn đề, hướng dẫn học viên nghiên cứu các văn bản quy phạm của Đảng gắn liền với phân tích các tình huống thực tiễn diễn ra tại địa phương. Việc giảng dạy không dừng lại ở lý thuyết thuần túy mà chú trọng phân tích các nghiên cứu điển hình (case studies) về xử lý khủng hoảng truyền thông, định hướng dư luận xã hội trước các sự kiện phức tạp.
Hệ thống bài tập và thực hành
Cuối mỗi chuyên đề, tài liệu thiết kế hệ thống câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống gắn với thực tế công tác tại cơ sở. Điển hình như hệ thống câu hỏi tại Chuyên đề 1:
- Phân tích ưu điểm, hạn chế của tuyên truyền miệng. So với tuyên truyền miệng trực tiếp, tuyên truyền miệng trực tuyến đang được tiến hành hiện nay có thêm những ưu điểm gì?
- Đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của đội ngũ báo cáo viên cấp cơ sở của tỉnh, thành phố nơi đồng chí công tác, trên cơ sở đó đề xuất phương hướng, giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ báo cáo viên ở cơ sở hiện nay.
- Trên cơ sở những yêu cầu đối với đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên theo Quyết định số 518-QĐ/BTGTW, ngày 10/11/2011, hãy đề xuất những yêu cầu đối với đội ngũ báo cáo viên cấp cơ sở hiện nay.
Phương pháp đánh giá và tự học
- Phương pháp đánh giá: Đánh giá học viên thông qua bài kiểm tra lý thuyết về các văn bản chỉ đạo của Đảng; bài tập biên soạn đề cương bài nói theo chủ đề thời sự hoặc nghị quyết cụ thể; thực hành kỹ năng thuyết trình thử nghiệm và trả lời phản biện trước hội đồng.
- Hướng dẫn tự học: Học viên cần chủ động nghiên cứu các tập văn kiện Đảng (Văn kiện Đảng toàn tập), theo dõi bản tin thông báo nội bộ hàng tháng của Ban Tuyên giáo, thu thập số liệu kinh tế - xã hội địa phương và tự rèn luyện kỹ năng diễn đạt qua các buổi sinh hoạt chi bộ định kỳ.
Điểm nổi bật và cập nhật
Ấn bản xuất bản lần thứ hai (năm 2020) của tài liệu có những điểm cập nhật và tiếp cận thực tiễn đáng chú ý:
- Cập nhật số liệu và tổ chức thực tế: Tài liệu bổ sung số liệu thống kê thực tế về hệ thống báo cáo viên (tính đến tháng 11/2018, cả nước có 430 báo cáo viên Trung ương; mỗi năm có gần 150 chuyên đề được báo cáo tại các hội nghị do Trung ương tổ chức). Các số lượng chuẩn hóa cho cấp tỉnh (30 - 50 người), cấp quận/huyện (30 - 40 người), và cấp xã (1 người phụ trách) được xác định rõ ràng.
- Tích hợp phương thức tuyên truyền miệng trực tuyến: Nhận diện sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông, tài liệu bổ sung nội dung phân tích phương thức tuyên truyền trực tuyến kết nối từ Trung ương đến cấp huyện và xã. Phân tích rõ việc kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến: trực tuyến giúp truyền tải thông tin nhanh, đồng thời trên diện rộng, định hướng dư luận tức thời; trực tiếp áp dụng đối với nội dung có tính chất mật, nhạy cảm hoặc cần tương tác sâu.
- Ứng dụng mạng xã hội và mạng nội bộ (LAN): Hướng dẫn hình thành các nhóm trao đổi thông tin nghiệp vụ trên không gian mạng như "nhóm báo cáo viên Trung ương", "nhóm báo cáo viên cấp tỉnh/huyện" nhằm cung cấp tài liệu định hướng tức thời khi phát sinh các sự kiện phức tạp.
- Chuẩn hóa khung tiêu chuẩn nhân cách báo cáo viên: Cụ thể hóa hai nhóm tiêu chuẩn theo Quyết định số 518-QĐ/BTGTW: nhóm tiêu chuẩn phẩm chất (lập trường tư tưởng, tính Đảng, kỷ luật phát ngôn) và nhóm tiêu chuẩn năng lực (trình độ lý luận chính trị cao cấp/trung cấp, chuyên môn đại học, năng lực sư phạm và kỹ năng tâm lý tiếp xúc quần chúng).
Đối tượng sử dụng giáo trình
Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống chính trị và đào tạo học thuật:
- Cán bộ cấp ủy và cán bộ tuyên giáo cơ sở: Bí thư chi bộ, cấp ủy viên phụ trách công tác tuyên giáo tại các xã, phường, thị trấn, cơ quan, doanh nghiệp; sử dụng tài liệu để nắm bắt phương thức quản lý, xây dựng quy chế và điều hành mạng lưới tuyên truyền viên địa phương.
- Đội ngũ báo cáo viên và tuyên truyền viên: Báo cáo viên các cấp (Trung ương, tỉnh, huyện, xã) và tuyên truyền viên cơ sở; sử dụng làm tài liệu quy chuẩn về phương pháp soạn giảng, kỹ năng truyền đạt và quy định kỷ luật phát ngôn.
- Giảng viên và học viên trường chính trị: Giảng viên khoa Tuyên giáo, khoa Xây dựng Đảng tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, các trường chính trị tỉnh/thành phố và giảng viên trung tâm chính trị cấp huyện dùng làm giáo trình giảng dạy trực tiếp.
- Sinh viên và học viên cao học: Người học các chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Chính trị học, Tuyên giáo, Báo chí - Truyền thông chính trị sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các học phần công tác tư tưởng.
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho đội ngũ cấp ủy viên, cán bộ làm công tác tuyên giáo ở cơ sở, báo cáo viên các cấp, tuyên truyền viên quần chúng và học viên tại hệ thống trường chính trị, trung tâm bồi dưỡng chính trị.
2. Cần kiến thức nền nào để học?
Người học cần có kiến thức nền tảng về nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, kiến thức cơ bản về khoa học giao tiếp và nắm được các chủ trương, đường lối, chính sách hiện hành của Đảng và Nhà nước.
3. Điểm khác biệt giữa báo cáo viên và tuyên truyền viên được xác định trong tài liệu là gì?
Tài liệu phân định:
- Báo cáo viên: Được cấp ủy lựa chọn, ra quyết định công nhận và cấp thẻ, tổ chức theo hệ thống dọc 4 cấp (Trung ương, tỉnh, huyện, xã); phương thức hoạt động chủ yếu là thuyết trình, báo cáo chuyên đề trước tập thể đông người.
- Tuyên truyền viên: Tổ chức tại cấp cơ sở, không tổ chức hệ thống dọc; bao gồm mọi cán bộ, đảng viên hoặc quần chúng tích cực; phương thức hoạt động chủ yếu là vận động trực tiếp từng người, từng nhóm nhỏ gắn với lao động, công tác, sinh hoạt hàng ngày.
4. Làm sao để tự học và nghiên cứu tài liệu hiệu quả?
Học viên cần nghiên cứu song song phần lý luận với các văn kiện gốc của Đảng (Chỉ thị 14-CT/TW, Chỉ thị 17-CT/TW, Quyết định 518-QĐ/BTGTW), sau đó hoàn thành các bài tập thực hành ở cuối mỗi chuyên đề như lập đề cương tuyên truyền về một nghị quyết cụ thể và tập diễn đạt trực tiếp.
5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?
Các tài liệu bổ trợ trực tiếp gồm: hệ thống Văn kiện Đảng toàn tập, bộ ba tài liệu chuyên đề bồi dưỡng lý luận chính trị và nghiệp vụ toàn khóa của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bản tin Thông báo nội bộ của các tỉnh/thành ủy và các tài liệu chuyên đề cung cấp tại Hội nghị Báo cáo viên định kỳ hàng tháng.
Kết luận
Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ tuyên truyền miệng (Dành cho cấp ủy và cán bộ tuyên giáo ở cơ sở) là tài liệu nghiệp vụ chính thức, chuẩn hóa toàn diện cơ sở lý luận, mô hình tổ chức và kỹ năng thực hành của công tác tuyên truyền miệng trong hệ thống chính trị Việt Nam. Lộ trình tiếp cận tài liệu đi từ việc nắm vững bản chất công tác tư tưởng theo học thuyết Lênin, nghiên cứu các chỉ thị của Đảng, đến làm chủ kỹ năng soạn thảo bài nói và điều hành hội nghị tuyên truyền trực tiếp cũng như trực tuyến. Để tối ưu hóa hiệu quả tiếp thu, người học nên kết hợp nghiên cứu tài liệu cùng hệ thống văn kiện chỉ đạo của Trung ương, các ấn phẩm định hướng thông tin định kỳ của ngành Tuyên giáo và áp dụng trực tiếp vào thực tiễn sinh hoạt Đảng tại cơ sở.